د افغان حکومت مخالفين او دښمنان

حکيم روان

 

د افغان حکومت مخالفين له خپل طبيعی حق اختلاف څخه برخمن دی . دوی نه يواځې د افغان حکومت دښمنان نه دي ، بلکې د افغان حکومت مرستندوی او په ټاکلو شرايطو کې د افغان حکومت ملاتړي او متحدين دي . اختلاف په مستبدو او توتاليتارو رژيمونو کې د دښمنۍ په مانا وي او مخالفين په وحشيانه توګه د مستبدو رژيمونو له خوا د ويروونکی تعقيب ، زندان ، شکنجو او بې رحمانه وژنو سره مخامخ کيږی . خو په دموکراتيکو نظامونو کې اختلاف ته د ټولنې د تشکيلوونکی او جوړوونکي عنصر په سترګه کتل کيږي ، کوم چې د نظام او ټولنې د سالمې ودې سره مرسته کوي .

له نېکه مرغه افغانستان د خپلسرو ، ديکتاتورو او توتالیتارو رژيمونو سره خدای پامانی کړي ده او په زړورتيا سره ويلای شو چې افغانستان په سيمه کې د تر ټولو دموکراتيک اساسی قانون خاوند دی په کوم کې چې د هيواد د اوسيدونکو ټول فردی ، سياسی او ټولنيز حقوق بيله توپیره خوندی او تضمين دي . زمونږ خلک په خپل هيواد کې د بيان د آزادۍ ، مطبوعاتو او سياسی آزاديو له لحاظه پر خپل نظام وياړ کولای شی . افغان زړه ور ملت چې تر ننه د داخلی او خارجی دښمنانو له خوا لکه زمرئ په مختلفو پلمو، فريب او تذوير په بند او قفس کې ساتل شوی وو او له هر ډول حقوقو او آزاديو محروم وو ، تر دې هم د زياتو حقوقو او آزاديو مستحق دی . لاس ته راغلی آزادی او نورې لاس ته راوړنې د افغان ولس د بيسارو قربانيو محصول دی . دا ملت څلوېښت کلنو خونړيو جګړو په ګونډو نه کړ او په جګه غاړه د کښلی تورې سره په لاس د هر مستبد او فرعون مخې ته راوتلی دی . زه د خپل په وينو لړلی آزادي غوښتونکی ولس په پښو کې د احترام او درناوی سجده ږدم .

د نوی اساسی قانون له مخې به راتلونکی ټول حکومتونه د خلکو د آزادو، مستقيمو او سری رايو له لارې غوره کيږی او د حکومت مشروعيت به د ملت د ارادې او خلکو د رضايت له مخې ټاکل کيږي .

مخالفين حکومت ته د ستونزو د حل مختلف بديلونه وړاندې کوي او په دې توګه د حکومت د ليد لورو د پراختيا سره مرسته کوي . د افغان حکومت د مخالفينو تر ټولو ستره برخه هغه څوک دي چې د حکومت د اوسنی ۵۰٪ ويش مخالف وو . دوی باور لري چې د جهادی چورګرو له مشارکت پرته به د سترو ملی دندو د اجراء له پاره د حکومت وړتيا د نن په پرتله څو چنده وای . په دې کې شک نه شته ، خو له بده مرغه دوی د افغان حکومت محدوديتونه او مجبوريتونه هيروي . دوی دا هيروي چې افغان حکومت د خپل وسله وال پوځ د څو مياشتو مالی تأمين توان نه لري . نو ځکه حکومت د جهادی چورګرو فشار او د امريکا ظاهرا پخلاکوونکی نقش ومانه . ظاهرا پخلا کوونکی نقش ددې له پاره چې امريکا له دوهمې کلا څخه د افغان کړکېچ د حل له پاره استفاده و نه کړه . دوی د ۵۰٪ غلو او چورګرو برخه په حکومت کې ومنله او افغان حکومت مجبور شو چې د دوو لاسو پر ځای په يوه لاس کار وکړی . که څه هم له « يوه لاسه ټک نه ځيژي » خو د ولسمشر اشرف غنی وړتياؤ د محدوديتونو او چلنجونو باوجود ناممکن ممکن کړه . افغان حکومت د هغو مخالفينو قدر کوي کوم چې د اساسی قانون د تطبيق ، د مرکزی واکمني د اقتدار ، د پردو د جاسوسانو ، مفسدينو او چورګرو د آنی محاکمې غوښتنه کوي . شک نه شته چې دا غوښتنې په حقه دی ، خو حکومت د خپلو امکاناتو په محدوده کې کار کولای شی. د حکومت مخالفين په دې اړه حکومت په کم کاری او محافظه کاری تورنوي . حکومت د خپلو دلايلو سره سره د مخالفينو د مخالفت حق محفوظ ساتي .

د حکومت سره مخالفت د قانون څخه د سرغړاوي ، خپلسرۍ ، موانعو د ايجاد او ټولنيز نظم و نسق د ګډوډ کولو په مانا نه دی . له بده مرغه په افغانستان کې دښمنان د مخالفت په نوم د اساسی قانون له مزاياؤ څخه په سوء استفاده سره د حکومت په وړاندې خپله دښمنی پټوي . دوی د حکومت په وړاندې وسله وال مقاومت ، قانون شکنۍ ، په خلکو چپاوونو ، وسله والو غلاؤ ، اختطاف د حکومت په وړاندې د مختلفو موانعو ايجاد ، د لارو او برقی لينونو قطع کولو ، د حکومت د اوامرو نه منلو ،  خرابکاری او قطاع الطريقی ته د حکومت سره د مخالفت نوم ورکوي . دا مخالفت نه بلکې د حکومت او په مجموع کې د نظام سره دښمنی ده . د وسلو د لرلو او استعمال حق د حکومت انحصاری حق دی . د حکومت له جوازه پرته هره بله ډله په هر نوم او عنوان وسلې ته د لاس تېرولو په لومړی شيبه کې بايد سمدلاسه بې وسلې او د مقاومت په صورت کې سرکوب شی . دا شمېر ډلې او بانډونه د خارجی دښمنو شبکو لاسپوڅي او د جهاد ، قوم او مذهب په نوم زمونږ د ولس د ويشلو او سياسی نظام د نسکورولو هڅه کوي . دښمنان  د مخدره موادو په قاچاقو د وسلو په تجارت، د ګمرکونو د عايداتو په چور، د خلکو په شوکو ، چور او چپاول ، د شخصی او دولتی ملکيتونو په غصب، اختطاف او ټولنيز امن په ويجاړولو بوخت دی او غواړي د خپلو جناياتو د مسؤليت څخه د خلاصون له پاره  د مخالف د قانونی مصؤنيت څخه ناوړه ګټه پورته کړي .

رښتينی سياسی مخالفين د ملی لوړو مصالحو ساتندوی او په دې لور کې د حکومت له پاره د حساب وړ متحدين وي . د هيواد له پاره په برخليک ټاکونکو شيبو کې اختلافات او سليقوی رنګارنګی يوې خواته پريږدی او د حکومت سره يو ځای ستونزو ته اوږه ورکوي .

نن چې په ټوله نړئ کې د افغانستان د سولې د مذاکراتو خبرې د ژبو په سر دی . هر څوک پوهيږي چې افغان جګړه دوې خواوې لری : افغان دولت او نړيواله ټولنه په سر کې امريکا له يوې خوا ، طالبان ، پاکستان ، ايران ، قطر او روس له بلې خوا .

طالبان ، پاکستان ، روس او ايران غواړي چې د سولې په مذاکراتو کې د مذاکراتو اصلی خوا افغان حکومت په کامله توګه له پامه وغورځوي او د مذاکراتو له پروسې د باندې پاتې شی او دوی په خالی ميدان کې خپل آسونه وځغلوي . که په کامله توګه افغان حکومت ايګنور نه کړای شی ، نو حد اقل نقش يې د چورګرو د يوې جهادي ډلې تر کچې راټيټ کړي . په دې کار کې د طالبانو تر څنګ نور داخلی لاسپوڅي هم د پاکستان ، ايران او روس سره يو ځای د افغان حکومت د رول له پامه غورځول يا د خپلو نوکرو ډلو تر کچې را ټيټول غواړي . ځکه دا ډلې د لسګونو کالونو زور زياتی ، چور او چپاؤل او د بشری ضد جناياتو له محاسبې وېره لري .

دوی وليدل چې حکومت په کابل او يو شمېر سيمو کې د دينی او قومی معامله ګرانو په مفسدو او خونړيو وسله والو ډلو بريدونه وکړل ، د کومو سره چې د دوی ملاتړ ورسره وو او دوی پوهيږي چې نننۍ حکومت د قانون حاکميت ته ژمن دی او د دې  حکومت ادامه به د حکومت بريدونه د دوی تر لمنو هم ورسوي . نو ځکه يې په ډاګه او بی شرمانه توګه د طالب ، پاکستان ، ايران او روس خوا نيولی ده او د خپل حکومت د پرزيدو هلی ځلی کوي . افغان حکومت په دوو جبهو کې جنګيږي . يوه يې خارجی جبهه ده چې تر ټولو خونړۍ کړۍ يې پاکستان+ طالب + آی-اس-آی ده ، بله داخلی جبهه ده چې د چورګرو مجاهدينو څخه جوړه ده او په سر کې يې عطا چور ، کرزی ، اتمر ، محقق….. او نور دی .

افغان حکومت د عمران خان څرګندونی افغانی ضد بولی او پر هغه احتجاج کوي ، خو هماغه د عمران خان افغانی ضد څرګندونی اتمر ، کرزی ، محقق….. او نور د حکومت د ږيرې لاندې کوي .

وطنوالو ! دښمن له بهر او داخل نه لاس په کار دی . د خارجی او داخلی دښمنانو مشترکه هڅه داده چې افغانستان له نړيوال حمايت څخه محروم کړی او د سولی په نوم د خپلو شومو موخو له پاره پر افغان ولس يو کمزوری نوکر دولت تحميل کړي

د افغان وطن پالونکو ملی دنده او وجيبه ده چې په دې برخليک ټاکونکو شيبو کې د پردو او د هغو د نوکرانو په وړاندې د خپل حکومت تر شا ودريږي او د يوې سالمې افغانمحوره رښتيني سولې د تأمين په لاره کې خپل خپل ملی او وطنی فرض اداء کړي .

د افغان نظام د بقاء او رښتينی سولې د ټينګښت په هيله !

 

 

 

 

 

د پټې خزانې په اړه استاد لېوال صاحب ډېره مغتنمه ليکنه کړې

 

 

 

د ډاکتر ناشناس او دده هم مفکرو ته همدا يوه ليکنه هم کافي ده.
هيله ده چي دا ليکنه درسره خپره کړئ.
په پټه خزانه کې د سبکونو هراړخيزه رنګارنګي
ليكوال: عبدالغفور ليوال
پټه خزانه د هوتکي پاچا اعليحضرت شاه حسين هوتک، د عصر نامتو ليکوال محمد هوتک د داود خان هوتک زوی هغه تذکره ده چې په (۱۱۴۱- ۱۱۴۲ هجری ق) کلونو کې ليکل شوې او د پنځوسو پښتنو شاعرانو او ليکوالو ژوند ليکونه يې د تاريخ د خاورو په زړه کې ساتلي دي. دغه اثر په کال ۱۳۲۲لمريز کې لوی استاد علامه پوهاند عبدالحی حبيبی وموند او له پاړسي ژباړې سره يې خپور کړ. د (پټه خزانه) له برکته د پښتو ادبياتو تاریخ ډیرې ورکې خو نامتو څیرې رابرسیره شوې او دا زیاته شوهچې پښتو ژبه لرغوني ادبيات لري خو د وخت ناخوالو، پیښو او جګړو ورڅخه ډیر څه خوړلي دي. که څه هم د پټې خزانې تر خپریدو کلونو وروسته یوشمیر پښتو دښمنو او پردي پالو عناصرو پر دغه کتاب هوايي او له غرض و مرضه ډکې نیوکې هم وکړې او ځینو خو ځانته دا جراأت ورکړ چې دغه کتاب ته (جعلي) ووایي.
زما له شخصي نظره: قلندر مومند او د هغه شاګردانو ددغو عواملو پر بنا پټه خزانه جعلي ګڼلې:
۱ علامه حبیبي د (پټه خزانه) پر رابرسیره کولو سره د پښتو ادبیاتو په تاریخ کې د یوه داسې په حیث وپیژندل شو چې د پښتو ژبې تاریخ یې راژوندی کړ، ټولو پښتنو د علامه دغه هڅه هومره وستایله چې د قلندر مومند په شان ځانته غره لیکوالانو او محققینو حسادت او رخه یې راوپاروله، ځکه خو یې په علامه حبیبي او پټې خزانې پسې راواخیستل. دوی فکر کاوه چې په دې کار به هماغومره شهرت وګټي لکه علامه حبیبي چې د پټې خزانې په موندلو او خپرولو سره ګټلی و.
۲ د پټې خزانې تر خپریدو پورې داسې ګومان کیده چې پښتو ادب له بایزید روښان، خوشحال بابا او رحمن بابا څخه راپیلیږي او دوی ټول د پیښور د حوزې یا لږ تر لږه د لوی افغانستان د هغې برخې اوسیدونکي وو چې اوس یې کوزه پښتونخواه ګڼي. حال دا چې پټې خزانې ثابته کړه چې تر دې ډیر پخوا د غور- کندهار، زابل او کوټې په علاقو کې ستر شاعران تیر شوي دي، له بده مرغه دغه حقیقت هم د پټې خزانې مخالفینو- چې د ټولو پښتنو نه بلکې یوازې د خپلې سیمې او د خپل شهرت په اړه فکر کوي- ونه شو زغملای او پټه خزانه یې جعلي وګڼله.
۳ د شلمې پیړۍ له پیله چې د پښتو ژبې او ادب د پرمختګ لپاره یو ملي غورځنګ راپیل شو او یوشمیر فاضلو استادانو ددغې ژبې د ادب د تاریخ تیاره ګوټونه روڼول دې مسئلې د ګاونډیو فرهنګونو یوشمیرمتعصبو کړیو ته خوند ورنه کړ، د هغوی په نظر پښتو د غرو د خلکو یوه وحشي ژبه ده او که د فرهنګ نړیدلي څلي یې ودان شي نو پښتانه به مدني ژوند ته متوجه شي او بلاخره به یې ملي شعور لوړ شي چې په پای کې به سیاسي واک هم په لاس کې ونیسي، ددې پروسې د مخنیوي لپاره ایرانیانو او پنجابیانو په یوشمیر دسیسو جوړولو پیل وکړ چې یوه یې هم د پټې خزانې د جعلي والي ډنډوره وه، له بده مرغه یوشمیر پښتانه لیکوال هم یا مخامخ یا په غیرمستقیمه توګه ددغو ډنډورو ښکار شول.
دا و، زما له شخصي نظره، له پټې خزانې سره د دښمنۍ عوامل.
خو ولې پټه خزانه له دومره دښمنیو سره سره لا هم د افغاني فرهنګ پر هسک د لمر په شان ځلیږي؟، ځکه چې دغه کتاب که له علمي پلوه وڅیړل شي ګڼ شمیر داسې نه انکار کیدونکي اسناد پخپله د کتاب په متن کې شته چې ددغه کتاب پر اصالت ګواهي ورکوي، له دې دلایلو څخه یو هم په پټه خزانه کې د راغلیو شعرونو د سبکونو هراړخیزه رنګارنګي ده چې هیڅ کله هم زموږ د پیړۍ د یوه یا حتی څو تنومحققینو پر لاس نه شي ایجادیدلای او که څوک ډیر لږ هم د هنري ارزښتونو پر رموزو پوه وي پر دې پوهیدلای شي چې د داسې متفاوتو هنري ارزښتونو رامنځ ته کول د تاریخ په بیلابیلو پړاوونوکې د بیلابیلو شرایطو او تاریخي موقعیتونو په نظر کې نیولو سره د منحصر به فرد سبک لرونکو شاعرانو کار دی، نه د یوه یا څو تنو محققینو.
له دغې مقدمې وروسته د پټې خزانې سبکي ویش له درییو اړخونو څخه ترسره کیدای شي؛ له تاریخيپلوه د پټې خزانې د سبکونو توپیر، له موضوعي پلوه د سبکونو پیژندنه او د هغو شکلي بدلون. په لاندې کرښو کې به د هرې موضوع لپاره بیل بحث وکړو.
۱۱ په پټه خزانه کې د سبکونو تاریخي رنګارنګي:
اساساً پټه خزانه له (۱۰۰) هجری ق. کال څخه تر (۱۱۰۰) هجری ق. پورې د پښتني فرهنګ بیلابیلې تاریخي دورې په ځان کې رانغاړي له همدې پلوه ټول هغه متون چې په پټه خزانه کې ثبت شوي د خپل وخت له پلوه د بیلابیلو منځپانګو لرونکي دي.
عجیبه داده چې د پټې خزانې فاضل مؤلف (محمد هوتک) هم په دې تفاوتونو پوهیدلی او پټه خزانه یې په درې برخو (پخوانیو شاعرانو، د مؤلف معاصرو شاعرانو او ښځینه شاعرانو) باندې ویشلې ده.
تر ټولو زوړ شعر د امیرکروړ هغه تاریخي ویاړنه ده چې له تاریخي پلوه د خورا ارزښت خاونده ده چې د ویلو تاریخ یې (۱۳۹) هجری ق. ته ورګرځي:
زه یم زمری، پر دې نړۍ له ما اتل نسته
په هند و سند و پر تخار و پر کابل نسته
بل په زابل نسته له ما اتل نسته
دغه ویاړنه هم د لغاتو له نظره لرغونې ده او هم د شکل له نظره ځکه تر ډیره حده په هغه وخت کې د پښتو معمول وزن او جوړښت لري چې ددغه میړني ولس زیږیدنه ده او له هیڅ پردي قالب څخه تقلید شوې نه ده.
له تاریخي پلوه د پټې خزانې د متونو بل اهمیت دا دی چې د یوشمیر قدماوو په متونو کې ګڼ تاریخي ارزښتونه، پیښې او حوادث ثبت شوي چې بل ځای نه شي موندل کیدای مثلاً د بابا هوتک په سندره کې:
پر سور غر بل راته نن اور دی وګړیه جوړ راته پیغور دی
پر کلي کور باندې مغل راغی هم په غزني هم په کابل راغی
چې په هغه وخت کې له مغلو سره د پښتنو د جګړو یو انځور ارائیه کوي او په کې د هغه وخت تاریخيپیښې ثبت شوي دي. د سبکونو له مخې څرنګه چې هر شاعر او ویېونکی د بیل ټیپ او شخصیت خاوند دی شعرونه یې هم په بیلابیلو سبکونو ویشل کیږي. امیرکروړ اساساً یو امیر او جنګیالی دی، پهلوان دی او له تورې او ننګ سره سر و کار لري ځکه یې شعر ویاړنه ده حماسي رنګ لري او په هغه کې پر خپله پهلواني نازیدلی دی، چې خپل سیال په کابل او زابل نه ویني، بابا هوتک د یو قومي ملي مشر، مدبر شخصیت او بانفوذه وګړي په حیثیت د ویاړنې او حماسې ترڅنګ د دښمنو (مغلو) وحشیانه اعمال غندي او د خپلو زلمیو جنګیالیو ویاړونه او شهامت ستایي او هغوی جګړې ته هڅوي:
غښتلو ننګ کړﺉ دا مو وار دی مغل راغلی په تلوار دی
په پښتونخوا کې یې ناتار دی پر کلي کور باندې مغل راغی
ترآخره
د ملکیار بابا هغه سندره چې ترنک سیند ته یې ویلې همداسې یوه تاریخي ارزښمنه هستي ده چې هم د شکل له مخې او هم د هغه وخت د ټولنیزو ځانګړنو ښه سند یې ګڼلای شو. ددې په مقابل کې بیا هغه مهال چې تصوف او عرفان په پښتو کې ډیر دود شو او پیري مریدي په کې معموله شوه صوفي شاعران وځلیدل او د عرفان ډیرې جلوې یې په پښتو ادبیاتو کې خوندي کړې. په دې دوره کې له شیخ متي او شیخ رضی لودي څخه رانیولې آن تر رحمن بابا پورې ګڼ شمیر نور شاعران راځي چې د دغې تاریخي دورې ځانګړنې په کې خوندي دي. په دې لحاظ د تاریخي دورو رنګارنګي یو له هغو معیارونو څخه دی چې په پټه خزانه کې د بیلابیلو شاعرانو سبکونه پرې بیلولای او ویشلی شو.
۲ له موضوعي پلوه د پټې خزانې د متونو تفاوت:
د پټې خزانې خوندي کړي شعرونه د موضوع له نظره خورا بډای او رنګارنګ دي، ویاړنې، عشقي موضوعات، ویرنې، حماسي شعرونه، د طبیعت د ښکلاوو ستاینې، فلسفي مسایل، عرفان او تصوف، د تاریخي پیښو ثبت او نور موضوعات په کې ارائیه شوي دي. مثلاً د ریدي خان مهمند د محمودنامې هغه برخه چې په پټه خزانه کې راغلې د افغانستان د ویاړلي تاریخ یوه مهمه برخه رانغاړي او د موضوع له نظره ډیره ارزښتمنه ده، یا هم د شیخ اسعد سوري بولله (قصیده) چې ښایي په شرق کې تر ټولو ممتازه او عالي ویرنه یې وبللی شو:
د فلک له چارو څه وکړم کوکار زمو لوی هرګل چې خاندي په بهار
هر غټول چې په بید یا غوړیده وکا ریژ وي یې پاڼې کاندي نار په نار
ترآخره
او په همدې توګه د ښکارندوی غوري هغه شهکار قصیده چې د پسرلي ښکلاوې یې په پوره مهارتستایلي دي:
د پسرلي ښکلوونکي بیا کړه سنګارونه بیا یې ولونل په غرونو کې لالونه
مځکه شنه، لاښونه شنې، لمنې شنې سوې طیلسان زمردی واغوسته غرونه
ترآخره
د ښکارندوی ددغې قصیدې لویه برخه د نچرلیزم (طبیعت پالنې) یو نړیوال شهکار دی.
او د موضوع له نظره بیا د شیخ بستان بړیڅ بدله بیخي متفاوته ده:
اوښکې مې څاڅي پر ګریوان یو وار نظر که پر ما
راسه ګذر که پر ما
د مینې اور دې زما زړګی وریت په انګار کینا
ښې تار و نار کینا …
ترآخره
دا بیا د عشق سوز او ګداز په هغه ژبه شرح کوي چې د یوه ښه لیریک شعر خصوصیت دی. په پټهخزانه کې د موضوع رنګارنګي دومره پراخه ده چې آن له پند و عبرت څخه ډکې کیسې یا منظومه ګۍ هم په کې شته او یوه ښه نمونه یې د حافظ عبداللطیف اڅکزي د سوی او اوښ کیسه ده:
غوږ ونیسئ یارانو دا د اوښ او سوی قصه سوه خورا ډیره خوږه سوه
ترآخره
د موضوع له پلوه د هر شاعر سبک دومره متفاوت دی چې سړي ته د پښتو لرغونو ادبیاتو د بډاینې او پراخوالي په اړه حیرانتیا پیښوي چې څنګه زموږ نیکونو د هرې ټولنیږې پیښې، پدیدې او ارزښت لپاره ادبي ایجاد او هستونې کړي دي او په دې اړه یو لوی ګنج (پټه خزانه) د ثبوت ښه شاهد دی.
۳ له شکلي پلوه د پټې خزانې د سبکونو رنګارنګي:
پټه خزانه د پښتو شاعرۍ د بیلابیلو فورمونو یوه لویه ګنجینه ده. د معمولو قالبونو لکه غزل، قصیده، مثنوي، رباعی، ترکیب بند، ترجیع بند، قطعه، او نورو پرته د هغه مهال پښتو معمولو قالبونو موجودیت هم خورا په زړه پورې دی، په دې کې بدله، ناره، سندره او نور محلي قالبونه دومره خواږه دي چې له عربو څخه راغلي یوشمیر ادبي قالبونه ورسره سیالي نه شي کولای او له دې څخه دا څرګندیږي چې هغه مهال د پښتو ځانګړي فورمونه ښه په کلکه پالل کیدل او په ولس کې ډیر منلي او په زړه پورې وو.
زه غواړم دلته پر همدې موضوع یو څه تم شم؛ غزل، قصیده، مثنوي او نور قالبونه له خپل عربي سټایل سره ډیر وروسته پښتو ادب ته راغلل او تر دې پخوا پښتنو خپل بومي شعري فورمونه لرل د ادب د تاریخپوهانو له نظره د لنډیو تاریخ نه دی معلوم او زرګونو کاله پخوا ته رسیږي همداراز بدلې چې په طبیعي توګه د پښتو ادب یو ممتاز فورم دی، دغه فورم نه یوازې په ولسي او فولکلوریکه بڼه په خلکو کې، بلکه له نیکه مرغه په پټه خزانه کې هم خوندي پاتې شوی دی.
بدلې یو له بلې سره له وزني پلوه یو څه تفاوتونه لري خو د هندسي جوړښت له مخې ګډ قالب لري، لومړۍ مسرې یې اوږدې او دوهمې یې لنډې وي. دوه دوه بیتونه سره همقافیه وي او په ځینو بدلو کې اوله مسره تر دوو بیتونو وروسته تکراریږي. بدله عالي موسیقیت لري او ښکاري چې زموږ لرغونیو شاعرانو به په ترنم ویلې، ځکه خو یوشمیر دغه بدلې اوس هم په اسانۍ او خوږلنۍ سره د موسیقي په پردو کې راتلای شي. بدله د پښتنو له اجتماعي فطرت سره په طبیعي توګه مطابق فورم دی او که څوک وغواړي کره کتنه وکړي نو نظر غزل ته له موضوعي پلوه ډیرې پوره او بشپړې دي ځکه په بدلو کې وزني او قالبي محدودیتونه هیڅکله د یوه شاعرانه تصویر د ناقصې ارائیې، باعث نه ګرځي. په پټه خزانه کې د شیخ بستان بړیڅ، د سیدال خان ناصر او نورو ګڼو شاعرانو خوږې بدلې د یادولو وړ دي او د موسیقیت لپاره یې د بهادر خان دغه خوږه بدله د یادولو وړ ده چې زموږ د زمانې ښه سندرغاړي احمدولي ډیره خوږه سندره ورڅخه جوړه کړې:
بیلتون دې زور دی تر لېمو مې سهار نم څاڅي لکه شبنم څاڅي
دا سره یاقوت مې په لمن کې ستا په غم څاڅي په غم الم څاڅي
ترآخره
پایله:
له پورتنیو یادونو څخه دا زیاتیږي چې پټه خزانه له تاریخي- موضوعي او شکلي پلوه د بیلابیلو سبکونو یو رنګینه خزانه ده چې په هیڅ ډول د یوه یا حتی څو ذهنونو حاصل نه شي کیدای او ددغه کتاب د منکرینو په حدس هیڅ کله یو جوړ شوی (جعلي) کتاب نه شي کیدای ځکه چې د دومره ډیرو رنګینو- متفاوتو او عالي سبکونو رامنځ ته کول په هغه مهال (۱۳۲۲) لمریز کې هغه هم د یوه شخص له خوا د نه منلو وړ خبره ده. زما په نظر دا مسئله لار نورو څیړنو ته اړتیا لري، ځکه د پټې خزانې د متونو رنګیني او عالي سطح او دقیقه پلټنه په خپله ددغه ارزښتمن کتاب حقانیت او لرغونوالی ثابتوي.

 

به اوضاع جاری وطن چگونه بنگریم؟

till mig

Said Hamidullah Rogh.

س. ح. روغ

۲۷.۰۳.۲۰۱۹

گفتار دوازدهم

حکومت مؤقت، صلح حتی مؤقت هم نیست!

اوضاع در افغانستان بمانندِ مُرْتَسَم چندین تقاطع بین المللی، دگرگون می شود؛ یک چیز مسلم است؛ دنیا بشدت می جنبد که دیگر مانند گذشته نباشد؛این که این جنبیدن آیا یک دیر جنبیدن است، ویا بخیر جنبیدن است،این به دنیا مبارک باشد! اما یک چیز را می توان به یقین نشان داد: آنک آنک یخ ها می شکنند!

دراین میان که ما افغانان هوش خود را بگیریم که دراین وضعیت بسیار پیچیده، اما بهرحال دگرشوندهٔ جهان، به پهلوی چپ نغلتیم؛ این تا جای زیادی به خود ما افغانان مربوط می شود:

سوال این است که آیا ما اینقدر هوش و ذکاوت پیدا کرده ایم؟؟

ازاین خطوط متقاطع بین المللی، یکی آن مستقیما به افغانستان مربوط بودند؛ جناب داکتر خلیلزاد با نمایندگان بریتانیا و پاکستان ملاقات کرد؛ وبا فرستادگان چین و روسیه واتحادیهٔ اروپا؛ دربارهٔ آخرین مرحلهٔ مذاکرات دوحه مجلس کرد؛ و اینک دور ششم کوشش های خود را آغاز کرده است؛

همان می شود که می گفتیم: یک کانسینسوس بین المللی پل بسته می کند که همه از کوسینوس افغانستان بیرون برایند!

ما افغانان چی کنیم که بیرون برامدن همه ازافغانستان به یک پرتگاه مرگ مبدل نه شود، بل به یک چانس بزرگ مبدل شود؟

 

از این خطوط متقاطع بین المللی، دیگر آن حضور بسیار مهم رییس جمهورچین، همین دیروز، در اروپا بود؛ ایتالیا به برنامهٔ چینایی «راه ابریشم نو» پیوست؛ رییس جمهور چین ملاقات خود در پاریس را با سفارش ۳۰۰ طیاره اروپایی «ایربوس» مزین ساخت؛ این سفارش، درست در وختی که طیارهٔ بوینگ به یک بحران عمیق اعتماد مواجه شده است بسیار معنادار است؛ رییس جمهور فرانسه که میزبان ملاقات با رییس جمهور چین بود، داکترمرکل صدراعظم آلمان و جناب یونکر رییس اتحادیهٔ اروپایی را هم به ملاقات دعوت کرد؛ به این ترتیب یکی از مهم ترین ملاقات های دنیای کنونی دایر شد؛ آنجلا مرکل، صدراعظم آلمان با اشاره به نقشهٔ چینایی «راه جدید ابریشم» بر«دوجانبه‌ گرایی» تأکید کرد و گفت راه جدید ابریشم «پروژه بسیار مهمی» است و «ما اروپایی‌ها می‌خواهیم که در آن ایفای نقش کنیم»؛ اما «این باید منجر به روابط دو جانبه شود که ما این هدف را در این طرح نمی ‌بینیم»؛ اروپا اصرار دارد ضمانت های جدی دریافت کند که «راه ابریشم نو» به «سلطهٔ » چین بر اروپا نمی انجامد؛

بهرحال این که اصولا چنین مذاکراتی از جانب اروپا با چین دایر می شود، بسیار اهمیت دارد؛چون پنج کشور امریکا و کانادا وانگلستان واستریلیا وجاپان یک گروه تشکیل کرده اند برای اینکه چگونه موفق شوند پیشرفت چین را متوقف بسازند؛ تدویر این ملاقات اروپایی با رییس جمهورچین نشان می دهد که اروپا، نه تنها می تواند ومی خواهد که مستقل از امریکا تصمیم بگیرد، بل اروپا به راحتی می تواند که انگلستان را هم ازستراتژی های بین المللی خود کنار بگذارد؛

 

ازاین خطوط متقاطع بین المللی،یکی دیگر آن وضعیت انگلستان است که کوشش آن برای بیرون رفتن از اتحادیهٔ اروپا یکی بدنبال دیگر شکست می خورد؛ و انگلستان در راه است که «مادر تریزای» خود را در راه این کوشش ها قربانی کند؛علیرغم همین وضع، قابل توجه بود که وزیر دفاع انگلستان ازپاکستان دیدار کرد ونگرانی های تسلیحاتی پاکستان در برابر هند، موضوع اصلی ملاقات وی بوده است؛ سخنگوی وزارت خارجهٔ پاکستان اعلان کرد که تسلیحات نوی که قرار است هند در یافت کند، موازنهٔ ستراتژیک را در این منطقه در هم می شکند؛ «تریزا می» این شرط را برجسته ساخت که پاکستان باید با گروه های تروریستی مقاطعه کند؛ اما بهر حال آن سفر وزیر دفاع انگستان را ربط میدهیم با این که جناب خلیلزاد با نمایندگان انگلستان و پاکستان ملاقات جداگانه ای دربارهٔ افغانستان داشت، قبل از همه نشان می دهد که پیوستگی ستراتژیک در میان انگلستان و پاکستان به قوت خود باقی است؛

مقابلهٔ اخیر در میان هند و پاکستان بواسطهٔ مداخلهٔ قاطع امریکا فرو کش کرد؛عمران خان با ملاحظهٔ این وضعیت نو، به هند پیشنهاد داد که برای حل صلح آمیز مسایل، و برای بهبود روابط اقتصادی و تجارت و عمران کار کنند؛

این مفکوره را عمران خان به یک زبان دیگر دربارهٔ افغانستان هم ابراز کرد؛ عمران خان به پاکستانی ها بشارت داد که بزودی در افغانستان «یک حکومت خوب» خواهد آمد؛

برای پاکستان حکومت خوب در افغانستان به چی معنا است؟

یک حکومت خوب در افغانستان همان است که چارپلاق بروی تولیدات چلفس پاکستان باز باشد؛ هیچ مذاق نیست، پاکستان ازمدرک صادرات همین کالا های چلفس خودبه افغانستان تا پنج ملیارد دالر سالانه درامد دارد؛ دلیل شللٌگی پاکستان در افغانستان کاملاً افشا می شود:

پاکستان در جریان ۵۰ سال جنگ افغانستان، از مدرک جنگ افغانستان تغذیه شد؛ پاکستان همه قرضه های خارجی خود را از مدرک جنگ افغانستان پرداخت کرد؛ کسر بودیجهٔ خود را از مدرک عایدات جنگ افغانستان جبران کرد؛ برنامهٔ اتومی خود را در سایهٔ جنگ افغانستان عملی ساخت؛ تجارت مواد مخدر را از طریق جنگ افغانستان توسعه داد؛ و در سایهٔ جنگ، یک نظام اقتصادی طفیلی را در افغانستان جابجا ساخت که دوران اقتصاد افغانستان را به نفع پاکستان به جریان می انداخت؛ قاچاق معادن و جنگلات و محصولات افغانستان اضافه بر این؛ همین اکنون در بخش مهم افغانستان مبادلات اسعاری با کلدار پاکستانی صورت می گیرد؛

پاکستان هیچ دلیلی نمی بیند که از این طعمهٔ چرب دندان بر کند! پنج تقاضایی که پاکستان به کرزی دیکته کرده بود، قطعاً ثابت می سازد که پاکستان چنین نیاتی را هم اکنون هم دنبال می کند؛

پاکستان از کرزی تقاضا کرده بود:

۱- باعث شود که نیرو های امریکایی از افغانستان خارج شوند؛ کرزی قرارداد ستراتژیک با امریکا را امضا نکند!

۲- روابط با هند را کاهش ببخشد؛ و راه های مواصلاتی افغانستان منحصراً از طریق پاکستان باقی بماند!

۳- افغانستان راه پاکستان به آسیای میانه را بگشاید!

۴- منابع آبی افغانستان به نفع پاکستان تقسیم شوند!

۵- خط دیورند برسمیت شناخته شود!

اینک از بخت بلند، امور افغانستان بدست یک رییس جمهور افتاد که هم از مقام ژیوستراتژیک افغانستان بدقت مطلع است؛ وهم منطق حرکات اقتصادی پاکستان را می داند؛

غنی انحصار۸۰ سالهٔ پاکستان بالای راه های مواصلاتی افغانستان را در هم شکست؛ مواصلات مستقیم با هند را از طریق بندرچابهار انکشاف بخشید؛راه لاجورد به استقامت آسیای میانه را فعال ساخت و صدور کالای افغانستان را از این راه به اروپا آغاز کرد؛ با ترکمنستان قرارداد ستراتژیک منعقد ساخت؛ مبادلات اقتصادی با چین را فعال ساخت؛ در برابر منظور پاکستان برای آسیای میانه شرایط وضع کرد؛ بالای صادرات پاکستان به افغانستان قیود وضع کرد؛ مسألهٔ منابع آبی افغانستان را با صراحت در برابر پاکستان و ایران مطرح کرد؛ پلان ها اعمار بند های آبگردان بالای دریا های افغانستان، بشمول دریای کابل، را رویدست گرفت؛ دربارهٔ خط دیورند در مقابل پاکستان ایستاد و حمایت از نهضت پشتون و بلوچ را دوباره مطرح کرد؛

معلومدار که چنین یک رییس جمهور در افغانستان، برای پاکستان «مانع صلح» است؛ معلومدار که پاکستان بگوید باید نه تنها این رییس جمهور برداشته شود، بلکه یک حکومت مؤقت بیاید؛ وقانون اساسی افغانستان تعطیل شود؛ و اردوی افغانستان منحل شود؛

معلومدار که پاکستان درسرتاسر افغانستان، آتش جنگ را دوباره شعله ور بسازد، تا این حکومت بی ثبات معلوم شود؛ ومعلومدار که از زبان خود افغانان گپ حکومت مؤقت را مطرح کند؛ ومعلومدارکه این وآن مدعی بگوید که برای این حکومت فقط چند روز دیگر وخت می دهد؛ و معلومدار که اسدالله خالد افشا کند که یک عده از چهره های داخل کشور در ناآرامی ها، و در تشدید نا آرامی ها، دست دارند!!!

در این وضع با همه دلایل قابل فهم است که غنی از شیوهٔ تدویر مذاکرات دوحه ناراضی باشد؛

طالبان واقعیتی نیستند که از پشت پرده نقب می کشند؛

نی!!

طالبان همان پرده ای هستند که واقعیت را به عقب می کشند!

آیا غنی تنها مانده است؟

نی!!

اروپا با صراحت درکنار غنی ایستاد؛ اروپا اعلان کرد که از تدویر انتخابات و از تاسیس یک حکومت مطابق به قانون اساسی افغانستان حمایت می کند! در خود امریکا هم ملاحظات نو مطرح شدند و پریزیدنت ترامپ تاکید کرد که حاضر نیست با شرایط «بد» طالبان موافقه کند! و سفیر امریکا در کابل اعلان کرد که در دوحه دربارهٔ حکومت مؤقت صحبت نه شده است؛

اما مهمتر از همه افکار عامهٔ خود افغانان است! در جبههٔ افکار عامهٔ افغانان است که پاکستان، «پَک» باخته است!

افغانان با یک آگاهی قابل تمجید از بیتفاوتی بیرون می برایند؛ جامعهٔ مدنی افغان هرچه بیشتر نیرو می گیرد؛ جوانان و زنان افغان ماهیت اصلی جریانات وطن را در می یابند و منافع دورنمایی خود راشناسایی می کنند ؛

افغانان آگاهی می یابندکه یک حکومت مؤقتُ ،یک صلح حتی مؤقت هم آورده نمی تواند؛ افغانان می دانند که در پشت این گپ ها کیسه بُر های پاکستانی قصد دارند یکبار دیگر وطن ما را «چووووووور» کنند!

این گپ طالبان که گفته اند همه خلع سلاح شوند تا ما بیاییم، یک جواب دارد: صلح اصلاً با «خلع سلاح عمومی و سرتاسری» آغاز می شود؛ بلی همه خلع سلاح شوند؛ خود طالبان هم خلع سلاح شوند!!

«صلح» یعنی این که «همه» از حالت «جنگ گروهی» بیرون شوند و انحصار قهر به دولت منتقل شود! معنای این سخن که صلح باید دولت محور باشد، همین است!

یک چیز مسلم است:مسلم است که افغانان دیگر اجازه نمی دهند که ریسمان سرنوشت شان به دمب چند تا ببلوی ضد «سیکولار» بسته شود!

تو ای ره سیکو که هنوز هم جگره داره که به چند دلار بسته شود!!!

روی تاریخ به سوی روشنفکر افغان بر می گردد:

ایا روشنفکر افغان مستعد می شود که در این وضع باریک از سخن تاریک روی برگرداند؟؟؟

آیا روشنفکر افغان مستعد میشود که دولتمند شدن و قانونمند شدن را بمنزلهٔ اصول رهنمای نهضت روشنفکری افغان در مرحلهٔ کنونی مطرح کند ؟؟؟

آیا روشنفکر افغان مستعد میشود تاسیس«یک مشروطهٔ نو» را برنامهٔ سیاسی خود بسازد؟؟؟

آیا روشنفکر افغان مستعد می شود به مبنای ملی برگردد؟؟؟

آیا روشنفکر افغان مستعد می شود «وطن و هموطن» را مبنای یک نهضت سرتاسری «صلح افغان» بسازد؟؟؟

ایا روشنفکر افغان مستعد می شود که اهلیت خود را برای ایجاد یک نهضت نو اتحاد وطنپرستان افغان ثابت بسازد؟؟

و یا مستعد نمی شود؟؟؟

آیا روشنفکری افغان مستعد می شود که در پیشا پیش حرکت تاریخی کنونی وطن، برای نجات قرار گیرد؟؟؟

 

همه به یاد داشته باشیم که فردا دیر است!!!

 

افغانان برای آوردن روشنفکرانه ترین تحول پیشقدم می شوند و علمبردار تاسیس «حوزهٔ تمدنی ما» می شوند!

«حوزهٔ تمدنی ما» خانهٔ مشترک همه مردمان منطقهٔ ما است!

عمران خان، عمر خود را به توپ دنده بسته است!

به پاکستان غیر دال و چپاتی و چند تا ادعای چتی پتی چیزی نمی ماند!

این گز و این میدان!

افغان دوباره بپاخاسته است! افغان این بار شکست ناپذیر است!

 

شپږمه برخه

لیکونکی اکادېمیسین ګلداد خان

29.3.2019
شپږمه برخه
د نجیب الله واکمنۍ له نسکوریده (۱۹۹۲ کال) وروسته د کابل په ښار او د هېواد نورو ښارونو او سیمو کې، د تنظیمونو ترمنځ د هر اړخیزو (هر تنظیم له بل تنظیم سره) جنګړو غوبل پیل او هرې خواته چورونه ګډ شول. په هغې هر اړخیز جنګیز غوبل کې ټول وچ او لمده سوزیدل.
پنځلس تنظیمونه او د هغوی په پیڅو او لمنو کې غلو او راهزنو، ټولو داسې غوبل جوړ کړو چې خپل او پردي نه پکښې معلومیدل. تنظیمي جګړو هغه مهال لا ډېر زور واخیست چې د پاکستان صدراعظم نواز شریف له خوا څخه جوړ شوی عبوري دولت فرمولې له مخې (د هر تنظیم مشر باید دوې میاشتې د عبوري دولت مشر شي) له مخې، واک له صبغت الله مجددي څخه برهان لدین رباني ته ورنقل شو. د مجددي واکمنۍ لا دوې میاشتې پوره نه وې چې هغه ته احمد شاه مسعود داسې ګوتڅنډنه وکړه؛ محترم مجددي صاحب! که پرخپل وخت له واک څخه لاس پرسر نشولې، له بدو عواقېبو سره به مخ شې او مسؤلیت به دې پرخپلې غاړې وي.

له مجددي وروسته چې رباني د مؤقت جمهور رئیس څوکۍ ونیوله، ده او یارانو یې د دوې میاشتینۍ مودې پوره کولو وروسته، څو تنه سپین پګړي او تور پګړي د ملایانو په نوم سره راټول او کښېنول او هغوی رباني ته هغه څوکۍ «شرعأ د ده د ژوند تر پایه» وبښله. نو ځکه نوموړي هغه څوکۍ پخپلو کونټو پورې کلکه وتړله او له ځانه سره یې د پنجشېر، تخار او بدخشان په درو او کلیو ګرځوله او ان تر قلاب او نورو ځایونو پورې له ځانه سره ورسوله. د رباني او مسعود له لوریه د واکمنۍ هغې مودې اوږدولو له امله، د کابل ښار او د هېواد نورو ښارونو او سیمو جګړو، خاص زور واخیست او لسګونو زرو خلکو ته مرګ ـ ژوبلې پکښې واوښتلې.

برهان الدین رباني هغه څوکۍ، لا هغه مهال هم پخپلو کونټو پورې تړلي او له ځانه سره ګرځوله چې امریکایانو دی له قلاب څخه کابل ته راوست. خو حامد کرزي د ده هغه څوکۍ په لغته ووهله او ورڅخه لېرې یې کړه.

دلته باید یادونه وکړم چې د تنظیمونو په هغې جګړه ایز غوبل کې هم په لسګونو زره افغانان ووژل، ژوبل او کډوالۍ ته اړ شول. ما له کومې سرچینې څخه د هغې مهال وژل شویو، ژوبلو شویو او کډوال شویو کسانو شمېرې پیدا نکړې. خو دومره ویل کیږې چې د هغې مهال تنظیمي جګړو په طرز کې، یوازې د کابل ښار کې پنځوس زره (ځینې دغه رقم شپېته زره او ځینې نور اویا زره یاده وي) وژل شوي وو. د کابل ښار ژوبلو کسانو رقم هم چېرې زما په سترګو نه دی راغلی.

څرنګه چې هغه مهال امریکیانو د افغانستان «کورنۍ» جګړه، د پاکستان دولت ته سپارلي وه او د پاکستان دولت په هغې جګړې ځان د رقیبو دولتونو پر وړاندې ناکام ولید، نو دوی امریکایانو ته د طالبانو په نوم، د نوي تنظیم جوړولو پروژه وړاندې کړه. د پاکستان پر هغې نوي پروژې باندې امریکایان او عربان (په خاص ډول سعوديان) جوړ راغلل. د طالبانو تنظیم جوړول او د هغوی جنګي روزنه د پاکستان دولت (پوځ او ای اس ای) او لګښتونه یې عربانو پرغاړې واخیستل او امریکایانو د اړتیاو پرمهال د سلاګانو او مشورو ورکولو ذمه ووهله.

د طالبانو په نوم ډلې کسان ای اس ای د نورو تنظیمونو له منځ څخه راټول کړل، هغوی ته یې روزنه ورکړه او بیا یې د سپین بولدک له لارې، په داسې حال کې چې د دوی جنګیالي پکښې ګډ وو، د کندهار پر لور ورمارش کړل.

د طالبانو او یو شمېر نورو تنظیمونو (په خاص ډول شمال ټلوالې او اسلامي ګوند) ترمنځ جګړو دوام وموند او دغه مهال هم لسګونه زره افغانان (شمېرې بیا په لاس کې نشته) ووژل او ژوبل شول.

د تنظیمي جکړو پرمهال د افغانستان امنیتي ارګانونه او دولتي جوړښت له منځه یووړل شو. پر نورو تنظیمونو باندې د طالبانو تنظیم ورزیاتیدلو سره، د افغانستان چور او لوټ شوي دولتي سیستم او په خاصه توګه د زده کړو مؤسسو حالات لا نور خراب شول. د حالاتو له هغو ټولو خړپړتیاوو سره، امریکایان په دې طمعې وو چې دوی به د طالبانو په شتون کې له ترکمنستان څخه د غازو لیکه د افغانستان له لارې پاکستان ته او له هغه ځایه هندوستان ته وغځوي. خو د هغوی هغه هیلې په ناهیلۍ بدلې شولې. دغې بیان ته چې هغوی بیا څه وکړل، له څو کرښو لیکلو وروسته دوام ورکوم.

د دغو پورته خبرو پای کې به ووایم چې د طالبانو تنظیم په ګډون (د طالبانو په نوم تنظیم د وژلو لوبو ته له نورو تنظیمونو وروسته ورګډ کړل شو) تنظیمي جګړو پړاونو کې هم د وژل شویو او ژوبلو شویو افغانانو شمېرې لکونو (بیا هم شمېرې نشته) ته ورسیدلې او د هېواد اقتصادي حالت، د نړی د ټولو هېوادونو له اقتصادي حالتونو څخه بدتر، ټیټ او خراب شو

 

افغان دولت او تنظیمونو ترمنځ جګړې

لیکونکی اکادېمیسین ګلداد خان
18.3.2019Goldad khan
پنځمه برخه
د افغان دولت او تنظیمونو ترمنځ جګړه: – باید ووایم چې هره کورنۍ جګړه، که هچېرې او د نړۍ په کوم کونج کې وي، خامخه د باندېنيو دولتونو استخبارانو لاسونه پکښې شته او بهرني ملاتړي لري. خو د افغانستان دغه کورنۍ جګړه چې اوس خبرې پرې کوو، په بشپړ ډول داسې چې د هېچا له سترګو پټه نه وه، د بهرنیانو نېِغ په نېغه د بهرنیو استخباراتو په لاسونو کې جګړه وه.

د افغانستان جګړه هغه رنګه لکه چې د شوروي اتحاد پوځونو په شتون کې د بهرنیانو په لاسونو کې وه، د هغوی پوځونو له وتلو (له ۱۹۸۹ کال) څخه وروسته هم د بهرنیانو (سیمې او لېرې پرتو دولتونو استخباراتو) په لاسونو کې وه، خو ظاهرې یې د کورنۍ جګړې رنګ او بڼه درلوده. له افغانستان څخه د شوروي اتحاد پوځونو بشپړ وتلو وروسته، د افغان دولت او مخالفینو ترمنځ جګړو شاوخوا دوه کاله دوام وموند.

دلته د دغې خبرې یادول اړین ګڼم چې شوروي پوځونه د افغانستان دولت او پاکستان دولت ترمنځ تړون له مخې، د کوم چې تضمین کوونکي د امریکا متحدو ایالتو دولت او شوروي اتحاد دولت وو، ووتل. دا چې د هغې تړون په ټولې پروسې کې افغاني تنظیمونو ته هېڅ ډول رول نه وه ورکړل شوی، مانا دا چې هغه جګړه د افغاني مجاهدینو په لاسونو باندې، د پاکستان دولت مخته وړله. د افغانستان او پاکستان دولتونو ترمنځ هغې تړون، د افغانستان پر کورنۍ جګړې باندې هېڅ ډول مثب اغېز ونکړو. ځکه د پاکستان استخباراتو (ای اس ای) د تنظیمونو مشرانو غوږونو ته په نېغه دا خبره رسوله چې تاسې د هغې تړون مسؤلیت نلرئ، هغه موږ د افغانستان له دولت سره لاسلیک کړی دی. د پاکستان دولت د شوروي اتحاد پوځونو په شتون کې او د هغو پوځونو له وتلو وروسته، د امریکا متحدو ایالتونو دولت په اشارو او مشورو، له افغان دولت سره د تنظیمونو جنګولو چارو ته په همغې پخواني ډول ادامه ورکړه. د ایران دولت، کوم چې د هغې تړون په لاسلیک کې ګډ نه وه، هم پخپل پخواني روش کې تغیر رانه وست او د افغان دولت ضد جنګیالو، جنګولو او ملاتړ ته یې دوام ورکړو. د پاکستان دولت د امریکایانو په سلا باندې، د تنظیمونو له مشرانو سره داسې جنګي پلان جوړ کړی وه چې د شوروي اتحاد پوځونو له وتلو وروسته به، د پاکستان پوځ له افغاني تنظیمونو سره په ګډه، لومړی د جلال آباد ښار نیسي او بیا به د کابل پر لور مخ پر وړاندې ځي. دوی همداسې وکړل. دوی د شوروي اتحاد پوځونو له وتلو (۱۵ / ۲ / ۱۹۸۹کال) شل ورځې وروسته، د مارچ میاشتې په پنځمې نېټې له تورخم څخه د جلال آباد ښار پر لور جګړه پیل کړه. د شوروي اتحاد پوځونو له وتلو وروسته، په افغانستان کې د جلال آباد ښار جګړه تر ټولو سخته جګړه وه. په هغې جګړې کې د جګړې دواړو لورو او په خاصه توګه ملکي وګړو ته ډېر زیات ځاني تاوانونه واوښتل. د جلال آباد ښار په جګړې کې، د ښار د ننه او څنډو کې له لسو زرو څخه زیات ملکي وګړي د دولت مخالفینو په راکټونو او توپونو باندې ووژل شول او په زرونو ژوبل شول. د جلال آباد جګړې کې د پاکستان پوځ توپچي غونډ، په پاکستان مېشتو د ټولو تنظیمونو جنګیالو، بهرنیو جنګیالو او په تېره عربو او د مجاهدینو په جامو کې د پاکستان پلو پوځیانو په نېغه برخې اخستي وې. د دولت مخالفینو د جلال آباد ښار محاصره کړو. دوی ننګرهار ولایت د شینوارو لویې ولسوالۍ په ګډون، ټولې ولسوالۍ ونیولې او د ټولو ولسوالیو امنیتي ارګانو منسوبین، د افغانستان خلکو دموکراتیک ګوند غړي او هغه ملېشاوې چې له دولت څخه یې ملاتړ کولو، ووژل او کوم څوک یې چې ژوندي ونیول، له هغوی څخه ځینو وړو قوماندانانو په عربي ځناورو باندې خرڅ کړل او عربو ځناورو هغه بندیان د نورو سترګو په وړاندې، د مغزي (مریو شاته) لوري حلال کړل. خو د جلال آباد جګړې کې بلاخره تنظیمونو، د تنظیمونو ملاتړو عربو، له نورو هېوادونو ورغلو جنګیالو او پاکستاني پوځیانو له درنو جګړو او ډېرو مرګ ـ ژوبلو وراوښتو وروسته ماته وخوړله. د جلال آباد له جګړې وروسته، ځینو تنظیمونو په ټوله کې او د ځینو تنظیمونو ځانګړو جنګي ډلو او ځانګړو کسانو، له جګړو څخه لاسونه واخیستل او د شوروي پوځونو له وتلو وروسته جګړې یې حرامي، نا روا او غیر منطقي وبللې.

دغه مهال په اصطلاح د افغانستان کورنیو جګړو لږ غوندې سوړوالی وموند او شورویان په دې خبرې وپوهیدل چې افغاني دولت، د دوی پوځونو له شتون پرته له ځان څخه دفاع کولی شي، نو د شوروي اتحاد سفارت چارواکو او د هغوی هغو سلاکارانو کومو چې جمهور رئیس، د امنیت، دفاع او کورنیو چارو وزارتونو لوړو مقاماتو ته سلاوې ورکولې، په نورو فعالیتونو پیل وکړو. هغوی یو ځلې د مخه د ببرک کارمل پر ګوندي او دولتي لوړو مقامونو باندې د نجیب الله په نصبولو د پرچم ډله سره وېشلي وه. هغوی همغه مهال په نجیب الله باندې د کارمل ډلې کسان له وزارتونو او نورو لوړو څوکیو څخه ایسته کړي وو. هغوی په نجیب الله باندې او د کارمل ورور محمود بریالی او د پرچ ډلې څو نور کادرونه بندیان کړي وو. دوی په نجیب الله باندې سلطانعلي کشتمند د صدارت له مقام څخه لېرې کړی وه او د هغه پرځای یې محمد حسن شرق کښېنولی وه. شوروي سلاکارانو په نجیب الله باندې هغه ډول لوبې ځکه سرته کړې وې چې د نجیب الله پرضد، د کارمل ډلې او کشتمند ډلګۍ قهر لا زیات او هغوی لا تېره کړي. خو دوی په نجیب الله باندې کشتمند ډېر زر، بېرته صدراعظم وټاکلو او د کارمل ډلې بندیان یې پرې خلاص کړل. شوروي سلاکارانو په نجیب الله باندې محمود بریالی د صدارت لومړی مرستیال او د هغه نور انډیوالان له سره، د خپلو خوښو وزارتونو او لوړو ګوندي مقامونو باندې وګمارل. څرنګه چې له شورویانو سره د کارمل او کشتمند ډلو اړيکې بېخي نیږدې وې، نو هغوی دوی ته دغه مهال داسې سلا ورکړه چې ځانونه له نجیب الله سره نیږدې وښئي تر څو هغه (نجیب الله) یو بل برید او ډز ته تیار کړي او یو ګام یې نور هم د کندې لویدو غاړې ته ورنیږدې کړي.

شوروي سلاکارانو له پاس یادو شويو چارو سرته کولو وروسته، د افغانستان خلکو دموکراتیک ګوند د ننه، نورو ځنډنو ناخوالو (خلقیتوب او پرچمیتوب) ته لمنې ووهلې او هغه پخوانۍ ناخوالې یې بېرته تازه کړې. دوی نجیب الله ته داسې ډرامې جوړې کړې چې خلقیان نن او یا سبا، تا له واک څخه غورځوي. دوی په نجیب الله باندې دا د خلقیانو وهلو جشن هم ولمانځلو. نجیب الله او لنډ مهاله انډیوالانو (زخمي شويو مارانو) یې یو شمېر تکړه او په جګړو کې آبدیده شوي خلقي افسران ووژل، نور ډېر خلقي افسران او د ګوند لوړپوړې خلقي مشران او تکړه کادرونه یې بندیان کړل. ځینې هغه خلقیان چې موقع په لاس ورغله، د مرګ او بنديخانې خادېستي سختو شکنجو او رنګینو زورولو له ډاره اړ شول چې هېواد پرېږدي او هغې خواته ولاړ شي چې که په خوب یې لیدلي وای چې هغې خواته روان دي، که زړونه یې ودریدلي نه وای، ټکانونه خو یې خامخه خوړل. نجی بالله د هغې کودتايي عمل له سرته کولو وروسته، د ګوند او دولت د ننه لوبو په ډکر کې، سخت کمزوری شو. مزدکخېلو او کاویانيخېلوغوندې کسانو به هم، کوم چې ده د ګوند سیاسي بیروته پورته او ستر واکونه ورکړل، په ده باندې لوبې وهلې او د «ډاکتر صاحب نجیب الله» لفظونو کارولو پرځای باندې به یې د اختر محمد زوی او نجیب الله ای ګاو لفظونه ورته کاروه.

په ۱۹۹۲ کال د روسانو په دستور، د کارمل او کشتمند ډلې له شمالي ټلوالې سره یو ځای شولې او د نجیب الله لمن یې ورټوله کړه.

د شوروي اتحاد پوځونو له وتلو وروسته، د نجیب الله تر واکمنۍ لاندې دولت او تنظیمونو ترمنځ جګړو پرمهال هم افغانستان کې په لسونو زرونو وګړي (دقیقه شمېره په لاس کې نشته) ووژل او ژوبل شول.

 

افغانانو او شوروي پوځیانو ترمنځ جګړې

 

لیکونکی اکادېمیسین ګلداد خان

13.3.2019
څلورمه برخه
د افغانستان پرخاورې د شوروي اتحاد له نېغ په نېغه پوځي تېري څخه تر نن پورې، د افغانستان جګړو اته دېرش (۳۸) کاله عمر پوره او په نهه دېرشم کال کې پښه کېښوده. خو لا هم د افغانستان اوږدو جګړو پای او ختم څرګند نه دی.
د شوروي اتحاد دولت د ۱۹۷۹ کال ډسمبر میاشتې په ۲۴ نېټې افغانستان خاورې ته دېرش زره (۳۰۰۰۰) پوځ ننه ایست او د هغې پوځ له ډلې څخه دو کنډکونو (یو د ک. ګ. ب. ضربتي کنډک چې دنده یې د جمهور رئیس پر استوګنځي برید او د هغه له منځه وړل وو او بل د دفاع وزارت کنډک چې دنده یې له باندې څخه د جمهوري ریاست شاخوا ساتنه وه چې کومه افغاني قطع د جمهوري ګارد مرستې ته ځان ونه رسوي) د همغې میاشتې په ۲۷ نېټې، د جمهور رئیس حفیظ الله امین پر استوګنځي برید وکړو. جمهور رئیس او د جمهوري ریاست ګارډ یې له منځه یووړل.

شورويانو خپل پوځونه افغان خاورې ته په نسبې پټې او ناڅاپي توګې، داسې چې افغان جنګیالو د هغوی له هغې عمل څخه هېڅ خبر نه درلود، ننه ایستل. له همدې کبله وه چې شوروي پوځونه یوه لنډه موده بې له کوم ټک او ټوکه وخت تېر کړو. خو کله چې افغان جنګیالو ځانونه جګړو ته تیار کړل او په هرځای کې یې پرشوروي پوځیانو بریدونه پیل کړل او شوروي پوځیان د افغانستان په مختلفو سیمو کې د افغاني جنګیالو له سختو مقاومتونو او جګړو سره مخ شول، نو دوی د خپلو پوځیانو شمېرې په تدریج سره زیاتې او ان له سلو زرو تنو څخه واړولې.

شورویانو هڅې کولې چې د جګړو ترڅنګ، په افغانستان کې خپله ایدیالوژي هم پلي کړي، تر څو له دغې لارې خپل شتون ته دایمي بڼه ورکړي. خو د دوی هغه ټولې جګړه ایزې او ایدیالوژیکې هڅې افغان جنګیالو، د خپلو سرونو په شیندلو او د شوروي دولت ضد بهرنیو دولتونو په مالي او تخنیکي (وسلو) مرستو او ملاتړ سره شنډې کړې.

باید ووایم چې د شوروي اتحاد له پوځي تېري د مخه، د افغان امنیتي ځواکونو او هغو لږکیو مخالفینو ترمنځ، کوم چې د پاکستان او ایران دولتونو استخباراتي شبکو له لوریو په پټه روزل شوي وو، روزل کیدل او تمویل کیدل او بیا په پټه افغان خاورې ته د نا آرامیو جوړولو په موخو باندې رالېږل کیدل، هغوی به کله هلته او کله دلته واړه واړه بریدونه کول. د هغوی زیاتره هغه بریدونه به د سیمه ایزو امنیتي ارګانو له خوا څخه شنډیدل، ځپل کیدل او له منځه به وړل کیدل. خو د شوروي پوځونو له تېري وروسته د افغانستان هغو غلچکیو هلته او دلته جګړو ډېر زر نوی شکل وموند او ښکاره زور واخیست. د شوروي اتحاد له پوځي تېري وروسته، د شوروي اتحاد دولت او افغان دولت ضد جنګیالي په ښکاره او ډګري د پاکستان او ایران دولتونو له خوا څخه روزل کیدل او د جګړو ډګرونو ته استول کیدل. د هغو جنګیالو ټول لګښتونه سعودي عربستان او د شوروي دولت ضد نورو دولتونو، په خاصه توګه د امریکا متحدو ایالتونو دولت او د امریکا ملو دولتونو له لورویو څخه تمویل او تجهیز کیدل.

هغه مهال د امریکا ځینو سیاستوالو داسې ادعاوې هم وکړې چې ګنې شورویان په غیر مستقیم ډول امریکایانو داسې وسکونډل چې دوی افغانستان ته پوځونه داخل کړي او په اصطلاح خوټې یې د ونې سټې په چاود کې بندې کړي، تر څو د وېتنام جګړې غچ ترې واخلي. د امریکا سیاستوالو دغه نظر چې شوروي دولت، د افغان جګړې غویمنډ ته دوی ورټېل وهلو، د فدراتیفې روسیې ځینې اوسني سیاستوال هم تائيدوي، خو په دومره تفاوت سره چې دوی افغانستان ته د شوروي دولت پوځونو لېږل، په اروپا کې د امریکا د لنډ واټن ویشتونکو توغندیو له ځای پر ځای کولو سره تړي. هغه لنډ واټن ویشتونکي توغندي د میخائل ګرباچوف واکمنۍ پرمهال، د امریکا او شوروي اتحاد دولتونو ترمنځ، د یو تړون لاسیک کولو له مخې بېرته ټول کړل شول او اوس بیا د هغو توغندیو جوړولو او ځای پرځای کولو تړون لغو کولو بحث، د امریکا او فدراتیفې روسیې دولتونو ترمنځ تود شوی دی. په هر صورت، هغه چې وايي د یو چا پلار کومو چا مړ کړی وه. د هغه زوی د خپل پلار په ویر کولو کې ډوب وه چې یو بې عقله دوست ورته راغلی او ترې پوښتلي یې وو؛ پلار دې سپارو مړ کړو او که پلو؟ هغه په ځواب کې ورته ویلي وو؛ زما پلار یې وواژه! دا چې هغوی پلي او که سپاره وو، پر ما یې څه. دا چې شورویان امریکایانو وسکونډل او یا یې پخپله تودو اوبو او فارس خلیج ته د وتلو زړونه تخنیدل او خوبونه یې لیدل، پر موږ یې څه. خو دوی زموږ خلک ووژل، زموږ هېواد یې وران او ړنګ کړو، زموږ هېواد ته یې د ټولې نړۍ استخباراتو لاسونو اوږدولو لاره پرانیستله او موږ یې له داسې اوږدو جګړو سره مخ کړو چې پای یې نه په سترګو کیږي.

د شوروي اتحاد دولت نور په افغانستان کې د خپلو پوځونو شتون بیه (مالي او تخنیکي لګښتونه او د پوځیانو مرګ ـ ژوبله) نشوله لنډولی او د افغانستان له اشغال څخه ډېر زیانمن شوي وو. نو ځکه د امریکا متحدو ایالتونو له دولت سره جوړ راغلل او د هغې جوړ جاړي پایلې کې، دوی خپل پوځونه، د۱۹۸۹ کال فبروري میاشتې په ۱۵ نېټې له افغان خاورې څخه وایستل. د افغانانو او شورویانو ترمنځ د هغو جګړو پرمهال، افغانانو او د شوروی اتحاد پوځیانو ته ځینې اوښتي زیانونه په تقریبي ډول داسې وو:

د شوروي اتحاد پوځونه څه د پاسه نهه کاله په افغانستان کې پاتې شول او د افغاني پوځونو په ملتیا یې جګړه پرمخ یوړله. دوی ته د دغو څه د پاسه نهه کلنې جګړې په ترځ کې، د نړۍ د بېلو مډیاګانو، د ملګرو ملتونو جګړو اړوندو څانګو چارواکو او د افغانستان د هغې مهال پېښو نورو تعقیبوونکو کسانو له لیکنو څخه داسې څرګندیږي چې د افغانستان په هغې جګړې کې، کومې چې د شوروي اتحاد پوځونو پرمهال دوام وکړو، کم او زیات پنځه ملیونه افغانان بهرنیو هېوادونو، په خاصه توګه پاکستان (شاوخوا درې ملیونه) او ایران (شاوخوا دوه ملیون) ته او لږ شمېر نورو هېوادونو ته کډوال شول. په همدې مودې کې شاوخوا دوه ملیونه افغانان د هېواد د ننه، له خپلو کورونو څخه بې ځایه او زیاتره نیږدې سترو ښارونو او کابل ښار ته وکوچیدل او کډوال شول. ویل کیږې چې په هغې جګړې کې یو ملیون (ځینې سرچینې دوه ملیونه او ځینې یونیم ملیون یاده وي، خو هېڅوک له یو ملیون کسانو څخه ښکته نه راکوزیږي) افغانان مړه او ژوبل شول. د هرات او کندهار ښارونو له نیمه يي څخه زیاتې برخې په کنډوالو واړول شولې. یو شمېر نور واړه ښارونه او ښارګوټي او په زرونو کلي او کورونه هم، په دې موخې چې د دولت مخالفو جنګیالیو د پټیدلو، شپې تېرولو او ډوډۍ خوړولو ځایونه ورک کړل شي، د شوروي پوځونو له خوا د هوائي بمباریو، توپونو په ویشتلو او سکاډ، اوراګان او لونا توغندیو په ویشتلو، له خاورو سره خاورې کړل شول. دلته دا یادونه باید وکړم چې شوروي پوځیانو خپلې ډول ډول نوي وسلې، د افغانستان په مختلفو سیمو (خاصتأ د هېواد سهېلي، سهېل ختیځو او ختیځو سیمو غرونو، درو او دښتو) کې د خلکو پر استوګنځایونو او ټولو هغو ځایونو باندې، چېرې چې د دولت مخالفین غونډیدل او د درو پرهغو برخو چېرې چې د مخالفینو سمڅې او پټنځایونه وو او هورې اوسیدل او ټرېنېنګ کیدل وآزمویلې. د شوروي پوځیانو د هغو وسلو له جملې څخه د شکاډ توغندي، د اوراګان او لونا توغندي، د کومو چې د مخه یادونه وشوله او همدا ډول له الوتکو څخه خوشه يي بمونه او د ماشومانو د لوبو سامانو ډوله بمونو غورځول یادولی شو.

څرنګه چې افغانستان پر کرنې او مالدارۍ ولاړ هېواد وه او دی، نو شوروي پوځیانو د دې لپاره چې بزګران له خپلو کلیو او مېنو څخه وشړي او د مخالفینو د غونډیده ځایونه ورک کړی، د بزګرانو د اوبو لګولو سیستمونه (کارېزونه، ویالې او بندونه) ورړنګ کړل. شوروي اتحاد پوځیانو د مخالفینو امکاناتو کمولو په موخې، د پوونداو د رمو او ګلو په څړځایونو او لارو کې هم ماینونه خښ کړل او شپانه او غوبانه یې هم اړ کړل چې له خپلو رمو او ګلو سره د افغانستان له پولو څخه واوړي.

د خپرو شویو مدرکونو له مخې په شوروي ـ افغان جګړې کې، د شوروي اتحاد امنیتي ارګانو د مړو شمېرې څورالس زره څلور سوه درې پنځوس (۱۴۴۵۳) تنه، چې په هغو کې ۱۳۸۳۳ تنه د پوځ منسوبین او نور د ک. ګ. ب. او لږ شمېر د کورنیو چارو وزارت منسوبین وو، مړه شوي وو. د شوروي اتحاد د ژوبلو شویو کسانو شمېرې درې پنځوس زه اووه سوه درې پځوس (۵۳۷۵۳) تنه ښودل شوي دي. د هغې څه د پاسه نهه کلنې جګړې په مودې کې، د شوروي اتحاد په لسګونو زره پوځیان او د نورو امنیتي ادارو عسکر او افسران په نېشه يي توکو، روحي ناروغیو او نورو ډول ډول ناروغیو اخته شول او د هغو ډول ډول ناروغانو له ډلې څخه هم زیات شمېر کسان، یا د ورپېښو ناروغیو له امله ومړل او یا یې ځانونه ووژل.

د شوروي پوځونو له خوا کرل شویو او خښو شویو ماینونو باندې هم ګڼ شمېر افغانان، هم د دوی سره جګړو پرمهال او هم د کورنیو جګړو پرمهال چې خپلو کلیو او کورونو ته ستانه شول، ژوبل او وواژل شول. د شلمې پېړۍ په اتیایمې لسیزې کې تر ټولو زیات ( له لسو ملیونو پورته) ماینونه په افغانستان کې کرل شوي او خښ کړل شوي وو، کوم چې تر ننه پورې افغانان د غمونو پر ټغرو کښېنوي.

په افغانستان کې پخوا وختونه هم روغتیايي چارې چندانې وړ نه وې او ډېری خلکو روغتیايي کلنیکونو او روغتونونوته لاس رسی نه درلود. خو د هغو اوږدو جګړو له امله، له یوې خوا څخه زموږ په هېواد کې ناروغیتاوې زیاتې شولې او له بلې خوا څخه روغتیايي چارو ته د خلکو لاس رسی نور هم مشکل او روغتیايي چارې نورې هم ډېرې کمیابې او ډېرې ستونزمنې او مشکلې شولې. همغه علاج ته د خلکو لاس نه رسي له امله هم زیات شمېر افغانان بې وخته مړه شول. دغه علاج ته د لاس نه رسي له امله مړو شویو کسانو شمېرې هم څرګندې نه دي.

څرنګه چې افغانان په ټوله کې له پخوا وختونو غریبان وو، کوم ښه او مرفع ژوند یې نه درلود او یوازې شپې او ورځې یې ګوډولې. نو ځکه زه دا نشم ویلی چې د شوروي او افغان جګړو پرمهال، د افغانانو غریبۍ له پخوا وختونو څخه زیاتې شولې. لکه چې پوهېږو، دغه مهال هم دولتي چارواکي او هم د دولت واکمنۍ لاندې سیمو زیاتره خلک، په ډول د ډولونو شورویانو تمویلول او هغوی چې پاکستان او ایران ته ګډوال شوي وو، د هغوی پر جنګیالو برسېره، نور کډوال هم د ملګرو ملتونو نوم لاندې، د شوروي اتحاد مخالفو دولتونو تمویلول. خو له کله څخه چې شوروي پوځونه له افغانستان څخه ووتل او افغانستان کې کورنۍ جګړه ونښته، دغه مهال بهرنیانو له افغانانو سره د پخوا وختونو غوندې مرستو (خوراکي توکو او د عادي ژوند نورو اړتیا وړ توکو) ورکړو څخه تر ډېره بریده لاس ونیولو او خلک د غریبیو په ډېر ټيټ پړاو کې یوازې شپې سبا کولې.

 

موقت حکومت، که د پنجاب پښو ته غورځېدل!

 

که افغانستان کې د سولې د بسیا په اړه، افغان حکومت سره د سیمې او نړۍ د ځینو هېوادو د تربګنۍ او دښمنۍ هڅې او نیتونه یوه شېبه شا ته پریږدو، په لومړي نظر څرګندیږي چې په کور دننه حکومت سره د ځینو ډلو او اشخاصو اختلاف او تربګنې، یوازې د افغانانو د ابدي سیال او بدنیتي، پنجاب په ګټه تمامیږي، چې هیڅ افغان ته د منلو نه ده!

که ځیني افغانان او یا ټاکلې ډلې حکومت سره د نظر اختلاف د بیان ازادي او دیموکراسي بولې چې په ځینو برخو کې د پاموړ ده؛ خو د نظام، اساسي قانون، مرکزي حکومت او یا د افغانستان په حالاتو کې د سولې او امنیت په شان چارو کې، د نظرغټ اختلاف که یوخوا د بیان د ازداۍ، دیموکراسۍ او د ملي سراسري ارزښتونوسره په ټکر کې دی، بلخو په داسې چارو کې د حکومت په دندو او واکونو کې لاسوهنه ده چې حکومت يي پر وړاندې د کلک غبرګون او رد حق لري.

حکومت ته د سولې په برخه کې سلا او مشوره ورکول د افغانانو حق دی، خو پریکړه او د هغې پلیتوب یوازې د حکومت په انحصار کې دي.

د ځینو هېوادو او په تېره بیا د پنجاب هڅه دا ده، یو شمېر افغاني ډلو ته چې د جهاد په مهال يي روزلی او نن هم ورسره اړیکې پالي، دا په خوله کې ورکړي چې طالبان، افغان حکومت سره چې سیکولر اندیښنې لري، سوله کول نه غواړي او دوی افغانستان کې هغه چا سره لکه جهادي مافیايي ډلې روغه جوړه او سوله کوي چې ایدیولوژیک اختلاف ور سره نه لري.

بلخوا دغو مافیايي ډلو ته داهم دیکته کیږي چې د حکومت پرځای یوازې تاسو کولای شۍ د افغانانو وړ استازیتوب وکړۍ.

بېځایه نه ده، نن چې په کور دننه دغه ډلګۍ طالبانو سره د سولې په اړه ښکته پورته ګرځي، تېره میاشت د حکومت له سلا پرته ماسکو ته لاړل او کېدای شي اپریل میاشت کې طالبانو سره د کتنې لپاره قطر ته لاړ شي.

د دغو ګرځېدنو سره هممهال، خپله ډلګۍ او د دوی بهرني ملاتړي، افغانانو منځ کې بېلا بېلا پروپګېنډې خپروي.

تر ټولو شرموونکې پروپګېنډه دا ده چې وايي طالبانو سره خبرو کې دې د دغو ډلو د پلاوي سره افغان حکومت هم څو تنه د پلاوي په ترکیب کې ولیږي.

دلته دوی غواړي حکومت د یوې ډلګۍ کچې ته راټيټ کړي!

کټ مټ لکه د بن کنفرانس، چې هلته د قبرس ډله، د پېښور ډله، د شمالټلوالې ډله او د پخواني پاچا ډله سره ټول شول، د امریکا او ملګرو ملتو تر چتر لاندې يي د حامد کرزي په مشرۍ افغانستان ته یو بېکاره لنډمهالی حکومت جوړ کړ.

دلته بیا هم دا ډلې او پنجاب غواړي چې دوحه کې د بن کنفرانس ته ورته یو بل کنفرانس یا غونډه جوړه کړي چې هلته افغان حکومت د یوه حکومت په کچه نه، بلکې د یوې ډلې په واک او کچه، طالبانو سره په یو انتقالي حکومت جوړه وکړی.

که څه هم دغه مافیايې ډلګۍ، خپله هم د افغان حکومت یوه برخه ده او د دوی په شتون سره حکومت ونه شو کولای چې خپلې سمونپالې تګلارې پلې کړي، خو ښای طالبانو سره د افراطي شریکو اندیښنو او یا پردیو سره د پټو دندو په پار، دغسې ویجاړوونکې چارې ته توظیف شوي وي!

دا چې په مزار کې د عطانور او حنیف اتمر او په اسلام اباد کې د پاکستان د لومړي وزیر عمران خان له خولې هممهال، د موقت حکومت ډڼدوره غږول کیږي، د همداسې سیناریو سره تړاو لري.

د افغانانو باید په یوه خبره سر خلاص وي او هغه دا چې موقت حکومت، یانې د موجوده نظام ، اساسي قانون او د تېرو ۱۸ کلونو لاس ته راوړنې په اوبو لاهو کول. موقت حکومت، یانې افغانستان د پاکستان پنځم ایالت ګرځول.

داسې پروپېګنډه هم ماسکو کې واورېدل شوه، چې طالبان هغه پخواني طالبان نه دي او د پروپاګنډچیانو( فوزیه کوفي) په اند دیموکرات شوی او په تېره بیا ښځو ته ځانګړی درناوی لري! ښاغلي خلیل زاد هم  تېره ورځ د (ملا برادر) ستاینه وکړه او هغه يي یو هېودپال وګڼه، که خدای وکړي چې ریښتیا وخیژي!

دوستم هم پرون لومړی د مزار په غونډه کې مرکزي حکومت ته چې خپله يي لومړی مرستیال ولسمشر دی، سپورې ستغې وویلي خو د طالبانو له برید وروسته په سد راغي، د دوستم په اړه په امریکا غږ کې لولو«په ترکیه کې بېکاره نه وم، په ازبکستان کې بېکاره نه وم. څنګه موږ په مذاکراتو کې برلاسي نه اوسو؟ موږ دولت یو، موږ حکومت یو، نه دا چې اړخ ته کړای شو او له مذاکراتو بهر پاتې شو»، خو دغه خبرې وروسته له هغه کیږي چې د بلخ ولایت د پولیسو په وینا د ښاغلي دوستم د موټرو په کاروان د چهاربولک ولسوالۍ د سرګین تپه په سیمه کې وسلوال برید وشو.

دلته موخه دا نه چې طالبانو سره دې سوله ونه شي، خو سوله کول د افغانانو په استازیتوب د حکومت دنده او واک دی، نه د کومې ډلې او شخص واک چې هغه هم سر يي په حکومت کې وي او لکۍ يي طالبانو سره تړلې وی!

همدارنګه هغه بهرنۍ او کورنۍ کړۍ چې وايي مرکزي حکومت پراخ بنسټ نه لري، نو ځکه باید نورې ډلې افغان حکومت سره په ورته او یا برابر واک، طالبانو سره خبرو کې برخه واخلي. خو دغه کورنۍ ډلې چې داسې ادعا لري لومړۍ خو دوی خپله د همدغه حکومت غوښنه برخه ده او بله دا چې حکومت انتخابي خټه او بنسټ لري، ډلې خو بیا له خپلو څو تنه پلویانو پرته، انتخابي بنسټ نه لري او د ملت استازیتوب نه شي کولای. بهرنۍ کړۍ هم چې داسې ادعاوې لري یا د طالبانو او یا هم د افغان حکومت پرځای د دغو کړیو سره اړیکې لري او د خپلو ګټو په تړاو داسې څرګندونې د نورو په خوله کې څڅوي.

ځیني کسان دا هم وايي چې په هر قیمت کیږي، باید سوله وشي. که په سوله کې نظام، حکومت او لاسته راوړنې له منځه ځي هم، باید سوله وشي؟

خو پوښتنه دا ده، له داسې سولې څوک ګټه پورته کوي؟ افغانانو ته څه په لاس ورځي؟ بیرته بې نظمي، ګډوډي، وران او ویجاړ هېواد!

له تېر تاریخه به زده کړه کله کوو؟

کله ناکله دا هم ویل کیږي چې موږ مڼه(سوله) غواړو، که څه هم هغه د هرې ونې وي! ایا د مڼې له ونې پرته، بله ونه مڼه نیسي؟ سوله به کوو او سوله به راځي، خو سوله ځانته لار او اصول لري، سوله له افغان حکومته، د افغانانو له هر اړخیز ملاتړ پرته، نه شي راتلای او دا خبره باید همداسې ومنو!

ویل کیږي سبا بل سبا ښاغلی خلیل زاد افغانستان ته راځي چې طالبانو سره د سولې د شپږم پړاو په اړه افغان حکومت سره خبرې اترې او سلاوې وکړي.

خلیل زاد ته د افغانانو پیغام څرګند دی. افغانان د مرکزي حکومت په مشرۍ او انحصاري واک طالبانو سره خبرې کول غواړي. طالبانو سره د خبرو په تړاو افغان حکومت هیڅ د مخنی شرط نه دی ایښي او هر څه باید د خبرو په میز کېښودل او وویل شي. افغانان غواړي چې طالبان دې هم په حکومتي واک کې شریک شي. د نظام بدلون، د اساسي قانون تغییر او نور اصلاحات د دې پیر د خبرو اجندا نه شي جوړېدای او هغه په اینده پورې اړه لري. موقت حکومت او دې ته ورته غوښتنې هم د خبرو د دې پیر اجندا نه ده، دلته باید خبره دا وي چې په موجوده واکمنۍ کې څنګه طالبانو ته ځای ورکړل شي.

بلخوا خلیل زاد د امریکا يي حکومت د استازي پتوګه، طالبانو سره د خبرو اترو او سولې په تړاو یوازې افغان حکومت سره جرګه کولای شي او نورو افغاني ډلو سره خبرې د هغه د خبرو په اجندا کې نه شي راتلای!

د افغاني ډلو او حکومت ترمنځ خبرې کورنۍ چاره ده او هغه د خلیل زاد په ماموریت کې نه راځي!

د ۲۰۱۹ کال د مارچ ۳۱ مه

سرلوڅ مرادزی

نامه سرګشاده  به رییس جمهور ایالات متحده امریکا آقای ترامپ !

 

ـ به کانګرس ایالات متحده آمریکا !

ـ به اتحادیه ای اروپا در بروکسل !

از  اعمال سومین اشتباه ، اجتناب ورزید!

سومین اشتباه  بزرګ ایالات متحده  امریکا در افغانستان میتواند خطری  برای تمام جهان  باشد!

 

نخست، در ۱۹۹۲، امریکا با همکاري پاکستان ومتحدین،  دولت مترقي و مبتني برقانون (سکولار و لاییک) داکترنجیب الله را سرنګون ساخته،  بجایش دولت جهادي، رباني ـ مسعود را جابجا نمود. .

سپس اداره  دولتي آمریکاو انګلیس بمدیریت پاکستان،  تحریک طالبان را ایجاد نموده و در رسیدن به قدرت به ایشان مساعدت نمود، در حالیکه  میدانستند که  همانند جهادیان افراطي اند.

در نتیجه، در سالهای نود،  در جنګ داخلي میان احزاب مختلف  اسلامي،  افغانستان  تخریب  ګردید، ملیونها افغان  کشته شده و یا به مهاجرت مجبور شدند.

دومین اشتباه  بزرګ امریکایی ها  در ۲۰۰۱ متعاقب  فاجعه ۱۱ سپتمبر،  مداخله  نظامی در افغانستان، بمنظور انتقام از القاعده  بود.

قوای امریکا و متحدین آن رژیم  طالبان را، که بن لادن را پنهان نموده بودند،  واژګون ساختند، ولی در عوض آنها،  با تاسف، همان  سران دولتې جهادي را جاګزین  نمودند، که اکثرأ مشهور به غارت و غصب  جایداد های افغانها بودند.  این جهادیان، که در نتیجه کنفرانس  بن  بقدرت رسیدند، کمک های مالی  جهانیان را  برای ثروتمند شدن خود بکار بردند.

. قابل یاد آوریست که اهالی شهرها و روشنفکران افغان، به مساعی و کمک مالی امریکا و متحدین جهاني  آنها در ساختمان اردوی ملي افغان،و ایجاد کانونهای (موسسات) دموکراتیک، ارج میګذارند

خاصتأ  درسالهای اخیر، دولت افغاني  با کنارزدن  برخې از جهادیان از مقام های دولتي،  نظام دموکراتیک و سلطه قانون را تحکیم  بخشیده اند.

بهمین دلیل، پیشبرد مذاکرات صلح با طالبان  بدون آګاهي دولت افغاني اشتباهي خواهد بود.

به بالا کشیدن سیاسي طالبان و خیالات ساختمان دولت موقت، مختلط از طالبان جمع جهادیان، یک مخلوط افراطیون، منحیث بدیل  دولت کنونی، یک فاجعه جدید برای مردم افغان و خطر جدی به حهانیان خواهد بود! این سومین اشتباه بزرګ شما خواهد بود!

این حالت،  تکرار تراژیدي سال ۱۹۹۲، آغاز جنګ داخلي و تجارت سیاسی جدید برای پاکستان خواهد بود.

دولت پاکستان،  همیشه  بازي دوګانه  انجام داده، از وجود افراطیون اسلامي در افغانستان بهره  برده، از کشورهای  جهان بنام مبارزه با تروریزم پول دریافت میکند، در عین زمان در قلمرو خود باند های رادیکال و انتحاری  تهیه نموده به افغانستان میفرستد.

آقای ترامپ، لطفأ، برخورد معقول  منصفانه نمایید!

دولت کنونی افغان را نادیده نګیرید،  اسلامیست های رادیکا ل را در افغانستان بقدرت نرسانید!

افغانهای مقیم فرانسه و بلژیک. ۲۵/۰۳/۲۰۱۹

مؤقت حکومت د پنجاب هيله

حکيم روان

شيطان په هره بڼه شيطان دی او له شره پرته بل څه نه پيژنی . شيطان د خدای ، خير او سولې دښمن دی او تل د خپل اصلی ماهيت پر خلاف د مؤمن ، معصوم او خيرخواه په بڼه څرګنديږي . ناپاکستان ځان پاکستان بولی . اسلام برباد ځانته اسلام آباد وايي . پاکستان د اسلام تر پردې لاندې د اسلام او ټولو مقدساتو او انسانی ارزښتونو دښمن دی . دا ناپاکه نطفه يواځې د ګاونډيانو له پاره نه ، بلکې د سيمې او ټولې نړۍ له پاره ګواښ او خطر دی . خو تر ننه دې پړانګ د ملنګ په لباس کې د منافقت ، دروغو او تذوير په شيطانی چمونو د پسونو په منځ کې ځان ساتلی دی .

قومی ، نژادی او دينی ارزښتونه د انسانانو په ټاکلو ډلو پورې تړلی دی ، خو انسانی ارزښتونه د ټولو انسانانو سره اړه لري او د بشريت ګډه پانګه بلل کيږي . تجربو ښودلی ده ، هغه دولتونه ، ګوندونه او سياسی تشکيلات چې د قوم، نژاد او دين پر اساس يې بنسټ ايښودل شوی وی، پايلې يې پرته له ترور، فاشيسم ، قومی او مذهبی جنوسايد بل څه کيدای نه شی .

پاکستان په همدې بنسټ د انګريز د شيطانی امپراطوری په دسيسه د سيمې د بی ثباته کيدو په موخه را منځته شو او د خپل ۷۰ کلن تاريخ په اوږدو کې يې درې لوی او خونړی جنګونه د هند سره تر سره کړی او تل د افغانستان سره په کړکېچ او دښمنۍ  کې ، د افغان ملی شخصيتونو په ترور ، د ښوونځيو په سوځولو ، پلونو او عام ګټو پروژو په تخريب او د ورانکارو بانډونو په جوړولو اخته دی . تر ټولو ښه ثبوت يې افغانستان ته د اوه سرې ښامار صادرول دی کوم چې اوه واړه سرونه يې يواځې او يواځې د افغانستان د بربادۍ فکرونه په سرو کې روزي . په ډاګه او بی شرمۍ سره زمونږ په وينو لړلی ولس د سترګو په وړاندې ، د افغانستان پر ځای د پاکستان او ايران طرفداري کوي .

د اوه سري ښامار مشران د شيکاګو ايطالیا او روسی مافياؤ د مشرانو په څېر په افغانستان او له افغانستانه د باندې د مجللو ماڼيو او په بانکونو کې د مليونونو او ملياردونو ډالرو خاوندان دی . دا په داسې حال کې ده چې د ګران افغانستان د غيرتی او با همته ولس نږدې ۵۰ ٪ خلک ددې ښامارانو د لاسه د فقر تر خط لاندې ژوند تيروي . جهادي لوټماران د خپلو ناروا شتمنيو د ساتلو او د خپل ناروا مافيايي اقتدار د دوام د پاره د قومونو تر منځ د دښمنيو د ايجاد او د اسلام د سپيڅلی دين په نوم تجارتی نمايدګی او دوکانونه خلاص کړی دی او زمونږ مظلوم او بی سواده ولس يې يرغمل کړی دی . دوی د حکومت او قانون په وړاندې په ډاګه مقاومت کوي او د پنجابی واکمنانو او طالبانو د هيلو سره سم د افغان حکومت د بی اعتباره کيدو هلې ځلې کوي .

زمونږ ګاونډيان په ځانګړی توګه پاکستان چې د اوه سري ښامار د ککړو مشرانو سوانح ورسره دي ، غواړي د سولې د مذاکراتو په لړ کې په مختلفو بهانو د طالبانو او مجاهدينو د ګډ مؤقت حکومت طرحه تحميل کړی او افغان حکومت او په دې توګه افغان ولس له استازيتوبه محروم کړي . په داسې حال کې چې د سولی په مذاکراتو کې اصلی او ټاکونکی رول ځکه بايد افغان ولس او د هغه په استازيتوب افغان حکومت په غاړه ولري چې د ناروا او نيابتی جګړې ټوله قربانی افغان ولس او زمونږ سربازانو ورکړي ده . خو نن له خاديست اتمره تر وروستی لنډغره ټول د آی-اس-آی د هيلو سره سم د مؤقت حکومت د جوړولو ډنډورې وهي . ولی ؟

ځکه آی-اس-آی ، طالبان او جهادي مافيا غواړي د افغانستان سياسی نظام له پښو وغورځوي . د افغانستان حکومت زمونږ ملی وثيقه اساسی قانون او د هغه لارښونې او غوښتنې ، انتخابات او نور له پامه وغورځوي او پر دې توګه د خلکو د واکمنۍ او د افغانستان د بدلون مخه ونيسی . دوی په ګډه سره غواړي بيا افغانستان د جهادی او طالبی غوبل ميدان جوړکړي او له منځته راغلی آنارشۍ او ګډوډۍ څخه د پاکستان او ايران له پاره ناروا ګټې تر لاسه کړي . اوبه خړې کړی او خپلو ماهيانو نيولو ته د پخوا په شان ادامه ورکړي . د مؤقت حکومت طرحه د افغانستان د پټو او ښکاره دښمنانو طرحه ده . دښمنان په هغه صورت کې دې موخې ته رسيدلای شی چې افغان حکومت بې اعتباره ، ايګنور او له پښو وغورځوي .

هغه سياسيون چې د پاکستان او ايران د بندګی غاړی يې په غاړه دی ، هغوی د خپلو بادارانو سره خپلې موخې پر مخ بيايي ، خو هغوی چې د افغانستان د پاره فکر کوي ، بايد د خپل استقلاليت په ساتلو سره د افغانستان د حکومت سره يو ځای د حکومت تر چتر لاندې د سولې مذاکراتو د پرمخ بيولو له پاره ګډ کار وکړي .

جګړه د افغانستان داخلی او خارجی دښمنانو پر افغان ولس تپلي ده . دايمی او با عزته سوله او بشپړه امنيت زمونږ د خلکو برحق او انکار نه منونکی حق دی . د پاکستان په وينو لړلی لاسونه او د پاکستان او ايران د ګمارلو مزدورانو ککړ لاسونه بايد د افغان ولس له برخليکه لنډ شی . د سولې د راګرځيدو د سترې چارې له پاره بايد ټول وطن پالونکی د افغان حکومت سره يو ځای  د پردو د شومو پلانونو د عملی کيدو مخه ډب کړي .

دايمی سوله او بشپړه امنيت د افغان ولس حق بايد د آی-اس-آی له خونړيو پنجو را وګرځي !

 

 

د ترخو يادونو انځور

 

۱۳۶۷ ل کال د جلال اباد همېشه بهار ښار

پر ننگرهار د پاکستان او نورو متحدينو اود د جهاد تر نامه لاندې تنظيمونو، د پاکستان د استخباراتو د مشر جنرال حميد گل  په مستقيمه لارښونه او گدون يرغل وشو. د ير غل موخئ او پلان ما او نورو مخورو ليکوالانو نشر کړی.

خپل د ترخو يادونو انځور يوه کوشنۍ بېلگه وړاندی کوم.

کله چی د مخالف لوري د جنگ خط ختيځ لوري تر مارکو پوری را مخته شولو او سهېل کې تر کوز کنړ او لويديز کې تر سرخرود پوری دا وخت په ننگرهار کې  والي  يو غېری  گوندي شخص د وکيل اعظم  شينواري په نوم دنده  درلوده مرکزي واکمنۍ په اجله توگه د ولايت په ټولو چارواکو کې بدلون راوست يانې ټول گونديان اود داکتر نجيب الله نژدی کسان وو پرنوو دندو وگمارل شول،دا نوو کسانو هم جنگ کنټرول نه کړ. د ښار څنډو کې جنگ پېل او تر هوايي ډگر پوری مخامخ جگړه پېل شوه، زيات عام ولسونه ووژل يا تيښته وکړه جنگ دری مياشتی دوام وکړ لامل يې داوو چی پاکستاني پوځ په ښکاره په جنگ کې گډون درلوده اود اي ايس اي د مشر( جنرال حميد گل» لاخوا لارښونه کېدله .

يادونه ولی داجنگ ملي اوردو او هوايي پوځ پر سترو اتل وليو برياته ورسيد،کله چی جنگ پای ته ورسيد نو مرکز کې د خاد يا دافغانستان د ملي امنيت له خوا ۷۰ تنه لوړ پوړي جنرالان ونيول شول چی گويا دوی د حکمتيار پلويان شوي په داسی حال کې چی دوی ټول د گوند پوری مربوط افسران وو،په دی مخالفتو کې د شواهدو له مخې مالوميدل چی روسانو مخکښ رول در لوده.

د گوند مشرتابه کې بی باوري مخ پر زياتيدو شوه د گوند يو اړخ  غوښتنه وکړه چی دستونزو د حل له پاره ناسته وشي او مخامخ د خبرو له لاری ټولی ستونزی حل شي خو پاېله ورنکړه،د کب پر ۱۶ د ۱۳۶۸ل کال ددفاع وزارت او گارد او خادسيتانو تر مينځ شخړه وشوه زه دا وخت بيکاره ولی د گوند په دفتر کې وم چی ناگهان راديو تلويزون چپ شو زه له دفتره بيرون شوم ومې پوښتل خيرت دی؟ هيچا ماته ځواب رانکړمالوميدل چی دلته چارواکي له مرکزه لارښونه اخلي ټول تر راکيټانداز پوری په وسلو سنمبال شوي ماتعجب وکړ خو زه کورته ولاړم د شپې يوه بجه وه دخاد کسان د تنظيمه ريس افضل لودين په امر زما کورته را غلل اود کور دروازی زنگ  وکړنگيدو  زما کوشنې ورور جان ا غا دروازی ته ورغلی اوکله چی دوی يانی خادستان تر ۴۰ تنو زيات ليدلي ويلي خدمت دوی ورته ويلي موږ د افضل لودين د تنظيمه ريس په امر راغلي يو ده ووايه کله چی زما ورور ماته وويل زه پوه شوم چی خبره همدا په مرکز کې د مشرانو جنجالي ستونزی دي زه دروازی ته ور غلم په دی وخت کې زما خورا کوشنی لور رڼا جانه چی دری کلو به وه هغه هم را غلی او زما پاينڅه ټينگه نيولی کله چی دوی راته وويل ته لودين غوښتی يې ما ورته وويل په دي نيمه شپه سبا به ور شم او تليفون به مو کړی وو دوی ويل امرشوی همدا اوس به له موږ سره ځی ، ما ورته وويل سمه ده بوټان او مناسب کالي راواخلم زما لور ويل زه هم ستا سره ځم دا ملاريه وه او سخته تبه يې درلوده د تبی له زوره لړځيده خو په ستونزومې له هغی ځان خلاص کړ.او خپلې مېر منۍ ته می وويل لسگونو امنيتي کسانو زموږ د کور شاوخوا نيولی حالات ترينگلي را مالوميږي که زه  تر سهره کورته ستون نه شوم نو بيا زه نا مالوم برخليک سره مخ کيږم دا کا ذبه اداره اوپه خاصه توگه خاد کې ډېر چټل کسان ننوتي وبه گورو چی کوم سرنويشت را زي؟

زما ناروغه لور ټوله کورنۍ او زما خوارکې ميرمن چی يوځل  ما مخکې د نورو جابرانو ناخوالی ليدلی وی سخته وارخطا وه دوی نه پوهيدل چی زه د نا ځرگنده برخليک سيلۍ به يې پر  کوم جل وهلۍ دښتې وغورځوي.

کلونه به واوړي خو د رڼا جانۍ غږ زما په غوږونو کې همداسې انگازی وهلې.

پرېږده چی اوس درته د خپل بوږ نوړي سرنوشت کيسه تېره کړم ، زه کوښښ کوم چی خپلۍ ناروغه لور رڼا جانۍ ته دروغ ووايم چی زه د کا کا  سره ځم تا ته دوا هم راوړم دی ويل نه زه  لا لا هم درسره ځم زما ميرمنۍ په يوه بهانه دلاسه کړه او له ما جلا شوه زما سپېڅلۍ مور د نارو غۍ په بستره پرته وه ماله هغۍ رخصت واخستو په هر حال کيسه زياته خو زه يو څو ترخی وايم د ننگرهار د خاد رياست د څېړنو بند خونې ته  یو وړلم جالبه دا وه چی ددی خونۍ ټول کارمندان ما پيژني ما په ننگر هار کې ډېر وخت دنده سرته رسولی خولاصه دوه تنه يوددی رياست نظامي مرستېال د پکتېا ولايت  وو او بلی يې سياسي مسول،چی د لغمان وو دا لغمانۍ قسيم نوميده زما زيات وخت مادون هم پاته شوی وو نظامي  مرستېال ملگري ماته بدرد وويل خو قسيم دده سره همغږې نه وو زما د ښه سړېتوب پلوي کوله د څېړنو مدير سامند را ته وويل چی زما سره راځه هلته هغه د کب د ۱۶ داستان تير کړ يوڅه پوښتنې هم وکړی واپس بند خونۍ ته راوستلم هلته دوه اجينټان يا پيشونگيان هم لا مخکې موجود وو ټوله ورځ به يې د چارواکو پرضد بد رد ويل زه چپ ناست ځکه ما مخکې يوځل د سياسي زندان تجربه در لوده.يوه اونۍ وروسته وسلوال کسان خونې ته را غلل اوزه يې هغه ډبه ډوله موټرته له ځان سره يوړم هلته يې زما لاسونه شاته په پلاستکي پړي ټينگ وتړل چی د لاسو نو تړلو تر کابله زما لاسونه وپړسيدل گوتومې کار نه کولو، هلته مو ۳مياشتی کم زيات هغه ناخوالی بی خوبي، تهديد ښکنځلی ، ډبول وهل اوريدلي چی د سر دشمن به هم له چا سره دا ډول برخورد نه وي کړی ساختگي محکمې اختصاصي سارنوالی ويل به دا قاضيان، څېړونکي، او سارنوالان بی پری دی په داسی حال کې چی دا ټول د گوند غړي د خاد پټ مامورين اوددوه گونو معاشونو خاوندان وو چی يو شمېر موږ پېژندل .په سياست کې چلول چلوټي سياسي بازيگري د پرديو غلامي د پردي پاللو فکر ذکر، قام غوښتنه، يکتازي، دديموکراسی وژ ل کيدل د انتقاد کول په انتقام اوښتل، پټ پټکاني کول د جلا لارو درلودلۓۓ ددی لامل شوه چی زه  موږ ملگري دوه کاله وروسته له زندانه را خلا ص شولو حاکميت هم ړنگ شو واک هم له لاسه ووتلو په هېواد کې هغه غوبل جوړ شو چی هيچا کله هم په تير تاريخ کې نه وو مشاهده کړی، د بېلگې په توگه يوازی پلازمېنه کابل کې ۵۷زره ماشومان، بوډاگان. ميرمنې، ځوانان سياست کونکي سربازانو د شهادت جامونه وڅښل هر ه که وسلی وی که شتمنې چور او تا لا شوی.

دا يوه ترخه خاطره وه چی وليکل شوه.

محمد اقا شيرزاد