په جنګي جنایاتومحکوم ، دمسعود اوشوروي دلوړې بولندې ترمنځ دهمکارۍ له مخې څادر لیرې کوي

26.5.2019Masoud i 1980
لیکوال : باريس ګ. رېچاردسن
پښتو ژباړه : رحمت اریا
دیارلس واته اتیا لمريز کال دوه زره لس ع
پنجشېر: دنولسوو اتیا زکال دجون په میاشت کې دشوروي \ افغانستان ډیموکراتیک جمهوریت ګ‌ډ پوځي ځواکونه دپنجشیر د درې دراتاو شوو غرونو په تَل کې پلی شول. ددغه برید موخه داوه چې دسالنګ ترلوې لارې راتاوپه نږدې ورڅیرمه پرامترۍ کې دهغې سیمي امنیت خوندي کړي چې دشوروي داکمالاتوبنسټیزه نښلونکې کرښه ګڼل کېدله.
ددې لپاره چې دشوروي دځاني تلفاتو شمیره راټیټه شي نوددښمن داور دراتللو په حالت کې دافغانستان ددیموراکتیک جمهورېیت ځواکونو ته امر وه شو چې دعملیاتو مشري دې په غاړه واخلي. ددې لپاره چې لښکر خپل ] آې پي سی[. موټر په دره پلي کړي نو دافغانستان دیموکراتیک جمهورېیت یوه جګړن ته دنده وه سپارل شوه چې په ډیرپام اوځير دې خپل سرتيري دیوڅپانده اوبهانده رود پر سر دحاکمې لوړې څوکې سرته چې له لیرې ښکارېدله وروه خېږوي. جګړن دموضع ګانو دنېولو لپاره ، دپیوړو دوربېنونوپه مرسته ضروري کښتنۍ اوپورتنۍ سیمې سروې اومحاسبه کړې. درود ترغاړې د دود یوې لوخړې دهغه پام ځانته راواړاوه.دیومانور په ترڅ کې دراپورته کېدونکې دودسیمې ته په ورنږدې کېدلو جګړن په چټکۍ پوهيږي چې دود داحمدشاه مسعود اودهغه دمرستیلانو له دېره شوو کمپونو څخه راپورته کېږي اوداسې ښکارېدله چې ډو‌ډۍ پخوي . جګړن دسترګو په رپ کې درا‌ډیو له لیارې دعملیاتو د‌ډګر قومندې ته خبر ورکوې چې هغې داحمدشاه مسعود ځای ځايګی موندلاې دی. ًهغه مونږ محاصره کړې دي ً دافغانستان ددیموکراتیک جمهورېیت جګړن وه ویل: ً ويې نېسو که یې وه وژنو؟ً دعملیاتو د‌ډګرقوماندې جګړن ته ځواب ورکړ ً دبلې قومندې پورې هیڅ ډول اقدام ته لاس پورې نه کړئً

له څه وخت تېرېدا وروسته جګړن ته لارښوونه وه شوه چې ً اور دې نه کوي ، له هراقدامه دې لاس واخلي اودمسعود ورڅیرمه ګاون‌ډیو سیمو څخه دې خپل سرتيري راوه باسي ، اوتربلې قومندې پورې دې خپلو اکتشافي څارنوته دوام ورکړي.ً په هماغه ورځ دورځې په اوږدوکې جګړن ته وه ویل شول چې دخپلو سرتېرو ډلګۍ دې له سیمې څخه راوه باسي اوخپلو موټرونو ته دې راشي. عملیات فسخ شول اوټول لښکرته وه ویل شول چې خپلو بارکونو ته بیرته راوه ګرځي . دهماغې ورځې په ماښام دورځنۍ پیښې دڅېړلو په ترڅ کې دقومندې افسر خپل دلاس لاندې جګړن سره ټوکه وه کړه . هغه ورته وویل: ً مخکې له دې چې ته له پنجشېره بیرته راستون شئ ، مسعود دمارشال سوکولوف سره دچهلستون په ماڼۍ کې ناست وواودماښام ډو‌ډۍ یې ورسره خوړله .ًپه هغه وخت کې مارشال سرګې سوکولوف په افغانستان کې دشوروي دځواکونو اعلی سر قوندان وو. وروسته جګړن دې پایلو ته وه رسېده چې دهغې مودې په اوږدو کې اوله خپلو سرتېرو سره خپلو بارکونو ته ستانه شي مسعود هرو مرو دچهلستون ماڼۍ ته دشوروي په چورلکې کې بېول شوی دی.

یادونه :
دافغان دداسې غميزي په هکله هرڅومره چې وه لېکل شي کمه ده ، خوپه دې جریان کې دجګړې دهرې پیښې دنامالوم حال همداسې پټې پاتې شي، نودجګړې ټپونه اوبیسارې قربانۍ اومرګ ژوبله له یوې خوا اودجګړې میدان کې ددښمن ناڅرګنده حالت دبلې خوانه ، دا ددې سبب کېږې چې جګړه دکوم دښمن پرضد روانه ده ،؟؟؟؟ دښمن دجګړې دمرکزي قوندانۍ سره غاړه غړۍ ناست اوملګرتوب کوي، اوځانونه هیڅ ډول خطر ته نه ورکول کې ږي!!!!!
دافغان ددولت دسرتېرو قربانۍ، دجنګي مصارفاتولوړې کچې ته رسول،. دخپلو قطعاتو قصدآ ناکامي، په څرګنده توګه دخپل ناتعریف شوي دشمن] چې ستا دجنګي قومندانیومرکز ورسره غاړه غاړۍ وي[ بریالېتوب یوه بابېزه خبره ده ، اوپه حقېقت کې ځان غولول دي.

اوبیا داسې رشخند ته وه ګورۍ چې په ظاهره کې دشمن اوپه باطن کې ستا داشغالګرو دوست سره په جګړه کې مخامخ یې!!!!!

اوبیا خو دې تاريخي ظلم ته چې هماغه دشمن نه] دوست[ دقهرمان جوړولوپروګرام په جوړېدو وي، اولوې قوندان دې هم دستا دژوند ټولې خواوې محاصره اوپه خپلو کرغېړنو منګلو کې کلک کړې وي، دارقم جګړې ته دبشر په تاریخ کې ځای نه لري!!!!

سره له ټولو ناخوالوسره سره دافغان میلیوني ولوسونه په اشغال باندې بریالی کيږي اوخپل تاریخ ګټي!!!!
آفرین شه اوپه دوۍ شه!!!!
نوربیا

د پاکستان بقا د پښتون قوم په دریځ پورې تړلې ده!

PTM د پښتون قوم، مدنې او قومي غوښتنې د پاکستاني قوانینو په چوکاټ کې وړاندې کړي او لا هم هڅه کوي چې د خپل لوی قاید پاچا خان تر لارښوونو لاندې، تشدد ته لاس وانه چوي او په مدني او سوله یزو لارو خپلو روا غوښتنو ته ورسي. دا پښتون قوم او PTM نه دی چې د پاکستان د بقا پسې يي وسله رااخیستي، پښتون قوم تر اوسه پورې په دې اړه خپل دریځ نه دی بدل کړی او خپلې روا قومي غوښتنې په سوله یزو او مدني لارو پالي.

د پښتون ژغورنې غورځنګ ( PTM ) غټه غوښتنه دا ده چې پښتونخوا کې پنجابی پوځ ولي پروت دي؟ یو لکو شپېته زره پوځ د پښتونخوا په کلیو او بانډو کې څه کوي؟ د پښتون قوم لخوا پاکستان ته هیڅ ډول ګواښ او تهدید متوجه نه دي. ګواښ او تهدید خو د کشمیر پر سر د پاکستان د غلطو او شوونیستي سیاستونو په لامل، کېدای شي د هند له لوري متوجه وي. دا پوځ ولې بل چیري نه دېره کیږي. که خبره د ترهګرو وي، د ترهګرو د پالنې مرکزونه او مشرتوب يي ISI او پوځ ته مالوم دی؛ د دوی په مرسته پالل کیږي او د پاکستان په نورو خوندي ځایونو کې ساتل کیږي. بلخوا د افغانستان په لورهم دوی اغزن سیمونه او کټارې لګولې چې عادي وګړي پرې نه شي تېرېدای، نو د اغزن تارونو او کټارو سره سره، بیا دا دومره غټ پوځ دلته د څه لپاره؟ بله دا، دا کټارې او اغزن سیمونه ولې د کشمېر او هند سره په پوله نه لګي چې د پرې د یوې کورنۍ دوه غړي جلا کوي.

د همدې پوځ د پوستو په مرسته په پښتونخوا کې د پښتنو د قومي مشرانو، استادانو او پوهانو هدفي وژنې دوام لري. همدا پوځ د پښتنو په کورونو شپه او ورځ وراوړي، د شتمنیو د لوټ او تالان تر څنګ د کورنیو بې عزتي او بې پتي کوي. د همدې پوځ په وسیله او د همدې پوځ په شتون کې د پښتنو په زرګونه زلمیان، تورسرې او سپينږیري ترې تم او لادرک دي او پوښتنه يي هم ګنا ګڼل کیږي. د همدې پوځ په لاس د بېلګې پتوګه نقیب الله مسېد، پروفیسر لوڼي او نور په رڼا ورځ ووژل شول او قاتلان يي چې خپله پوځیان او ISI ده، سرې سترګې بې پوښتنې ګرځي.

د اسلام اباد واکمنو پښتون قوم سره هغه چلند پیل کړې چې په ۱۹۷۱ کال يي د بنګال سره تر سره کړی وو. د پاکستان په قامي اسمبله کې د حکومت مخالفه ګوند، مسلم لیګ نون غړی خواجه اصف خبرداری ورکړی «که په وزیرستان کې اوسني حالات د خبرو اترو له لارې سم نه شول، د بنګال پشان حالات جوړېدای شي»

بنګالیانو چې په ۱۹۷۱ کال ټولټاکنې ګټلې وي، پوځیانو د بنګال مشر، شیخ مجیب الرحمان پرېنښود څو د ټول پاکستان چې هغه مهال ختیځ او لوېدیځ پاکستان په یو یونیټ کې د یو هېودا په نوم ګڼل کېده، مشر شي. د ملیتاریستي او شوونیستي چلند په لامل، همدغه پوځیان ول، بنګالیان يي اړ کړل چې له اسلام اباد څخه جلا شي، یو یونیټ او پاکستان مات کړي او ځانته خپلواک هېواد، بنګله دیش جوړ کړي.

دا چې د پاکستان پوځي واکمنان له خپل تریخ تاریخه ګټه نه اخلي او پاکستان يي پښتون قوم ته په زندان بدل کړی، البته غواړي یو ځل بیا پخپل لاس پاکستان مات کړي.

که دا ځل هم د پاکستان برخلیک په بل بنګله دیش اوړي، مسوولیت او پړه يي یوازې د هغه هېواد په پوځیانو ده.

د پښتون قوم په استازیتوب په تېر یو نیم کال کې د PTM یوه مدنې غوښتنه هم اسلام اباد نه ده منلې او تل يي د دغه غورځنګ د روا غوښتنو په وړاندې د ګواښ او تهدید ژبه کارولې ده. اسلام اباد په تېر کې یوازې د جنرالانو په ژبه د PTM مشرانو سره خبرې کړي!

خو پښتون قوم او PTM نن هم خپلې غوښتنې د قانون په چوکاټ او مدنې لارو وړاندې کوي. تشدد د پښتون قوم او PTM غوراوی نه دی.

د اسلام اباد پوځي واکمنان دې پښتانه، نه مجبوروي چې خپل دریځ بدل کړي. د پښتنو په سوله یز او مدني دریځ کې د پاکستان بقا پرته ده.

اسلام اباد دې د خپلې بقا په اړه له سره فکر وکړي!

د ۲۰۱۹ کال د مۍ ۲۸ مه

سرلوڅ مرادزی

د انتخابي حکومت پر ځای، ولې سرپرست حکومت؟

د حنیف اتمر او نور الحق علومي په مشرۍ د پخوانو کارملي پرچمیانو، ستمیانو او جهادي مافیا ټاکنیز اېتلاف چې دې ورځو کې د انتخابي حکومت پرځای د سرپرست حکومت ډنډوره غږوي، غواړي یو ځل بیا هېواد د نويېمې لسیزې خونړي برخلیک ته ورټېل وهي!

په نويېمې لسیزه کې د همدغه څېرو اسلافو لومړی د هغه مهال موجوده نظام او د ډاکټر نجیب په مشرۍ مرکزي حکومت کمزوری او چپه کړ او وروسته يي له دې لارې تنظیمې جګړې او کورنیو اختلافاتو ته لار پرانیسته چې دا غمیزه له بده مرغه تر نن پورې ادامه لري.

که د همدغه کسانو مخینې ته پام وشي چې ځانته د سیاسي ګوندونو مشران، مطرحې سیاسي څېرې او ټولنه کې پخپلسر واکمن کسان وايي، ډیری يي د تېرو لسیزو په خونړیو پېښو کې محوري لاس لري او تر ټولو بده دا چې همدغه څېرې نن هم د سولې پرځای جګړې، د امنیت پرځای ګډوډۍ او د نظام او حکومت پرځای انارشیزم ته خدمت کوي.

دغه څېرې له نورو مخکې د قوانینو د پلیتوپ لاپې وهي او د قوانینو د تفسیر حق هم یوازې د خپل ځان ګڼي.

په دې ډله کې د ولسمشرۍ د نوماندانو شورا وايي د جوزا له لومړۍ نېټې وروسته د ملي یووالي حکومت د کار دوام د قانون خلاف دی او خپلې چارې باید سرپرست حکومت ته وسپاري.

پوښتنه دا ده، دوی کوم قانون یادوي؟ که اساسي قانون او یا د ټاکنو قانون یادوي، د مخکینيو ټاکنو د قانون (د ۱۳۸۸ کال د کب میاشتې د ۱۲ مې د رسمې جریدي د ۶۵ مادې په لومړۍ او ۵ مه فقره) او هم د اوسنیو ټاکنو د قانون د ۱۰۴ مادې په ۶ مه فقره کې راغلي« کله چې ټاکنې ځنډیږي، دې قانون کې د ټاکنو درج شوي غړي، خپلو دندو ته د ټاکنو د ترسراوي او د هغو د پایلو تر اعلان پورې ادامه ورکوي.»

همدارنګه د اساسي قانون د ۶۱ مادې د دې پراګراف حکم چې وايی«د ولسمشر دنده تر ټولټاکنو وروسته د پنځم کال د غبرګولي په لومړۍ نېټه پایته رسیږي» د ورپسې پراګراف د دې حکم سره تړلی چې وايي«د ولسمشرد کار تر پای رسېدو دمخه د نوي ولسمشر د ټاکلو لپاره ټولټاکنې، له دېرشو تر شپېتو ورځو پورې، موده کې کیږي»

د غبرګولي په لومړۍ نېټه د ولسمشر د دندې پای، دلته په دې مانا ده چې د غبرګولي تر لومړۍ نېټې دمخه د ۳۰ څخه تر ۶۰ ورځو، مهال کې د نوي ولسمشرۍ لپاره ټولټاکنې ترسره شوې وي، که داسې نه وي د غبرګولي تر لومړۍ پورې د ولسمشر دنده پایته نه رسیږي، بلکي د ټولټاکنو تر وخته ادامه لري. دا دواړه فقرې یو بل سره تړلي او که سره جلا شي خپله مانا له لاسه ورکوي.

سترې محکمې هم چې د اساسي قانون د تفسیر یوازینۍ مرجع ده، په همدې بنسټ د قانون دغه ماده تفسیر کړې ده.

د نوماندانو شورا له منځه لطیف پدرام  چې هېوادوال يي د یوه سیکټاریست او ایرانپال پتوګه پېژني، وايي«د سرپرست حکومت بحث مو مطرح کړ. د افغانستان په څېر وضعیت کې او زموږ د هېواد په څېر ټولنه کې دا نسبتآ مناسبه حل لار ده، طلوع نیوز»

خو د نوماندانو شورا دا ډلګۍ هېروي چې د سرپرست حکومت وړاندیز، کوم قانوني جواز لري؟ او هغه څنګه په دې حالاتو کې چې هېواد تپل شوې جګړې سره لاس و ګریوان دی، د ژغورنې کاري نسخه ګڼل کیږي؟!

افغانستان کې د منتخب حکومت په وړاندې د سرپرست حکومت طراح حقیقت کې د پاکستان لومړی وزیر عمران خان دی چې تېرکال يي د ISI د توطیو له پېټاره خپل دا ډول نووښت راوویست او هغه يي د پدرام خېلو په خوله کې لکه واکسین وروڅڅاوه، څو دوی پرې د منتخب حکومت په وړاندې راژوندي او ګړندي کړي!

د سیاسي او حقوقي چارو کارپوه کبیر رنجبر د ټولټاکنو د کاندیدانو د څرګندونو په اړه وايي« دوی حقوقي دریځ نه لري او سرپرست حکومت مشروع نه شي ګڼل کېدای، ځکه دغه حکومت د خلکو لخوا نه دی انتخاب شوی او په هېواد کې به د بحران د رامنځته کېدو لامل شي.»

دا شورا له قانون څخه د اورني ملاتړ خبرې داسې مهال راپورته کوي چې ټول پوهیږي، هغه د ټولټاکنو لپاره د تبلیغاتي وسیلې پتوګه کاریږي. په تېرو پنځو کلونو کې د نوماندانو د شورا ډیری غړي یا د حکومت او دولت جیګپوړي چارواکي ول لکه حنیف اتمر، نورالحق علومي، پدرام او نور چې یا په تمبلۍ او د قانون تر پښو لاندې کولو په ګنا له دندو ګوښه شول او یا د حکومت په وړاندې د توطيو او دسیسو په لامل دندو پریښودو ته اړ شول.

د هیڅ افغان په یاد نه ده چې دغه کسانو دې په تېر کې د قانون د پلیتوب خبره کړې وي، بلکې د دغو کسانو ډیرکی خپله د قانون د پلیتوب په وړاندې لوی خنډ دی.

دوی بل ناقانونه وړاندیز هم لري. دوی وایي چې ولسمشر دې، د منتخب ولسمشر پتوګه نه، بلکې د سرپرست پتوګه خپلې دندې ته ادامه ورکړي. په داسې پرلپسې اپلتو، داریانتیا وړ ده، دوی څنګه کولای شي افغانان قانع کړي چې راتلونکو ټاکنو کې دې دوی ته رایه ورکړي.

دغه شورا د ټاکنیز کمپاین په موخه دا هم وايی چې حکومت د سولې لار کې خنډ دی او باید له مخې لیرې شي!

خو د ولسمشر غني په مشرۍ حکومت د سولې په لار کې ډېر مثبت ګامونه اخیستي. حکومت طالبانو ته د مخکیني قیدو شرط پرته، پر یوه میز د خبرو وړاندیز کړی. حکومت طالبانو ته د افغانستان په هر ګوټ کې د دفتر د پرانیستي ژمنه کړې. حکومت د پروسکال پشان د روژې میاشت لپاره د اوربند غوښتنه کړې، خو دا ټولې غوښتنې د طالبانو د ځیل او جهل په لامل نه دې ترسره شوې او پړه يي باید طالبان پرغاړه واخلي.

په طالبانو سربېره که هېواد کې دننه، د سولې کورني مخالفین د حکومت د سولې د هڅو بدخوا دي، ځیني بهرنیان بیا د حکومت د سولې هڅې تاییدوي او هغه ستايی. د روان عیسوي کال  د مۍ میاشتې په ۲۰ مه، د چین د بهرنیو چارو وزیر (وانګ يي) تاجکستان کې د هغه هېواد د ولسمشر امام علي رحمان سره په کتنه کې وویل«افغانستان هیڅکله د اوس غوندې سولې ته نه وو نږدې شوی، تاند»

که د نظم، حکومت او سولې مخالفین هر څونه د سرپرست حکومت، سولې او له قانونه د درواغجن ملاتړ تر ماسک لاندې ځانونه پټ کړي، د افغاني ټولنې د ویښو او بیدارو سترګو څخه نه شي پټېدای. د ولسمشر غني په مشرۍ به منتخب حکومت د ۱۳۹۸ کال د تلې میاشت د ۶ مې پورې په واک کې پاتې وي او تر ټولټاکنو وروسته به که خپله اشرف غني وګټله په واک کې پاتې شي او که بل چا ټاکنې وګټلې واک به په قانوني توګه همغه شخص ته ولیږدول شي.

یوازې د ټولټاکنو له لارې به واک بدلیږي، نورې لارې تورکستان ته ځي!

اخځونه:

ــ د هېواد اساسي قانون

ــ «تبصره کوتاه در مورد طرح حکومت سرپرست» د ولسمشر د دوهم مرستیال ښاغلي سرور دانش لیکنه

د ۲۰۱۹ کال د مۍ ۲۱ مه

سرلوڅ مرادزی

 

 

دافغان ولس يو لوی سالار محمديوسف خدمتگار مزدور ځوی

دافغان ولس يو لوی سالار محمديوسف خدمتگار مزدور ځوی له خلکو ملگرو رخصت شو. په خواشنې سره موخبر تر لاسه کړو چی دافغان ولس يو بل ځليدونکی ستوری، ليکوال، شاعر، اديب اوداففانستان د ملي پرپرمختگ گوند د دروند مخکښ غړی خدمتگار له دې فاني نړې رخصت شو.
درنو ملگرو محمد يوسف خدمتگار مزدور ځوی د لوړو زده کړوخاونددافغانستان په وسلوال پوځ يو وتلی اتل، سياسي مبارزو، پر وطن خلکو مين په سپېڅلتوب کې ساری نه درلول، داسی يو وتلی انسان مو له لالاسه ورکړ ملگری خدمتگار دژوند په ټول وخت کې د ولس خلکو رښتنې خدمتگار وو اود ژوند تير ټول وخت يې د گران هېواد افغانستان کې د سولی، عدالت، ښېرازی ، پرمختگ له پاره نه ستړېکيدونکې بي امانه مبارزه کړی اود مرگ تر ورځی د خلکو د سوکالی له پاره دده ژبه، قلم معز کار کاوه.
درنو يارانو محمد يوسف خدمتگار د هېواد په وسلوال پوځ کې لوی دندی سرته رسولي په هره سيمه او ځای کې چی دنده درلوده دپاکوالي او خدمتگزاری اود ولسونو په زړنو کې په رښتيني توگه ځای درلوده .
درنو ملگرو زه اودی دواړه د ننگرهار هميشه بهار په ولايت کې ددندو اوږده سابقه لرو خدمتگار دافسرانو، سربازانو ولسونو اود ټول هيواد او په خاصه توگه ننگرهاريانو ته د يوه نژدی دوست ورور، ملگري او رښتني خدمتگار مقام لري اودرلوده،که د هر ننگرهاري يا د ختيځې سيمې اوسيدونکي څخه دده درښتين ولی سپېڅلتېا اتولی، دوطن سره مينه درلودل وپوښتی ټول به دده ښه سړيتوب ملگرتوب، سپېڅلتوب وطنپالنې شاهدي ور کړي . مو ږ نن واقعا يو پر وطن او خلکو مين شخصيت له لاسه ور کړو زه د خپلو ملگرو، کورنۍ په استاز ولی د مرحوم محمد يوسف خدمتگار کورنۍ بچيانو اودوستانو ته د زړه له کومي د خواخوږې او تسليت مراتب وړاندې کوم ده ته د لوی رب په دربار کې جنت فردوس او کورنۍ ته يې د زړه صبر او حوصله غواړم او ټينگ تغهد سپارم چی د خدمتگار لار او مبارزی او سپېڅلو ارمانونو د پوره کولو له پاره به دده لار تعقيبوم قالو اينا لله وايناليه راجعون .

Bilden kan innehålla: Mohammad Yousuf Khedmatgar Mozdoorzoy, hatt

پرافغانستان د امریکایي پوځيانو تېری او حالات

27.4.2019Goldad khan
اوومه برخه
د امریکا متحدو ایالتونو دولت چې د شوروي اتحاد امپراتورۍ له ړنګیده وروسته د نړۍ یوازینی او یکتاز قوت شو، دا هڅې پیل کړې چې که خپل دغه دریځ (یکتازیتوب) دایمي کولی نشي، نو لږ تر لږه یوه پېړۍ خو یې اوږد کړي. دوی د دغې موخې عملي کولو لپاره داسې وپتییله
چې د نړۍ بېلو برخو کې پر شتو پوځي اډو برسېره، په افغانستان او د نړۍ ځینو نورو هېوادونو کې هم پوځي اډې جوړې کړي. دا چې دوی ولې د خپلو نویو پوځي اډو جوړولو لپاره لومړی ځای افغانستان خوښ او غوره وګڼلو؛ زما په غالب ګمان علت یې دا وه چې افغانستان په داسې جیوپولیتیک موقعیت کې پروت هېواد دی چې د فارس خلیج او ایران هېواد (دوی د ایران اخوندي دولت خپل دښمن ګڼلو او ګڼي)، د هند سمندر او د هند لویې وچې هېوادونه، د چین هېواد، د منځینۍ آسیا هېوادونه او د کسپیین بحیره ( د کسپیین بحیرې د غازو سرچینې د دوی یوه غټه موخه وه او ده) او د فدراتیفې روسیې هېواد پروت دی. د دغو خبرو ترڅنګ باید ووایم چې د امریکا دولت، دا د یوویشتمې پېړۍ غټ نړیوال زبرځواک، لومړنی دولت نه دی چې د خپلو پوځونو پرځای کولو لپاره یې تر ټولو لومړی افغانستان غوره کړو، بلکې لکه چې زموږ د پېړیو تاریخ شاهد دی، د افغانستان دغې جغرافیي موقعیت د تاریخ په اوږدو کې همېشه د نړۍ زبرځواکونو پام ځان ته اړولی دی او په وړ وختونو کې یې دغې خواته غوټې وهلي دي. په دغې یوویشتمې پېړۍ کې چې تخنیک (په تېره جنګي تخنیک) ډېره وده کړي او لا په چټکۍ سره وده کوي، افغانستان ته د امریکایانو پام ممکن د دې هېواد پردغې جیوپولیتیک موقعیت برسېره، د افغانستان غرونو لاندې کاني زېرمو او په تېره یورانیمو او نورو ورته قیمتي کاني توکو هم اړولی اوسي. نو ځکه دوی دا غوره ګڼلي اوسي چې د نړۍ له نورو ټولو ارزښتناکو سیمو لاندې کولو څخه د مخه، افغانستان اشغال او د یوویشتمې پېړۍ لومړنۍ نظامي اډې همدلته جوړې کړي.

امریکایانو د افغانستان اشغال لپاره، د اٌسما بن لادن له لوریه، د ۲۰۰۱ کال سپټمبر میاشتې ۱۱ نېټې، د نیویارک سوداګریزو ماڼیو ړنګولو* کار پلمه وګرځوه او په همدې پلمې یې د دوه زره یوویشتم کال اکتوبر میاشتې په اوومې نېټې (۷/۱۰/۲۰۰۱)، د انګلاسکسون (برېټانیه، کاناډا او استرالیا) دولتونو په ملتیا د خاص پوځ قطعې افغانستان ته ننه ایستلې او هوائي بریدونه او د هند له سمندره د راکټونو ویشتل پیل کړل. امریکا استخباراتو مخکې له مخې د افغان شمال ټلوالې سره هم ګوتې پټې کړي وې او د شمال ټلوالې ملېشو ډلګیو سره یوځای طالب جنګیالو په ماتولو پسې تلل.

*یادونه: د امریکا له لوړوپوړو دولتي کسانو پرته، نور ګڼ شمېر امریکایان (نوره نړۍ خو لا پرېږده) دا نه مني چې د هغو ماڼیو ړنګول، د بن لادن القاعدې ډلې غوندې، کمزوري ډلې کار وه. دا چې د هغو ماڼیو ړنګیدل او هغو ته نیږدې بله ماڼۍ چې الوتکې نه وې پرې لګیدلي، څرنګه ړنګې شولې، د بحث وړ خبرې دي.

امریکایي استخباراتو د نیویارک سوداګریزو ماڼیو ړنګولو مسؤلین اتلس تنه وښودل او په هغو اتلسو تنو کې یې پنځلس تنه د سعودي عربستان اتباع معرفي کړل. خو د امریکا دولت د هغو پځلسو تنو سعودیانو اړوند، د سعودي عربستان له دولت سره هېڅ کومه خبره پورته نکړه. د امریکا دولت د سعودي عربستان دولت پرځای، د څو نورو دولتونو په ملتیا، پر افغانستان بمبارۍ پیل کړې او خپل لېوانې پوځونه یې د بن لادن او القاعدې په نوم د افغانستان ښارونو، دښتو او غرونو (تورې بوړې) ته ورمارش کړل.

کله چې امریکايي او ملو دولتونو پوځونو د شمال ټلوالې په ملتیا طالبان مات او له واک څخه وشړل، له هغې وروسته یې د ملګرو ملتونو امنیت شورا پرېکړې نوم لاندې، د ناتو تړون دولتونو په ګډون د ۴۳دولتونو پوځیان افغان خاورې ته د ځان ملاتړ په موخې راوبلل او ځای پرځای کړل.

افغانان چې د شورویانو سره له اوږدو جګړو او بیا وروسته کورنیو اوږدو جګړو له امله، له ډول ډول سختو ستونزو سره لاس او ګرېوان او ډېر په تنګ راغلي وو، افغانستان ته د امریکا او ملو دولتونو پوځونو له راتګ څخه ښه استقبال وکړو. د بهرنیو پوځونو راتګ او د طالبانو له واکه شړلو وروسته، زموږ په هېوادوالو کې بیا ساه ژوندۍ شوله او آرامي راغله. خو د امریکا پوځیانو د افغانستان له اشغال وروسته، سمدستي په لاندې ناسمو، غیر انساني، افغاني دودونو ضد او بشري حقونو ضد کړنو پیل وکړو:

امریکایي پوځیانو د ولسي خلکو پر کورونو باندې بمونه غورځول. دوی د ولسي خلکو پرکورونو باندې د شپې څپې وهلې، ځینې کسان یې د ماشومانو او ښځو سترګو پر وړاندې په سپیو داړل، ځینې یې وژل او ځینې یې له ځانونو سره بوول او په خپلو جوړو کړیو بندیخانو کې اچول. د ځینو خبرونو له مخې دوی د ښځو ګڼې او زېورات هم وړل. داسې یوه پېښه په خوست ولایت کې دقیقه ده چې د واده په دویمې شپې امریکايي پوځیان د واده کوونکي سړي په کور ورننوځي، شخصأ واده کوونکی ځوان لومړی په سپیو لږ غوندې ژوبلوي، د هغه د مېرمنې ګڼې راټولوي او دغه ځوان او ګڼې له ځانه سره وړي. دوی د ولسي خلکو د وادونو او خوښیو پرغونډو او باڼدارونو باندې بمونه غورځول. دوی د مړو ښخولو پرمهال، په هدیرو او مړستنو کې راټولو شویو خلکو باندې بمونه غورځول. د امریکایي پوځیانو هغه کړنې او چارې د عام ولس په سترګو لېوانتوب او مستۍ برښیدلې. خو د دوی هغه کړنې او چارې نه لېوانتوب وه او نه مستۍ وې. ځکه د هېڅ دولت پوځیان، په تېره د امریکا غوندې پیاوړي دولت او ورته دولتونو پوځیان، هېڅکله او په هېڅ صورت پرلپسې هغه ډول خپلسري لېوانتوبونه او مستۍ نشي کولی. زما په نظر د امریکا پوځیانو له هغو لېوانو او مستو چارو سرته کولو څخه دوې موخې لرلې. د دوی یوه لنډمهاله موخه دا وه چې د عامو خلکو او ولسونو زړونو کې ډار او وېره واچوي چې څوک د دوی ضد کوم ډول بغاوت او پاڅون ونکړي. ځکه، دوی د افغانانو له هغه تاریخي پېښې خبر درلود چې افغان ولس په اتلسمې پېړۍ کې، د اکبر خان په مشرۍ افغان ولس د انګرېزي پوځ ضد پاڅیدلی او د انګرېزانو پوځ یې دړې وړې کړی وه. امریکايي پوځیانو به په هغو کړنو سره غوښتل چې د افغانانو دا ډول غرور، فکر او خیال مات کړي. زما په نظر، د دوی له هغو ډول وحشي کړنو څخه بله مهمه موخه دا وه چې دوی د پاکستان استخباراتو په مرستو، د طالبانو تنظیم بیا له سره جوړ او د لوبو ډګرته وباسي او دوی د دې موخې لپاره، د پاکستان پولو سره پرتو سیمو خلکو منځ کې د افغان دولت اوبهرنیانو ضد روحیه ژوندۍ او پیاوړي کوله.

د امریکايي پوځیانو دغو پاس یادو شویو کړنو (افغاني دودونو او بشري حقونو ضد کړنو) دومرې زور واخیست چې ان د دوی کښېنولي جمهور رئیس حامد کرزي حوصله (کرزی ډېر زیات حوصله لرونکی سړی دی) یې هم تنګه کړه او اړ شو چې د امریکا سترو قوماندانانو ته څو ځلې مخامخ په ترخې ژبې ووايي؛ خپلو لاندینیو قوماندانانو ته ووایئ چې نور دغه ډول چارې بس کړي. خو چې امریکايي قوماندانانو د هغه پر خبرو غوږونه ونه ګرول، دی اړ شو چې د مډیا او ټولیزو رسنیو له لارو څخه، د ټولو نړیوالو غوږونو ته د دوی افغاني دودونو ضد او بشري حقونو ضد عملونو خبرونه ورسوي. د حامد کرزي هغه نیوکې د امریکا پر نورو جنرالانو برسېره، د امریکا پر سفیر جنرال ګانبېري (کانبېري په افغانستان کې سفیر کیده څخه د مخه، د دوی د همدې پوځ چې افغانستان کې جنګیده او جنګیږي قوماندان وه) باندې هم بدې ولګیدې او کرزی د هغه له سخت غبرګون سره هم مخ شو.

د طالبانو تنظیم بیا جوړونه: – زما له نظره، امریکایانو د دې لپاره چې په افغانستان کې پوځي اډې جوړې کړي، د دې کار اړتیا لیدله چې د دوی پر وړاندې یې یو ډول کمزوری او غړند غوندې مقاومت شتون ولري، ترڅو د ګاونډو او نورو دولتونو دا مخ ورونه اوړي چې نور نو په افغانستان کې آرامه آرامي ده، نو ځکه ستاسو د پوځونو شتون اړتیا نه لیدل کیږي او ښه به دا وي چې پوځونه خپلو هېوادونوته ستانه کړئ.

زه به د لاندې خبرو ښه رڼا کولو په موخې، لومړۍ دا خبره وکړم؛ کله چې انګرېزان د هند له لویې وچې څخه په ۱۹۴۷ کال وتل، هغوی د هندوستان دولت ترڅنګ، د پاکستان په نوم نوی دولت له څو بېلو بېلو ټوټو (غیر متجنسو قومونو او لېرې سره پرتو سیمو خلکو) څخه جوړ کړو. امریکایانو د دویمې نړیوالې جګړې وروسته وخت، د یو شمېر اروپایي استعمارګرو دولتونو او جاپان استعمارګر دولت مستعمرې، کومې چې د هغې نړیوالې جګړې وروسته آزادې شولې، پر لور وردانګل او هغه یې د خپلې سیورې لاندې راوستلې او یا یې د خپلې سیورې لاندې راوستلو هڅې وکړې. دوی په دې ډلې هېوادونو کې د پاکستان دولت پرلور هم ډېر زر (نولس سوه پنځوسمو کلونو پیل وختونو کې) ځکه ورودانګل چې د شوروي اتحاد دولت د هندوستان له نوي آزاد شوي دولت سره ښې اړیکې جوړې شولې. امریکایانو په همدې موخې چې د پاکستان دولت سره د شورویانو اړیکې جوړې نشي، د پاکستان دولت ډېر زر د خپلو پړبانو دولتونو لېست او ډلې کې ونیولو او له نیږدې څخه یې پوځي او استخباراتي اړیکې، راکړې ـ ورکړې او مرستې پیل کړې. امریکایانو پردې برسېره چې د پاکستان له دولت سره خپلې نیږدې سیاسي او اقتصادي اړېکي ساتلې، د پاکسان پوځ یوه برخه لګښتونه یې هم ورکول. پرافغانستان د شوروي اتحاد پوځي تېري پرمهال، د امریکا او پاکستان دولتونو ترمنځ اړیکې لا ټینګې، ژورې او ډېر اړخیزې شولې او پاکستان ته د امریکا مرستو ورکړو لړۍ لا غښتلي او چټکه شوه. دغه مهال د پاکستان دولت حتا د اتومي بم جوړولو او آزمویلو چانس هم وموند.

د امریکا او پاکستان دولتونو ترمنځ پخو اړېکو په باب، حامد کرزي د هند «رایزینه» سیاسي بحثونو پروګرام کې، د یو ژورنالېست پوښتنې په ځواب کې وویل؛ ما د امریکا جمهور رئیس مرستیال جوبایډن ته دا توضیحات ورکړل چې د طالبانو ځالې او روزنځایونه د پاکستان خاورې کې دي. که تاسې په رښتیا غواړی چې د افغانستان جګړه پای ته ورسیږي، نو د هغوی هغه ځالې له منځه یوسئ. ده زیاته کړه؛ ماته جوبایډن وویل، موږ ته پاکستان له افغانستان څخه ډېر (که ما لیکونکي غلط نه وي اوریدلی، پنځوس ځلې ډېر) مهم دی.

هو! د کرزي پر دغو خبرو برسېره، ټول افغانان او نړیوال خبر لري چې د اوباما واکمنۍ پرمهال، په افغانستان کې لومړی د امریکايي پوځونو شمېره سلو زرو تنو ته لوړه کړل شوله او بیا څه مودې وروسته هغه شمېره بېرته لېږل کړل شوه. کله چې اضافي امریکايي پوځیان پېرته خپل هېواد ته لېږل کیدل، د هغوی هغه وسلې چې له ځانو سره بېرته نه وړلې، د افغانستان پوځ پرځای د پاکستان پوځ ته ورکړي. حال دا چې هغه مهال د افغانستان پوځ تقریبأ تش لاسی وه. هغه کومې وسلې چې امریکايي پوځ د پاکستان پوځ ته وسپارلې، دوی هغه ډول وسلې (هم د کیفیت او هم د کمیت له مخې) تراوسه هم افغان پوځ ته نه دي ورکړي.

کله چې امریکایانو خپل پوځونه افغانستان ته داخل کړل، دوی دغه مهال د پاکستان پوځ ته پر پخوانیو پیسو ورکړې برسېره، د کال څو ملیارده ډالر نور هم ورزیات کړل او د هغو ډالرو زیاتولو علت دا وه:

د پاکستان دولت د طالبانو پروژه د ځان په ګټې او بریالۍ ګڼله. د طالبانو لیکو کې په زرونو پاکستاني پوځیانو (په خاصه توګه ای اس ای) او ګڼ شمېر نورو جنګیالو شتون درلود. له هغو خبرو سره سره، بیا هم د پاکستان دولت له امریکایانو سره پرافغانستان باندې د هغوی پوځي حمله ومنله او بشپړ ملاتړ یې ترې وکړو. د پاکستان پوځ د امریکا له پوځ سره پراستخباراتي او ورته نورو مرستو برسېره، خپل یو پوځي هوائي ډګر او د پوځیانو مځکنۍ اکمالاتي لاره په اختیار کې ورکړل.

کله چې امریکایانو د طالبانو تنظیم بیا جوړونه اړینه وګاڼه، نو امریکايي جنرالانو او د هغوی استخباراتي کړیو د دغې موخې لپاره، د پاکستان له پوځ او استخباراتي کړۍ (ای اس ای) سره ګوتې پتې کړې. دغه مهال د پاکستان دولت غوا بیا لنګه شوله او د بنسپالو سوداګري یې له سره بازار وموند. امریکایانو، د پاکستان پوځ او ای اس ای لوړپوړو چارواکو ته د طالبانو تنظیم بیا جوړولو چارو سرته کولو بدل کې هم پرپخوانیو پیسو برسېره، د کال څو ملیارده ډالر نور هم ورزیات کړل.

د پاکستان پوځ د امریکا پوځیانو دا د طالبانو تنظیم بیا جوړونې معامله په ورین تندي او ډېرې خوښۍ سره ومنله. خو دوی د طالبانو صفونو ډکولو موخې لپاره، له امریکايي پوځیانو وغوښتل چې دوی هم په خپل وار سره، د پاکستان پولو سره پرتو سیمو څخه یو شمېر خلک، په تېره ځوانان په زور او جبر اړ کړي چې خپل کلي او کورونه پرېږدي او د طالبانو صفونو ډکولو موخو لپاره، له پولو هغې خوا وراوښتلو ته اړ کړل شي. د امریکا پوځ او پاکستان پوځ هغو څو کلنو ګډو هڅو پایلې کې، طالبان بیا له سره جوړ او منظم شول. طالبانو د دواړو خواو پوځیانو، هغو هڅو پایلې کې دا توان وموند چې په۲۰۰۵ کال د جګړې ډګرته ووځي. خو تر څو چې طالبانو ټاکلی زور نه وه اخستی او د جګړو د دغو نویو حالتونو (ځانمرګو عملونو) سره سم بلد شوي نه وو، ترهغو پورې د امریکا په مشرۍ نړیوالې پوځي ټولنې له خوا څخه، د افغانستان پوځ او نورو امنیتي ارګانو جوړیدل ځنډیدل. کله چې د طالبانو غورځنک تر ټاکلي بریده زور واخیست، نو بیا د هغوی له خوا څخه ورو ورو، د افغانستان اردو او پولیسو روزنو ښوونځي او د زده کړو لوړې مؤسسې جوړې شولې او د ځوانانو په روزلو یې پیل وکړو.

د پاکستان د ننه اسلامي بنسټپالو جوړول او پالل خو، د دغې دولت خښتې له اېښودلو ورځې څخه پیل شوي دي. خو د هغوی دغو چارو، پرافغانستان د شوروي اتحاد پوځي تېري وروسته، ځکه ښه رونق وموند او زور واخیست چې د اسلامي بنسټپالو ډلو بهرنی بازار ډېر ګرم او تود شو. د پاکستان دولت دا د اسلامي بنسټپالو ډلو سوداګري په وروستیو څلورو لسیزو کې، دغې دولت ته تر نورو ټولو سوداګریو ډېر (څو سوه ملیاردونه ډالر) عاید وروړی دی.

د پاکستاني او افغاني طالبانو پروړاندې، د امریکا پوځیانو کړنې:ـ دلته به د پاکستان دولت ضد طالبانو (پاکستاني طالبانو) ځواک جوړیدو او له هغو سره به د امریکا پوځ له کړنو څخه لنډه غوندې یادونه وکړم. دغه د پاکستاني طالبانو اړوند یادونه، د افغاني طالبانو سره د امریکا پوځیانو کړنې خود بخوده په بر کې نیسي. د پاکستان دولت ضد طالبانو ډلګیو په ۲۰۰۲ م کال سرونه راپورته کړل. د هغوی ۱۳ډلګیو په ۲۰۰۷ م کال اتحاد سره وکړو او خپله ډله یې د پاکستاني طالبانو تحریک په نوم ونوموله. دوی خپل لومړنی مشر بیت الله مسید وټاکه. مسید د څو تنو ملګرو سره د ۲۰۰۹ کال اګسټ میاشتې کې امریکايي استخباراتو د ډرون الوتکي څخه د عامو خلکو منځ کې په نښه او په توغندي ویشت. د توغندي په هغې برید کې پرمسید او د هغه پرملو برسېره، ډېر عام وګړي هم وواژل شو. د بیت الله مسید له وژلو وروسته، دغې ډلې مولوي فضل الله چې د سوات درې اوسیدونکی وه، خپل مشر وټاکلو. د فضل الله او د دې ډلې څو نورو مشرانو ځای ځایکي پتې ورکولو پرسر باندې، امریکایانو پنځه ملیونه ډالره ډالۍ کېښوده. له هغې ډالۍ اېښودلو لږې مودې وروسته، دوی د وزیرستان سیمې کې د ډرون توغندي په برید سره، د دې سیمې پاکستاني طالبانو مشر خالد له څو تنو ملو او عامو وګړو سره وواژه. د هغه له وژلو لږې مودې وروسته، امریکايي ډرون توغندو ویشتونکو د مولوي فضل الله زوی او ورسره شل کسیزه ډلګۍ په کنړونو کې له منځه یووړله. د ۲۰۱۴ مال مۍ میاشتې کې، د پاکستاني طالبانو تحریک په دو ډلو باندې ووېشل شو. له مولوي فضل الله څخه دغې بېلې شوي ډلې خپل مشر د بیت الله مسید ورور حکیم الله مسید خپل مشر وټاکلو. د دغې تحریک له بېلوالي ډېر وخت تېر نه وه چې امریکايي ډرون توغندو ویشتونکو مولوي قضل الله په نښه او له څو تنو ملو او عامو وګړو سره وواژه. د فضل الله له وژلو لږې مودې وروسته، حکیم الله د افغانستان امنیت ریاست له چارواکو سره ګوتې پټې کړې او د کابل چارواکو حکیم الله مسید په پټې کابل ته راوبللو. خو څرنګه چې د افغانستان امنیتي ارګانو خبرې له سي ای اې څخه پټې نه وې او نه دي، نو مسید ته د لوګر سیمې کې امریکايي پوځیان کښېناستل او هغه یې هلته د لوګر سیمې کې ونیولو. امریکايي پوځیانو مسید و خپلې بندیخانې ته واچوه. دا چې له هغه سره یې په بندېخانې کې څه ډول چلند وکړو، پته نشته. امریکایانو یو څه مودې وروسته، مسید د افغانستان واکمنو له سلا پرته د پاکستان پوځي استخباراتو (ای اس ای) ته وسپارلو او تر ننه یې د مړه او ژوندي پته نشته. دلته د دغې ټکي یادونه اړینه بولم چې د امریکايي ډرون توغندیو په بریدونو کې د پاکستاني طالبانو تحریک په لسګونو کسان وواژل شول او د هغوی ترڅنګ په زرونو عام ملکي وکړي هم د ډرون توغندیو ښکار شول. د ډرون توغندیو ویشتلو د اوباما واکمنۍ پرمهال ډېر زور واخیست او هغه مهال د ډرون په توغندیو د ملکي خلکو په زیاتیدوکو وژنو، د ملګرو ملتونو بشري حقونو چارواکو هم اندېښنې وښودلې.

یادونه باید وکړم چې امریکایانو په دغې ټولې مودې کې، حتا یو ځلي هم د افغانستان دولت ضد جنګیدونکي طالبان د ډرون توغندیو بریدونو لاندې نه راوستل. امریکايي استخباراتو او پوځ حتا حقاني، د حقاني زوی او د هغه ډلې کوم بل کس (د حقاني ډله امریکايي پوځیانو او د افغانستان دولت د کابل او نورو سیمو، سختو بریدونو مسؤلین معرفي کول) په نښې نه کړل.

د ای اس ای له لوریه د ملا عمر مرګ په ځنډ افشا کولو وروسته، د طالبانو شورا په بیړني ناستې کې اختر محمد منصور خپل مشر وټاکه، امریکایانو د افغاني طالبانو مشرانو له ډلې څخه یوازې منصور ډېر زر د ډرون توغندي په ویشتلو له منځه یووړ. د ډرون په توغندي سره د مولوي اختر منصور په بېړې له منځه وړلو علت هم دا برېښي چې هغه به د ای اس ای او سي ای اې له سلاو پرته ټاکل شوی اوسي او د دوی د منلو وړ کس به نه وي.

رافغانستان د امریکایي پوځيانو تېری او حالات

5.5.2019Goldad khan
اتمه برخه
د امریکایانو له خوا د خاشخاشو ډالۍ: – افغانانوته د امریکایانو بله ستره او «ښکلي» ډالۍ د خاشخاشو کرل او د اپیمو او هېروئینو حاصلاتو زیاتول دي. افغانان د شوروي پوځونو شتون څخه د مخه وختونه او د هغو پوځونو شتون پرمهال، او همدا ډول د هغو پوځونو له شتون وروسته د کورنیو جګړو په وختونو کې، له دغې توکي څخه د اوس وخت غوندې زیات «برخمن» نه وو.
د طالبانو واکمنۍ پرمهال هم د خاشخاشو کرلو دومرې رونق نه وه موندلی او د هغوی واکمنۍ په وروستي کال خو د اپیمو تولید دوه سوه (۲۰۰) ټنو ته راټیټ شو او دوی اعلان کړی وه چې ډېر زر به د خاشخاشو تخمونه له افغانستان څخه ورک کوي. خو له کله څخه چې د امریکا په مشرۍ ټلوالې پوځونه افغانستان ته ننوتل او له دوی څخه د انګرېزانو پوځ راسأ د هلمند ولایت کې ځای پرځای شو، له هغه مهال وروسته افغانستان او په خاصه توګه هلمند سیمې کې، کال په کال د اپیمو حاصلات لوړ ولاړل. باید ووایم چې د هلمند سیمه د ډېرو او با کیفیته اپیمو او هېروئینو تولید سیمه ده. څرنګه چې د امریکایانو پرتلې انګرېزان د دغې سیمې، دغې بوټي له ښه حاصل ورکولو څخه سم خبر وو، نو ځکه دوی خپل پوځونه د امریکا له پوځیانو څخه د مخه دغې سیمې ته ولېږل او ځای پرځای کړل. د هلمند سیمې ډېرو او با کیفیته اپیمو او هېروئینو تولید ته د امریکايي پوځیانو لږ په ځنډ ورپام شو او په څه ځنډ وروزګار شول. نو څکه دوی څو کاله وروسته هورې ولاړل او ځای پرځای شول. د دغو دواړو دولتونو پوځونه ترننه پورې دغې سیمې کې منظم شتون لري. ځینې داسې ادعاګانې او آوازې هم شته چې امریکایانو د هلمند غرونو کې د یورانیمو کان موندلی او حتا له هغې کان څخه یې د یورانیمو ډبرو ایستلو او په الوتکو کې بارولو انځورونه هم اخیستل شوي او خپاره شوي دي. ځینې خلک بیا دا د یورانیمو شتون ادعا د دې سبب ګڼي چې دغه بهرني پوځونه له هلمند سیمې څخه نه په شا کیږي.

د امریکا او ملو دولتونو پوځونو په دغې څه کم دوې لسیزې شتون وخت کې، د افغانستان اپیمو او هېروئینو لوړ تولید په ټولې نړۍ کې لومړی ځای نیولی او د اپیمو د کالني تولید اندازه، له اتو زرو (۸۰۰۰) متریک ټنو څخه هم اوړي. په افغانستان کې د اپیمو دغې زیات تولید، د افغانستان جګړه نوره هم پېچلي کړي او سخته کړي ده. ځکه د مافیه ډلو ګټې په دغو ډولو جګړو کې لوړې وي، نو ځکه دوی د جګړو پر اورونو باندې تېل پاشي.

د افغانستان مخدره توکو کاروبار کې د نړیوالې مافیه ترڅنګ، افغاني مافیه يي ډلې هم غښتلي شولې. خو د افغاني مافیه يي ډلو له غښتلتیا او پیاوړتیا څخه هم ډېره بده او خطرناکه پېښه دا ده چې یو شمېر افغانانو د پرلپسو جګړو ځپلو او ځوریدلو له امله، د نېشه یي توکو استعمالولو خواته مخه کړي ده. همدا د ۲۰۱۸ کال په لومړیو وختونو کې د افغانستان روغتیا وزارت سرچینو وویل چې په افغانستان کې په نېشه یي توکو روږدو کسانو شمېرې له یو ملیون کسانو څخه اوښتي دي او دا شمېرې په چټګۍ سره زیاتیږي. لکه چې زموږ نورې احصائې دقیقې نه دي، ممکن د روغتیا وزارت دغه شمېرې هم پوره سمې او دقیقې نه وي. نو ځکه ویلی شو چې ممکن همدا د دوی د خپرونې پرمهال، په نېشه يي توکو د روږدو او اخته کسانو شمېرې تر دو ملیونو پورې او یا له دې هم زیاتې او اوښتي اوسي.

په هر صورت، په افغانستان کې د ډول ډول ستونزو (د جګړو غمیزو، غربیو،…،) له امله، په نېشه يي توکو د روږدیدونکو کسانو شمېرې هم په چټکۍ سره مخ پر لوړ روانې دي او زیاتیږي.

که څه هم زما دغه لاندې پرتلې کول وړ او مناسبه خبره نه ده، خو زه دا پرتلې کول د سم پوهوي لپاره کوم. که موږ د جګړو ژوبل او معیوبین کسان، د نېشه يي توکو له روږدو کسانو سره پرتلې کړو، نو پوهېږو چې د جګړو معیوبین (ګوډان، ړنده، …،) که په خپله خپلو کورنیو او دوستانو ته د ګټو رسولو څخه لویدلي هم اوسي، خو د هغوی له خوا څخه د دوی خپلو کورنیو، خپلو خپلوانو او نورو چاته زیانونه نه اوړي. خو لکه چې تاسې پوهېږی؛ په نېشه يي توکو روږدو کسانو له خوا څخه، نه یوازې نور خلک، بلکې د دوی خپلې کورنۍ او نیږدې خپلوان ډېر زیات په تنګ او تکلیف وي او تر نورو لومړي د دوی د کورنیو غړي او خپلوان ډېر زیانمن کیږي. په نېشه يي توکو روږدي کسان نه یوازې د خپلو کورنیو، بلکې په ټوله کې د ټولې ټولنې ستر او دروند بار دی.

د چین اپیمو جګړې نوم هرچا اوریدلی دی. د چین اپیمو جګړه، هغه جګړه وه چې انګرېزانو چینایان په اپیمو روږدي کولو له لارې مستعمره کول غوښتل. اګر چې افغانستان اوس نه په اقتصادي او نه په نظامي ـ سیاسي لحاظ داسې دولت دی، کوم به چې افغانستان کې شتو زورورو دولتونو ته د سر درد شي، خو بیا هم دغه په نېشو روږدي او روږدیدونکي کسان، هېڅکله له دوی سره په کوم ډول مقابلو او سیالیو څخه نه لوږي او له دې ډګره وځي.

په افغانستان کې شتو زورورو دولتونو له لوریه دا هڅې او تلاشونه هم روان دي چې د رقیبو دولتونو ولسونو منځ کې د دغو مخدره توکو خرڅولو بازار تود وساتي او دوی له دغې لارې څخه، هم پیسې وګټي او هم رقیب دولتونه له کورنیو جنجالونو سره مخ کړي.

په افغانستان کې د امریکا نویو وسلو آزمویل: – د افغانانو لپاره د امریکایانو بله ډالۍ، په افغاني خاورې کې د دوی د نويو وسلو آزمایل، لکه له سمندر څخه د لېرې مزل راکټونو ویشتل، د سپین غره په بېلو څنډو او په خاصه توګه تورې بوړې باندې د مړو شویو یورانیمي بمونو غورځول او په دې وروستیو وختونو کې د بمونو مور په نوم بم د سپین غره لمنې پر کلیو باندې آزمویل او له هغې وروسته هم د دوی د قطر پوځي اډې څخه د نویو اف ـ ۳۵ ؟ الوتکو په همدغو لنډو ورځو کې بمبارۍ کول یادولی شو. دلته دا یادونه باید وکړم چې امریکایانو، د بمونو مور نومی بم په اوبو کې د مخه ازمویلی وه، خو په وچې کې دا لومړی ځل وه چې دوی د افغانستان ننګرهار ولایت سیمې کې وازمویلو.

په افغانستان کې د امریکایانو په مشرتوب نړیوالې ټلوالې جګړې همدا اوس هم دوام لري. په دغو جګړو کې هم د مړو او ژوبلو افغانانو کره شمېرې نشته. خو د ملګرو ملتونو، د جګړو مړو او ژوبلو کسانو شمېرنې څانګه، د افغانانو مرګ ـ ژوبلو رقمونه هر کال په لسونو زره یادوي. طبعأ دغه رقمونه هم بشپړ دقیق نه دي. د دوی په دغو رقمونو کې پر کمیو برسېره، دوی هغه ژوبل کسان چې د پېښې له لومړۍ ورځې وروسته مري، هم خپلو شمېرو کې نه نیسي. نو ځکه ویلی شو چې په دغو څه د پاسه اولس کاله جګړو کې هم، د مړو او ژوبلو افغانانو شمېرې سلونو زرونو ته رسیږي.

د امریکا په مشرۍ نړیوالې ټلوالې دولتونو پوځیانو د وژل کیدلو په اړوند، په نېټ کې لیکل شوي دي چې د ۲۰۱۸ کال اګسټ ترمیاشتې پورې درې زره څلور سوه اته پنځوس (۳۴۵۸) تنه په افغانستان کې د ننه او ۱۲۲ تنه له افغانستان څخه بهر وژل شوي دي. ټولټال ژوبل شوي څلور زره اووه سوه دیارلس (۴۷۱۳) تنه او له دې ډلې څخه ۳۳۶۶ تنه امریکایان دي.

دموکراسي او د آزاد بازار سیاست: – د امریکایانو بله ډالی په افغانانو باندې د آزاد بازار سیاست منل یادولی شو. زما په نظر د افغانستان غوندې یو وروسته پاتې او جګړو ځپلي هېواد کې د آزاد بازار سیاست پرمخ وړل، دولتي ځان وژنه (نه پوهېږم دغه د دولتي ځان وژنې اصطلاح کارول څومره سم دي، خو ما سمدستي بل لفظ ورته ونه موند) ده. زما په نظر په دغې اقتصادي سیاست کې موږ افغانان دوې غټې ستونزې لرو. زموږ لومړۍ ستونزه دا ده چې موږ پانګوالان نلرو او که یو څه چورګر او د مافیه بړوڅي لرو او د چور او مافیه يي چارو سرته کولو له امله د څو سوو ملیونو ډالرو څښتنان شوي هم دي، خو هغوی بیا له یوې خوا د پانګې اچونې له کلتور سره بلدیت نلري او له بلې خوا هغوی په تولیدي چارو کې د پانګې اچونې زړونه نلري. زموږ د ټولنې دغه کمښت، د دې سبب کیږي چې په هېواد کې غټې او بنسټیزې پروژې ( د بېلګې په توګه د اوبو برېښنا تولید پروژې) جوړې نشي. بهراني پانګوالان هم زموږ د هېواد په دغو بنسټیزو برخو کې له یوې خوا د جګړو له کبله او له بلې خوا، له له دې کبله خپلو پانګو اچونو ته زړونه نه ښه کوي چې دوی په وړ لنډې مودې کې، له دغې درک څخه خپلې پانګې بېرته لاسونو ته نشي وروړلی. زموږ هېواد کې دغه له ټولو ارزانې او غټې پیمانې اوبو انرژۍ نشتوالي ، زموږ نورو تولیدي پروژو جوړولو چارو ته هم غټ زیانونه اړولي دي او لا نور هم اړولی شي. د بېلګې په توګه، که موږ د برېښنا انرژي د خپلو شمال ګاوندو دولتونو څخه اخلو، نو هغه زموږ د فابریکو او کارخانو تولیداتو بیې لوړوي او موږ نه نشو کولی چې د هغو توکو سوداګرۍ کې، له بهرنیانو سره سیالي وکړو. که موږ ته کورني تولید شوي توکې قیمت تمام شي، نو موږ هغه توکي نه په بهر کې پلورلی شو او نه د کور د ننه له بهرنیو مالونو سره سیالي کولی شو. پس پایله دا کیږي چې زموږ فابریکې او کارخانې به تړل کیږي او د هغو مالکان به لا د هېواد په پوړ منځینیو پانګوالانو ته راټیټيږي او یا به بشپړ غریبان کیږي. له همدې ډاره څخه هم، زموږ دغه د سوونو ملیونو ډالرو څښتنان زړونه نه ښه کوي چې خپلې پیسې په تولیدي برخو کې بندې کړي. دوی یوازې د نورو هېوادونو مالونه راواردوي او په کورني بازار کې په پردیو مالونو، یو له بله سره سیالي کوي او یو او بل د سوداګرۍ له ډګره وباسي. د دوی په دغو سیالیو کې یو شمېر لوړپوړي دولتي چارواکي، چې زیاتره یې د مافیه ډلې غړي هم دي، د یو او یا بل سوداګر (یا سوداګرې ډلګۍ) په ګټه لاس وهنې کوي.

اوس مهال زموږ عمدا بهرنی صادرات مېوې او لاسي صنایع دي. لومړی خو دغه هغه څه دي چې د کرهڼیزو او خامو موادو په قطار کې راځي چې د دولتي بودجې لپاره د هغو ټکسونه د پام وړ څه نه جوړوي او بله خبره دا ده چې دغه څه دومرې ډېر څه نه دي چې هېواد د آبادۍ لورته ورټېله کړي.

که امریکایانو او له هغوی سره ټلوالو دولتونو غوښتلی چې افغانستان په اقتصادي ډګر کې، لږ تر لږه له ګاونډیو هېوادونو سره سیال کړي، نو دوی به دغه غټ او د لسونو ملیاردونو ډالرو لګښتونه، کوم چې په افغانانو پسې لیکي او حاسبوي، په بنسټیزو پروژو لګولي وای. دوی به په دغې ډول کار سره نه یوازې په افغانستان کې د جګړو اور وژلی وای، بلکې اوس به افغانستان د سوداګرۍ په ډګر کې هم له ګاونډیو او حتا یو شمېر لېرې پرتو هېوادونو سره سیال شوی وای او هم به د جګړې اور مړ شوی وای.

حامد کرزي هغه مهال چې د واک وخت یې پای ته رسیدلی وه، د بي بي سي له یو ژورنالېست سره په مرکې، د ژورنالېست د دې پوښتنې ځواب کې چې اوس په خپلو کومو کړنو باندې پښېمان دی چې باید نه یې وای کړي، وویل؛ ما باید له امریکایانو سره د آزاد بازار خبره نه وای منلي.

د جرګې تحریم کوونکي باید بخښنه وغواړي!

په داسې حال کې چې د مشورتې لويي جرګې د پرانیستې او د هغې له پریکړو په هېواد دننه او بهر کې پراخ ملاتړ وشو او دا ملاتړ مخ په زیاتېدو او پراخېدو دی، د جرګې تحریم کوونکو ته به غوره دا وي چې خپله تېروتنه ومني او جرګې سره د پرېکون، په ډاګه بخښنه وغواړي.

مشورتي لویه جرګه د ټول افغان ملت جرګه وه، که د جرګې تحریم کوونکي فکر کوي چې هغه یوازې په حکومت او دولت پورې اړه لري او دوی ځان د حکومت او دولت مخالف او اپوزیسیون بولي، تېروتنه او خطا يي له همدې ځایه پیلیږي.

حکومت یوازې د جرګې د پرانیستي او د هغې د بریالۍ پای، چارې سمبال او مدیریت کړي. دا هم باید هېره نه شي چې حکومت د جرګې په سمبالښت کې چې مخالفینو لا تر جرګې مخکې د هغه په ښه مدیرت او نظم باور نه درلود او په دې اړه يي ناوړه تبلیغ کاوه، منلی او ښاغلی وځلید. همدا رنګه نه ښای د جرګې په امنیت کې د هېواد د اتلو امنیتي ځواکونو سرښندنه له یاده وباسو.  بلخوا جرګه هومره پراخه، بشپړه او هېواد شموله وه چې پخوا يي کله ساری نه وو لېدل شوی. د هېواد له ۳۴ ولایتونو څخه ۳۲۰۰ تنو چې ځوان قشر او میرمنو پکې څرګنده ونډه درلود، د جرګې استازولي کوله. د جرګې د پنځو ورځو په جریان او پریکړه لیک کې، د جرګې هیڅ استازي نه د ولسمشرۍ د مهال په غځېدا، نه په لنډمهاله حکومت او نه د ټولټاکنو په اړه چې د جرګې مخالفینو ورته له مخکې تبلیغ کړی وو، بحث وکړ. د جرګې پریکړه لیک چې په ۲۳ مادو کې په پوره یووستون سره تصویب شو؛ په ټوله کې په سملاسي دوه اړخیز اوربند، ټينګې سولې ته د افغان ملت په رسېدا، طالبانو ته هېواد کې د سیاسي دفتر په پرانیسته، د بهرنیو ځواکونو په وتون؛ د موجود نظام، اساسي قانون، د ښځو او بیان په ازادۍ او د طالب بندیانو په خوشې کولو او یا تبادله متمرکز وو.

د جرګې په پریکړه لیک کې د ټولو ښکېلوغاړو او په پای کې د افغان ملت په ګټه پریکړه شوې چې که څه هم الزامي بڼه نه لري، خو حکومت يي له خپلخوا د پلیتوب سینه وهلې او ولسمشر وايي چې هغه به د سولې لار نقشه وي.

د حکومت مخالفینو ته د «پت پزه» دا وه چې لومړی يي د هېواد د لوړو او ملي ګټو په پار، د لويي جرګې سره پرېکون نه وای کړی او که حکومت سره يي زورلوبه غوښته، جرګې ته به ورغلی وای او هلته به يي د خپلو طرحو په دفاع کې د لويي جرګې په مخ کې د حکومت سره غیږلوبه کړی وای.

د لويي جرګې څخه تېښته او په اصلې ځای کې د طرحې د وړاندې کولو، زړه او جرئت نه درلودل او پر ځای په ترکیه (عبدالله عبدالله) او بهرنیو رسنیو سره د لويي جرګې، حکومت او سولې په وړاندې پیکه او شډل دریځ؛ سم صفا د سولې بهیر، ملي ګټو او ارزښتونو په وړاندې درېدل دي!

طلوع نیوز لیکي« له دې ډلې د حکومت اجرایه رییس او راتلونکو ولسمشریزو ټاکنو ته نوماند عبدالله عبدالله  چې دغه جرګه یې تحریم کړې هم وه، د ترکیې له اناتولي شبکې سره په مرکه کې د دې جرګې جوړېدل د وخت ضایع کېدل او په تېره یوه اوونۍ کې د ګڼو دولتي او نادولتي ادارو فلج کېدل بولي او زیاتوي چې دې جرګې نوې څه نه لرل.»

د حنیف اتمر په مشرۍ د سولې او اعتدال ټیم خو بیا د لويي جرګې په مخالفت اعلامیه خپره کړې، هلته وايي« با وجودی که جرگه‌ی به اصطلاح مشورتی صلح که توسط حکومت و با هزینه بسیار زیاد برگزار شد، نه مشخصات لوی جرگه عنعنوی را داشت و نه معیارهای لوی جرگه قانون اساسی را و باعث اختلاف شدید و مشکلات زیادی برای مردم شریف کابل شد، اما هموطنان شریف ما که در جرگه اشتراک نمودند با هوشیاری و استقامت قابل وصف دسایس علیه روند صلح و قانون اساسی را خنثی ساختند.»

ښاغلي اتمر هېروي د اساسي قانون په وړاندې دسیسې خو تر نورو لومړی د دوی ټاکنیز ټیم کوي. اتمر د اساسي قانون په خلاف عطا محمد نور سره ژمنه کړې چې که ټیم يي په ټاکنو کې وګټي، هغه به خپل لومړی وزیر کړي. همدارنګه اسلامي جمعیت او محقق سره يي ژمنه شوې چې د اساسي قانون په خلاف به په ټاکنو کې د بریا په مهال ریاستي نظام په پارلماني نظام بدل او د مرکزي حکومت پرځای به فیډرالي سیستم هېواد کې پلی کړي.

د اوربند او سولې په اړه هم دا ډله تر نورو لالچن او ویجاړوونکی دریځ لري. د لويي جرګې په مخالفت کې چې کومه ژبه طالبان په خپله اعلامیه کې کاروي، په لږ توپيرهمغه ژبه د سولې او اعتدال ټیم هم کاروي. څو ورځې وړاندې مې د طالبانو او د سولې او اعتدال ټیم د اعلامیو کاپي د پرتلې پتوګه رسنیو کې یوځای خپرې کړې، چې هغو کې د دواړو ډلو دریځ یوله بله چندان توپیر نه لري.

پخواني ولسمشر حامد کرزی هم چې د لویي جرګې پریکون سره بله پلمه نه لري وايی، د سولې په مشورتي لویه جرګه کې په خپل نه ګډون پښېمان نه یم. د جرګې پریکړه لیک منم، یوازې د دریمې مادې په اړه يی شک لرم.

نوموړي زیاتوي« په اعلامیه کې یې په یوه ځای کې د سولې خبره او د سولې هیله یاده شوې او په هغه ځای کې چې د سولې په تړاو واضح وړاندیزونه شوي، ترې هرکلی کوو، یعنې د جرګې په جوړېدو او د خلکو په راټولېدو کې ستونزه نشته، د اعلامیې درېيمه ماده د ستونزې د جوړولو لامل کېږي، خو زه په دې اړه تبصره نه لرم، خو د جرګې پاتې مواد د سولې لپاره د خلکو هیله بولم او ترې هرکلی کوم»

د لويي جرګې د پریکړه لیک په درېیمه ماده کې راغلي« په افغانستان کې د جګړې یو لامل دا دی چې د اسلام له سپېڅلي دین څخه مختلف برداشتونه او قرائتونه کیږي. د سولې د مشورتي جرګي غړي دولت، د طالبانو تحریک او علماوو ته وړاندیز کوي چې د اسلام له سپېڅلي دین څخه خپل تفسیر واحد کړي او دا تفسیر د همغږۍ او ملي یووالي وسیله وګرځوي.»

خود جرګې د پریکړه لیک د دې مادې په وړاندې، طالبان د خپلې اعلامیې د پنځمې مادې په وروستۍ برخه کې غبرګون ښۍ او لیکي« جهاد لکه څرنګه چې وو هغسې به فرض وي او څوک يې د توقف او ځنډولو توان نه لري، د اسلام د مبارک دين احکام هم ثابت او مدون دي، چې تفسیر، تعبیر او تشریح یې شوې ده، هیڅوک په کې د انحرافي تعبیراتو حق نه لري.»

په یو تازه خبر کې د سرپل ولایت چارواکي وایي، د سږني ښوونیز کال له پیل راهیسې سلګونه هغه نجونې ښونځیو ته له تګه منع شوي چې له لومړنۍ دورې یا شپږم ټولګي پورته زدکړې کوي. د چارواکو په خبره، د طالبانو له دې بندیز نږدې ۳۰ ښوونځي اغېزمن دي. له بده مرغه د اسلام دین څخه د طالبانو تفسیر، تعبیر او تشریح د بېلګې پتوګه په پورته ډول ده چې هیڅوک پکې د دوی په خبره د بل تعبیر حق نه لري!

کرزی چې یو ځل وايي «د جرګې د درېیمې مادې په اړه تبصره نه لرم او بل ځای وايی چې دا ماده د ستونزې د جوړولو لامل کیږي» بې له دې چې د لويي جرګې د پریکړو په اړه خپله دوه مخي نندارې ته وړاندې کړي، نور څه د ویلو نه لري. هغه شک او اختلاف چې کرزی يي د دې مادې په اړه څرګندوي، ورته تبصره اعلامیه کې خپله طالبان هم کوي!

خو د اساسي قانون او سولې د یادو مخالفینو په توپیر، د افغانانو ډیرکی د مشورتي لويي جرګې د پریکړو ملاتړ کوي او د ملاتړ لړۍ پسې غځیږي.

په دې وروستیو کې «د السلام افغان سولې موسیسې له لوري په پلازمينې کابل کې د هېواد ډېرو ولايتونو څخه ځوانان په دې موخه را غونډ شوي، چې د جنګ په ښکېلو غاړو د سولې لارې چارې ولټوي او د اوربند غږ وکړي، تاند»

ملګرې ملتونه په یوه اعلامیه کې وايی«د مشورتي لويې جرګې لخوا غوښتل شوی اوربند به په افغانستان کې د سولې لپاره د زمینې په برابرولو کې مرسته وکړي او د افغانانو ژوند به وژغوري. د یوناما په اعلامیه کې راغلي دي چې ملګري ملتونه چمتو دي چې د افغانستان د جګړې د پایته رسېدو په هدف له ټولو ښکېلو خواو سره لازمه مرسته او همکاري وکړي

ناټو هم د افغانستان د سولې لپاره د مشورتي لويې جرګې له پرېکړو ملاتړ کړی دی.

د مۍ په پنځمه، ولسمشر اشرف غني د چین ولسي جمهوریت د کانګرس مرستیال او د سره صلیب رئیس ډاکټر شین زو سره وکتل. په دغه کتنه کې چې په ارګ کې وشوه، ډاکټر زو د خپل هېواد د ولسمشر د نېکو هیلو د وړاندې کولو ترڅنګ د افغانستان خلکو او دولت ته د سولې د مشورتي لویې جرګې د بریالي ترسره کېدو مبارکي وویله او زیاته یې کړه، د چین ولسي جمهوریت د افغانستان په رهبرۍ او مالکیت د سولې بهیر ملاتړ کوي، روهي»

د مشورتي لويي جرګې پریکړه به پلي کیږي. که چیري د لويي جرګې د پریکړو کورني مخالفین، پر خپلې پرېکړې له سره غور ونه کړي، پښیماني ونه ښۍ او بخښنه ونه غواړي، نور به هم د افغانانو منځ کې ګوښه شي.

د  ۲۰۱۹ کال د مۍ ۶ مه

سرلوڅ مرادزی

لویه جرګه: د سولې او نوي افغانستان په لور بېساری ګام!

د سولې لویه جرګه په دې موخه پرانیستل شوه چې هېواد کې څلويښت کلنه جګړه ختمه کړي، هېواد د تلپاتې سولې په لور راهي کړي او افغانان د هېواد په بیا ودانۍ کې په یو ټغر را ټول کړي. دغه جرګې ته  د ثور ۹ مه نېټه ځکه په پام کې نېول شوې ښکاري چې دلته د ثور د ۷ مې او ۸ مې پېښو په توپیر؛ رامنځته شویو ناخوالو، تربګنیو، جګړو او ویجاړیو ته د پای ټکی کېږدي او د نوې افغانستان د بنسټ ډبره چې هلته تلپاتې سوله واکمنه وي افغانان بیرته یو موټي او د هېواد په بیا رغونه کې بوخت وي، کېښودل شي.

داسې ښکاري چې د ثور د ۹ مې نېټې، د سولې لویي جرګې، د همداسې موخو په ترسره کېدو کې د نوې افغانستان د بنسټ ډبره کېښوده!

۳۲۰۰ تنه د افغان ولس ریښتیني استازي چې ډیری يي د هېواد ځوان قشر، پوهان، د شهیدانو د کورنیو غړي او میرمنې وي، په پلازمېنه ــ کابل د جرګو په خیمه کې سره جرګه شول او په پنځو ورځو خبرو اترو، یو بل سره په سلا او مشوره يي خپل ۲۳ فقره یز پریکړه لیک یانې د سولې لارنقشه، حکومت ته مخکې وړاندې کړه.

د سولې لویه جرګه په داسې نظم تر سره شوه چې مخکې يي ساری نه وو لېدل شوي. ټولو افغانانو ته دې مبارک او نیکمرغه وي!

لويي جرګې، تر هر څه مخکې د طالب بندیانو خوشې کول او د دوه اړخیز اوربند وړاندیز وکړ. څنګه چې افغان حکومت اوربند ته ژمن دی، که طالب چارواکي هم اوربند په تېره بیا د روژې په میاشت کې پلی کړي، داسې چلند به د سولې او نورو اختلافي چارو په اړوند د حکومت او طالبانو ترمنځه د بې باورۍ فضا چې په کور دننه ټاکلو کړیو او ځینو بهرنیانو رامنځته کړې او لا ورته لمن وهي، له منځه یوسی. د لويي جرګې یوه موخه هم دا وه چې د حکومت او افغان استازو لخوا، طالبانو سره د خبراترو په اړه د بې باورۍ چاپېریال ختم کړي او تر نورو لومړي په دې برخه کې عملي ګام پورته کړي. د لويي جرګې دا وړاندیزونه لکه، له هېواده د بهرنیو ځواکونو د وتلو مهالویش؛ سملاسي او دوه اړخیز اوربند؛ طالبانو ته افغانستان کې سیاسي دفتر ورکول؛ د اساسي قانون او د ښځو او بیان ازادي؛ د طالب بندیانو خوشې کول او یا تبادله د حکومت لخوا په پراخ تندې ومنل شول او په دې اړه ولسمشر غني هم لويي جرګې ته په خپله اختتامیه وینا کې د پلیتوب ډاډ ورکړ.

ولسمشر غني د ښه نیت او روژې میاشتې ته د درناوۍ په پار «د طالبانو د ۱۷۵ بندیانو د خوشې کولو اعلان وکړ او زیاته یې کړه، که طالبان چمتو وي حکومت د اوربند په اړه هم بحث ته چمتو دی.» ولسمشر غني دا هم زیاته کړه « له طالبانو غواړم چې کابل یا نورو ولایتونو ته خپل استازي را واستوي، چې دا بندیان ور وسپارو. هغه دا هم وویل، چې د بندیانو خوشي کول یې د روژې ډالۍ ده او وبه لیدل شي چې طالبان څه ډالۍ لري.»

لويي جرګې په خپلې پرانیستې او بریالۍ پای سره په طالبانو کې د ځینو متحجرو څېرو او یا په کور دننه د هغو کړیو وړاندوینې هم په اوبو لاهو کړې چې يي انګېرله ګنې لویه جرګه، د ولسمشرې پیر د غځېدو او یا د ټولټاکنو لپاره د کمپاین په موخه تر سره کیږي. منفي پال او بد بین کسان او ډلې تل په تورو عینکو کې پېښو او اشخاصو ته ګوري او هر څه د خپلو شخصي او تنګو ګټو په تله کې تلي!

په دې منځ کې به هغه کسان پښیمانه وي چې ولې يي د لويی جرګې جوړېدو سره، مخکې له مخکې مخالفت وکړ او بې ګودره په اوبو ورګډ شول. لويي جرګې په خپل نظم او پریکړو سره د هېواد د لوړو ارزښتونو او ټولو افغانانو د ګټو په خونیتوب کې ستر ګام پورته کړ او په دې توګه يي د ټولو افغانانو درناوی وکړ.

د اشنا تلویزیون سره مرکه کې ښاغلی حضرت عمر زاخېلوال وايی«د مشورتې لويي جرګې مخالف نه دی، خو جرګه باید په خپل وخت شوی وای»

داسې څرګندونې د خلکو د ذهنونو د خړپړولو او د ځان د سپیناوي لپاره ترسره کیږي، ګنې د لويي جرګې کومه پریکړه بېوخته ده!

ایا پروسکال د روژې میاشت کې افغان حکومت چې زاخېلوال هغه مهال اسلام کې د افغانستان سفیر وو، اوربند اعلان نه کړ او بیا يی طالبانو ته د غځېدو وړاندیز ونه کړ؟ چا بیا اوربند مات کړ، حکومت که طالبانو؟ ښکاره ده چې طالبانو!!

ویل کیږي چې زاخېلوال په دې وروستیو کې په پټه اسلام اباد ته سفر کړی او داسې څرګندونې د دې سفر سره بې تړاوه نه دي!

افغان حکومت تل د اوربند او سولې په چارو کې لومړی قدم پورته کړی، خو په کور دننه د سولې مخالفین او په طالبانو کې پردۍ کړۍ د اوربند او سولې سره مخالفت کوي او شرموونکې دا چې پړه يي هم بیا پر افغان حکومت وراچوي!

د سولې بل مخالف عطا محمد نور بیا وايی، چې خپل پلویان يي لويي جرګې ته د دې لپاره لېږلي ول، څار وکړي چې هلته د ولسمشرۍ مهال ونه غځیږي او د ټاکنو په اړه کمپاین و نه شي. خو پوښتنه دا ده چې د دې دواړو چارو د څار لپاره عطانور باید خپله جرګې ته ورغلی وای او هلته يي خپله اصلي غوښتنه چې سولې سره مخالفت دی، بیان کړی وای!

شف شف ویلو ته څه اړتیا ده!

عبدالله عبدالله هم په لویه جرګه کې د سولې په مخالفت د خبرو د نه جرئت په لامل ترکيي ته وتښتید او د تل پشان يي د«نه منم» لار خپله کړه. که د نورو هغو کسانو څخه چې ځانونه پخپله په افغانستان کې مطرح او بانفوذه کسان بولي، پوښتنه وشي چې تاسو ولې د سولې لویه جرګه بایکاټ کړه، ځواب به يي د عطا نور او عبدالله عبدالله څخه هم ټيټ او پرېوتی وي او د شرمېدلو خبرو پرته به، بل څه د ویلو ونه لري!

له بده مرغه، د دې ډلو او اشخاصو څرګندونې او کړه وړه د طالبانو د ځینو متحجرو ککریو څخه چې وايی«د سولې په نوم مشورتي لویه جرګه د حکومت نمایشي ناسته او د ولسمشر غني ناکامه هڅه وه او د روژې میاشت کې جګړه ډېر ثواب لري!»، څه توپیر نه لري. دواړه د یوې سکې دوه مخونه دي او په دواړو ډلو کې د سولې او امنیت مخالفین او دښمنان، پوخ ځایګی لري!

اوس د دې وخت دی، که د سولې د لويي جرګې مخالفین، د جرګې د پریکړو او د سولې لارنقشې څخه بله منلې او ګټوره لارنقشه لري، افغانانو ته دې وښۍ او حکومت ته دې وړاندې کړې.

د ۲۰۱۹ کال د مۍ ۳ مه

سرلوڅ مرادزی

مشورتی لويه جرګه او ماشوم لويان

حکيم روان

ډيره هېښوونکی خبره دا ده چې يو شمېر په خوی ماشومان ، ځانونه لويان ، سياسی مشران او رهبران بولی او ځينې غرضی کسان هم د مرض او غرض له مخې هغوی ته مشران وايي ، خو په رښتيا سره دا څوک دي ؟

د هر وطن پالونکی افغان ملی او وطنی دنده ده چې د تاريخ په دې حساسو او ټاکونکو شيبو کې د خپل هيواد ، ولس او نظام ننګه وکړي . جنګ غوښتونکی او ملاتړي يې محکوم کړي او د خارجی او داخلی دښمنانو پر وړاندې د خپل هيواد ، د هيواد د مدافعينو او خپل حکومت مورچل ټينګ کړي . د هغو ورانوونکو لاسونو مخه ونيسی چې زمونږ هېواد ته را غزيدلی دي . تش په نوم مشران خو نه يواځې د را غزيدلو لاسونو مخه نه نيسی ، بلکې هغه ډول ته په نه ستړی کيدونکی توګه ګډا کوي ، چې عمران خان او کابلوف يې ډنګوي . داسې وی لويان ، رهبران او سياسی مشران ؟؟؟  پوښتنه پيدا کيږي چې دوی د چا لويان ، د چا مشران او سياسی رهبران دی ؟ هو رښتيا  ! دوی د چور مشران دی ! د لوټ مشران دی ! معامله ګر مشران دی ! د پردی پالنې مشران دی !  افغانستان عملا د خارجی هيوادونو له مداخلې او نا اعلام شوی تباه کوونکی جګړې  سره مخامخ دی ، دوی په داسی حساسه او ګواښونکی شيبه کې د حکومت له پښو تيږې باسی . داسی کسان بايد د هيواد دښمنان وبلل شی نه لويان او سياسی رهبران ! تاريخ به بې له شکه ددې جنايتکارانو مخونه ور تور کړي . د افغان ميندو ساندې او د هيواد د ځوانو مدافعينو جنازې د دې بی ضميره « مشرانو » ويده وجدانونه نه شی ويښولای .

افغان ولسمشر ګواښونکو حالاتو ته د ځواب له پاره د خپل ولس ارادې ته مراجعه کوي . پردی پالو ځان غوښتونکو انډوخر جوړ کړی دی ، کله په خپل سر د پوتين په درګاه کې سجدې کوی ، کله د طالب – پنجاب او کله د قطر . دا تش په نامه «مشران» د پنجاب د واکمنو په څېر دې ته خوشال دی چې طالبان د آی-اس-آی په امر د افغان حکومت سره مذاکرات نه منی . د افغان حکومت سپکاوئ د افغانستان سپکاوئ دی . خو لنډ فکره او سپک «مشران» د طالبانو په څېر د خپل هېواد ، ولس او ولسمشر د عزت او وقار پروا نه ساتي .

د ولسمشر له خوا را بلل شوی پرتمينه مشورتی لويه جرګه چې په هغې کې د هېواد د هر کونج نه په زرګونو انتخاب شوو استازو ګډون وکړ، «مشرانو» په جرګه کې ګډون تحريم کړ . خو ولسمشر خپل ولس ته درناوی ، خلوص او ارادت ثابت کړ . د حيرانتيا وړ نه ده « مشرانو »  تل افغان ولس تحريم کړی دی او ولس ته په هېڅ ډول حق او اعتبار قايل نه دی . افغان ولس څه، چې خپلو ايله جاريو ته هم درناوی نه لری او هغوی د خپلو شومو موخو له پاره يواځې د وسيلې په توګه کاروی . مونږ د لسيزو په جريان کې د دې «مشرانو» د ايله جاريو ( تنظيمونو ) د يوې انتخابی کنګری شاهدان نه شو . دا مشران خپلو غلو ډلو ته هم په حق او حقوقو قايل نه دی ، ددې ډلو مشر چې مړشی ، زوی يې مشر شی . د جمعيت ډله يې ښه مثال دی . د دوستم ، حکمتيار او محقق ډلې هم په همدې مسير کې روانی دي .  دوی هغسی چې د ولس شتمنی غصب کړی دی ، خپلې ايله جاری ډلې يې هم غصب کړی دی . د سولې په لويه مشورتی جرګه کې د تش په نوم مشرانو « سياسی معامله ګرو » نه ګډون د جرګې اعتبار د خلکو په وړاندې لوړ کړ . څومره ښه شوه چې حد اقل د څلورو پنځو ورځو له پاره افغان ولس د دې ځان غوښتونکو ، منفورې او بدمرغه څيرې ونه ليدې .

لنډغر مشران ولسمشر په ديکتاتوری ، د واک په  انحصار ملامتوي .  د خلکو ارادې ته مراجعه ديکتاتوری ده ؟ ديکتاتوران د خلکو دښمنان وي او له خلکو کرکه لري ، ديکتاتوران  داسی کسان وی لکه د ولس د مشورتی لويې جرګې تحريموونکی .  ځکه ديکتاتوران پوهيږی چې د خلکو له زوره په اوسپنيزو کلاګانو کې هم امن نه لري . خو ولسمشر غنی خپل ولس او خلکو ته د خپلو موخو او آرمانو د يوې مرجع په توګه قايل دی او ولس ته مراجعه کوي . لنډغر د دموکراسی او ديکتاتوری متضاد مفاهيم يو له بله نه شی سره بېلولای .

سياسی «مشران» وايي چې ولسمشر د دوی سره د مشورتی لويې جرګې د رابللو په اړه کافی مشورې نه دی کړی . د کافی مشورې مانا دا ده چې ولسمشر د دوی غوښتنه د جرګې د نه رابللو په اړه نه ده منلی . پوښتنه داده ، کله چې د خلکو سره د مشورې امکان وي ، تاسو څوک ياست ؟ د عامه او شخصی شتمنيو د چور او تالان څو د ګوتو په شمېر مليونران ؟  ولسمشر په خلکو باور لری، له دې امله د جګړې د پای او ستونزو د حل له پاره تر ټولو مشروع ځواک ته مراجعه کوي . که تاسو د خلکو له جملې وای ، د خلکو د استازو تر څنګ به مو د ګډون وياړ درلودلای وای . خو داسی نه ده .

يوه منتخب ولسمشر د هيواد د ملی ګټو او ملی امنيت په خاطر ۵۰٪ واک د لنډغرو سره شريک کړ ، دا انحصار دی ؟ ولسمشر د خپل ټاکنيز ټيم د يو شمېر کسانو سره چې په واک کې د لنډغرو د شرکت سره نه پخلا کيدونکی وو ،  د هېواد د عالی ګټو په خاطر خدای پامانی وکړه . هغه ولسواکی ته د درناوی له پاره د خپلې کورنی غړي ولسمشری ماڼی ته نه پريږدي . انحصار دې ته وايي ؟ انحصارګر محقق دی چې په ګوند کې يې له هزاره ګانو پرته يو غير هزاره وطنوال نه شته او له پيله به تر مرګه د خپل «ګوند» رئيس وي . انحصارګر دوستم دی چې په ګوند کې يې له ازبکو پرته يو غير ازبک وطنوال نه شته ، همدارنګه انحصارګر شورای نظار دی چې په سازمان کې يې يواځې د يوې ولسوالی کسان راټول شوی دي . وطن پلورونکو   « مشرانو »، سياسيونو ( مجرمينو ) په خلکو د ړندو ګومان کړی دی .

افغان ولس به ددې « ګوندونو » او طالبانو د مشرانو څخه د خارجی استخباراتی شبکو سره د اړيکو حسابونه خامخا وپلټي . افغان ولسمشر هم دې ټکي ته په وار وار اشارې لرلي دي .

لنډغر مشران افغان ولسمشر د سولې مخالف بولی . آيا همدې لنډغرو مشرانو  د ۲۰۱۴ کې له انتخاباتو وروسته نه ويل چې مونږ ارګ په زور نيسو او کابل کې به د وينو ويالې وبهوو ؟ ولسمشر هغه وخت سوله و نه کړه او د هر ډول محتمل ناوړه خونړي امکان د واقع کيدو مخه يې ډب نه کړه ؟

هغه وخت لا د طالبانو سره  د مذاکراتو خبرې نه وې چې ولسمشر غنی د کابل د پروسې په نوم نړيوال کنفرانسونه را وبلل او د سولی د پاره پراخ پلان يې افغانانو او نړيوالو ته وړاندې کړ . آيا دا د سولی سره مخالفت دی او که د سولی په لار کې نوښت ؟

د طالبانو سره د دوو وارو  اوربند پريکړه د کرزی وه او که د ولسمشر اشرف غنی ؟ اوربند د سولی پر خوا ګام دی او که د سولې  پر ضد ؟ «مشران» غواړی د خلکو پر سترګو پردې وغوړوي .

د سولې په خاطر او جګړې د بنديدو په منظور د اندونيزيا – پاکستان او افغان دينی علماؤ ګډ کنفرانس د کابلوف – اتمر- عمران خان کار وو او که د ولسمشر اشرف غنی ؟

د طالبانو د ناروا جګړې پر ضد په جده کې د اسلامی هيوادونو د اسلامی علماؤ فتوا د ولسمشر ابتکار او نوښت وو که د کرزی؟

په ولسمشر تور پورې کوي چې ولسمشر سوله نه غواړی ، ټاکنې غواړي . خو د کانديدانو لست ته تر ولسمشر مخکې دوی منډې وهی . بې شرمه بايد له ځانه  وشرميږي . ټاکنې د افغانستان د اساسی قانون غوښتنه ده . ولسمشر خپل ولس او اساسی قانون ته تابع دی ، ولسمشر خو لنډغر نه دی چې قوانينو ته تمکين نه کوي . سوله يو قانونی او مشروع حکومت کولای شی ، نه د لنډغرو ډلې ټپلې .  او مشروع حکومت يواځې او يواځې د انتخاباتو له لارې رامنځته کيدای شی .

ولسمشر نږدې څلور کاله په يوه لاس کار وکړ . که څه هم له يوه لاسه ټک نه خيږي ، ولسمشر د خپلو پاکو او بی آلايشانه هيلو په مټ ناممکن ممکن نه کړل ؟  ولسمشر په يوه لاس پاکستان د انزوا ديوال ته کيناوه او د تروريسم خړ ليست ته يې ور ټيله کړ ، ولسمشرغنی خو هغه ولسمشر نه دی چې د امريکا پر ضد د افغانستان د خونی دښمن پاکستان ملاتړ وکړي !

دوکتورغنی که د سولی مخالف وای ، نو د عمران خان ، اتمر ، قانونی  ، محقق  ، کرزی او نورو په څېر به يې د مؤقت حکومت سوری نارې وهلای ! که ولسمشر غنی د سولی ضد وای ،  د پاکستان پر ضد به يې د اتمر په شان  خوله له اوبو ډکه وای او د پاکستان پر ضد به يې چا سپڼ نه وای اوريدلای ! خو مونږ وينو چې ولسمشر اشرف غنی په ميړانه سره د هر هغه چا په وړاندې ولاړ دی ، چې افغان او افغانستان ته زيان رسوي . اشرف غنی خپل وس وکړ چې د وطن په خاطر غله اجماع ته را وبولي خو ، لوټماران د چور د پاره پوره واک غواړي . ولسمشر سياسی واک د خلکو مال او ملکيت بولی او د کرزی په څېر يې په چورګرو ويشلای نه شی .

« مشران » په هغه صورت کې اجماع ته حاضريږی چې د دوی فرمايشات د دولتی او مالی امتيازاتو په هکله ومنل شي . په چور جوړ شوو شهرکونو يې وږي سترګی ماړې نه کړې ،  حيرانوونکو لوکسو کورونو او په مليونونو خارج ته وړل شوو غلا شوو ډالرو حريص ، د فی سبيل الله د لارې مجاهدين قانع نه  کړای شول . نور هم غواړی ، نور هم غواړی تر لا يتناهی يې غواړي !

هغه وو چې ولسمشر د سولی مشورتی لويه جرګه را وبلله ، کرزي او د غلو ډلو وار د واره دا اقدام وستايه ، خو کله چې اشرف غنی د جرګې د استازو د ټاکلو له پاره د انتخاباتو خبره وکړه ، بيرته په شا شول او په جرګه کې ګډون يې تحريم کړ . «رهبران» نه پوهيږی چې د ولس اعتبار د دوی په ګډون او نه ګډون  له منځه نه ځی . په مشورتی لويه جرګه کې د ولس استازو د ډوزمارانو د ډوزو سره سره د ولسمشر په واسطه د جرګې کار پیل کړ او په برياليتوب سره يې په جوړونکو پريکړو سره د جرګی کار پای ته ورساوه .

د سولی له پاره لويې مشورتی جرګې دا هم وښوده چې دا جرګه د «سياسی رهبرانو» د ډوزو پر خلاف ، د ولسمشريزو ټاکنو له پاره کمپائن نه بلکې  مختص د سولې په مذاکراتو پورې د تړلو موضوعاتو د څيړلو په موخه راغوښتل شوی وه . ولسمشر غنی خپله رښتينولی ، خلکو ته وفاداری او وطن دوستی ثابته کړيده او د غلو په وړاندې د رقابت له پاره د دوی په شان دسيسو او پټو معاملو ته اړتيا نه لری . ولسمشر پوهيږی او بايد پوه وی چې په ولسمشريزو ټاکنو کې سيال نه لري . د ولسمشر ټاکنيز سيالان هغو چنګښو ته ورته دی چې په اوبو کې غواړي ځانته د آس په څېر نعلونه ووهي .  د ولسمشر له خوا د را بلل شوی مشورتی لويې جرګې په کار کې د مصنوعی رهبرانو نه ګډون د دوی څيرې نورې هم ښې روښانه کړې . څومره ښه ده چې حد اقل د څلورو پنځو ورځو له پاره افغان ولس ددې ځان غوښتونکو ، منفورې او بدمرغه څيرې ونه ليدې .

دا بد مخي د افغان ولس له ارادې ويره لري . ځکه غواړي د ولس دښمنانو ته پناه ور وړي . له دې امله مختلفې پلمې کوي ، تر څو د ولسمشر په وړاندې خنډونه ايجاد کړي . دوی په لوی لاس په سختو ټاکونکو او له کړاوه په ډکو شيبو کې د دښمنانو په ژرنده اوبه ورسموي . داسی کسان لکه عطا محمد نور ، اسماعيل خان ، کرزی ، قانونی ، عبدالله عبدالله ، اتمر ، محقق ، خليلی ، احدی ، زاخيلوال او داسی نور چې په عمل او نظر کې يې د ټولو هڅو او هاند موخه د داخلی نفاق پراختيا ،  د افغان حکومت بی اعتباره کول او کمزوری کول ،  فساد ، انارشۍ او بی قانونۍ  ته لمن وهل دی ، غواړی د طالبانو سره يو ځای د آی-اس-آی ژرنده وچلوي .

طالب ملخي بايد نور د پردو په زور ټوپونه ونه وهي ، پردی اشرف غنی مجبور کړی دی چې نور له طالبانو لاس واخلی . پاکستان د تروريسم خړ ليست ته شامل شوی دی او د پاڼ په ژۍ ولاړ دی . د پاکستان او ايران ملاوې د نړيوالو فشارونو په پايله کې په ماتيدو دي . طالب بايد له ډير بد انجامه وويريږی او نور د خپل ولس پر ضد له جګړې لاس په سر شی .

افغان وطن پالونکو ته ښايي  چې په هيواد کې د ډاډمنې سولې او امن د ټينګيدو او کړکېچ څخه د وتلو په خاطر په ټول توان او ځواک سره د ولمسشر اشرف غنی تر شا ودريږي .

ړانده  به د ولسمشريزو ټاکنو په اوږده ليست کې د نورو په نسبت د دوکتور اشرف غنی بی کچې او روښانه وړتياوې او لوړتياوې نه ويني .

د عادلانه او د افغان ولس وړ سولې د ټينګيدو، د افغان ولس او ولسمشر اشرف غنی د برياؤ په هيله !

پای

 

جرګې سره مخالفت د سولې سبوتاز دی!

په هېواد کې د ټینګې او تلپاتې سولې په پار هڅې او هلې ځلې، د ملي دندو او وجایبو په سر سر کې ځای لري.

نن، ټولې دندې وروسته، خو اوربند او سوله تر ټولو نورو دندو لومړی!

دا مهال د ټولو ملي ګټو او ارزښتونو پېژند او بسیا، د سولې پر محوریت راڅرخې او د سولې په برکت تر سره کېدای شي. که سوله نه وي هېواد خوندي نه دي، د افغانانو سر او مال خوندي نه دی د ملې ګټو او ارزښتونو بسیا په هسې خبرو بدلیږي، د هېواد تاریخ او هویت هر څه د خطر سره مخ دي. نو ځکه باید ټوله هڅه د سولې په بسیا او ټینګښت راټوله وي، افغانان له سپین او تور پرته په یوغږ سولې ته لبیک وايی او تر هر څه سولې ته لومړیتوب ورکوي.

حکومت د سولې مشورتي لویه جرګه د همداسې موخو د پلیتابه لپاره د هېواد پلازمېنې کابل ته راغوښتي. دا لویه جرګه په کور دننه د هیڅ ډلې، تنظیم، شخص او یا بهر کوم هېواد سره په مخالفت کې نه ده، بلکې یوازې د افغانانو په کور د تپل شوې جګړې سره په مخالفت رابلل شوې او ټوله هڅه به يی هېواد کې د جګړې غندل او د ریښتینې او تلپاتې سولې بسیا او ټينګښت وي.

د ډیري افغانانو په اند د سولې مشورتي لویه جرګه رابلل او د جرګې لخوا په اوربند او سوله بحث، د حکومت پرځای اقدام او نووښت ګڼل کیږي چې افغانان يي په کلکه ملاتړ کوي!

ځینې کړۍ او یا شخصیتونه چې دا جرګه د راتلونکو ټولټاکنو لپاره د ولسمشر غني د ټاکنیز ټیم (د دولت سازی ټیم)، تبلیغاتي وسیله بولي اشتبا ځکه کوي، که دا جرګه د سولې په لار کې یو ګام هم پر مخ واخلي د نورو ټاکنیزو ټیمونو لپاره هم نسبتآ ښه شرایط برابروي چې ښه شرایط د ټولو ټيمونو لپاره یوشان ګټه رسوي. بلخوا د ټاکنو یوه مهمه او تر ټولو لومړی موخه باید دا وي چې د اوربند او سولې په بسیا کې هڅه وشي، هغه ټاکنیز ټیم چې د افغانانو د سولې د ارمان په پوره کېدو کې تر نورو ټیمونو مخکې وي، افغانان به خامخا خپله رايه داسې ټیم ته ورکړی. بلخوا څه بدي لري، که د ټاکنیزو ټیمونو ترمنځ سیالي، هېواد کې د سولې او اوربند په ګټه راوڅرخي او یو ټاکنیز ټیم تر بل ښه او عملي تګلار په دې  اړه وړاندې کړي.

په ټاکنیزو مخالفو ټيمونو کې د حنیف اتمر په مشرۍ د یونس قانوني، محقق او عطا محمد نور ټاکنیز ټیم د لويي جرګې زیات مخالفت کوي. که دغه ټیم لویه جرګه یوازې د ټاکنو لپاره تبلیغاتي وسیله بولي، نو بیا خو دغه ټیم تر نورو مخکې په ماسکو کې دغه تبلیغاتي سیالي پیل کړې او طالبانو سره په دوحه کې د بې پایلې ناستې لپاره هم ورځې په دغه موخه شمېري.

دغه ټیم په بې شرمۍ سره وايی چې دوی لویه جرګه تحریموي! د تحریم کلمه هغه څوک کارولی شی چې د یوې پروسې غړی وی. حنیف اتمر، یونس قانوني او عطا نور؛ نه په حکومت کې دنده لري او نه کومه بله رسمي چار؛ دوی ځوک دي چې د تحریم کلمه کاروی!

د عادي وګړو په توګه کولای شي چې غونډه کې ګډون ونه کړي.

مرغ کم…… مرداری اش کم!

د ټاکنیزو ټیمونو نور څوتنه غړي هم چې د لويي جرګې د تحریم خبرې کوي، تحریم يي کوم قانوني ارزښت او وزن نه لري، د لويي جرګې د سمبالتیا مشر عمر داوودزي په خبره، ګډون يي یوازې یوه اخلاقي ښېګڼه لري او بس!

د لويي جرګې د جوړېدو کمیسیون هم وايی، د ځینو سیاستوالو پریکون د لويي جرګې په مشروعیت اغیز نه لري.

بلخوا که بېلا بېل تنظیمونه او ډلې په بېلا بېلو تګلارو او فکرونو طالبانو سره خبرو ته کښیني، ښه پایله به ولري او که دا ډلې او اشخاص، د افغانانو د استازو او مرکزي حکومت سره په ګډه په مشورتي لویه جرګه کې  یوځای یوه تګلار وټاکي او بیا د هغې له مخې طالبانو سره خبرې وکړي پایله به يي ښه او ګټوره وی؟

بلخوا هغه ډلې او اشخاص چې په اصطلاح لویه جرګه تحریموی، طالبانو سره د خبرو لپاره بله کومه ګټوره، ناسته او تګلار وړاندې کولای شي؟ که په داسې تنظیمي ناسته کې کومه پریکړه هم وشي د مرکزي حکومت له ګډون او سلا پرته، ایا د قانون له مخې هغه کوم الزامي اعتبار لرلی شي؟ البته هیڅکله نه!

بیا نو دا نارې سورې او غوغا د څه لپاره تر سره کیږي؟

طالبان هم وايی دوی لویه جرګه نه منی، د ښاغلي حنیف اتمر ټیم هم وايي چې جرګه نه مني. محقق چې د اتمر د ټیم مرکزي غړی دی وايی، کومه لویه جرګه چې ولسمشر غوښتې په اساسي قانون کې نشته. خو اساسي قانون ولسمشر ته واک ورکړي چې د مهمو پریکړو په وخت د سلا لپاره د لويي جرګې په ګډون هر ډول بله ناسته غوښتلی شي. دا هغه برخه ده چې اساسي قانون کې محقق نه ده لوستي او یا د نورو موخو لپاره پر هغې سترګې پټوي.

د طالبانو یو ویاند د ذبیح الله مجاهد په نوم هم وايی،«د سرو او شنو کرښو په مطرح کولو سره حکومت غواړي چې د سولې واقعې جریانونه سبوتاژ کړي، له بېواکه ادارې سره د مذاکراتو او اوربند غږ اوچت کړي»

دلته د سولې د واقعې جریانونو څخه د مجاهد موخه، د حنیف اتمر ټیم او د حکومت څو تنه نور هغه مخالفین دي چې غواړې د سولې جرګه سبوتاژ کړي.

طالبان او په حکومت کې دننه  او د حکومت پر شاوخوا راتاو طالبان، په لویه جرګه کې د اوربند له غږ ډېر ډاریږي. د دوی ګټې د جګړې په دوام کې پرتې دي نو ځکه د سولې په اړه د سرو او شنو لیکو  څخه خپل ناراضیتوب بیا بیا یادوي!

که چیرې څوک سوله غواړي پیل يي اوربند دی. که د سولې په اړه سرې او شنې لیکې ونه کښل شي، تلپاتې او ټینګه سوله نه راځي. هغه سوله چې د بلې جګړې لپاره لار هواره کړي، سوله نه بلکې د بلې جګړې لپاره د تیارۍ په مانا ګڼل کیږي.

د سولې لويي جرګې ته باید د یوه ښه فرصت په سترګه وکتل شي، د جرګې پریکړې که څه هم الزامي نه ګڼل کیږي خو ولسمشر اشرف غني ژمنه کړې چې هغه به په ټینګه پام کې نیسي او پلي کیږی به.

د افغانانو یو موټيتوب په هېواد کې د سولې تضمین دی.

مخ په وړاندې د اوربند او ریښتینې سولې په لور!

د ۲۰۱۹ کال د اپریل ۲۸ مه

سرلوڅ مردازی