وزیرستان؛ له پیر روښان تر منظور پښتین

منظورد انځور حقوقGETTY IMAGES

د وزیرستان تاریخ ته یو ځغلنده نظر ښیي چې د پښتنو د متمدن ژوند او خپلواکۍ اخیستلو لومړۍ چیغه له دې سیمې پورته شوې ده.

پیر روښان چې متمدن ژوند ته د پښتنو د هڅولو لومړنی لارښود بلل کېږي د سوېلي وزیرستان کاڼي ګورم اوسېدونکی او پر ۱۵۲۵ زېږېدلی دی.

پیر روښان د کتاب او قلم له لارې پښتانه پرمختللي ژوند ته هڅول. همدا لامل و چې هڅې یې چټکې پراخېدې او پر وزیرستان سربېره د پښتنو مختلفو سیمو ته ورسېدې او پښتنو کې یې ملتپالنه او د ملت جوړونې فکر پیدا کړ.

مغول چې پوه شول پښتانه بیدارېږي، پر وړاندې یې پورته شول او له امله یې پير روښان هم سیاست او جګړې ته مخه کړه.

د پښتنو پېغلو پر سر د پښتین خولۍ

د منظور پښتین خولۍ د حق غوښتنې پر سمبول بدلېږي؟

افغان لیکوال او تاریخپوه حبیب الله رفیع وايي پیر روښان له مغولو سره جګړه کې ووژل شو، خو پلویانو او اولاد یې تر سلو ډېر کلونه د ده مبارزه روانه وساتله.

د استاد رفیع په خبره، پیر روښان د پښتنو د پاڅېدلو لومړی محرک دی او د مبارزې ګټه یې دا وه چې راتلونکو خوځښتونو ته سرلاری شو:

”له ده وروسته د ایمل خان مومند قیام و، د دریا خان اپریدي قیام و، بیا د خوشال بابا قیام و، دا ناکام شول خو میرویس نیکه قیام وکړ او هغه کامیاب شو او لوی احمد شاه بابا قیام وکړ چې د لوی افغانستان ډبره یې کېښوده او تر هند ځمکې یې خپله امپراتورۍ کې را ګډې کړې”.

رڼاد انځور حقوقاستاد حبیب الله رفیعU
Image captionد فقیر اېپي پر مهال له وزیرستان چاپېدونکې پښتون رڼا چې د هغه تر مرګ وروسته هم چاپېدله.

له پیر روښان وروسته د شلمې پېړۍ په لومړۍ یوه نیمه لسیزه کې ملا پاونده مسید د ټول وزیرستان د مبارزو سرلاری و او د انګرېزانو خلاف یې مبارزه کوله.

امیر عبدالرحمان خان چې له انګرېزیانو سره د ډیورنډ تړون لاسلیکاوه، ملا پاونده ترې وغوښتل چې خلک جګړې ته وهڅوي او دا تړون لغوه کړي.

استاد حبیب الله رفیع وايي، ملا پاوند له یوه ډله وزیرو او مسیدو سره عبدالرحمان ته راغی او ورته یې وویل: ”ته څه حق لرې چې زموږ ځمکه په انګرېز پلورې؟” عبدالرحمان ورته ویل چې هر څومره وزیر راځي دی به افغانستان کې ځمکې ور کوي. همداسې وشول او یو شمېر کسان افغانستان ته راغلل. خو ملا پاوند او ملګرو یې مبارزه وکړه او تر مرګ وجنګېدل”.

که څه هم د نوموړي دا مبارزه د وزیرستان پولو کې پاتې شوه، خو سړه نه شوه او له مرګ یې ۲۲ کاله وروسته وزیرستان په دې بریالی شو چې په وزیرو کې د ایپي فقیر په نوم یو بل سرلاری او مخکښ ومومي.

د پښتنو منظور پښتین له کومه راغی؟

منظور پښتین: د پښتنو وطن د ترهګرۍ په پلمه لوټل شوی

په ایپي فقیر مشهور غازي میرزا علي خان د انګرېزیانو خلاف وسلواله مبارزه پر وزیرستان سربېره تر بنو او کواټ هم ورسوله.

استاد رفیع وايي، نوموړي باچاخان هم، چې عدم تشدد یې غوره باله، وسلوالې مبارزې ته هڅاوه.

”فقیر اېپي پر عدم تششد ایمان نه درلود او باوري و چې د تورې تېغ سره پښتانه ازادېدلی شي”.

د استاد په خبره، فقیر اېپي هم د وسلو جوړولو فابریکه جوړه کړه او هم یې فرهنګي مرکز درلود چې د پښتون رڼا او ازاد پښتونستان په نوم یې رسنۍ هم چلولې.

استاد رفیع وايي، کله چې پاکستان جوړ شو بیا هم فقیر اېپي مبارزه روانه وساتله او سوېلي او شمالي وزیرستان مرکزونو کې یې د ازاد پښتونستان بیرغونه ودرول:

”د پاکستان سره یې زړوره مبارزه وکړه، خو جرمني چې د مرستې ژمنه کړې وه پر فقیر اېپي لارې بندې شوې او ونه توانېد چې مبارزه یې کامیابه شي”.

د پاکستاني طالبانو غورځنګ

ښځېد انځور حقوقGETTY IMAGES
Image captionد پښتون ژغورنې غورځنګ ناستو کې ښځې هم ګډون کوي.

تر نوموړي دوه لسیزې وروسته شوروي پر افغانستان یرغل وکړ. څنګه چې د وزیرستان خلکو د پاچا امان الله په ملاتړ د انګرېزانو خلاف یا له هغه وروسته د نادرشاه په ملاتړ د سقاو(حبیب الله کلکاني) ضد جګړې کړې وې، د شوروي یرغل پیلېدو سره هم ځینې وزیرستانیان له افغان مجاهدینو سره ملګري شول.

ان د پاکستان د طالبانو غورځنګ د یوې ښاخې وژل شوی مشر ملا نذیر احمدزی هم پخوا د حزب اسلامي ګلبدین حکمتیار غړی و.

د طالبانو واکمنۍ کې هم ځینې مسید او وزیر له طالبانو سره وو، کله چې د طالبانو واکمني وپرځېده، وزیرستان د طالبانو او القاعده په مرکز بدل شو.

ځايي طالبانو پر افغانستان سربېره ان پاکستان کې هم خپلې هڅې پیل کړې.

د هند وېش: ترهګرۍ ځپلي پښتانه

”پاکستان کې اوږدمهال ځورېدلي پښتانه خپل غږ اوچتوي”

د پاکستاني طالبانو غورځنګ وژل شوي مشر حکیم الله مسید د پاکستان پرضد د جګړې اعلانونه کول.

دغه سیمه کې د پاکستان د پوځ عملیاتو له کبله خلک بېلابېلو سیمو ته وکوچېدل، خو د شک په سترګه ورته کتل کېدل.

کراچۍ کې د ترهګرۍ په پلمه د نقیب مسید تر وژل کېدو وروسته د منظور مسید په نوم یو ځوان د تېر کال همدې ورځو شپو کې له وزیرستانه تر اسلام اباده لاریون وکړ.

د نوموړي لاریون په پرلت بدل شو او پر وزیرستان سربېره د سوات، خیبر او نورو سیمو پښتانه هم ور سره یو ځای شول.

دوی د پاکستان پوځ په دې تورن کړ چې ډېر بې ګناه خلک یې هم د طالبانو په نوم وژلي یا ورک کړي دي، د دوی کورونه یې وران کړي او ځمکې یې په ماینون ډکې کړې دي.

د ګډ هدف لپاره پاکستان کې پښتانه پورته شوي

نقیبد انځور حقوقحقوقTWITTER
Image captionکراچۍ کې د نقیب مسید تر وژل کېدو وروسته پښتو ژغورنې غورځنګ پیل شو.

منظور مسید په منظور پښتین بدل شو او له هغه راهیسې نه یوازې د پاکستان مختلفو سیمو کې لاریونونه کوي بلکې دې هڅو یې پر افغانستان سربېره نوره نړۍ کې هم ملاتړي پیدا کړل.

که څه هم د پاکستان رسنیو کې یې تر ډېره د دې غورځنګ هڅو ته خبري پوښښ نه ورکول کېږي خو د نړیوالو رسنیو پام ور اوښتی دی.

د تېر اپرېل پر شلمه واشنګټن پوسټ ولیکل چې له ډېر وخت وروسته پاکستان کې پښتانه د یوه ګډ هدف لپاره سره یو شوي دي.

د دې ورځپاڼې په خبره، د منظور پښتین په مشرۍ د پښتون ژغورنې غورځنګ پرمختګ په پاکستان کې دودیز پښتانه سیاستوال او سیاسي ډلې هم اندیښمنې کړې دي، ځکه هغوی اوس په سیاسي ډګر کې یو بل پیاوړی سیال پيدا کړي دي.

د منظور او پیر روښان ورته والی

رد انځور حقوق@GABEENO
Image captionتېر اکتوبر کې پښتون ژغورنې غورځنګ بنو کې غونډه درلوده. دې غونډه کې د سویلي وزیرستان د ملک مرزا عالم وزیر مېرمنې هم ګډون کړی و، چې د مېړه، دوو زامنو او د دوو لېورونو په شمول يې له کوره د دیارلسو غړیو جنازې وتلې دي.

افغان لیکوال او خبریال نذیر احمد سهار چې اصلاً د وزیرستان دی او وزیرستان د مقاومت وروستی تمځی په نوم کتاب یې هم لیکلی وايي، وزیرستان د پښتنو د وسله والو غورځنګونو، یا مقاومتونو مرکز پاتې شوی، اکثره غورځنګونه له هغه ځایه را پورته شوي او نورو سیمو ته غځېدلي، یا هملته پاتې شوي.

نوموړی د منظور پښتین هڅې له پیر روښانه سره ورته بولي:

”له نورو سره د ده او پیر روښان توپير دا دی چې دواړه د وزیرستان له محدودې راووتل او خپل غورځنګونه یې ټولو پښتنو سیمو ته وغځول، خو د ملا پیونده، ایپي فقیر او ټي ټي پي والو اکثریت تمرکز په خپلو قبیلو و”.

د منظور پښتین مظاهرو کې پر نارینه و سربېره ښځې، بوډاګان او کوچنیان هم برخه لري، خو ډېره برخه پلویان یې لوستي او ځوانان دي.

د پښتون ژغورنې پرضد د پاکستان هڅې

د پاکستان حکومت تېر کال هڅه وکړه چې د دې غورځنګ ضد یو بل غورځنګ جوړ کړي، خو تر اوسه یې دې هڅې کوم ځای نه دی نیولی.

په دې وروستیو کې داسې رپوټونه را مخې ته شوي چې د پاکستان ځینې پوځي مرکزونو ته ځوانان ور بلل کېږي.

که څه هم د پښتون ژغورنې غورځنګ نوم نه اخیستل کېږي خو دې ځوانانو ته ویل کېږي چې ځینې خلک د پاکستان ضد هڅې کوي او تاسو ور سره مه ملګري کېږئ.

پېښور کې ځینې پوهنتونونو ته هم ویل شوي چې خپل استادان او محصلین دې د یاد غورځنګ غونډو ته نه ور پرېږدي.

اړونده م

 دورک خراسان لنډ تاريخ

 

لیکونکی همایون دوست

20.1.2019
قفقاز (کوهي قاف) کې، ارمن د ټبر صنعتي، سوداګریز او مذهبي په مخ تللی متمدنه پلازمینه وه، پارس په (۵۰۲ م.) خپلی د امپراترۍ سیوری په وغزاوه.
اسلام سپیڅلی دین ودی په پړاو کې، عربانو دا خلک خپل تازه غوړیدلی دین ته دعوت کړل چې له وړاندیزه دوی ډډه وکړه، هغوی هم په ( ۶۴۷م.) د حبیب الله په سر لښکری د توری په زور ښار فتحه او ایل کړ، کسب خاوند کوربانه یی، «همدان»، «استانه»، «نیشاپور» او «اصفهان» ته هجرت وکړ، ورپسې په (۱۲۰۱م.) سلجوقیانو نوموړی سیمي نه بیا عربان په ټکولو، ټکولو وشړل او خپل وکدار یی په کې وګماره.
په (۱۲۴۷م.) چنکیز لښکر د غوبل په پس منظر کې، له متمدنه خراسان څخه مازی د غلغلی ښارغوندی لوټی، لوټی کڼډوالی پاتی شوی او خراسانیان یی د کډوالي په یوی بلی زوراوری څپی «مشهد»، «هرات»، « بلخ »، « بخارا» او « …» ته را پور وهل، په (۱۴۷۲م.) په دغو کنډرو بیرته پارسیانو منګولي خښي، چې ترکانو بیا په (۱۵۲۲م.) په خونړوی نښتو کې دوی مات کړل او خراسان یی خپله خاوره وګنله، خو ورسته د دی سیمی ملکیت په سر روسان څو واری ورسره ښکر په ښکر اړم شول او نوموړی سیمه به د دوی د انډوخر په کشالو کې لاس په لاس شوه، چې ایله په (۱۸۷۸م.) د یوجوړجاړی پایله کې عثمانی ترکې برخه وګڼل شوه، په ړمبي نړیوالی جکړه کې بیا روسانو په کې، یو کال مودی له پاره (۱۹۱۶-۱۹۱۷) په دی پلمه خپل ځواکونه ځای په ځای کړل چې ګواکې سیمه خپل اصلی خاوند ته سپاری او هلته له سره ارمنیان میشت کړل، خو د مفتی په فتوا پاریدلو ترکانو په لاس دغه میشت شوی ارمنیان قتل عام شول، خوابدی ارمنیانو دغي خونړۍ پیښه ته د ځان په وړاندی مذهبی کرکی رنګ ورکړ او دا ناورین باندی یی د ملي فاجعی نوم کیښود چې د غميزی یاد یی په هر کال کې تازه کیږی او دوی ویر د ترسره کولو په ترڅ کې له سترګو اوښکي څڅوی، له دی وجی یی لا تر ننه پوری د دواړو هیوادونو اړیکي داسی ترینګلې دی چې بیخي یو بل زغملای نه شي.
خراسان په (۱۹۱۹ – ۱۹۲۰م.) کلونو کې د اتاترک ناستځای او د ترکیی ملي غورځنګ درستیزوالي مرکزهم پاتي شوی دي.
اوسمهال ارزوم د ولسوالي مرکز دی.۵۰ رزه نفوس لري. سربیره په دی چی خپل لرغوني ارزښت بایللی خو نوم یی(« حراسان» «horasan») په بڼه خوندی ساتلی.

دغه مهاجر خراسانیان ټول د وریښمو لاری په اوږدو کې د پرتو ښارنو په مرکزونو کې استوګن شول، دوی معمولاً ښاری کسب کار (پیشه وران) (ښایی د پیښور نوم هم له همدی سره تړاو لری ) او فن کار وو، له بل پلوه د ژوند پایښت له پاره هم مجبور وو چې خپل شغلي مهارتونه لا غښتلی کړی، همدا وجه وه، په ځانګړی توګه د تیموریانو په پیره کې د معماری په برخه کي د هوښیار وزیر علي شیر نوایی په نووښت د دوی کاری او هنری وړتیا نه پریمانه ګټه واخیستل شوه، په همدی مهال د خراسانیانو لوی قافلی د مشهد او نیشاپور نه ننی افغانستان ته د کار موندنی په موخه کډوال شول، په بلخ کې د سخي صاحب مزار، هرات یی ښکلی سینګار شوی په ودان کړل، … ښایی په همدی ویاړهم سیمو په تدریجي توګه د خراسان نوم خپل کړی وی.

***

طالـع اوقو جانیمغا بلالیق بولدی *هر ایشنی کیم ائیلدیم خطالیق بولدی

اوزیئرنی قویوب هندغه ساری یوزلندیم *یا رب نه تئییم کی اوز قارالیق بولدی

«بابری توزک»

کابل کوهدامن ولسوالی د کلکانو «اغاسرای» تاریخي ارزښت دا دی چې په همدی ځای کې سردار عبدالرحمان خان د انګریزانو سیاسي استازی «ګریفین» سره ورسته د دری ورځنی لیدو، کاتو د افغانستان امیر شو. دویمه دا چې په ترکستان کي د ازبکانو له لاسه د ماتی ورسته ظهیرالدین بابرهم همدلته لنکر واچو او خیال کې وه چې خراسان فتحه کړی، خو نه پوهیده چې دا خراسان اصلاً چیری او کوم خوا ته پروت دي، نو ځکه یی د خراسان موندني په لټون هر خوا لښکری واستولي، خراسان لکه کوم خپلواک هیواد وه نه موندل شو، خو ده ته په همدی ځای کې د پښتنو په هڅوني هندوستان پاچا کیدو شوق په سر ورغی، چې بیا یی هلته پښتنو نه د پښتنو په مټ سیاسي واک غصب کړ، دا پورتنی شعر په همدی کاروان سرای کې لیکل شوی یاني:

غشي د بخت می وویشت لورپه لور * نښی شوی ختا، په خپل سرمې شوی بلا

نه وینم چاره بله دروموم به هند په لور * پاکه لویه ربه دلته شرمنده شوم اومخ تور

ظهیرالدین بابر: عرب په مجموع کې عجم، پوزه یی جګ وی که ټیټه، پوټکي له رنګه تور وی او سپین ټول خراسانیان بولي؛ هندوانو ته بیا د دوی له پولو بهر د عربانو په ګډون، د دنیا ټول مخلوق خراسانیان ښکاری، په دي شان له بلخه، بدخشان، فرغانه، ترکستانه، سمرقند، او بخارا ټول سودا ګریز کاروانونه، چې د خراسان په نیت درومي، مخه یی کابلستان ته وی، له کابله د خراسان په هوډ چې روان شې، مخ په کندهار وی، کابل او کندهار د خراسان ستر مارکیټونه کڼل کیږی.

افغان يا پښتون؛ له کومه سو؟

| استاد شهسوار سنګروال

 

 

يوشمېرتاريخپوهان اولرغون پېژندونکي انګېري،چې تا ريخ په افسانه کې دی اودروم په څېرديوه لرغوني هېواد تا ريخ هم له افسا نې پيل شويدی . .

افغانستان هم ديوه لرغوني هېوادپه څېراوږدتاريخ لري اولاتراوسه هم دافغانستان پرمخ سپېرې دوړې پرتې دي،خودمخ له کومې برخې،چې پلو لرې شوی هم دی لاتت برېښي …!؟ددې يوسترلامل دادی،چې موږسرپه سرجګړودېته نه يوپرې ايښي،چې دهېوادريښتنې څېره اوانځورنړۍ ته وښېيو…

خوبيا هم ګڼ شمېرتاريخپوهان،لرغون پېژندونکي اوژبپوهان دامني،چې پښتانه اوافغا نان دافغانستان تاريخ دکارنامويوه ستره اوغوښنه برخه ده،چې څوبېلګې داسې دي،:

– علی اکبرجعفري دژبپوه مورګن سترن له انده کښلي دي،چې په ويدي سرودونوکې د ؛پرشو؛کليمه،په اوستا يي سرودونواوسنسګرت کې ؛پرسوانه ؛ يا پرشوانه (پرشانه ) داوسني پښتون له نوم سره تړاولري….

– له دې سربېره دتا ريخ پلارهېرودوت،چې دګندهاراهېواد په لمنوکې ديوشمېرقومونويا دونه کړېده،دساري په توګه اپاريتي ستاګېدي داديکي اوګنداري…ددغوقومونوپه لړکې يوهم داپريتي ټبردی،چې مورګن سترن دهېرودوت اپرېتي اوسني اپرېدي ګڼي ،(وګورئ دايرت الاسلامي لومړی ټوک 217مخ ) .

– جورج ګريرسن که له يوې خوا په ريګويداکې د؛پکتاس؛ يا پختوس (پکتوس)دکليمې پخلی کوي،خوله بلې خوادمورګنسرن هغه خبره هم ستايي،چې ديوه هندي منجم وراهه ميهيرا؛اوګانه؛اوسنی افغان ګڼي …که څه هم مورګنسرن دهېرودوت پختين اوياپکتيوس سره اوږه نه وړي…خوبيلواوګريرسن دهېرودوت پختين =پکتيس=پکتين اوسنی پښتون ګڼي او؛اوګانه؛اوسنی افغان …(دډېرومعلوماتولپاره وګورئ سروې زبان هاې هندي 5مخ )

-کننګم دهندوستان په جغرافېيه نومي کتاب کې دهون څانګ اپوکين افغان بولي ،ولی نوموړی له دې څخه خبرنه وو،چې ميهيرا په سنيهيتا نومې اثرکې د؛اوګانه؛يادونه کړېده …پانيني بيا ددې ټولوخبرپخلی داسې کوي،چې دغه وګړي په بلهيکا کې اوسېدل ،چې ترډېره بريده هندي لرغون پوهانو دغه نوم باختراويا باکترياته کا روه …!؟

-په مهاباراته کې داوګا نه نوم داسواکه په بڼه راغلی دی،چې دغه وګړي په ګندهاراکې اوسېدل .مارتن ؛هم نوروانګېرنوته ورته په دې ټينګارکوي دغه نوم  ،چې په سنسګرت کې اسا که وروسته اسواکا،اسواغانه،اسواګانه اوپه پاې کې اپاګانه راغلی دی،ددغوټولومعربه بڼه ؛افغان؛دی. .

-دشلمې پېړۍ په لومړنېيودرې لسېزوکې دامريکا له شيکا ګونه يوپلاوی دايران شېرازښارنقش رستم ته راغی اوهلته يې يوشمېرکتيبې اوډبرليکونه وپلټل اوپه دغه لړکې يوه کتيبه ترګوتوکړه،چې په دويم بند کې پشکا پوراوپه شپږم بند کې اپګا نه کښل شوی وو.

وروسته په 1940کال شپرنګ لون په همدې اړه يوه مقاله وليکله اوبيا يې په سا مي مهالنۍ کې خپره کړه اوپه دې يې ټينګاروکړ،چې دنقش رستم دکتيبې اپه ګان اوسنی افغان د ی …

سراولف کارو،بيلواوکروسنسکي د تېروڅرګندونوپربنسټ وايی،دريم شاپور(309-379زکال)په ځان داپګان لقب ايښی وواووياړيې پرې کاوه . .

الماني تا ريخپو؛ديوستي؛اودپټانزکتاب ليکوال سراولف کا روهم په دې اند دي،چې د اپګان=ابګان معربه بڼه افغان دی .

يوشمېرکسان په نا پوهۍ کې انګېري،چې افغانان اويا پښتانه يوازې دسليما ن غره اوسېدونکې وواوپه لرغوني تاريخ کې ددوئ دشتون په تړاوبل کوم داسې لاسوند نه دی ترسترګوشوی،چې ددوئ داستوګنې څرک ترې ترسترګوشوی وي …

دافغانستان په لرغوني تا ريخ کې،دسليمان دغره په اړه،چېېرته چې افغانان مېشت ول،داسې يوروايت شته چې،فريدون درې زامن درلودل چې سرم (سلم)،تور(توران) او؛ايرج؛نومېدل…که څه هم دافغانستان په استوروي تاريخ کې ددې کيسې بشپړانځورراغلی دی،خودلته موږ په لنډيزسره ويلی شو،چې له همدې سلم ،سليمان انګېرل شوی دی،چې په اوستاکې ورته سريمان اوپه پهلوي ژبه کې سرم ويل شوی دی !؟

دافغانستان تاريخ نومې کتا ب کې ؛تتلر؛دراورتي له انده کښلي دي ،هغه وګړي،چې په سليمان غره کې اوسېږي هغه پټان يانې سليمانخيل دي …

موږدمخه دبرون له قوله،چې دايران په جغرافېيه کې ورته اشاره کړېده وکښل،چې دفېروزکوه (غور)دغره اوسېدونکې ټول افغانان (شنسبيان،ماهويان)دي …چې بارتولد دغې سيمې ته غرج،غرش غرچ نومونه ورکړي،چې له غورنه ترمرغابه پورې غوځېدلې وه.بارتولدپه دې خبرې هم ټينګارکوي،چې يادې کلېمې اريايي بڼه لري . .

بيلود؛افغانستان قومونه؛کتا ب کې د؛دويم لېږد؛په نوم دپښتنوبيا کډوالي ترسرليک لاندې چې،دخپل پلرني ټا ټوبي په لوربيا ورغبرګ شول،وايي،چې دوئ دخپل مينځي ستونزوله امله له ګندهارانه دلومړئ زيږدي پېړۍ په شا وخواکې غورته لاړل،په فېروزکوه کې دافغانانو داستوګنې په تړاو،ملسن،ابن بطوطه اوتامسن هم ددې خبرې پخلی کړی،چې په لرغونې زمانه کې افغانان دلته اوسېدل اوهغه؛دمارتن؛ خبره چې دسليمان دغرونواوږدوالی چې پښتانه په کې ودان ول شپږسوه(600)کيلومتره اوږدوالی لري …همدارنګه فېروزکوه هم ددغې سېمې يوستراوپراخ غرګڼلی شو…تاريخپوه احمدعلي کهزادپخپل اثرافغانستان درپرتوتاريخ کې ددې سېمې داوسېدونکوپه اړه کاږلي دي: ؛غوري شنسبيانو،چې دحکومت پلازيې غورووله تخار،بدخشان،باميان،نيولې ان ترکشميرپورې واک درلود .؛(افغانستان درپرتوتاريخ167مخ).په دغه مهال ترډېره بريده دغوراوسېدونکي سوري اولودي(شنسبيان،ماهويان)پښتانه وو.له غوري پښتنوسربېره له کابله نيولې،غزني،زابل،کندهاراوان ترهلمنداوسېستان پورې دنوروپښتنوپه څنګ کې لويکانوپښتنوهم په يادوسيمولکه دغوري سلطنتي کورنۍ په څېردسيمه ييزواک څښتن ول ..

دافغانستان په لرغوني تاريخ کې ددرې سلطنتي کورنېيولکه پېشدادي،کياني اوداسپه سلطنتي کورنېيودواک په تړاوډېرې څرګندونې شويدي،چې نه غواړم په دې اړه اوږدې خبرې وکړم،يوازې دومره غواړم،چې دبيلوهغه خبره راغبرګه کړم چې ويلي دي،هغه مهال چې سکندردافغانستان دنوروسيموپه څېرکونړته مخه کړه اودده پروړاندې،چې کوم وسله وال غبرګون په کونړاوباجوړکې ترسره شو،يوټبرهم اسپه زي وو.دی انګېري،چې داهمغه وګړي ول چې په باختر(بلخ)کې سلطنت درلود اواوس ديوسف زېيوپه نامه يا ديږي.

يوه بله خبره،چې ډېره موهمه ده هغه داچې،بيلو،سايکس،راورټي اوګريرسن انګېرلي دي،چې داريوش وغوښتل اسيايي سيمې ځانته معلومې کړي،نوبيايې دوه تنوته دنده وسپارله،چې معلومه کړي اندوس چېرته په سمندرګډېږي ؟ دغودوه تنوخپل سفرله؛پاکتيوک؛(دهېرودوت پختيوس،يا پختين،پشتين)څخه پيل کړ.

داچې يوشمېرانګېرنې دخراسان په نوم ترغوږوکېږي،چې ګنې کوم وخت کې دغه نوم افغانستان ته کا رول کېده،يوه لويه تاريخي تېروتنه ده.

دافغا نستان په سياسي جغرافېيه کې،کله هم موږدتاريخ په اوږدوکې دخراسان په نوم کوم هېوادنه درلوداودغه نوم دلومړي ځل لپاره،هغه مهال چې پارتيانوپه درېيمه جګړه کې له ساساني اردشېرنه ماته وخوړه،نوپارتيانودباخترلورته مخه کړه نودلته دی چې دغه کليمه دشرق په مانا وکارول شوه داځکه چې عرب نه ووراغلي او هغه وخت کې دشرق لغت اوواژه هم نه وه.دويم ځل چې دعربوله لښکرويزدګردماته وخوړه اوبيا يې افغانستان ته پنا راوړه دخراسان کليمه بيا دودشوه…

په لنډمهاله توګه بيادغه کليمه دافغانستان يوشمېرښارونوته،چې سيمه ييزه بڼه يې درلوده کارول شوی دی اودانه يوازې دافغانستان يوشمېرسيموته بلکې دايران اومينځنۍ اسيا يوشمېرښارونه هم دخراسان په نامه يا دېدل…ولې له دېنه دمخه اووروسته ،

دسېمې هېوادونه اوپه دغه لړکې افغانستان دواکمن ټبرپه نومونويادېده اوايران هم،لکه هخامنشيان،ساسانيان،صفويان،قاجاريان اونور.

دايران نوم دشلمې پېړۍ په درېيمې لسيزه کې،په ايران کېښودل شو.

افغانستان هم دتا ريخ په اوږدوکې دپېشدادي،کياني،اسپه زي،پارتي،ساکستاني،کوشاني،يفتلي،صفاري،ساماني،غزنوي،غوري…اواحمدشاه ابدالي ددولتونوپه نوم يادېده .

داسلام دسپېڅلي دين له خپرېدودمخه اووروسته سربېره له دې چې دپښتون اويا دافغان قوم شتون دپښتوادبياتوپه پلکلوريک اويا ولسي ادب کې څرګند دی،دارنګه په دويمې هجري پېړۍ کې دليکلي ادب په پاڼوکې هم دپښتوادب شعرترسترګوکېږي .

له دې چې راتېرشو،په حدودالعالم کې راغلي دي،چې افغانانودسول په غره کې ژوند کاوه …

عبدالجبارعتبي په يمني تاريخ کې کښلي دي،کله چې ژمی تېرشو،سلطان محمود دغزني په غرونوکې دپښتنودځپلوپه موخه روان شو ،ځکه چې هغوئ دغزني په دروکې مېشت اواباد وو.

ابن اثيرليکلي دي کله چې له غزني نه هند ته روان شوم په لاره کې ټول افغانان مېشت ول …

محمد قاسم په فرشته کې ليکلي دي،کله چې بهرمشاه خپل دښمن ارسلان ته ماته ورکړه ،افغانانوته يې پنايوړه .

ابن بطوطه پخپلې سفرنامه کې کاږلي دي،کله چې هندته روان وم په پکتياکې له ګڼو افغانانوسره مخ شوم .

عبدالحی بن ضحاک ګردېزي دخپل کتاب په پاڼوکې کښلي دي دپکتيا په غرونوکې ټول افغانان اباد وو.

ابوفضل بېهقي په واروار دغه خبره کړېده چې افغانان په غزني کې استوګن ول .

سيف بن يعقوب په هرات نامه کې 35وارې افغانستان او2وارې اوغانستان يا دکړی دی .

احمدعلي کهزادپه افغانستان درشهنامه کې ليکلي دي په سنسګرت کې داوګان اوياداوګانه کليمه اسواغانه راغلې ده .

په ترکيه کې دسلطان احمدخان په موزيم کې ما په يوې قطب نامه کې دافغانستان نوم،چې د1737م کال پورې اړه درلوده ولوست اوڅلورخواته يې دغه هېوادونه يادشوي ول:شمال ته بخاره ،جنوب ته هند،شرق ته چين اوغرب ته عجمستان په ګوته شوي وو.

په 1782کال دبنګال دختيځې کمپنې يومامورچې جورج پوسترنومېده په خپلې سفرنامه کې دافغانستان ددولت يادونه کړې ده .

کپتان رابنسن په خپل کتاب؛نوماډ،ټراېبس؛کې ليکلي دي،چې ددې سيمې سوداګري همدغوپښتنوقومونوکوله،چې ان تربدخشان پورې به يې سوداګريزه توکي له هند نه افغانستان اوله افغانستانه هندته لېږدول…خوکله چې بېړۍ،اورګاډی اوموټرونه مينځته راغلل ورورويې دڅاروېيوپه تېره داوښ ارزښت تت کړاوپه پاې کې دڅاروېيو سوداګريزه بڼه په ټپه ودرېده .

د افغان په ننګ مې وتړله توره

ننګيالی د زمانې خوشحال خټک يم.

 

مناقشه در حال ظهـور آب میان افغانستان و پاکستان

منبع : افغانستان ما   تاریخ: 12/22/2018
پنجشنبه ۲۹ قوس ۱۳۹۷ – نویسنده: ولید مجیدیار / مترجم: حسین احمدی
از امپراطوری مایان تا سوریه امروزی و یمن، خلع امنیت آب یکی از دلایل عمده اضطراب، نزاع و بحران بوده است. بر اساس مطالعات انجام شده، به دلیل تغییرات اقلیمی و رقابت سخت برای استفاده از منابع، احتمال 75-95 درصد وجود دارد تا در 50-100 سال آینده جنگ آب به وقوع پیوندد. در حال حاضر دریای کابل یکی از دلایل تشدیدکننده آشفتگی رابطه افغانستان و پاکستان و دو همسایه آسیای جنوبی است.
افغانستان از منابع آبی فراوان برخوردار است. سالانه 80 میلیارد مترمکعب آب در افغانستان حاصل میشود که 60 میلیارد مترمکعب آن به کشور های همسایه و بخصوص پاکستان سرازیر میشود. دریای کابل از هندوکش سرچشمه می گیرد و با عبور از مرز 11 ولایت، 60 درصد جریان سالانه آب را در کشور تشکیل میدهد و به رود سند در نزدیکی شهر آتوک در پاکستان میریزد. این دریا و انشعابات آن منبع مهمی برای زندگی جمعیتی حدود 25 میلیون انسان در اطراف بستر این دریا است و انتظار میرود تا این جمعیت در سال 2050 به 37 میلیون نفر برسد.
اخیراً دولت افغانستان اعلام کرد که به زودی کار ساخت سد شاتوت در مسیر دریای کابل با هزینه 236 میلیون دلار آغاز می گردد. انتظار میرود این سد 146 میلیون مترمکعب آب آشامیدنی برای 2 میلیون از جمعیت کابل را فراهم کند و آب کشاورزی 4000 هکتار از زمین های ولسوالی چهارآسیاب این ولایت را فراهم کند. این پروژه بخشی از پلان های جاه طلبانه افغانستان با حمایت هند برای ساخت 12 سد بر روی بستر دریا کابل است.
اگرچه این پروژه موجب آزرده گی کشور دچار دغدغه آب پاکستان شده است، در کنفرانسی که اخیراً در پیشاور برگزار شد، مقامات پاکستانی نگرانی های خود درمورد اثربخش نبودن پروژه ها برای محصولات کشاورزی و زندگی شهروندان پیشاور را ابراز کردند. هم چنین رسانه های پاکستانی پروژه سد شاتوت را به عنوان پالیسی تهاجمی کابل درباره پاکستان و طرح ریزی شده توسط کشور هندوستان به نمایش کشاندند. با این وجود، بهبود زیربنای آب و انرژی افغانستان برای تضمین ثبات داخلی و اقتصاد عقب مانده مساله ای حیاتی است.
چندین دهه جنگ با محروم ساختن 80 درصد جمعیت روستایی از آب آشامیدنی مناسب زیربنای آب افغانستان را نابود کرده است و مانعی در مقابل ایجاد تهسیلات ذخیره آب امروزی است. تنها 5 درصد جمعیت کشور و 1 درصد جمعیت روستایی از بهداشت آبی بهتر برخوردار هستند. کاهش 60 درصدی بارش باران و برف موجب کمبود آب و نیز یکی از بدترین خشکسالی های دهه های اخیر شده است. با تاثیر از این موضوع 3.6 میلیون افغان نیاز مبرم به غذا دارند و تعداد بیجاشدگان در داخل کشور به 260 هزار نفر – بیشتر از تعداد بیجاشدگان در جنگ با طالبان – رسیده است.
علاوه براین، اقتصاد راکد افغانستان افزایش بی سابقه نرخ بیکاری (40 درصد) و فقر (60 درصد) را تجربه میکند. درحالیکه کمکهای خارجی سیر نزولی را داشته است دولت افغانستان تلاش میکند تا از طریق کشاورزی و منابع عظیم معدنی خود چشم انداز اقتصاد راکد خود را احیا کند.
کشاورزی رکن اصلی اقتصاد افغانستان در نظرگرفته میشود. بیش از 80 درصد جمعیت افغانستان وابسته به محصولات کشاورزی هستند و در مناطق روستایی زندگی میکنند. بخش کشاورزی با بکارگیری 40 درصد از نیروی کار کشور پتانسیل بالایی برای ایجاد مشاغل، عواید برای زنان، افزایش امنیت غذایی و کاهش فقر در مناطق روستایی را دارد. هم چنین، افغانستان از حدود 1 تریلیون دلار منابع دست نخورده معدنی برخوردار است. افغانستان دارای 1400 سایت مواد معدنی شامل آهن، کانی ها، لیتیوم، سولفور، سنگهای گران بها و نیمه گران بها، مس، زغال و منابع معدنی دیگر است. بااین وجود توسعه هر دو بخش وابسته به آب و انرژی پایدار و باثبات است.
علیرغم پتانسیل افغانستان برای تولید 23000 مگاوات برق آبی، تنها در حدود 300 مگاوات برق آبی، برابر با 2 درصد از برق تولیدی پاکستان را تولید میکند.  تنها 28 درصد از خانه ها در افغانستان به شبکه انرژی متصل هستند. افغانستان 75 درصد از برق مورد نیاز خود را که عموماً ناپایدار و نامطمئن است، از کشور های منطقه وارد میکند. بنابراین ارتقای زیربنای آب و انرژی یک پیش نیاز برای توسعه اجتماعی – اقتصادی افغانستان است.
در سوی دیگر، دریای کابل اساس دسترسی به آبیاری کشاورزی، آب آشامیدنی، و انرژی در خیبر پختونخوا، منطقه شمال غربی پاکستان و مرز افغانستان است. دریا کابل سه ولسوالی حاصلخیز این منطقه – 8 درصد از آبیاری چارسده، 80 درصد پیشاور، 47.5 درصد نوشیرا – را آبیاری میکند و تنها منبع آب آشامیدنی میلیون ها پاکستانی در اطراف بستر این دریا را فراهم می کند.
کمبود حدود 9000 مگاوات برق موجب 17 ساعت کاهش بار در سیند، بلوچستان و خیبر پختونخوا در کشور پاکستان شده است و این شهر ها را به شدت تحت تاثیرقرار داده است. سد ورسک که در سال 1960 در امتداد بستر دریای کابل احداث شده است 250 مگاوات برق برای دره پیشاور تولید می کند. تخمین زده می شود که احداث سدی جدید در مسیر دریای کابل موجب کاهش 8-11 درصدی جریان آب ورودی سد ورسک شود. بنابراین، این کاهش جریان میتواند بر توسعه اجتماعی – اقتصادی منطقه خیبر پختونخوا تاثیر منفی داشته باشد و موجب بروز آشوب اجتماعی گردد.
در50 سال گذشته، 150 معاهده آبی در روابط بین المللی با موضوع آب با ثبات و قابل پیش بینی به امضاء رسیده است. برای مثال، در سال 1960 معاهده آبی رود سند درمورد چگونگی تقسیم آب میان دو کشور پاکستان و هند به امضاء رسید. اما این معاهده به شکل کامل مناقشه آب میان این دو همسایه آسیای جنوبی را برطرف نکرد. در سال های اخیر، هند رود سند را در مقابل تشنجات سیاسی رو به افزایش در تلافی با پاکستان مورد استفاده قرار داده است. نخست وزیر هند نارندرا مودی در جلسه ای برای بررسی این معاهده گفت: ”خون و آب نمی توانند با هم جریان داشته باشند.” بنابراین هند در حال پلانگذاری به منظور ساخت سدهایی در مسیر این رودخانه برای به حداکثر رسانیدن استفاده از آب و احیای پروژه تولبوت – سدی که درسال 1987 باعث ایجاد مناقشه میان هند و پاکستان شده است.
دریای کابل برای افغانستان فراتر از یک ابزار دیپلماسی برضد پاکستان است. دریای کابل ابزاری برای زندگی 7 میلیون افغان در اطراف بستر این دریا است و منبعی غیرقابل انکار به منظور بازسازی اقتصاد فروپاشی شده است. اگرچند امضای تفاهم نامه ای در مورد این موضوع می تواند موجب استفاده بهینه از این رودخانه شود، اما دولت افغانستان حداقل در آینده نزدیک با در نظرداشت رابط ای سیاسی دو کشور، حاضر به امضای توافق نامه در مورد این موضوع با پاکستان نخواهد شد.
بااین وجود، احترام به حقوق پاکستان به عنوان حاشیه نشین بستر پایین دریای کابل از سوی دولت افغانستان اجتناب ناپذیر است. بنابراین دستیابی به راه حلی ”برد – برد” نیازمند تضمین استفاده ”عادلانه” و ”معقول” از دریا کابل و متضرر نشدن پاکستان در چوکات کنوانسیون 1997 سازمان ملل متحد پیرامون استفاده غیرقانونی از بستر های آبی بین المللی است. در مقابل پاکستان می بایست برای توسعه اقتصادی افغانستان و بخصوص باز نمودن مسیر های تجارت و ترانزیت افغانستان همکاری کند.  

لـــه ” شـــرقي پاکـســتانه ” تـــر بــنــگلــه ديــش :

لـــه ” شـــرقي پاکـســتانه ” تـــر بــنــگلــه ديــش :
امـــيرګــران
په Dec,1970 کي د پاکستان په دواړو برخو کي پارلماني انتخابات ترسره شول ، انتخابات د شيخ مجيب الرحمن په مشرۍ عوامي ليگ ګوند په غوڅ اکثريت Absolut Majority وګټل او ” بنگه باندهو” ياني بنگالي وروڼو شيخ مجيب خپل نماينده او وياند وټاکه ، ټولو خلکو د عوامي ليګ له 6 مـــاده ايز دوکــتـوريــن څخه په کلکه دفاع وکړه ، ولي د پوځي او ملکي حاکم اشرافيت او مارشل لائي حکومت لخوا د خلکو اعتماد او منډيت وروسته د پايلو له څرگنديدا غلا او ونه منل سول ،
بيا په 07 د مارچ ، 1971ع کال د ډاکــي په ريس کورس ( Race Course ) ســتديوم کي د خلکو يوه ستر او عظيم الشانه لاريون ته په خپله تاريخي وينا کي شيخ مجيب وويل ، ( … اوس به موږ د خپلواکۍ لپاره مبارزه کوو او جنګيږو به ) ،
بنگه باندهو او ټول خلک د پاکستاني مغرور پوځ او د دوي د مذهبي ډلــو ياني د جماعت اسلامي د البدر او الشمس ډيـــتـهـ سکواد ” د قاتيلينو ډلګۍ ” په وړاندي په ميړانه او سرښندني وجنګيدل ، د ازادۍ په جګړه کي هندي پوځي قواوي هم د مکتي بهاني ازادي غوښتونکو کومک ته داخل سول ، د پاکستاني پوځيانو قومانده د جنرال ټيکاخان ، جنرال عبدالحميدخان ، جنرال ګل حسن خان او په ډاکه کي د شرقي زون قوماندان جنرال عبدالله خان نيازي په لاس کي وه ، جګړه په شدت روانه او زيات انساني تلفات ئي لرل له هغي جملي د پاکستاني پوځيانو 9 زره مــړه او 4350 نفر زخمي ، د هندي ځواکونو تلفات ، 3843 سرتيري مړه او 9851 ئي زخمي رپوټونه نشر سوي دي ،
د چاپي رسنيو د رپوټونو له مخي د بنگال د ازادي غوښتونکو تلفات په لک هاوو ياد شوي ، په 2017ع کال د بنگله ديش د حکومت د اطلاعاتو وزير ، حسن الحق اينو وويل چي ( پاکستاني پوځيانو په بنگله ديش کي جينوسايد يا قتل عام کړي او له دي امله پاکستان له بنگله ديش څخه رسمآ عفو وغواړي ، پاکستاني پوځيان په بنگله ديش کي د ښځو سره په جنسي تجاوز او بي حرمتي هم متهم دي ،
پاکستاني بريگيډير R.A صديقي چي پخپله هم په جګړه کي وو په خپل کتاب ” ايسټ پاکستان دي اينډگيم ”کي ليکلي ( پاکستاني جنرالانو د بنگالي ښځو بي حرمتي د پوځيانو لخوا دفاع کوله او ويل به ئي چي تاسي د پوځ له يوه ځوان چي په شرقي پاکستان کي په جګړه بوخت ده ، د جنسي عمل لپاره جـــهـــلم ته لاړ سي … ) ،
د بنگله ديش د ازادۍ په جګړه کي د وخت زبرځواکونه ( امريکا او شوروي اتحاد ) هم بي برخي نه وو او جګړه ئي د سمندري ځواکونو په وسيله څـــارلــه ، هغه مهال چي جګړه د بنگالي او هندي ځواکونو په ګټه پرمخ روانه وه ، د امريکا جمهور رئيس ريچارنيکسن د کيسنجر په مشوره په بحرهند کي ميښت د سمندري ځواکونو، لوئي 7 لمبرطياره وړونکي کشتۍ ته چي انټرپرايز نوميده امر کړي وو چي د بنگال د خليج په لور په دي بهانه چي د جګړي له ساحي څخه امريکائي وګړي انتقالوي ، حرکت وکړي مگر د شوروي اتحاد بحري ځواکونو ئي مخه ونيوله ، د يادولو وړ ده ، په نوموړي کشتۍ کي د اتومي وسلو انتقال کوونکي طياري موجودي وي ،
جګړه دبنگالي او هندي ځواکونو لخواپه ډير مهارت او موفقيت پرمخ روانه وه ، پاکستاني ځواکونو د متارکي غوښتنه کوله ولي هندي قواوو د بي له قيد او شرط څخه د تسليمي غوښتونکي ول ، اگر که د هند پوځي ځواکونو ، پاکستاني قواوو ته د ديسمبر د مياشتي 4 نيټه ټاکلي وه ، ولي په پاي کي د ديسمبر د مياشتي په 16 نيټه د پاکستان له 93000 زيات پوځونه د اميرعبدالله خان نيازي په مشرۍ د هندي قواوو قوماندان جگجيت سنگهـ اروړا او د بنگال د ازادي غوښتونکو مبارزينو ته تسليم اود انګريزي امپريل استعمار د ” شرقي پاکستان ” فصل په همدي نيټه ختم او د بنگاليانو د سرښندنو او اتلوليو په نتيجه کي په جنوبي اسيا کي د بــنـــگــلـه ديـــش نوي هيواد هــســت شو ،
هغه تاريخي انځورونه چي په پورتنيو حوادثو کي دخيل ول دلته ورسره ضميمه کيږي .

Bilden kan innehålla: 4 personer, personer som ler, personer som sitter
eye-crossed-out
Bilden kan innehålla: en eller flera personer och utomhus
Bilden kan innehålla: hav, himmel, utomhus och vatten
Bilden kan innehålla: 3 personer
Bilden kan innehålla: en eller flera personer och närbild

د هند دپخوانۍ صدراعظمې تخلص ولې ګاندهی و؟

13.11.2018Indra Gandi og manden
نن رانه چاپه مسیج کې پوښتنه کړې وه چې دهند پخوانۍ لومړۍ وزیره( صدر اعظمه) (Prime Minister) ایندراګاندهي ( Indra Gandhi)چې دآل انډیا کانګریس دګوند پخوانۍ مشر ه هم وه آ یا دهند دلارښود مهاتما ګاندهي (ګاندهی جي ) سره دخپلوۍ کومې اړیکې درلودلې یانه ؟که نه یې درلودلې بیا یې تخلص او کورنی نوم ولي ګاندهي و؟
د دغه پوښتونکي دپوښتنې په ځواب کې باید ووایم چې د ایندرا ګاندهي کورنۍ دګاندهي جي دکورنۍ سره هیڅ ډول دخپلوۍ اړیکې نه درلودلې.
دهند دولس مشر مهاتما ګاندهي چې اصلي نوم یې مو هنداس کرمچند ګاندهی و د۱۸۶۹ زیږدیز/میلادی کال دهند دګجرات دایالت ( صوبې )په پوربندر نومي ځای کې په یوې اشرافي کورنۍ کې پیداشوی و. ده په لندن کې دحقوقو او قانون په برخه کې زده کړې کړي دي او دهند دآزادۍ یو ستر مبارزو اوپه پای کې د۱۹۴۸ کال دجنورۍ په ۳۰ نېټه دیوه متعصب هند و له خوا چې نوم یې نتهورام ګودسې و وژل شو .
ایندرا ګاندهي دهند تر خپلواکۍ وروسته(۱۹۴۷) زیږدیز/میلادي ددغه هیواد دلومړني صدر اعظم(Prime Minister)جواهرلال نهرولورده. ایندرا ګاندهي دیوه پارسي ( زردشتي ) سره واده کړی و چې نوم یې فیروز ګاندهي و.دفیروز ګاندهي پلار نواب خان نومیده او موریې هم زردشتۍ وه .، خو ددوی کورنۍ هم دمها تما ګاندهي دکورنۍ سره کومه خپلوي نه درلودله، خو دلته دیوې خبرې کول ضروري بولم چې فیروزجها نګیر ګاندي په اوله کې Ghandy تخلص درلود ، خو دګاندي جې سره یې دمینې په سبب خپل تخلص په Gandhi واړاوه . په پای کې ایندرا ګاندهي او فیروز ګاندهي دیوبل په خوښې سره واده وکړ.نوځکه یې تخلص دخپل خاوند فیروز ګاند هي دتخلص په وجې ایندرا ګاندهي شو چې دمها تما ګاندهي دکورنۍ سره هیڅ ډول دخپلوۍ اړیکې نلري . دایندرا ګاندهي نه دوه زامن پاتې شوي وو چئ یو یې سنجی ګا ندهي و چې پایلټ ( پیلوټ ) واو په ۱۹۸۰ زیږدیز/میلادي کال کې دډیلي په صفدر جنګ هوایی ډګر کې دالوتکې دغورځیدوپه پیښه کې ووژل شو او بل زوی یې راجیوګاندهي و چې هغه هم دهندوستان لومړی وزیر و او په ۱۹۹۱ زیږدیز /میلادي کال کې دهندپه جنوب کې دتامیل نډو ایالت کې په یوه ترهګریزه پیښه کې ووژل شو . پخپله ایندراګاندهي هم په ۱۹۸۴ زیږدیز /میلادي کال کې دهند په پلازمیننې نوي ډیلي کې په خپل کورکې ددې دیوه دسیک ساتونکي له خوا ووژله شوه .

په پورته انځورونو کې دایندرا ګاندهي او دهغه دخاوند فیروز ګاندهي انځورونه لیدلی شئ!

د سیمې د تجزیې خونړی پیل له بد خشان څخه

محمد انور ولید

محمد انور ولید :۱۳۹۷ لمریزکال ـ د لړم ۷ مه

د افغانستان د تجزیې پلان څه نوې او د نن خبره نه ده . پر(B)پلان له تېرو شپږو کالو را هیسې خبري رسنۍ راپورنه خپروي ، خو د افغانستان له پاره B پلان آن د ظاهرشا ه په زمانه کې د انګلیسانو او امریکایانو له خوا جوړ شوی ؤ . ځکه خو یې له یوې خوا اسماعیلیه فرقې ته د سید کیان تر مشرۍ لاندې د چترال د کریم آغاخان او صدرالدین آغاخان په مالي مرسته وده ورکوله ، او له بلې خوا یې د طاهر بدخشي تر مشرۍ لاندې د ستم ملي تجزیه طلبه ګوند ته د نفاق اوبه ورکولې . ترڅود ملي یووالي ضد د ( سره بېل یې کړه ، اېل یې کړه ) انګریزي فورمول په سمه توګه پرافغانانانواو افغان خپلواکه جغرافیه باندې تطبیق کړي او اوسني انګرېزان د امریکایانو پرمټ ځانونه خپلو هغو موخو ته په کې ورسوي چې پخوا دری ځلې په افغانستان کې د انګرېزانو نیکونو او پلرونو خپل ناولي ارمانونه ګورته ورسره وړي وو.

امریکایانو او انګرېزانو د خپل دغه (B) پلان د عملي کېدو له پاره د پخواني شوروي اتحاد په وړاندې په سړه جګړه کې یواځې خپل پوځي تخنیک ته زور ورکړ . کله چې روسانو په (۱۹۷۹) میلادي کال کې افغانستان د ځمکې او هوا له لارې پر پوځي یرغل اشغال کړاوغوښتل یې چې د هند سمندر تودو اوبو ته ځان ورسوي . نو انګرېزانو او امریکایانو د ناټو په سره یو موټی کېدو پیل وکړ . افغان مجاهدینو ته یې وسلې ، مهمات او مالي مرستې د پاکستان اوعربو په لاسونو ورکولې ، ترڅو د شوري مخه پر افغان مجاهدینو باندې ونیسي . انګرېزان او امریکایان په خپل دغه شوم پلان کې بریالي شول . روسانو په افغانستان کې ماتې وخوړه . د نجیب حکومت د اقتصاد د نشتوالي له امله سقوط وکړ .

مجاهدین له پرچمیانوسره د یوه پټ نا مقدس ایْتلاف په صورت کې د واک پرګدۍ باندې کېناستل . افغانستان او د افغانستان سویلي عایْقې سیمې د روسي وسلو او مهماتو ګودامونه جوړشول . شل مېلیونه افغانان نر او ښځې ټول له هرډول وسلو استعمالولو او جګړې سره بلد وو چې دغه خود جوشه ملي پوځ د انګلیس او امریکې په مشرۍ کینه کښې نړیوالې ناټو ټلوالې او د افغانستان کینه کښوګاونډیانو ته د منلو او زغملو وړنه ؤ .

ددې د پاره چې دغه پوځ ، وسلې او مهمات له منځه یوسي ، نو اسلام آباد ته یې دستور ورکړ چې (۵۰۰۰۰) افغان خادستان له افغانستان څخه د پاکستان له لارې را وباسي او د غرب په اختیارکې یې ورکړي . همدغو خادستانو بیا د مجاهدینو په مختلفو صفونو کې د دوی د بدنامولو او سره پاشلو په موخه ځانونه ځای پرځای کړل . بن غونډې ته له تلو وروسته استاد برهان الدین رباني په نوي ډیلي کې ښکته او هلته یې د امریکې له سفیرسره پرافغان موضوع (پنځه) ساعته پټې خبرې وکړې . چې دا خبره هغه وخت پاکستانیو ورڅپاڼو ( ډان او مسلم ) افشأ کړه . خادستانو د مجاهدینو له بر یاوو او لاسته راوړنو څخه هغه نکریزې ورته جوړې کړې چې د جهادي قربانیو او بریا وو د اختر په ورځ هم ورته ونه رسېدلې ، او بیا یې د نفاق او بدنامیو پردېوال ورته وویشتلې .

حکومت د نظار شورا په لاس کې د هغه پروتو کول له مخې ولوېد چې احمد شاه مسعود له پاکستان سره د توپ خانې د کوتل له لارې په اسلام آباد کې د روسي وسلو او مهماتو د له منځه وړو په بدل کې لاسلیک کړی ؤ ، پښتانه یې چورلټ ترې و ایستل . خپل منځي شخړو زور واخیست . بېګناه سړي ، وسلې او مهمات او ټولې بنسټیزې ملي برخې په کې له منځه ولاړې . او هرڅه د ( ارګ یا مرګ ) ترشعارلاندې د نفاق د اور خوراک شول . د امنیت او قانونیت پر ځای انارشي او سوټه کراسي ، وېره ، ترهه او وحشت داسې حاکم شول چې زاړه کفن کښ ته خلکو دعاوې کولې . ځکه له جګړو ځپلي هېواد څخه علم ، عقل او حیأ دری واړو کډه کړې وه . کبر، غرور ، ظلم اوټولو ناروا تېریو پر بې دفاع او مظلومو افغانانو تر خپلو تورو وزرو لاندې توره شپه جوړه کړې وه

کله چې روسان له افغانستانه ووتل (۴۰۰۰ ) جوړ ټانکونه او (۵۰۰ ) جنګي الوتکې او چورلکې افغان مجاهدینو ته په میراث ور پاتې شوې . خو پاکستان د انګلیس او امریکې په دستور دغه ټانکونه او الوتکې پرغلو چارواکو اره او کباړ کړې . د افغان خادستانو دنده اومأ موریت داؤ چې مجاهدین یې پرې بدنام کړل . له شانه یې د ( آی اس آی ) د مأ مورینو په ملاتړ د طالب په نامه یوه داسې مشر تابه پرې را پورته کړه چې هغوی د پاکستان د سترا تېژیک عُمق د خوبونو تعبیر اوکلي په لاس کې ورکړه . د مجاهدینو تش په نامه حکومت یې ورختم کړ . له افغانستانه یې پاتې وسلې پرې ټولې کړې . چې همغه وسله همدا اوس پاکسانی پوځ پرافغانانواو افغان خاوره باندې استعمالوي .

خو له یهودي او صلیبي اشغالګراو تجزیه طلبه سیاست او د افغانستان له تاریخ او جغرافیې نه ناخبره طالبانو ترڅنګ یې د القاعده مشران هم ځای پرځای کړل . ترڅو امریکایانو او انګرېزانو ته پلمه پرې جوړه شي . ډېره کمه وسله په شمالي ولایاتوکې د امریکې او انګلیس په دستور ددې له پاره پاته شوه چې په (۲۰۰۱) میلادي کال کې امریکایي ایْتلاف د شمالي ټلوالې په لاس ترې کار واخيست . احمد شاه مسعود یې د د ووعربوژورنالېستانو په لاس ورترورکړ، او هغوی یې هم د همدې موخې له پاره د طالبانو په وړاندې داسې استعمال کړل لکه طالبان یې چې ددوی په وړاندې استعمال کړي وو .

امریکایي او انګرېزي ایْتلاف په (۲۰۰۱) میلادي کال کې د شمالي ټلوالې پر مټ د لرغونو آثارو او ځمکنیو طبیعي زېرمو ډک افغانستان د خپل (۵۰۰) پرسونل او پر مختللې پوځي تېکنالوجۍ په زور اشغال کړ . اوولس کاله پرافغانانو باندې د ترورېزم په پلمه جګړه ور وتپل شوه . لرغوني آثار او د ځمکې د سر زېرمې ټولې لوټ شوې . د هلمند د دیشو ؤلسوالۍ ، د کندهارد هوایي پوځي اډې یورانیم او د باګرام د هواي اډې کوه ساپي له غره څخه د پلاتینیمو کانونه ټول انګرېزانو او امریکایانو یووړل .

امریکه او انګلیس له (۴۹) غربي هېوادو سره یو ځای افغانستان ته را غلي . دوی غواړي د افغانستان ټولې طبیعي زېرمې په زور او غلا سره زموږ له هېواده وباسي . دوی دهمدې مقصد تر لاسه کولو له پاره د افغانستان ټولو جنګي وسایلو ته د ( ډي ډي آر ) په نامه یو پلان جوړکړ، چې په سرکې یې مسلکي صاحب منصبان له دندو وشړل او پرځای یې نا لوستي اوغیرمسلکي خلک ملي اردو ته راوستل . کله چې مطميْن شول چې نورافغانان له ځانه دفاع نه شي کولی ، ځکه دخپلې د فاع څه په لاس کې نه لري او ترشک لاندې سیمې او کورونه یې ټول بمباري کړل اوهرڅه یې په کې له منځه یووړل . د سر، مال او ناموس تاوانونه یې افغانانو ته ور واړول . ترڅو افغانان مجبور، بې غیرته او افغاني غرور او مورال یې ورمات کړي .

دمخه پلان شوې ترورېستي پردۍ پدیده افغانستان ته راغله . حملې پیل شوې . افغان مشران په کې له منځه ولاړل ، بندي شول او مغاروته ورټېل وهل شول.

د رباني وژل کېدل ، پرکونړاو نورستان باندې بریدونه او د لوی بدخشان لومړی پاچا د چترال د کفاروستر مذهبي مشراو د یهودو خاص نماینده کریم آغا خان یوه داسې ډرامه ده چې له پخوا را هیسې انګلیس او امریکې په لاره اچولې وه .انجینر احمد شاه مسعود چې کله له پنجشېر څخه د چترال پرخوا د توپخانې د کوتل سړک پر بندیانو باندې جوړکړ، هم د همدغه مقصد له پاره ؤ ، ځکه خو ددې سړک تر تمامېدو وروسته احمد شاه مسعود پرهمدې سړک د چترال له لارې پاکستان ته ولاړاوهلته د یوې کوچینۍ درې یوه عادي قوماندان ته د استقبال په خاطر په اسلام آباد کې د توپ (۱۲ ) تشویقي تشرفاتي ډزې وشوې .

د پاکستان خیبر پښتونخواه ایالت ابدره روډ کې یوې امریکایۍ ښځې یو دفتر ، او په سرحدي عایْقو سیمو کې یو اوښ ، یو آس ، او دوې غاطرې درلودې چې کله نا کله به یې هلمند ، چترال ، کونړ او نورستان ته د تریاکو د پرو ګرام تر نامه لاندې سفرونه ورباندې کول . خو په اصل کې هغې امریکایۍ ښځې ښایي د همدغې پروسې په اړه پټ کارونه کول . خلک به یې پټ اسماعیلیه فرقې ته هڅول . پیسې به یې ورکولې او دعوت به یې ورته کاوه . ښایي نورو امریکایانو به هم په دې اړه ډېرسترکارونه کړي وي . یوه بله بېلګه یې له افغان پنډغالو د (۶۰۰) افغان ماشومانو ټولېدل او په اېبټ اباد کې پټ د عیسویت د تثلیث درسونه ورته ویل کېدل چې لویو ماشومانو د امریکایانو او انګرېزانو دغه فعالیتونه افشأ کړل اوله هغه مرکز څخه ځینې یې را و تښتېدل . په پېښورکې یې د جلب او جذب تر ټولو ستر مرکز ( شېلټرنو) ؤ .

د جنرال پروېز مشرف د واکمنۍ پروخت امریکې له نوموړي وغوښتل چې د پاکستان په نورو برخو کې به له نورو پروژو سره تېرشو ، خو ټول سوات ترچترال او ګلګیت پورې موږ ته را خوشې کړه ، پر وېزمشرف دا خبره ورسره د چین په اشاره ځکه ونه منله چې چین په پاکستان کې په پوځي او اقتصادي لحاظ ډېر نفوذ کړی ؤ ، اوبل دا چې دا سیمه تر جمو او کشمیر، ګلګیت او چترال پورې له چیني ترکستان سره پرپوله پرته ده ، او چین وېره لرله چې کېدی شي امریکا به په دې پلمه له چین څخه دا سیمه یو وخت بېله کړي .

پروېزمشرف له وېرې هزاره ډیوېژن ته ارتقأ ورکړه او په هزاره صوبه یې ونوماوه . امریکایي اډه هم له کونړه را په شا شوه ، او سیمه یې هم همغه طالبانو ته د فعالیت د پاره ور خوشې کړه . له همغه ځایه د پروېزمشرف د واک کاسه مخ پر نسکورېدو شوه . امریکې او انګلیس ملا فضل الله او د هغه خسر مولانا صوفي محمد ورته را پورته کړل ، د شریعت نفاذ محمدي تر نامه لاندې یې خپل سیاسي فعالیت پیل کړ . او وسلې ، مهمات اودستورامریکې ورکړ چې په اسلام آباد کې دې د لال مسجد څخه انقلاب پیل کړۍ .

هغوی همداسې وکړل . ملا فضل الله ټول سوات ونیو . د پاکستان حکومت د هغه د وژلو یا نیولوهڅه وکړه ، او مولانا فضل الله زخمي شو . په رسنیو کې را غلل چې مولانا فضل الله په باګرام هوایی اډه کې امریکایانو تداوي کړ. او بیا یې د کونړاونورستان خواته را واړاوه اوهمدا اوس د پاکستان له خواپر نورستان او کونړونو باندې د پاکستان د پوځ له خوا پوځي تېري روان دي ترځود کونړ سرحدي سیمې د اوبو او ځنګلونو خپلولو په خاطرد ځان کړې .

شمالي او جنوبي وزیرستان ته د پاکستان یو نیم لک پوځ ورلېږل او په هغه سیمه کې د ډېورنډ د فرضي کرښې په اوږدو کې د پښتني قبائلو د ( ۵۰۰۰) مشرانوپټ تروراو (۶۵۰۰۰) قبائلي پښتنو وژنه او د هغو کورونه ورانول او د اغزن تارغځول ټول د دې له پاره وو او دي چې لوی افغانستان له منځه یوسي او د افغانستان خاوره پر پاکستان باندې ورګډه کړي ، ترڅوپه افغنستان او سیمه کې د یونیم سل الی دوسوه کالوپه اوږدو کې د امریکې او انګلیس پاتې کېدواو بوختیاوو ته څه صدمه ونه رسېږي ، نوددوی په آند باید پښتانه تل سره بېل وساتل شي او د سره بېلولو طریقه یې همدغه ده چې لر پښتانه له برو څخه د ډېورنډ پر ډالنګ سره بېل کړي . خودا ارمان به ګورته ورسره یوسي .

په لرو پښتنو کې ( سي آی اې ) او( ام آی سیکس ) د ( آی اس آی ) په مرسته داسې ځالې جوړې کړې چې له یوې خوا یې ځینې مشران چوپه خوله دي ، او ځینې یې په پاکستان کې د خپلو حقوقو د تثبیت نارې سورې جوړوي او ځینې نور یې بیا د خپلې آزادۍ نارې وهي ، خو ډېر شمېر یې ځانونه د افغانستان خاوره او د افغانستان خلک بولي . له همدې امله اوسني خوځښتونه په کې مصنوعي ښکاري او حقیقت ته ډېرلږ پام وراړول کیدای شي ، ځکه سیاسي ځینې مشران یې د خپلوناولو موخو له پاره له مرد مي قوت څخه ناوړه ګټه پورته کوي .

بل دلیل یې د افغان مجاهینو د ملي اوعقیدتي یووالي قومانده سره وېشل وو ، چې هرکس او ناکس ته یې په پاکستان کې د خانۍ پېځوان پرپزه ور وځړاوه ، او ترآخره یې یو بل ته غاړه نه سره اېښودله .

بل دلیل یې په هند کې د امریکې د سفیر خبره وه چې ویلي یې وو : د افغانستان د لانجې د حل یواځینۍ لار تجزیه ده .
بل دلیل یې د امریکایي او انګلیسي ديپلو ماتانو هغه پلان ؤ چې په هلمند کې انګرېزانو (۲۰۰۰ ) طالبانو ته د نوي حکومت او تشکیلاتو جوړېدو کار پیل کړی ؤ او د هلمند والي اسد الله وفا هغوی افشأ کړل . پایله یې دا شوه چې دوی له افغانستانه وایستل شول ، او اسدالله وفا خپله دنده له لاسه په کې ورکړه.

بل دلیل یې د امریکایي سناتورانو او جرمني انډیوالانو له خوا د شمالي ټلوالې د مشرانوجرمني ته وربلل کېدل ووچې د افغانستان په تجزیې او پلانونوعملي کولو ورسره غږېدلي وو .

بل دلیل یې د افغانانو ترمنځ د سولې مخه نیول دي . ترڅو ملي یووالی په کې را څرګند نه شي .

بل دلیل یې د حکومت ترڅنګ د دونرانو او( ان جي او) ګانو موازي حکومت دﺉ چې کلیدي او تعلیم یافته خلک یې تر څنګ ورسره نیولي او په افغان حکومت کې یې د ننه سپېشلېستان ورد ننه کړل او (۱۳) کاله یې افغانان د ښې حکومتولۍ په پلمه د اداري فساد او اختلاسونو په ډولونو په کې روږدي کړل .

بل دلیل یې په حکومت کې د غربي مافیایي ډلګیو ځای پرځای کېدل دي چې اداري فساد ، لوی اختلاسونه او غلاګانې همدغو خلکو کړې دي .او له بله اړخه یې د اخلاقي فساد له پاره پراخې زمینې برابرې کړې او هر لوړ چارواکی ځانته معشوقې لري . چې د ځینو د تورنېدو خبرې په مېډیاوو کې هم انعکاس مومي .

بل دلیل یې له هلمند څخه کندز ته په چورلکو کې د طالبانو په نامه د نا څر ګندو خلکو انتقال ؤ چې په کندز کې یې جګړه پرې توده ساتلې وه او بیا یې له هغې لارې منځنۍ آسیا ته ورسول .

بل دلیل یې د مخدرو موادو د انتقال مسأ له وه منځنۍ آسیا ته د بدخشان له لارې چې تراوسه پورې دوام لري . بل دلیل یې د لراو برپښتوڼ ځپل دي ترڅو چې کله انګلیس او امریکا په لوی بدخشان کې د اسماعیلیه فرقې دغه شوم پلان عملي کوي ، نودوی به د پښتون میشتو سیمو ټول پوځي او مردمي زوراوبه کړی وي ، او بیا به له شانه برید نه شي ورباندې کولی . تاسې وګورۍ چې د دوستم اوعطا محمد نورد فلمي سناریوګانواو اکټونو ترشا څه روان دي ؟

د هزاره ګانود سیاسي او مذهبي حرکاتوګراف پرکومه خوا روان دئ ؟ ولې په رسمي ډول اکثریت هزاره ګانوخپل مذهب هم پرېښود او پرځای یې د عیسویت دین ومانه ؟ که یې نه منۍ ورشۍ په ایټالیا او نوروغربي هېوادو کې د ورغلو هزاره ګانوصورت حال وګورئ چې هغوی هلته پرڅه باندې لګیا دي او دلته یې ولې له ایرانه تر بدخشانه په سیاسي بڼه فزیکي دهلېز پرانستی ساتلی ؟

بل دلیل یې دادﺉ چې امریکې اوانګلیس له تاجکستان سره داسې قراردادونه لاسلیک کړي چې پر مټ یې امریکې او انګلیس په ګډه په ګوسفندي تاجکستان کې هندوستان ته د درېیو پوځي اډو ورکولوځای ورکړی ، ترڅو د روسانو او چینایانو د مداخلو مخه پرې ونیسي .

بل دلیل یې دادﺉ چې پاکستان ته یې دستورورکړی چې پرکونړاونورستان باندې خپل بریدونه جاري وساتي ، ترڅو افغان دولت دېته اړشي چې له چین سره د عینک د مسو او د آمو حوزې د تېلو قراردادونه فسخ او له امریکایانو سره یې ددوی په خپلو شرایْطو ومني چې اوس دادي همداسې وشول او زلمي خلیلزاد د همدې له پاره خپله سیاسي قبله لنډې خوا ته اړولې ده

بل دلیل یې دادﺉ چې امریکایانو اوانګرېزانو دواړو د هغو سیمه ییزو خصوصي امنیتي کمپنیو ډلګۍ بېرته سره را ټولې کړې او د خپلو (۳۰۰۰۰ ) پوځیانو په ملاتړاوس له ګلګیته تر چترال او بدخشانه پورې پوځي فعالیتونه کوي

بل دلیل یې د ځمکواو سړي تښتونو مافیایي سیستمونه ټینګول اود بانکونو لوټول دي . چې په ښکاره د جانیانو نړیوال حمایت هم ور سره موجود دﺉ .

بل دلیل یې په امنیتي او قضأ یي سیستمونو کې د قانون او شریعت تر پښو لاندې کول دي تر څو پر کوم جاني او مجرم اسلامي حد جاري نه شي

بل دلیل یې د بشري حقونو د تش په نوم ټولنو نهادونه دي چې تل یې په پټو سترګو یواځې د بد اخلاقه مجرمینو یو اړخیزه دفاع کړې ده او بس .

بل دلیل یې د امریکایي رورا باکر ښکاره مخالفت ؤچې د افغان حکومت او ملي یووالي په وړاندې یې په څوڅو ځله زموږ د ملې ارادي خلاف خپل غبرګون ښکاره کړی.

بل دلیل یې د ؤلسمشرۍ په وروستیو ټولټاکنو کې د ډاکترعبدالله عبدالله را پورته کول وو . خو بیا و نه توانېدل او بدنام شولنو بیا یې له جان کئیړي څخه د شړومبو مچ جوړکړ او دنده یې ورکړه چې دده په منځګړتوب دوه سری حکومت په افغانستان کې جوړکړي اود اشرف غني چې یو متخصص او کاري افغان دي په دولتي ملي کارونو کې د نوموړي د پلانونو مخه پرې ډپ کړي ترڅو افغانستان له کاري دولتي سیستم څخه شاته پرې ولوېږي .

اوس د کلیفورنیا یو سناتور وایي چې د ډېورنډ فرضي کرښه دې په رسمیت و پېژندل شي ، خو امریکه ځکه دا کارونه کوي چې پاکستان ته د افغانستان خاوره اوافغان کورنې ورډالۍ کړي او په بدل کې یې پاکستان دېته اړکړي چې ددوی د (B) پلان عملي کولو مخه خلاصه ورته پرېږدي . په دې مانا چې امریکایان اوس زموږ خاوره پردیوخلکو ته د خپلو ناولواهدافوله پاره په نذرانه کې ورکوي ، خوافغانان وارله مخه ورباندې پوه دي اوهېچا ته به اجازه ورنه کړي چې ددوی په خاوره باندې سودا بازي وکړي .

بل دلیل یې دادﺉ چې په هلمند ، کونړ او نورستان کې داسې فرمایشي والیان کېنولي وو چې تل یې هغه ؤلسونه پرانګرېزانو، امریکایانو او پاکستانیانو باندې ځپلي ، او د پاکستان پرلاسوهنواو تېریو یې سترګې پټې کړې دي . چې دغه ډول والیا ن ټول د پیرصاحب او حضرت صاحب په ګوندونو پورې تړلي خلک وو او سړي ته شک پیدا کېږي چې خپله پیر صاحبان او حضرت صاحب چاته کارکوي ؟ افغانستان ته ، اوکه پردیو ته ؟ که نه نو څنګه دغه ډول مشکوکو خلکو ته د چارو واګې ورسپارل کېږي ؟

بل دلیل یې دادﺉ چې امریکې د شوروي اتحاد له ړنګېدو سره جوخت په ترکمنستان او ازبېکستان کې ( اووه سترې کمپنۍ ځای پر ځای کړې دي ، د کسپین او تور سمندرګي د زېرمو را ایستو له پاره یې لا له وړاندې سر مایه ګزاري کړې ده

بل دلیل یې د بلخ د والي عطا محمد نور پر پښو درول ، ؤلسمشرۍ ته درېدل او ښکاره توشه ده چې د شمال لږه کي پښتانه یې په زوره له تاجک او هزاره مېشټو سیمو پرې را ایسار کړل.

بل دلیل یې دادﺉ چې په افغانستان کې یې ځنځیري هدفي وژنې پیل کړې ، مهم کسان یې ووژل ، خو قاتل معلوم نه شو . او ټول قتلونه پرهغو طالبانو ور وتپل شول چې اصلاً په مغارو او بندیخانو کې پراته دي.

خو چې کله دا خبره د (۱۳۹۴) لمریزکال د اسد په اوومه ، اتمه ، او نهمه نېټه په پرله پسې ډول په طلوع نیوزاوکابل نیوز کې د یوې موثقې منبع په حواله چې نوم یې نه دﺉ افشا کړی خپره شوه چې : (( امریکا غواړي اوس د تاجکستان او افغانستان بدخشانونه تر چترال او ګلګیت پورې سره یو ځای ، او د دولت اسماعیلیه په نوم یو نوی دولت جوړ کړي . ))

پاکستان هم له امریکې سره په دغهB) ‌ ډوله پلان عملي کېدو کې همغږی دﺉ . ځکه خو امریکه وخت ناوخت پاکستان ته ډالري باجونه ورکوي ، ترڅو له یوې خوا په افغانستان کې د جګړې د اوږدولو په موخه ورسره همکاري وکړي ، او له بل پلوه په سیمه کې تجزیه له همدغې نقطې څخه پیل کړي .

پر پاکستا ن باندې هم په کراچۍ ، سند او بلوچستان کې د نا امنیو فشاردﺉ چې دواړه صوبې له پنجابي ادارې څخه خپله آزادي غواړي . ځکه همدا اوس د مهاجر قومي غورځنګ مشر په لندن کې ناست دﺉ اوله هغه ځایه د آزادۍ قوماندې ور کوي . هره ورځ خلک وژل کېږي ، او د تجارت ، صنعت ، تولید او ټولواقتصاد ي سیستمونوستنې یې پرصفر درولې دي او د بلوڅانو مشران خو آن تر پېنتاګون پورې ور وغوښتل شول ، او په شپو شپو د بېلتانه مشورې ورکړل شوې . (۳۰۰)بلوڅ ځوانان خو آن د لومړي بوش په زمانه کې د امریکې سمندري ځواکونو ته د ټرېنېنګ له پاره وروړل شول . نو پاکستان ځکه پر افغانستان باندې د هر ډول فشار راوړو ته لاس په نامه درېدلی ، چې د امریکې د خوښې افغانان ور ته ساتي اود امریکې مخالفین وژني او په زندانونوکې یې اچوي.

امریکه او انګلیس دواړه په تاجکستان ، افغانستان او پاکستان کې اسماعیلیه نوی دولت ددې له پاره جوړوي چې له همدغې سیمې څخه د منځنۍ آسیا او نورو آسیایي هېوادونو تجزیه پیل کړي ، ترڅو په آسانۍ سره د نویو دولتونو جوړولو په پلمه د هغوی ملاتړ ترلاسه او د سیمې ټولې ځمکنۍ زېرمې غربي مافیایي پوځي ډاکو ګران لوټ کړي .

اوس یې روسانو ځکه مخالفت وکړ چې د منځنۍ آسیا زېرمې د خپل ځان حق ګڼي ، او د تاجکي برخې او نورو اړوندو سیمو عامو خلکو ته یې دد فاع په خاطر سپکې او درنې وسلې او توپخانه یي رصد خانې ور وېشلې دي ، او خپله یې پوځونه د افغانستان سره پرپوله په تاجکستان کې واچول ، د تاجکستان او افغانستان ترمنځ پوله یې وتړله ، بل لورته افغانستان هم وویل چې خپله پوله یې له تاجکستان سره وتړله ځکه چې له تاجکستان څخه اور پکي افغانستان ته را اوړي او زموږ په هېواد کې نا امنۍ او د جګړې اورته لمن وهي .

خو خبره دا سې نه ده ، اصلي خبره داده چې ډېره موده وړاندې له یوې خوا اسماعیلیه فرقې له بدخشانه تر بغلان او نورو شمالي سیمو پورې د خپل عقیده تي کمپاین لمنه پټه غځولې سا تلې ده . د کرزي له راتګ څخه یې ناوړه ګټه پورته کړه .

رسنۍ وایي : کرزی هم داسې څوک نه دﺉ چې پرته له شیعه ګانو څخه یې بل افغان ته ګټه رسېدلې وي .
په افغانستان کې د احسان الله بیات مخابراتي او ساختماني شبکې ، او د آغاخان د لرغونو آثارو رغولو او طبي پروژې ټولې د همدغه دولت د تشکیل او دعوت له پاره په افغانستان کې روانې دي . چې ټول باستاني آثار یې لوټ ، او مصنوعي بیا رغونه یې ترشپږو میاشتو آخوا نه ده پایْېدلې .

که څه هم دا خبر په کابل کې د امریکې اوسني سفیر رد کړ ، خو بیا هم امریکې او انګلیس دواړو په ګډه په هغه سیمه کې دداسې یوه کفري دولت د جوړېدو تابیه له پخوا را هیسې نیولې ده . اوخپل (۳۰۰۰۰ ) پوځیان د اسماعیلیه دولت د جوړېدو او ملاتړ په خاطر هلته همغې سیمې ته له افغانستانه د وتو په پلمه وړي .

د واخان سیمه ددې شاهدي وایي چې ټول واخانیان یې له غرواو سر درو څخه ښکته د آموسیند غاړې ته را وکوچول ، هغوی ته یې د کوکنارو د کرلو پیسې ورکړې او دتریاکو په کارو بار باندې یې مصروف وساتل ، خو خپله د واخان د غرونو پرر سر پر پوځې قرارګاه ووجوړولواوکانونورا ایستلو باندې لګیا دي .

په افغانستان او سیمه کې دغه ټوله پوځي ، سیاسي او اقتصادي سناریو د همدغو دوو هدفونو ترلاسه کولو ( تجزیې او ځمکنیو زېرمو لوټولو او غلا کولو) له پاره روانه ده .

خو که ددغې سترا تېژیکې سیمې پر سر جګړه پېښه شي ، امریکا د ستراتیژیک سند له مخې له افغان خاورې هم استفاده کولی شي . چې په دې ترڅ کې به افغانستان له یوې خوا له تجزیې سره مخ شي ، او له بله اړخه به د پردیو اتومي جګړو د اور خوراک شي . ځکه دا پېښې په داسې وخت کې را منځته کېدونکې دي چې په افغانستان کې مشر تابه نوره پر ختمېدو ده ، او وروستی زعامت هم په خطرکې دﺉ . که داسې وشي ، نو د افغانستان د خپلواکۍ ، خلکو او د خاورې د تمامیت برخلیک به څه وي ؟

!!!….. افغانانو ته په کار ده چې د وسله وال قصاب چړې ته خپل پام ور واړوي ، د قصاب د انډیوالانو په خوله ونه کړي ، ترڅو په ژوند پوستکی ترې و نه باسي . چې بیا به یې وروسته له مرګه هم څوک جسد تشخیص نه کړي .

بارکزي شـاهـان مستبد عبدالرحمن

عبدالقیوم

اوله برخه:

     د لیونتوب، وحشت، ترور، وژنو او توطیو څخه ډکه پاچهي، د امیر عبدالرحمن خان وه.دا هم ښکاره خبره ده چي امیر عبدالرحمن خان انګرېزانو او روسانوپه شریک و تخت او تاج ته ورساوه. یو داچي عبدالرحمن خان بې سواده وو، سواد لرونکي یې نه خوښېده. کله چي (لیونتوب، ترور، توطې، وژني، وحشت، شکنجې، اعدامونه او زندانو) د یوه پاچا مسلک سي هلته نو د انسانیت، اخلاقو، شرافت، اسلامیت او ناموس د ساتني له پاره هیڅ خبري کول په کار ندي چي پر وسي.عبدالرحمن د۱۲۵۸-۱۲۷۹هجري پوري:عبدالرحمن د افضل زوی د دو ست محمد لمسئ وو، یوولس ودونه (ښځي) يې په ښکاره لرلې. دوی لیکي چي څلور یې په نکاح کي وې   او(۷ ) تنې یې سیغي وې. داروایتونه دي، په دقیق حساب یې امیر عبدالرحمن خپله هم خبر نه وو.

د نکاح والو ښځو نومونه يې:

 ۱- بې بې جانه بد خشانی، ۲- مریم جانه، ۳ – حلیمه جانه  ۴ – یابوبوجانه چغې ۵ – بیگم جانه مزاری. چي پنځه سوې.

 سیغه يې ښځي يې:۱ – ستارو،۲ -عسل سمرقندي،۳ – گلریز نورستانی،۴ – زهراشغنانی،   ۵ -نیکدم چترالی،۶ – ساجده، ۷ – گلابي جانه.

  شپږ ښځي يې د زامنو په نوم یا دېدلې لکه:

 ۱ – عمرد حلیمې چغداري زوی،۲ -امین الله د نیکدمي زوی ۳ – غلام علي د بیگم مزاری زوی،۴ – حبیب الله دعسل سمرقندې یا گلرنگي زوی،۵ – نصرالله د عسل سمرقندې یا گلرنگي زوی، د شپږم زوی نوم يې مانه کئ  پیدا.

دوی يې لوڼې وي:

۱ –  هاجره د ستاروچترالې لور،

۲ –  فاطمه د زهراشغنانې لور.

رسمي ملکه: بې بې حلیمه چغداره د عمر موراو د عبدالرحمن خان د عمه لور وه.

    دا خبره یاد لری چي له نکاح والو ښځو سره امیر عبدالرحمن خان نه بیدې دئ، شاهد ددې خبري دادی چي له یوې څخه هم او لاد نه لاره. د دربار رسمي ملکه هم حلیمه (سیغي) ښځه  یې وه. ټول او لادونه یې له سیغي ښځو څخه پیدا کړي وه. یا نوکرانو څخه پیدا سوي وه. اميرعبدالرحمن ته باېدا ستبدادی، مستبدامير او ظالم خطاب وسي. که څه چي ښاغلې محمد معصوم هوتک صاحب  په خپل یوه تر جمه سوي ا ثر ”د فولا دي امير تر سیورې  لاندي ” کښې  د فولاد نوم  کلمه استعمال کړیده. دا په دې چي انګرېز ورته د (absolute ) لغات ورته  استعمال کړی دئ.دیکشنري داده انگلیسي ”absolute،ابسلیوت”کلمه داسي معنی کړېده: مطلق،مستبد،ا ستبدادی،قطعی اوخالص.دې  

    زه اميرعبدالرحمن دیوه مستبد ظالم، بې سواده او دیکتاتور په نوم پیژنم. ښه هوتک صاحب یوعالم سړی دئ ولي ځان گناه کار کړم ممکن دئ خپلي خبري ته پوره د لیل ولري. بله اسا سي خبره داده چي انگریزي ماشین کار  ”فرانک،ای، مارتین” چي عبدالرحمن خان د او سپنیز امیر په نوم یاد کړی دئ، دا سمه خبره ده او علت يې زه هغه د ”فرانک، ای، مارتین” د مسلک سره رابط بولم، ځکه د نوموړي سروکار له اوسپني سره وو. که چیري دغه سړی، انگریز سنگ تراش وایې بیا به يې عبدالرحمن خان د ډبرين په نوم یاد کړی وای. زما په عقیده د هغه مطلب به دا وو چي عبدالرحمن خان یو جامد مغزه انسان دئ. خبره ورباندي أثر نه کوي، هرڅه يې په خپل لاس کي نیولي دي او د سوټې په زور خپل آمر چلوي، پس نو، امیر یوه او سپنه ده، نو هغه ته د انسانیت خبري کول کومه فایده نه لري.

   او دا چي دوستان عبدالرحمن خان او دهغوی په شان نور په پښتو نه پوهیدونکي، نه ویونکي نه خوښونکي او نه يې مورنۍ ژبه وي هغه پښتانه بولې داهم درست قضاوت نه بلکي سخته ا شتباه کوي، عبدالرحمن خان  او نور ظالم شاهان که څه چي دپردونوکران وه، دپردو د پاره يې کار کاوه، ډیر وختونه دپردو سره د هغوی ترسیوري لاندي   اوسیدل بیا هم افغانان وه، نه پښتانه. هرپښتون افغان دی مگرهر افغان پښتون نه دی. ” هرشخص هغه وخت په یوه ملیت کي شمیرل کیدای، گډ ېدای او نومول کېداې شي چي د هغه ملیت ژبه يې مورنۍ ژبه اوخبري په وکولاې سي.د پښتون والي هم لمړی او اسا سي شرط ژبه ده”. د پښتوژبي زده کړه په پښتو خبري دي او بیا خپلي ژبي ته خدمت دئ که د نسب سلسه وکتل سي بیا نو هر ملیت ډیري پیچلي پړاو نه تی کړي دي.اول ټوله د بابا ادم اولاده، یو پلار، یوه مور، یوه ژبه پس ملیتونه نه وه. داملیتونه لکه:

   تاجک، پښتون،ازبک، ترکمن، بلوڅ او نور خو دژبي پر اساس یو له بله سره پیژندل کیږي. د خوښئ ځای دئ چي د واکدارو ظالمو څخه د یوه یې هم پښتو مورنۍ ژبه نه وه نو ځکه زده يې هم نه وه اونه يې زده کول. اوس چي هر څوک د نوموړو شاهانو په خاصه د عبدالرحمن خان مستبد په باب څه لیکې نه باېد يې دوستان خلگو ته داسي وروفهموي چي دا ظالمان خو پښتانه وه. اوبیا خودغرض پښتانه د دې ظالمانو څخه د دفاع تر چتر لاندي چي موږ خو د پښتنو د فاع کوو، ملیتونه سره په مخالفت کي وسا تي.او یا ناپوهان چي د عبدالرحمن خان  او یا بل ظالم خیانتونه پښتون ملیت ته منسوب کوي. پښتون قوم د نورو ملیتنو په شان یو پا ک   اوسپیڅلۍ ملیت دئ، خائین خلګ په هر ملیت کي.

    ښاغلی محمدابراهیم عطائی په خپل ا ثر ”دافغانستان معاصر تاریخ ته یوه لنډه کتنه” کي دا سي لیکي:” عبدالرحمن خان د امير محمدا فضل خان زوی او د اميردوست محمد خان لمسی وو. نوموړی په ۱۸۳۰م کي زیږیدلی او په ۱۹۰۱کي مړسو. دی تقربیاً پنځوس کلن وو چي په ۱۸۸۰م کي يې د کابل  پر تخت تکیه وکړه او نور ۲۱ کاله نو د تورو څرخ د اولس پر سر وڅرخېدئ اولسگونه زره انسانان يې مړه او معیوب کړل، څويې هغه انارشیزم چی د افغانستان او انگریزد دوهم جنگ څخه وروسته پر افغانې ټولنه مسلط سوي وو او په هر ښاراو کلي کي خان او ملا په خپل زړه پا چهې کوله، مطلق پاي ته ورسول او تمام امنيت يې تامين کړ، خو دا امنيت هم د قبرستان امنيت وو. هرځای په قبرستان کي امن  او امنيت وي، عبدالرحمن خان هم ددې وطن څخه قبرستان جوړکړ. عبدالرحمن خان خپله بې سواد ه وو او هم يې دباسواده انسان څخه ښه نه را تلل ”. ص۱۲۹

   د ترکستان گورنرجنرال کوفمان وعبدالرحمن ته اِجازه ور کړل چي هغه دي د ترکستان څخه د تیښتي په شکل ووځي او موږ به هم تجاهل وکړو. دوې امپراتورې انگریز او روس مؤافق دي چي عبدالرحمن خان  افغانستان ته ولاړشی. اميرعبدالرحمن خان تر ۲۱ کالو استبدا دي سلطنت وروسته په ۱۹۰۱ م کال کی د اکتوبر په لمړي ورځ مړسو. عبدالرحمن خان تر ځان ورسته یوگوډ، ړونداو استبداد څټلئ  افغانستان  خپلي گرانې کورنۍ ته پر يښود. په هیواد کی هرځای د عبدالرحمن خان د لاس نښانې کله منارونه ولاړوه، زندانو نه په افغاني نر او ښځو ډک پا ته سول عبدالرحمن خان لا دولس کلن ؤ چي د خپل پلار له لوري پرعیاشې اوشراب خوړلو بندي سوو. اما د۱۳کالو وو چي بیرته د پلار لخوا پردولتي لوړ مقام وټاکل سو.

   دامير شیرعلی خان د واکدارې پر وخت دوه ځله د خپل پلار او کاکا سره ملگري د امير شیرعلي سره وجنگیدئ څو اول ایران او وروسته بخارا ته وتښتیدئ او یوولس کاله هلته واو سیدئ. د هغه ځایه يې د شيرعلي خان د حکومت ضد او مخالف  تحریکات کول. څو اميرشیر علی خپل یو نماینده سردار شیرعلي د بخارا حکومت ته وا ستوئ چي امير عبدالرحمن مهار کړي، کله چي امير شیرعلی وفات سو، د هغه زوی امير محمد یعقوب دوهم ځل د بخارا حکوکت ته خپل نماینده بیا هم هغه چي دده پلارا ستولۍ وو،سردار شیر علی ور وا ستاوه. څو د بخارا حکومت امير عبدالرحمن د کورنۍ  سره د سمر قند څخه تاشکند ته یو وړل.

   د لته وو چي انگریزان له دې جریانه خبر سول ژر يې د عبدالرحمن خان خور ورو غوښتل او هغې ته یې خط ورکړي چي عبدالرحمن خان ته ددوی دغه آمر ورسوې.البته د خط متن د چا پلاس کي نسته، خو په تاج التواریخ کي د عبدالرحمن خان له خوليلیکل سویدي چي خورمي پر لاري مریضه سول دانگريزانو خط يې راونه رساوه.

    واقیعت خو دادی چي دانگریزانو د لوري عبدالرحمن خان ته هدایت حتمي رسیدلي وو، چي  ده د افغانستان پرلوري حرکت را وکړی. دا منافق کله چي بدخشان ته را ورسیدی، د افغانستان په ټولو برخو کي خپله انګرېزانو اوازه خپره کړه( ځکه د افغان ولس تر منځ هیڅ د ارتباط وسایل نه وه) چي عبدالرحمن دانگريزانوسره د مقابلې په نیت افغانستان ته راغلئ دئ، اوس نو پرهر مسلمان باندي دا فرض ده چي د کفر سره د جهاد په خاطر د هغه ملاوتړۍ.                      

عبدالرحمن چي واک ته ورسېدئ د اميرشيرعلی خان دوختونو دولتی اداره ړنگه کړه. هرڅه يې نوي د انګرېز په خوښه د ځان د پاره جوړکړه ټولو ادارو دده تر نظارت لاندي اجرأت کول، عبدالرحمن پرهیچا اعتماد نه لاره. ځکه دی  ښه پوهیدئ چي دده کړنې د خلگو او دولس د گټو خلاف دي. د خلگو نفرت دده څخه پټ نه وو، دئ خپله هم دولس په نیت ډېر ښه واضح پوهیدئ.عبدالرحمن خان د خپلو پلرنیو دوستان یعني د انگریزانو سرسخت طرفدار، مست، جاهل اوبیسواده مزدور وو. د خلگو په وژلو کي ورته د انگریزه څخه پوره صلاحیت ورکړل سوي وو. د خپلو سیغي ښځو څخه اولادو، ښځو، دایانو، باشانو،محمد زو او چوربکيو ته يې د ژوند ښه شرایط برابره کړه. دولس په وژلو او وينو تويولوکي يې ثاني نه لاره.

   کله چي د عبدالرحمن خان پښې مځکي ته ورسیدې د ورکړه سوي وظیفې او د خپلو با دارانو د خوښی په منظور یې د انگریزو د ښمنو قومو” افغانانو” ته سختي جزا گاني ورکړې.  په ټول هیواد کي یې د آزادۍ روحیه ووژل، څوعبدالرحمن، اميرعبدالرحمن سو. د ډېرو قومونو د مشرانو د پرې کړو سرونوڅخه یې په لسګونه کلَه منارونه جوړکړه. حقیقت التواریخ ص۱۶۱. وروسته بیا  کله چي لوی عالم ملا دین محمد مشهورپه” ملامشک عالم” چي دانگریزانو ضد فتوأ ولس ته ورکړې وه. دعبدالرحمن خان مخالفه فتوأ  یې هم صادره کړه. دانگریزضد فتوأ دجها د فتوأ یو یونقل، چي د غو لاندي خلگو ته ورکړل، ميربچه خان کوهدامني، نایب سالارحفیظ الله خان لوگری، سردارایوب خان، ميرعبدالقادرهوفیانی، محمد جان خان ورد ک،عصمت الله جبار خیل او محمدعثمان تگابی ته.

   دا وخت د افغانانو اوانگریزانو تر منځ ددوهمي جگړی شروع ده. د افغانانو دپاره د آزادۍ  جگړه، د فرنگیانواوهغوی د ملاتړو سره جګړه وه. دغو پورته یاد کړه سووغازیانو په پوره  ایمان او صداقت سره خپله وظیفه سرته رسولې ده. یوه خبره باېد وکړم، افغانانو دانگریزسره سختي جگړې کړي دي.

 

 

++++++++++++++++++

امیردوست محمد خان د ۱۸۴۲څخه تر۱۸۶۳ کال پوري

   له هغي نیټي څخه چي سدوزو شاهانو دخپلي ناپوهي، ځان غوښتنو په سبب خپل تر منځ یوه ورور پربل باندي دغلبې په وجهه په خپله خوښه یو په بل پسي ځانونه کله د انگرېزانو او کله  هم دایران( فتح علي قاجار) لمنوته ورغور ځول شروع کړه او په خپلو منځو کي د دښمنو په شان سره جنگیده، نو په دغه موقع کي د سردارپانیده محمد اولادونو چي د دوی وزیران وه، د دوی له دې کمزورۍ څخه دځان په ګټه، ګټه پورته کړه هر یوه ( محمد عظیم او دوست محمد) د سدوزو وروستي بې فکر لیوني د تیمورشاه له اولادو څخه ایوب او سلطان علي چي دواړو په کابل کي ځانونه پاچهان اعلان کړه، نو د دوی (سدوزو) تر منځ د جنگ او جگړو په اثر نتیجه دا سوه چي د نیکه یې ور ګټلې واکداري هم له لاسه ووته. بد بختانه چي دواړو کورنیو د هیواد او خلګو په ګټه کار نه دئ کړئ.

   تر دغه نیټې پوري په هیواد کي د بارکزو په نوم یوه قوم پېژاندل کېدئ، امیر دوست محمد چي د سردار پاینده محمد خان بارکزي له اولادې څخه وو، انګرېزانو له مخکي څخه په کلکته کي د همدې ورځي له پاره ساتلی او روزلۍ وو،له هغې نیټي څخه زموږ په هیواد بیا تر محمدظاهر شاه پوري د دولتونو په انتخاب او ټاکنه کي انګرېزان ټاکونکۍ نقش لاره. انګرېزانو له دوست محمد خان هغه ټولي یاغي بڼي واستلي نور دوست محمد ته (نه خاوره، نه افغانیت، نه انسانیت او نه اسلامیت )یوه هم کوم اهمیت نه لاره، بس یوغلام  یې جوړ کړئ کابل ته را واستاوه. سره له دې چي امیر دوست محمد مخکي کابل ته تر را استولو مخکي انګرېزانو په رسمي تړون(مثلت) کي د شاشجاع په وړاندي غندلی هم وو. دده اولاده   محمدزي و بلل سوه.

    ولسونه باید پوهه سي چي په دا ټولي جگړې چي زموږ ولس د نه پوهي له وجهي کولي پدې جګړو کي پردي لاسونه وه. نو ښکاره خبره ده چي تر دې اوسه هم په هره لویه پېښه کي د پردو لاسونه سته. زموږ د یو شمېر ځان غوښتونکو، نوکر صفته کورنیو چي بیله ځان غوښتلو څخه یې بل فکر نه لاره او نه لري، دهيڅ یوه سره د ولس او خاوري مینه نه وه، او نه سته، ځکه یوه یې د هیواد د پرمختگ او ولس د راوېښولو پلان نه لاره. هر څه د خپل قدرت، چوکۍ، نس ډکولو او نفس سړولو له پاره کړي او کوي.

  را ګر ځو خپل بحث ته د تربرونو په خپل منځي جنگونو کي څوک مړ او معیوب کیده؟ د چاه ښځي کونډي کیدې؟ د چا اولادونه به یتیم کیده؟ دا پوښتنه زموږ روڼ اندي تر دې اوسه هم نه مطرح کوي. اونه یې خپل ولس ته وضاحت کوي. په دې بې ګټي جګړو کي ولس ته نه د آخرت گټه وه او نه پر دې دنیا څه په لاس ورتله. ممکن یو شمېر مشرانو یې د خلګو مالونه غلا کړي وي، مګر خوار او غریب ولس ته څه نه رسېده.  د یوه ورور يا وراره له چوکۍ څخه لیری کول د بل پاچا کول، ولس ته بیله مرگ او خواریو بله فایده نه وه. په خفګان ګورم چي یوشمېر دعوه لري چي زموږ د پلرونو پاچهۍ ډېري ښې وې.

۲ –  امیرشیرغلې خان اول ځل له ۱۸۶۳څخه تر۱۸۶۶ م کال پوري یعني درې کاله حکومت وکړه: شیرعلي بیا د امیر دوست محمد له زامنو څخه وو، سره له دې چي په ړندو کي یو سترګي پاچا دئ. خو دی هم د پلار سره د انګرېزانو پر سترخان په کلکته کي وو. شیرعلي تر خپل پلار او اکاکانو ښېګڼي لرلې.امیر شیرعلي خان دوهم ځل  ۱۸۶۸څخه تر۱۸۷۹ م کال پوري یعني لس کاله حکومت وکړه، خو ډېر وختونه یې د خپلو وروڼو، اکاکانو او د اکا زامونو سره په جګړو تېر سوه. امیر محمد یعقوب خان د ۱۸۷۹څخه تر۱۸۸۰ م کال پوري، د خپل پلار(شېر علي) له زندانه هغه وخت را ووتۍ چي پلار یې تېښتي ته ځان جوړ کړئ وو، انګرېزانو حملې شروع کړي وي مریض او مأیوس بې تجریبې وو. دغو دوه هم څو ورځي پاچهان سوه: امیرا فضل خان څو میاشتي.۱۸۶۶م کال کي. محمدعظم خان ۱۸۶۷څخه تر ۱۸۶۸ م کال پوري.

شناخت شاخص های محیط زیستی ولایت ننگرهار

داکتر یارمحمد  حیدرزاده

ننگر هار یکی از ولایات شرقی کشور است وازسطح در یا 599 متر ارتفاع دارد ومرکز این ولایت شهر جلال آباد است و دارای 7727 کیلو مترمساحت می باشد که در فاصله 150 کیلومتری شرق کابل موقعیت دارد.

شاخص های محیط طبیعی ننگر هار:

ولایت ننگر ها در بین کوه ها واقع است و از جمله ولایات نیمه گرم سیر کشور به حساب می آید و آب هوای آن در فصل تابستان 45 درجه سانتی گراد و در فصل زمستان تا مثبت 2 درجه سانتی گراد می رسد. نواحی جنوب شرق، جنوب غرب و مرکز آن دارای اقلیم مدیترانه است ودر زمستان آن برف نمی بارد و معمولاَگرم میباشد و سطح بارش آن در زمستان از 242 تا 390 ملی متر میرسد.

سفید کوه از جمله سلسله کوه هندوکش در جنوب و بین ولایت لوگر و ننگرهار موقعیت دارد، طول این کوه 180 کیلومتر است و سطح ارتفاع متوسط آن 3500 متر است ودراکثریت فصل های سال پراز برف می باشد.
دریای سرخ رود ازکوتل غوربند سفید کو ه سرچشمه میگیرد و آب آن دایم جریان نیست و ازدریا کنر تنها نواحی کوز کنر ، کامه گوشته و لعل پور ه آبیاری میشود.
در ولایت ننگر هار به طور مجموعی نزدیک به 150 هزار هکتار جنگلات طبیعی خود رو وجود دارد که از جمله حدود 10 هزار هکتار آن در خت کاج میوه جلغوزه گران بها است.
دربین جنگلات این ولایت حیوانات مختلف وحش« پلنگ ، سیاه گوش خرس ؛ شادی ، گرگ ، روباه ، پشک وحشی و انواع بز کوهی » زندگی می کند. معادن ذغال سنگ ، شوکان و مرمر از ذخایر قابل ذکر در این ولایت است.

شاخص های محیط اجتماعی ولایت ننگر هار.

ولایت ننگر هار یکی از بزرگ ترین شهرهای بزرگ کشور جز سرزمین کابلستان باستانی محسوب می شد و به سبب همشه بهار بودن آن درفصل زمستان قابل جلب توجه بسیاری از شاهان آریایی وخراسان بود.

بنا براین 495 کاریز سیستم ابرسانی، آبیاری ، تمدن فنی علمی دومان هخامنشی ، صفاریان ، سامانیان و بابریان دراین سرزمین نیمه گرم سیر تا کنون وجود دارد و به این سیستم آبرسانی آبیاری فعایت دارد.
شهر جلا آباد 1556 – 1605 میلادی در دوره سلطنت جلالدین محمد اکبرشاه نواده بابر شاهنشاه گورگانی هند ساخته شده است و این شهر باستانی بنام جلالدین مسمی است.
ولایت ننگرهاردر امتداد راه ترانزیتی کابل – پشاور پاکستان موقعیت دارد به عنوان یکی از بزگترین شهر در کشور از نگاه راه ترانزیتی از اهمیت بسیار اقتصادی در برخود دار است.
در ولایت ننگر هار فعالیت شماری از فابریکات بزرگ و کوچک وجود دارد که ماریل نوع سنگ مرمر و این فابریکات در جریان سال 2003 میلادی ایجاد شده است که ده ه کار گر در آنها مصروف کار هستند.
استخراج خود سر معادن پیامد های زیستی محطیی ، اقتصادی ، اجتماعی و اکولوژیکی با خود به همراه داشته که منجر به تغییرات مثبت و منفی در وضعیت معیشتی ساکنین منطقه می گردد.
از دید گاه دانش محیط زیسطی قطع جگلات و اسخراج خود سر معادن منجر به تخریب مناظر طبیعی , میراث های طبیعی حیات وحش و پرندگان چراگاها میشود وبهبود آن ده ها سال زمان می برد.

ولایت ننگر هار دارای 35 هزار هکتار زمین آبی است و بیشتر مردم ننگر هار مصرف کشاورزی« زراعت ، باغداری و چاروا داری » هستند و تولید ات خانواده ستروس« نارنج ، مالته ، لیمو ، سنتره چکوتره » زیتون در این ولایت از حاصل خوب برخور دارد است که پروژ ه انکشافی ناوه ننگر ها یکی از نمونه های خوب آن در این ولایت است.
در ولایت ننگرهار 400 باب مکاتب ابتدایی و لیسه وجودارد که 12 باب آن مکتب مسلکی زراعت و یک لیسه ویژه تجارت نیز فعال است. همچنان16 دارلمعلمین واز جمله یک دارالمعلمین مرکزی در ننگر هار فعالیت دارد که تنها دانشگاه ننگر دارای 13 فالکولته فعال داردودوفالکولته آن « ژورنالیزم واداره عامه » است.

شاخص های محیط معصنوی ننگر هار:

بند برق بزرگ آبی درونته ده ها سال قبل از سوی یک کمپنی روسی ساخته شده است که تا کنون نیز فعالیت دارد. بند ذخیره آبی زیری بابا که کار های اعمار آن در سال 1385 هجری وشمسی تکمیل شده و دها هکتار زمین را در نواحی کوز کنر آبیاری کرده است و کانال ننگر هار به طول ۷۰ کیلو متر درشرق کشور احداث گرده است در مجموع ۲۵ هزار هگتار زمین زراعتتی و باغات را تحت پوشش آبیاری قرار میدهد.
کار خانه های کوچک تولیدی مانند نشایسته، نمک، چپلی، پکول و کتان در نواحی و شهر جلال آباد فعال است که ده کار گر در آنها مصروف کار هستند.

شاخص های انکشاف آینده ننگر هار:

ننگر هار گرچ همیشه بهار است و دارای منابع آبی فروانی نبوده بجز دریا فصلی سرخ رود دیگر دریا ندارد وشهر جلا باد در نقطه وسطی رودخانه کابل و کنر موقیعت دارد که احتیاج بگرفتن آب از دریا کابل یا کنر بوسیله حفر کانال ها وساحت بند های آب گردان دارد.

1- آ ب و هوای اطراف جلا آباد و نواحی آن مساعد زراعت و باغ داری است و از بابت نیمه گرمسیر بودن آن خاک این نواحی باید در یک سال سه بار حاصل دهد تا در زمستان سبزیجات ولایت مشرقی و شهر کابل را مرفع نماید.

2- سد آبی درونته و آب گیری ازآن برای تامین آب فارم غازی آباد که در آن خانواده ستروس « مالته ، نارنج ،لیمو زیتون » در کاشت آنها هقانان فعالیت داشت باید بازسازی ودوباره فعال کرده علاوبراینکه ازتولدات آن تجارت بین دوکانداران ولایت کشور رونق می گیرد. با سبزشدن آنها هوای منطقه سرد و پاک وصاف شده ، امراضی که درگذشته اهالی خورد و بزرگ را درمنطقه مصاب ساخت، بیقین کم خواهد شده.

3 – دراقلیم آب و هوای ننگر هار شرایط احداث باغ های خرما موجود است و بطور کلی اقیلم نواحی جنوب شرق و جنوب غرب ننگر هار از رشد خوب وثمر دهی در خت خرما بالایی برخور دار است و درخت خرما در زمستان معتدیل وتابستان گرم وخشک برای رسیدن میوه خرما میباشد.

4- فعالیت سبز خانه در محیط نیمه گرم سیر « مانند مرکز ننگر هار و نواحی جنوب وجنوب غرب آن » علاوه بر تهد ید سلامت اهالی می تواند باعث به خطر افتادن امنیت ملی کشور که ذخیره منابع آبی ما از برفچال ها و یخچالهای طبیعی است می شود.
به بابت آن که جریان دریاهای خروشان ما از در دره ها ی شاداب می گذرد از همین قلل یخچالی در یا های سیر آب می شوند و اگر بی توجهی از طرف ادارات مسئول در محل های احداث ساخت سبزخانه ها صورت گیرد ، خدا ناخواسته انقدرخطرناک خواهد بود که نمی توان به آن به فکر د.

5- قطع ”بی رویه” جنگلات در ننگر هار اثرات تغییرات اقلیم آن را تقویت می‌نماید. در اثر قطع درختان ”ساحات باز در جنگل‌ها ایجاد می‌شود. زمین در ساحات باز اگر دوباره با غرس نها ل تازه پوشش داده نشود، دچار فرسوده گی می‌گردد. زمین‌های فرسوده رطوبت خود را به آسانی از دست داده و درختان ساحات مجاور خود را دربرابر کمبود آب آسیب پذیرتر می‌کنند.

هموطنان این رساله اندیشه مسلکی من در مورد آینده انکشاف ولایت ننگر هار است اگر قابل نقد است نقد کننید به نظریات تک تک شما آگاهان قلم بدست برای رفع پیشگیر رویدادهای طبیعی خواهشمندم در پای این مضمون تبصره سومند کنید تا یک طرح جامع برای مدیریت سیلاب ها آن و شاخص آینده انکشاف ولایت ننگر هار که حکومت توجه لازم به دست گیرد داشته باشیم و قایا قبل از وقع این سرزمین زیبا جلوگیر تام تما نماید
داکتر یارمحمد « حیدر زاده»
داکتر علوم در بخش محیط زیست سویدن
منابعک
.اتلس افغانستان اداره و کار تو گرافی جیو کارت پولید 1978 کابل
. شناسنامه افغانستان بصیر احمد دولت آبادی 1371 کابل
یاداشت های تحقیقاتی دوره داکتری من سالهای 1991 الی 1995
. جغرافیه ولایات افغانستان – داکتر غلام جیلانی عارض – کابل -1379 شمسی

شمال و جنوب، دو تخت پرتاب در تخته خیز افغانستان

دوکتور محمد عثمان تره کی 11/09/2018

یازده سپتامبر:

‘‘ کولن پاول ’’ وزیر دفاع امریکا انفجار نویارک را اعالن جنگ تروریست ها با امریکا تعبیر کرد. بدنبال آن رئیس

جمهور جارج بوش به صراحت گفت که ما میان تروریست ها و حامیان شان تمایز قائل نمیشویم. به این ترتیب در

سال 2001 افغانستان خسته و درمانده از جنگ شوروی و فاقد پوتانسیل دفاع دولتی معروض به تجاوز گروهی چهل

کشور شد. ) د امریکا تیري، حقوقي اړخ په په یوه جأل مضمون : ‘‘ نړیوال حقوق په افغانستان باندې د امریکا برید

د سولې ضد جنایت په توګه پیږني ’’ تر بحث الندې نیول شوي. ګوګل پلتنې ته مراجعه وکړې (.

پالن اشغال افغانستان درست پس از سقوط امپراتوری شوروی و تشخص هژمونسیتی امریکا رویدست گرفته شد.

برژنسکی مشاور امنیت ملی امریکا سال ها قبل کنترول بر تخته سطرنج آسیای مرکزی را افزار تسلط باالی قاره

آسیا قیاس کرده بود. اعالن جنگ با تروریزم و اشغال افغانستان و عراق بهانه شد تا در جهت تحقق رویای برژنسکی

قدم اولی برداشته شود.

واقعیت اینست که اشغال افغانستان کمترین رابطه به جنگ ضد تروریزم داشت. امریکا و متحدین پس از متالشی

شدن شوروی از طریق قبضه بر تخته خیز افغانستان قصد پُر ساختن خأل قدرت را در کشور های سرشار از منابع

انرژی آسیای مرکزی داشتند.

امریکا بدنبال انفجار نویارک ) که برخی مبصرین سازماندهی آنرا به سی، آی، ای نسبت میدهند ( امارت اسالمی

طالبان را متهم به پناه دادن به بن الدن کرد و حمله بر افغانستان را در محورحق دفاع مشروع توجیه نمود ) فصل

7 ماده 51 منشور ملل متحد (. با غرور و تکبر این اصل را که در حقوق بین المللی هر کشوری در حدود جغرافیای

خود حق توسل به اصل دفاع مشروع را دارد نه در فاصله ده هزار کیلومتری از خاک خود، از نظر انداخت.

بدنبال تحقیقات دقیق

استفاده از حق دفاع مشروع توسط امریکا در شرایطی مطرح شد که بعدا معلوم گردید که از ً

19 نفری که در انفجار نویارک دست داشتند، 15 تن آن اتباع عربستان سعودی بودند. عربستان شریک مهم تجارتی

امریکا و مالک چاه های نفت و مقصر اصلی انفجار از مجازات معاف شد. اما افغانستان بیدفاع ، خسته و زخمی

بدنبال دو دهه جنگ ضد شوروی و خانه جنگی های داخلی به گناه ناکرده مورد تجاوز قرار گرفت و تنبیه گردید.

امروز 17 سال از جنگی میگذرد که با توطئه علیه آزادی و امنیت افغانستان آغاز شد. بالتدریج معلوم گردید که قصد

امریکا و متحدین، آنست که افغانستان را از راه جنگ و خشونت در مرکز یک ماستر پالن ستراتژیک در منطقه

قرار بدهند. حکومت های تحت الحمایه و بی اراده را یکی پی دیگری مجری دیکتاد قوای مهاجم بگردانند. گروه

های جنگی را در قتل و جنایت ضد افغان و افغانستان شریک بسازند.

به تعبیر ستراتژیست های غرب، تخته خیز افغانستان دو تخت پرتاب در شمال به سوی آسیای مرکزی و در جنوب

جانب شبه قاره هند ) در واقع پاکستان ( دارد. در طول 17 سال هر دو سکو با درجات متفاوت مورد توجه ائتالف

نظامی بین المللی تحت رهبری امریکا بوده است.

شمال افغانستان درب دخول در آسیای مرکزی :

در سال 2012 ’’ رونې کانیا ’’ صاحب منصب نظامی و سپس دیپلومات دارای سی سال مطالعات اختصاصی و

ماموریت در آسیای مرکزی طرح نفوذ ناتو در آسیای مرکزی را از راه افغانستان در یک کتاب به تصویر کشید.

این کتاب ‘‘ هفت ستون حماقت ‘‘ عنوان دارد که دران به اشتباهات غرب در افغانستان با جدیت انتقاد میشود و مسیر

کم خرچ و عملی پخش نفوذ در آسیای مرکزی از مجرای افغانستان طرح میگردد. محتویات کتاب از طریق یک

کانفرانس مجلل در مکتب نظامی فرانسه ) در واقع مقر هم آهنگی حلقات دیپلوماتیک و اردو ( ارزیابی شد. کتاب

در جزئیات خود ستراتژی غرب را در منطقه تمثیل مینماید. کتاب افغانستان را لقمه قابل هضم تلقی میکند و ظرفیت

های نفوذی کشور های غربی را در آسیای مرکزی به شیوه مبالغه آمیز ترسیم مینماید. از تشخص اقتصادی، نظامی

و دیپلوماتیک چین و روسیه سطحی میگذرد و به سرمایه گذاری روی استفاده افزاری از طالبان امید خام میبندد.

از تاریخ نشر کتاب تا همین اکنون ما شاهد تطبیق ناکام پالن ستراتژیک‘‘ رونې کانیا ’’ استیم.

امریکا در آغاز حمله به افغانستان از مجرای تماس های استخباراتی با ملیشیای طالب تالش کرد تا اوالً در میان

مخالفین مسلح انشعاب ایجاد کند و سپس گروهک های انشعابی را به مثابه افزار شر وشور در آسیای مرکزی بکار

بگیرد. مقاومت مسلح در بخش عمده استقالل عمل و وحدت تشکیالتی خود را حفظ کرد و اجندای جنگی خود را

محدود به افغانستان اعالم نمود.

ناکامی در افزاری ساختن طالبان، امریکا و متحدین را متوجه پرورش و حمایت از جنگجویان اجیر ) مرسونر ( بنام

داعش کرد. داعش از یک سو وزنه مقابل طالبان قرار میگرفت و از سوی دیگر کارآئی استفاده در آسیای مرکزی

و بهره برداری ضد ایران داشت .

نقل و انتقال داعش از سوریه و عراق به افغانستان آغاز شد. پاکستان که اخطار های امریکا را در وجود مراکز امن

تروریست ها در پښتونخواه جدی گرفته بود در تالش افتاد که توجه ائتالف نظامی بین المللی را بیشتر به آسیای

مرکزی منحرف کند و با نقل و انتقال داعش از جنوب افغانستان به شمال استقبال نماید.

در حالیکه بستر جغرافیائی ظهور داعش امتداد خط دیورند بود نگرانی پاکستان از انکشاف بیشتر تشنج در دو سوی

خط ، آی، اس، آی را مصمم ساخت که در جا به جائی تحرکات جنگی از نزدیکی های خط به دور در شمال افغانستان

کمک کند. در داخل کشور شورای امنیت ملی حنیف اتمر را موظف به سازماندهی یک باند اجیر برای تجهیز، تمویل

و تسلیح داعش ساخت.

اهمیت تخت خیز شمال افغانستان را برای ائتالف نظامی غرب ، بلند پروازی های ستراتژیک و ژیوپولتیک چین

بیشتر ساخت :

اعمار دهلیز اقتصادی سیکیانگ – بلوچستان و طرح شاهراه ابریشم به قصد اتصال چین به اروپا، تصور ظهور چین

را به مثابه یک هیوالی اقتصادی غیر قابل کنترول خلق کرد. درین حال ضرورت زمینه سازی مهار کردن تالش

های چین، روسیه و ایران در محور رو به انکشاف یوریشیا بیک مصروفیت جدی ستراتژیست های غرب تبدیل شد.

شمال افغانستان محل مناسبی برای صدور شورشیان داعش به آسیای مرکزی قیاس گردید.

زمینه سازی فعالیت داعش در شمال افغانستان زیر پوشش دقیق استخباراتی روسیه و ایران قرار داشت. رگ اعصاب

روسیه به پرش آمد. در ماه جوالی 2017 روسیه در مانور مشترک نظامی با تاجکستان راکت بالستیک بنام اسکندر

مقدونی را به آزمایش گرفت. این راکت جدید با حمل 700 کیلوگرام چارج با اشتباه 10 متر به فاصله 500 کیلومتر

را نشانه میگیرد و مجهز به سیستم دفاع هوائی است. این راکت ها در سوریه مورد آزمایش قرار گرفته است.

در 20 اگست 2017 ’’ سرگی شوه گیو’’ وزیر دفاع روسیه جنگ افغانستان را برای آسیای مرکزی منبع خطر اعالم

کرد و از آمادگی برای مانور های نظامی با متحدین آسیای مرکزی یعنی تاجکستان، قرغزستان ) مقر پایگا های

نظامی روسیه ( و ازبکستان سخن گفت. همزمان نطاق وزارت خارجه روسیه از جاسازی داعش توسط هلیکوپتر

های مجهول در شمال افغانستان صحبت کرد. وی تلویحاً عملیات مخفی را در محتوای همکاری قطعات اردوی

افغانستان و ناتو ) که فضای افغانستان را تحت کنترول دارد ( ارزیابی کرد. از قتل هزاره ها در جوزجان بالوسیله

داعش به عنوان ارسال پیام هوشدار ناتو به ایران یاد آور شد.

در اگست سال جاری در برخورد طالبان با داعش در جوزجان ده ها تن عضو داعش کشته شدند. 130 نفر آنها

بدست طالبان اسیر گردیدند. 150 نفر به حکومت پناه بردند و بالوسیله طیارات ترانسپورتی به مهمانخانه های دولتی

انتقال داده شدند. این حادثه نتیجه مهم سیاسی به نفع ملیشیای طالب بدنبال داشت . به این معنی که :

– تحریک طالبان به عنوان گروه جنگی ضد قوای اشغالگر و مدافع مطمئن تأمین امنیت در سراسر افغانستان توسط

روسیه و ایران شناخته شد. به این منظور مورد توجه بیشتر قرار گرفت.

– روسیه و ایران متحد جنگی نیرومند علیه داعش و سائر تولیدات شرافگن ائتالف نظامی غرب در افغانستان و از

طریق افغانستان در کشور های همجوار دریافت کرد.

تبارز طالبان به عنوان گروه جنگی مستقل که در آستانه شناخت دوفکتو از سوی همسایگان قرارداشت، موجب

ناراحتی امریکا و متحدین گردید. این ناراحتی وقتی به تشنج عصبی استحاله کرد که اعالم تدویر کانفرانس ماسکو

به اشتراک ملیشیای طالب پخش شد. امریکا و حکومت وابسته کابل کانفرانس را تحریم کردند. امریکا برای ابراز

ناخوشنودی و خشم قدمی به جلو گذاشت: پایگاه عملیاتی طالبان را در درقد ) والیت تخار هم سرحد با تاجکستان

تحت الحمایه روسیه ( بمباردمان کرد که در نتیجه شش تن ملیشیای طالب به شهادت رسیدند ) 28 اگست 2018.)

بمباردمان درقد هوشدار ناتو به ملیشیای مقاومت در حفظ تحرکات جنگی در حوزه نفوذ ناتو است. ناتو آماده نیست

که قبضه استعماری و انحصاری بر قباله مالکیت افغانستان را به آسانی با دیگران ) رقبأ ( شریک بسازد.

ناتو به رهبری امریکا به تدریج

بنا آگاهانه یا نا آگاهانه روس ها را در تقابل خطرناک در جنگ افغانستان میکشاند. ً

به جای تفاهم و دیپلوماسی شیوه خصومت و تقابل را در اجندا شامل میسازد. میدان جنگ سوریه و عراق را تا دامنه

های هندوکش پهنا میدهد.

منافع افغانستان بصورت قطع ایجاد شر و شور در آسیای مرکزی نیست. افغانستان باید از طریق انکشاف پوتانسیل

رقابت های تجارتی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آسیای مرکزی را فتح کند، نه با درگیری در یک ماجرای بی

ناکام.

سر انجام و نهایتاً

درب تخت پرتاب پرخاشگرانه به سوی آسیای مرکزی را باید برای همیشه بست. بگمان غالب ستراتژی جنوب شرق

آسیای حکومت ترامپ با درک همین واقعیت تنظیم شده است.

منفعت ملی ما ایجاب میکند که توجه بیشتر به حل پروبلم ها با همسایه در جنوب از جمله ارجحیت های سیاست

خارجی آینده افغانستان باشد نه ماجراجوئی ها در شمال آنطوریکه امریکا و متحدین در چانته داشتند و یا دارند.

جنوب افغانستان دریچه ئی به سوی بحر هند :

جنوب افغانستان و دقیقاً دو سوی خط دیورند، در طول چهل سال جنگ منبع بسیاری جنجال ها برای افغانستان بوده

است : معضله خط دیورند، مراکز تروریزم، پناهگاه های بنیاد گرایی اسالمی، استفاده افزاری از انسداد راه عنعنوی

تجارتی، مهاجرت های کتلوی، راکت پرانی و تجاوز همسایه به موافقت ضمنی امریکا به حریم ارضی کشور، حفر

خندق و تمدید سیم خاردار در خط متنازع فیه دیورند، همه در جنوب افغانستان درد و مرگ آفریده است.

از بِد حادثه در بخش عمده سالیان تجاوز امریکا و متحدین به افغانستان پاکستان شریک ستراتژیک امریکا بوده است.

وق ًت فوقتاً پاکستان هوا و فضای خود را بر ضد افغانستان در اختیار امریکا گذاشته است. وزیر خارجه سابق پاکستان

در اثبات ارادت و صداقت در جنگ به اصطالح ضد تروریزم ) در واقع ضد افغانستان( در کنارامریکا میگوید : ‘‘

نه تنها کاروان های اسلحه ثقیل امریکا از خاک پاکستان روانه افغانستان شد، بلکه امریکا از قلمرو ما 5800 بار به

سوی افغانستان فیر کرده است ’’ ) تلویزیون آریانا – 01/05/2018 .)

امریکا و پاکستان علی السویه در بدبختی های مردم افغانستان دست دارند.

بناً

نکته قابل توجه دیگر اینست که قتل و خونریزی رایگان امریکا و پاکستان انگیزه قیام مسالمت آمیز حق طلبی بی

سابقه پشتون های آنسوی خط به رهبری جوانان مصمم و با انرژی شده است. تحت چنین حوادثی اگر در دیدگاه

ستراتژیست های غربی در رابطه به تغییر استقامت جنگ از داخل افغانستان به سوی مراکز تروریزم تحولی بمیان

آمده باشد، میتوان حکم کرد که فرصت تاریخی جستجوی راه حل معضله دیورند در اختیار افغانستان قرار گرفته

است.

سوال بزرگ اینست که آیا میتوان با اغماض از همه جفائیکه افغانستان و مردم آن از آدرس امریکا متحمل شده اند،

به خاطر اهداف دوردست ستراتژیک در منطقه با کشور متجاوز کنا آمد ؟

یعنی در صورت هم آهنگی میان منافع طویل المدت ستراتژیک دو کشور به حضور موقتی نظامی امریکا در چوکات

قوانین بین المللی موافقت کرد؟ رابطه حاکم و محکوم را به مناسبات دو دولت متساوی الحقوق بدل نمود ؟

درینجا دو موضوع حیاتی قابل بحث برای دو طرف افغانستان و امریکا مطرح میشود :

– وجود منافع مشترک طویل المدت ستراتژیک

– حل اختالفات ناشی از تجاوز امریکا و متحدین.

در موضوع اول عرض شود که در سیاست امریکا و برخی کشور های منطقه مواردی وجود دارد که افغانستان

میتواند دیپلوماسی خود را با آنها هم آهنگ بسازد. از جمله :

– مبارزه با تروریزم و موادمخدر

– مقابله با بنیاد گرائی اسالمی

– کنترول بر اسلحه ذروی پاکستان

– جلوگیری از ظهور ایران و اسرائیل به مثابه قدرت های ذروی.

قابل تذکر است که موجودیت دو قدرت ذروی دارای سابقه مداخله در کشور و درگیر اختالف باالی خاک و آب در

همسایگی افغانستان با منافع ملی ما در تقابل قرار دارد.

به ارتباط موضوع دوم، گپ با تجاوز امریکا و زیاده روی ها در جنگ هفده ساله پیچیده میشود. مثالً موافقت یا :

عدم موافقت امضای پیمان نو ستراتژیک با امریکا حق مردم است. این حق از مجرای رفرندوم اعمال میشود. درین

مورد نه حکومت های امروز و فردا، نه طالب و نه هم غنی و حنیف اتمر صالحیت دارد. مشکل ازین جا آغاز

میشود که امریکا و متحدین در حق مردمیکه به حساب اکثریت ) منظور پشتون ها است( مرجع نهائی اتخاذ تصمیم

در پروسه دیموکراتیک رایگیری قیاس میشود، جنایات تکاندهنده جنگی تصفیه نا شده را مرتکب شده است.

بیائید کمی جدی صحبت کنیم : اگر دست امریکا را از عقب در زنجیر قوانین بین المللی بپیچانیم باید به این واقعیت

تن بدهیم که تجاوز امریکا به افغانستان، افغانستان را مستحق مطالبه جبران خساره و امریکا را ملزم به پرداخت آن

میگرداند.

پاسخ امریکا در برابر مطالبه جبران خساره از جانب افغانستان روشن است : بروید بدرجه اول از روس ها تاوان

به سراغ ما تشریف بی

جنگ را دریافت کنید، بعدا اورید … مگر ویتنام با سه و نیم ملیون کشته توانست ما را ملزم ً

به احترام قوانین جنگ و به پرداخت خساره کند ؟

نتیجه :

– منابع امریکائی مصرف جنگ افغانستان را از 2001 به این سو به680 ملیارد دالر اعالم کرده اند. در افغانستان

جنګ و فساد اداری بخش عمده کمک های 120 هزار دالر بازسازی را بلعیده است. امریکا و متحدین با این مصرف

گزاف از اهدافی که در آغاز تهاجم تثبیت کرده بودند بسیار فاصله گرفته اند.

– مقاومت مسلح ملیشیای طالب با کنترول بر بیش از 60 فیصد خاک افغانستان یگانه نیروی مدافع منافع افغانستان

است. صلح بدون احترام به مطالبات مشروع مخالفین مسلح تأمین شده نمیتواند.

– استفاده از تخت خیز شمال افغانستان برای ایجاد مزاحمت به کشور های آسیای مرکزی، جنگ را ابدی و فرساینده

میساز و برای افغانستان ومهمانان ناخوانده آن به هیچ وجهه مولد نیست.

– بخش عمده پروبلم های افغانستان در جنوب است که باید در چوکات قوانین بین المللی و با احترام به منافع متقابل

کشور ها به آن رسیدگی شود.

– توجه به اصل لایر پولتیک ایجاب میکند که در حل معضالت منطقوی از کانال افغانستان که با منافع افغانستان

ارتباط پیدا میکند میباید چین وروسیه شریک معامله باشند. تقابل با این دو کشور افغانستان را به کانون جنگ دائمی

بدل میکند.

– دستیابی به پایگاه نظامی از راه خشونت و جنگ در کشوری که بخش عمده تاریخ معاصر خود را در مقابله کامیاب

با متجاوزین خارجی گذشتانده است، حماقت و جنون است. در زمینه قوانین بین المللی رهنود های روشنی دارد که

میتواند به پایان جنگ جاری کمک کند.

یازده سپتامبر آغاز یک فاجعه دوامدار برای کشور ما است. درین تاریخ، اشتباهات زمامداران بیدرک و غافل از

واقعیت ها مردم بیگناه ما را در دم تیغ کشور ستیزه جو، مست و مغرور از فیروزی جنگ سرد قرار داد.

‘‘ پایان ’’

فرانسه

2018/09/09

دوکتور م، عثمان تره کی

دوکتور محمد عثمان تره کی 11/09/2018

یازده سپتامبر:

شمال و جنوب، دو تخت پرتاب در تخته خیز افغانستان

‘‘ کولن پاول ’’ وزیر دفاع امریکا انفجار نویارک را اعالن جنگ تروریست ها با امریکا تعبیر کرد. بدنبال آن رئیس

جمهور جارج بوش به صراحت گفت که ما میان تروریست ها و حامیان شان تمایز قائل نمیشویم. به این ترتیب در

سال 2001 افغانستان خسته و درمانده از جنگ شوروی و فاقد پوتانسیل دفاع دولتی معروض به تجاوز گروهی چهل

کشور شد. ) د امریکا تیري، حقوقي اړخ په په یوه جأل مضمون : ‘‘ نړیوال حقوق په افغانستان باندې د امریکا برید

د سولې ضد جنایت په توګه پیږني ’’ تر بحث الندې نیول شوي. ګوګل پلتنې ته مراجعه وکړې (.

پالن اشغال افغانستان درست پس از سقوط امپراتوری شوروی و تشخص هژمونسیتی امریکا رویدست گرفته شد.

برژنسکی مشاور امنیت ملی امریکا سال ها قبل کنترول بر تخته سطرنج آسیای مرکزی را افزار تسلط باالی قاره

آسیا قیاس کرده بود. اعالن جنگ با تروریزم و اشغال افغانستان و عراق بهانه شد تا در جهت تحقق رویای برژنسکی

قدم اولی برداشته شود.

واقعیت اینست که اشغال افغانستان کمترین رابطه به جنگ ضد تروریزم داشت. امریکا و متحدین پس از متالشی

شدن شوروی از طریق قبضه بر تخته خیز افغانستان قصد پُر ساختن خأل قدرت را در کشور های سرشار از منابع

انرژی آسیای مرکزی داشتند.

امریکا بدنبال انفجار نویارک ) که برخی مبصرین سازماندهی آنرا به سی، آی، ای نسبت میدهند ( امارت اسالمی

طالبان را متهم به پناه دادن به بن الدن کرد و حمله بر افغانستان را در محورحق دفاع مشروع توجیه نمود ) فصل

7 ماده 51 منشور ملل متحد (. با غرور و تکبر این اصل را که در حقوق بین المللی هر کشوری در حدود جغرافیای

خود حق توسل به اصل دفاع مشروع را دارد نه در فاصله ده هزار کیلومتری از خاک خود، از نظر انداخت.

بدنبال تحقیقات دقیق

استفاده از حق دفاع مشروع توسط امریکا در شرایطی مطرح شد که بعدا معلوم گردید که از ً

19 نفری که در انفجار نویارک دست داشتند، 15 تن آن اتباع عربستان سعودی بودند. عربستان شریک مهم تجارتی

امریکا و مالک چاه های نفت و مقصر اصلی انفجار از مجازات معاف شد. اما افغانستان بیدفاع ، خسته و زخمی

بدنبال دو دهه جنگ ضد شوروی و خانه جنگی های داخلی به گناه ناکرده مورد تجاوز قرار گرفت و تنبیه گردید.

امروز 17 سال از جنگی میگذرد که با توطئه علیه آزادی و امنیت افغانستان آغاز شد. بالتدریج معلوم گردید که قصد

امریکا و متحدین، آنست که افغانستان را از راه جنگ و خشونت در مرکز یک ماستر پالن ستراتژیک در منطقه

قرار بدهند. حکومت های تحت الحمایه و بی اراده را یکی پی دیگری مجری دیکتاد قوای مهاجم بگردانند. گروه

های جنگی را در قتل و جنایت ضد افغان و افغانستان شریک بسازند.

به تعبیر ستراتژیست های غرب، تخته خیز افغانستان دو تخت پرتاب در شمال به سوی آسیای مرکزی و در جنوب

جانب شبه قاره هند ) در واقع پاکستان ( دارد. در طول 17 سال هر دو سکو با درجات متفاوت مورد توجه ائتالف

نظامی بین المللی تحت رهبری امریکا بوده است.

شمال افغانستان درب دخول در آسیای مرکزی :

در سال 2012 ’’ رونې کانیا ’’ صاحب منصب نظامی و سپس دیپلومات دارای سی سال مطالعات اختصاصی و

ماموریت در آسیای مرکزی طرح نفوذ ناتو در آسیای مرکزی را از راه افغانستان در یک کتاب به تصویر کشید.

این کتاب ‘‘ هفت ستون حماقت ‘‘ عنوان دارد که دران به اشتباهات غرب در افغانستان با جدیت انتقاد میشود و مسیر

کم خرچ و عملی پخش نفوذ در آسیای مرکزی از مجرای افغانستان طرح میگردد. محتویات کتاب از طریق یک

کانفرانس مجلل در مکتب نظامی فرانسه ) در واقع مقر هم آهنگی حلقات دیپلوماتیک و اردو ( ارزیابی شد. کتاب

در جزئیات خود ستراتژی غرب را در منطقه تمثیل مینماید. کتاب افغانستان را لقمه قابل هضم تلقی میکند و ظرفیت

های نفوذی کشور های غربی را در آسیای مرکزی به شیوه مبالغه آمیز ترسیم مینماید. از تشخص اقتصادی، نظامی

و دیپلوماتیک چین و روسیه سطحی میگذرد و به سرمایه گذاری روی استفاده افزاری از طالبان امید خام میبندد.

از تاریخ نشر کتاب تا همین اکنون ما شاهد تطبیق ناکام پالن ستراتژیک‘‘ رونې کانیا ’’ استیم.

امریکا در آغاز حمله به افغانستان از مجرای تماس های استخباراتی با ملیشیای طالب تالش کرد تا اوالً در میان

مخالفین مسلح انشعاب ایجاد کند و سپس گروهک های انشعابی را به مثابه افزار شر وشور در آسیای مرکزی بکار

بگیرد. مقاومت مسلح در بخش عمده استقالل عمل و وحدت تشکیالتی خود را حفظ کرد و اجندای جنگی خود را

محدود به افغانستان اعالم نمود.

ناکامی در افزاری ساختن طالبان، امریکا و متحدین را متوجه پرورش و حمایت از جنگجویان اجیر ) مرسونر ( بنام

داعش کرد. داعش از یک سو وزنه مقابل طالبان قرار میگرفت و از سوی دیگر کارآئی استفاده در آسیای مرکزی

و بهره برداری ضد ایران داشت .

نقل و انتقال داعش از سوریه و عراق به افغانستان آغاز شد. پاکستان که اخطار های امریکا را در وجود مراکز امن

تروریست ها در پښتونخواه جدی گرفته بود در تالش افتاد که توجه ائتالف نظامی بین المللی را بیشتر به آسیای

مرکزی منحرف کند و با نقل و انتقال داعش از جنوب افغانستان به شمال استقبال نماید.

در حالیکه بستر جغرافیائی ظهور داعش امتداد خط دیورند بود نگرانی پاکستان از انکشاف بیشتر تشنج در دو سوی

خط ، آی، اس، آی را مصمم ساخت که در جا به جائی تحرکات جنگی از نزدیکی های خط به دور در شمال افغانستان

کمک کند. در داخل کشور شورای امنیت ملی حنیف اتمر را موظف به سازماندهی یک باند اجیر برای تجهیز، تمویل

و تسلیح داعش ساخت.

اهمیت تخت خیز شمال افغانستان را برای ائتالف نظامی غرب ، بلند پروازی های ستراتژیک و ژیوپولتیک چین

بیشتر ساخت :

اعمار دهلیز اقتصادی سیکیانگ – بلوچستان و طرح شاهراه ابریشم به قصد اتصال چین به اروپا، تصور ظهور چین

را به مثابه یک هیوالی اقتصادی غیر قابل کنترول خلق کرد. درین حال ضرورت زمینه سازی مهار کردن تالش

های چین، روسیه و ایران در محور رو به انکشاف یوریشیا بیک مصروفیت جدی ستراتژیست های غرب تبدیل شد.

شمال افغانستان محل مناسبی برای صدور شورشیان داعش به آسیای مرکزی قیاس گردید.

زمینه سازی فعالیت داعش در شمال افغانستان زیر پوشش دقیق استخباراتی روسیه و ایران قرار داشت. رگ اعصاب

روسیه به پرش آمد. در ماه جوالی 2017 روسیه در مانور مشترک نظامی با تاجکستان راکت بالستیک بنام اسکندر

مقدونی را به آزمایش گرفت. این راکت جدید با حمل 700 کیلوگرام چارج با اشتباه 10 متر به فاصله 500 کیلومتر

را نشانه میگیرد و مجهز به سیستم دفاع هوائی است. این راکت ها در سوریه مورد آزمایش قرار گرفته است.

در 20 اگست 2017 ’’ سرگی شوه گیو’’ وزیر دفاع روسیه جنگ افغانستان را برای آسیای مرکزی منبع خطر اعالم

کرد و از آمادگی برای مانور های نظامی با متحدین آسیای مرکزی یعنی تاجکستان، قرغزستان ) مقر پایگا های

نظامی روسیه ( و ازبکستان سخن گفت. همزمان نطاق وزارت خارجه روسیه از جاسازی داعش توسط هلیکوپتر

های مجهول در شمال افغانستان صحبت کرد. وی تلویحاً عملیات مخفی را در محتوای همکاری قطعات اردوی

افغانستان و ناتو ) که فضای افغانستان را تحت کنترول دارد ( ارزیابی کرد. از قتل هزاره ها در جوزجان بالوسیله

داعش به عنوان ارسال پیام هوشدار ناتو به ایران یاد آور شد.

در اگست سال جاری در برخورد طالبان با داعش در جوزجان ده ها تن عضو داعش کشته شدند. 130 نفر آنها

بدست طالبان اسیر گردیدند. 150 نفر به حکومت پناه بردند و بالوسیله طیارات ترانسپورتی به مهمانخانه های دولتی

انتقال داده شدند. این حادثه نتیجه مهم سیاسی به نفع ملیشیای طالب بدنبال داشت . به این معنی که :

– تحریک طالبان به عنوان گروه جنگی ضد قوای اشغالگر و مدافع مطمئن تأمین امنیت در سراسر افغانستان توسط

روسیه و ایران شناخته شد. به این منظور مورد توجه بیشتر قرار گرفت.

– روسیه و ایران متحد جنگی نیرومند علیه داعش و سائر تولیدات شرافگن ائتالف نظامی غرب در افغانستان و از

طریق افغانستان در کشور های همجوار دریافت کرد.

تبارز طالبان به عنوان گروه جنگی مستقل که در آستانه شناخت دوفکتو از سوی همسایگان قرارداشت، موجب

ناراحتی امریکا و متحدین گردید. این ناراحتی وقتی به تشنج عصبی استحاله کرد که اعالم تدویر کانفرانس ماسکو

به اشتراک ملیشیای طالب پخش شد. امریکا و حکومت وابسته کابل کانفرانس را تحریم کردند. امریکا برای ابراز

ناخوشنودی و خشم قدمی به جلو گذاشت: پایگاه عملیاتی طالبان را در درقد ) والیت تخار هم سرحد با تاجکستان

تحت الحمایه روسیه ( بمباردمان کرد که در نتیجه شش تن ملیشیای طالب به شهادت رسیدند ) 28 اگست 2018.)

بمباردمان درقد هوشدار ناتو به ملیشیای مقاومت در حفظ تحرکات جنگی در حوزه نفوذ ناتو است. ناتو آماده نیست

که قبضه استعماری و انحصاری بر قباله مالکیت افغانستان را به آسانی با دیگران ) رقبأ ( شریک بسازد.

ناتو به رهبری امریکا به تدریج

بنا آگاهانه یا نا آگاهانه روس ها را در تقابل خطرناک در جنگ افغانستان میکشاند. ً

به جای تفاهم و دیپلوماسی شیوه خصومت و تقابل را در اجندا شامل میسازد. میدان جنگ سوریه و عراق را تا دامنه

های هندوکش پهنا میدهد.

منافع افغانستان بصورت قطع ایجاد شر و شور در آسیای مرکزی نیست. افغانستان باید از طریق انکشاف پوتانسیل

رقابت های تجارتی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آسیای مرکزی را فتح کند، نه با درگیری در یک ماجرای بی

ناکام.

سر انجام و نهایتاً

درب تخت پرتاب پرخاشگرانه به سوی آسیای مرکزی را باید برای همیشه بست. بگمان غالب ستراتژی جنوب شرق

آسیای حکومت ترامپ با درک همین واقعیت تنظیم شده است.

منفعت ملی ما ایجاب میکند که توجه بیشتر به حل پروبلم ها با همسایه در جنوب از جمله ارجحیت های سیاست

خارجی آینده افغانستان باشد نه ماجراجوئی ها در شمال آنطوریکه امریکا و متحدین در چانته داشتند و یا دارند.

جنوب افغانستان دریچه ئی به سوی بحر هند :

جنوب افغانستان و دقیقاً دو سوی خط دیورند، در طول چهل سال جنگ منبع بسیاری جنجال ها برای افغانستان بوده

است : معضله خط دیورند، مراکز تروریزم، پناهگاه های بنیاد گرایی اسالمی، استفاده افزاری از انسداد راه عنعنوی

تجارتی، مهاجرت های کتلوی، راکت پرانی و تجاوز همسایه به موافقت ضمنی امریکا به حریم ارضی کشور، حفر

خندق و تمدید سیم خاردار در خط متنازع فیه دیورند، همه در جنوب افغانستان درد و مرگ آفریده است.

از بِد حادثه در بخش عمده سالیان تجاوز امریکا و متحدین به افغانستان پاکستان شریک ستراتژیک امریکا بوده است.

وق ًت فوقتاً پاکستان هوا و فضای خود را بر ضد افغانستان در اختیار امریکا گذاشته است. وزیر خارجه سابق پاکستان

در اثبات ارادت و صداقت در جنگ به اصطالح ضد تروریزم ) در واقع ضد افغانستان( در کنارامریکا میگوید : ‘‘

نه تنها کاروان های اسلحه ثقیل امریکا از خاک پاکستان روانه افغانستان شد، بلکه امریکا از قلمرو ما 5800 بار به

سوی افغانستان فیر کرده است ’’ ) تلویزیون آریانا – 01/05/2018 .)

امریکا و پاکستان علی السویه در بدبختی های مردم افغانستان دست دارند.

بناً

نکته قابل توجه دیگر اینست که قتل و خونریزی رایگان امریکا و پاکستان انگیزه قیام مسالمت آمیز حق طلبی بی

سابقه پشتون های آنسوی خط به رهبری جوانان مصمم و با انرژی شده است. تحت چنین حوادثی اگر در دیدگاه

ستراتژیست های غربی در رابطه به تغییر استقامت جنگ از داخل افغانستان به سوی مراکز تروریزم تحولی بمیان

آمده باشد، میتوان حکم کرد که فرصت تاریخی جستجوی راه حل معضله دیورند در اختیار افغانستان قرار گرفته

است.

سوال بزرگ اینست که آیا میتوان با اغماض از همه جفائیکه افغانستان و مردم آن از آدرس امریکا متحمل شده اند،

به خاطر اهداف دوردست ستراتژیک در منطقه با کشور متجاوز کنا آمد ؟

یعنی در صورت هم آهنگی میان منافع طویل المدت ستراتژیک دو کشور به حضور موقتی نظامی امریکا در چوکات

قوانین بین المللی موافقت کرد؟ رابطه حاکم و محکوم را به مناسبات دو دولت متساوی الحقوق بدل نمود ؟

درینجا دو موضوع حیاتی قابل بحث برای دو طرف افغانستان و امریکا مطرح میشود :

– وجود منافع مشترک طویل المدت ستراتژیک

– حل اختالفات ناشی از تجاوز امریکا و متحدین.

در موضوع اول عرض شود که در سیاست امریکا و برخی کشور های منطقه مواردی وجود دارد که افغانستان

میتواند دیپلوماسی خود را با آنها هم آهنگ بسازد. از جمله :

– مبارزه با تروریزم و موادمخدر

– مقابله با بنیاد گرائی اسالمی

– کنترول بر اسلحه ذروی پاکستان

– جلوگیری از ظهور ایران و اسرائیل به مثابه قدرت های ذروی.

قابل تذکر است که موجودیت دو قدرت ذروی دارای سابقه مداخله در کشور و درگیر اختالف باالی خاک و آب در

همسایگی افغانستان با منافع ملی ما در تقابل قرار دارد.

به ارتباط موضوع دوم، گپ با تجاوز امریکا و زیاده روی ها در جنگ هفده ساله پیچیده میشود. مثالً موافقت یا :

عدم موافقت امضای پیمان نو ستراتژیک با امریکا حق مردم است. این حق از مجرای رفرندوم اعمال میشود. درین

مورد نه حکومت های امروز و فردا، نه طالب و نه هم غنی و حنیف اتمر صالحیت دارد. مشکل ازین جا آغاز

میشود که امریکا و متحدین در حق مردمیکه به حساب اکثریت ) منظور پشتون ها است( مرجع نهائی اتخاذ تصمیم

در پروسه دیموکراتیک رایگیری قیاس میشود، جنایات تکاندهنده جنگی تصفیه نا شده را مرتکب شده است.

بیائید کمی جدی صحبت کنیم : اگر دست امریکا را از عقب در زنجیر قوانین بین المللی بپیچانیم باید به این واقعیت

تن بدهیم که تجاوز امریکا به افغانستان، افغانستان را مستحق مطالبه جبران خساره و امریکا را ملزم به پرداخت آن

میگرداند.

پاسخ امریکا در برابر مطالبه جبران خساره از جانب افغانستان روشن است : بروید بدرجه اول از روس ها تاوان

به سراغ ما تشریف بی

جنگ را دریافت کنید، بعدا اورید … مگر ویتنام با سه و نیم ملیون کشته توانست ما را ملزم ً

به احترام قوانین جنگ و به پرداخت خساره کند ؟

نتیجه :

– منابع امریکائی مصرف جنگ افغانستان را از 2001 به این سو به680 ملیارد دالر اعالم کرده اند. در افغانستان

جنګ و فساد اداری بخش عمده کمک های 120 هزار دالر بازسازی را بلعیده است. امریکا و متحدین با این مصرف

گزاف از اهدافی که در آغاز تهاجم تثبیت کرده بودند بسیار فاصله گرفته اند.

– مقاومت مسلح ملیشیای طالب با کنترول بر بیش از 60 فیصد خاک افغانستان یگانه نیروی مدافع منافع افغانستان

است. صلح بدون احترام به مطالبات مشروع مخالفین مسلح تأمین شده نمیتواند.

– استفاده از تخت خیز شمال افغانستان برای ایجاد مزاحمت به کشور های آسیای مرکزی، جنگ را ابدی و فرساینده

میساز و برای افغانستان ومهمانان ناخوانده آن به هیچ وجهه مولد نیست.

– بخش عمده پروبلم های افغانستان در جنوب است که باید در چوکات قوانین بین المللی و با احترام به منافع متقابل

کشور ها به آن رسیدگی شود.

– توجه به اصل لایر پولتیک ایجاب میکند که در حل معضالت منطقوی از کانال افغانستان که با منافع افغانستان

ارتباط پیدا میکند میباید چین وروسیه شریک معامله باشند. تقابل با این دو کشور افغانستان را به کانون جنگ دائمی

بدل میکند.

– دستیابی به پایگاه نظامی از راه خشونت و جنگ در کشوری که بخش عمده تاریخ معاصر خود را در مقابله کامیاب

با متجاوزین خارجی گذشتانده است، حماقت و جنون است. در زمینه قوانین بین المللی رهنود های روشنی دارد که

میتواند به پایان جنگ جاری کمک کند.

یازده سپتامبر آغاز یک فاجعه دوامدار برای کشور ما است. درین تاریخ، اشتباهات زمامداران بیدرک و غافل از

واقعیت ها مردم بیگناه ما را در دم تیغ کشور ستیزه جو، مست و مغرور از فیروزی جنگ سرد قرار داد.

‘‘ پایان ’’

فرانسه

2018/09/09

دوکتور م، عثمان تره کیو