د افغاني سياست سايکولوژي او اېکولوژي

 

 په افغانستان کې د سياست افتونه او زیانپېژندنه

لیکوال: څېړنوال عبدالغفور لېوال

مقدمه

دالیکنه به هڅه وکړي، د افغاني سیاست په اړه  څو پوښتنو ته ځواب ورکړي:

ـ موږ په کومه سیاسي زمانه او کوم سیاسي چاپېریال کې یو؟

ـ نړیوال او سیمه ییز شرایط څنګه دي؟

ـ د سیاسي افکارو انارشي پرموږ څه اغېز کړی؟

ـ سیاست او اقتصاد چېرته سره بېل او کوم ځای کې سره یوځای دي؟

ـ انسان چېرته دی؟

ـ ایا سیاست پېژنو؟

ـ حللارې څه دي؟

د ربړې ( پرابلم) طرح دا ده، چې زموږ سیاستونه پر افکارو نه دي ولاړ.

۱ـ   زموږ سیاسي زمانه،

تر سړې جګړې وروسته،  د هغې پسلړزې او ایډیولوژیکه ککړتیازموږ د سیمې د وروسته پاتې ملتونو په چاپېریال کې پاتې شوه. د دې جګړې لپاره لویدیځوالو او پخوانۍ شوروي دواړو یو د بل په وړاندې له ایډیولوژیو څخه ګټه اخیستله او د خپل سیال د راپرځولو لپاره یې له هغو ولسونو څخه د جګړې سوند توکي جوړول، چې پر اېډیولوژیک پوتانسیل ( ځواک ) جنګول کېدای شول.

وسلوال افراطیت او بنسټپالنه، عصبیت او تشدد د دغې جګړې داسې میراثونه ول، چې د جګړې له پایته رسېدلو سره، ښه په قوت  ژوندي پاتې او مخامخ یو له بل سره ښکېل شول.

افغانستان ـ له بده مرغه ـ د سړې جګړې تر ټولو تود او دوزخي ډګر و، چې په کې هر راز فزیکي او فکري وسلې وازمایل شوې. ځکه خو د جګړې ککړ میراث تر هر بل ځای زیات پر دې زمکه پاتې شو، چې لا تر ننه یې له خلکوځنې قرباني اخلي.

په دې توګه ګورو، چې زموږ سیاسي زمانه تر یوه نړیوال او سیمه ییز کړکېچ وروسته Post)  (Conflict زمانه ده، چې د رغښت او ترمیم لپاره یې ارادي کار نه دی شوی.

د فزیکي زېربنا Infrastructure   د بشپړې ورانۍ ترڅنګ یې اقتصادي ـ تولیدي بنسټونه، سیمه ییز او نړیوال دیپلوماتیک اړیکي،  ښوونه وروزنه، ټولنیز اخلاق، معنوي ارزښتونه، انساني عواطف، ټولنیز باور، هېوادنۍ مینه ( حُب الوطن Patriotism )، د ملي یووالي حس، د ګډ هویت جاذبه، قانونمننه او انسانمحوریت له منځه یووړل.

موږ د چپ او ښي اړخو سیاستونو د سولوونکې سیالۍ له منځه ناڅاپه انډول له لاسه ورکړ او د پانګوالۍ د کنچنیتوب دوران ته ورننوتلو.

کنچنۍ ګټه :

په افغانستان کې تر جګړې د راوتلو په زمانه کې، یو نوی پانګوال پوړ ( قشر) رامنځته شو، چې د طبقاتو د ویش له مخې نه فیوډالي پوړ دی او نه بورژوا یا دصنعتي پانګوالۍ واکمن پوړ.

دغه نوی پانګوال پوړ د جګړې له خیټې څخه رازېږېدلی دی، چې نه د فیوډالي پوړ په څېر کرنیز توکي تولیدوي او نه هم د بورژوا هغه په څېر صنعتي توکي.  دغه نوې طبقه جګړه ییزه ایډیولوژي مصرفوي ، د خلکو په عقیدو او باورونو کې پانګونه کوي، ټوپک او وسله وال کاروي او پیسې ګټي. نوی جرمي اقتصاد د همدوی په مرسته رامنځته شوی او یوازې تر هغې زمانې ژوندي پاېیدلای شي، چې جګړه روانه وي.

مخدرات، وسلې، مافیايي کړنې، ترهګري او سړي تښتونه و انساني قاچاق یې یوه برخه او پراخ، ریښه يي او ژور اداري فساد یې بله برخه زېږونې دي.

د دې زمانې ځانګړنه داده، چې جګړه ماره طبقه پانګه د ځواک او ځواک د پانګې زیاتولو لپاره کاروي او په دې څرخ کې اخلاق، قانون، عاطفه او عقیده له ډګره شړل شوي دي.

دا د بشپړې پانګوالۍ خوا ته د ورتللو مقدماتي پړاو دی. معنوي او مثبت ارزښتونه په کې نه شته، د هر ډول سیاست، تفکر او عمل زړی یې د پانګې زیاتوالی دی، ځکه خو یې د پانګوالۍ فاحشته توب  یا Prostitution Capitalism بللی شو.

له سیاست او سیاستوالوناسم تعبیر:

زموږ د سیاسي زمانې یوه ځانګړنه دا ده، چې سیاست په کې درې کونجونه لري، زور، پانګه او جګړه یي میراث .  د دې دورې سیاسي مشران خپل مشروعیت له جګړې څخه ترلاسه کوي او بیا له دې مشروعیت څخه په ګټنه د خلکو په قومي، ژبنیو، سیمه ییزو او مذهبي ګرومونو ( عقدو) او کرکو کې پانګونه کوي، په دې وسیله مشري انحصاروي او د خپلو ملاتړو له مجبوریتونو څخه په ګټنه ترقانون ورپورته کړنې کوي.  د ستونزې سټه دلته ده، چې ځوان نسل او عام خلک فکر و باور لري، چې ګواکې همدوی سیاستوال او د دوی کړنې سیاست دي.

په دغې فضا کې هرڅوک یا ډله، چې سیاست پر اقتصاد او مثبت تولید ولاړ فکر وعمل بولي او یا هم د ټولنې د وګړیو د انساني ژوند د شرایطو د ښه والي لپاره علمي طرحې راوړاندې کوي، خلک یې یوازې شریف  او د خبرو خلک بولي او د سیاستوال په سترګه نه ورته ګوري.

زموږ په سیاسي زمانه کې د سیاست او سیاستوال په اړه د قضاوت لومړی معیار د وسلو، پیسو،  ویرولو او وژلو د توان څومره والی دی.

عامه منافقت :

خلک د فاحشو جګړه مارانو د شمېر په اندازه سره ویشل شوي دي، په هر جګړه مار پسې د ده د زور، وسلې او پیسو په اندازه خلک ولاړ دي. خلک سره له دې چې له جګړې او جګړه مارو څخه شکایت کوي، سرټکوي او بد یې بولي، خو بیا هم په قومي، ژبنیو، مذهبي، سیمه ییزو او یا دوی ته د ګټې وررسولو په پار په یوه نه یوه پسې ولاړ دي.  په بله ژبه یوې برخې خلکو ته خامخا یو قاتل اتل دی. زموږ د زمانې یو عامه منافقت دا دی، چې هم له جګړې شکایت کوو او هم پر جګړه مارو راټول یو، هم د دوی کړنې بدې ګڼو او هم مو په کې یو خوښ کړی، چې په بده ورځ به راپه کار شي.

دغه عامه منافقت به تر هغو روان وي، چې ټول دېرش میلیونه وګړي د ټولو جګړه مارو په ضد ونه دریږي.

غیرت د تفکر پرځای:

زموږ د زمانې یوه ځانګړنه دا ده، چې سیاستونه مو حیثیتي کړي دي، موږ پرسیاستونو فکر نه کوو، بلکې غیرت پرې کوو. عامه ګټې او هوسایینه نه سنجوو، بلکې ضد کوو، ځېل اخیستي یو او ان په مضر او منفي سیاست کې هم خپله ماته نه شو زغملای، ځکه خبره  د حیثیت ده او غیرت تر تعقل غوره ګڼو.

دا چې د غیرت معیارونه مو هم ډېر قبیلوي او زاړه دي، لا بېله خبره ده.

پردي ادرسونه:

تر څلویښتو کلونو ډېر کیږي، چې فکر کوو، بلکې باور لرو، چې سیاسي پرېکړې باید بهر وشي. د خپل برخلیک ټاکلو لپاره د وروستیو پرېکړو ځای له هېواده بهر بولو؛ امریکا،  پاکستان، شوروي، ایران، سعودي یا بل هېواد زموږ د برخلیک ټاکنې مسئولین دي. دا باور اوس بیخي بنسټي شوی دی، چې ګټونکی هغه دی، چې بهرنی ملاتړ ورسره وي. موږ په بهر پورې تړاو بدنه ګڼو، شرم نه راته ښکاري، بلکې هڅه کوو، د خپلې خوښې بهرنی ادرس د خپل سیال له ادرسه غوره وګڼو.زموږ جدال پر دې نه دی، چې د پرېکړو ادرس باید افغانستان ته راولو، بلکې جدال مو پر دې دی، چې پاکستان خو ځکه ښه دی چې مسلمان دی، ایران خو ځکه غوره دی چې فرهنګ لري، امریکا خو ترټولو زوروره ده او سعودي د اسلام پلازمېنه ده.

په دې برخه کې هم د عامه منافقت په ناولتیا ککړ یو، ځکه موږ ته ټول پردي پردي نه ښکاري.

د ناستالژۍ افیون:

زموږ د زمانې یوه ګواښمنه ریښتیا دا ده، چې د نن او سبا لپاره سیاست نه کوو، بلکې د پخوا زمانې په حسرت کې یوبل سره دوښمني کوو. افغانستان د اکثریت ځوان نفوس خاوندهېواد دی، خو د دغه ځوان نفوس لویه برخه له فکري پلوه تر زړو هم زوړ دی. د هغه ځوان نفوس ترمنځ هم د سړې جګړې د زمانې تربګنۍ او دوښمنۍ ژوندۍ دي، چې د سړې جګړې تر پایته رسېدو وروسته زېږېدلي دي. اوس هم لا هغو ځوانانو د جهادي یا ضد جهادي  ډلو په نومونویو بل له ګریوانه سره نیولي، چې د جهاد پرمهال لا دغېږې ماشومان ول.

ځوانان لا هم د کړکېچ د زمانې د مشرانو مړي په خوسا تابوتونو کې پر اوږو ګرځوي. دوی لاهم د وینو د زمانې څېرې ستايي او د زړو بوتانو بې نفسه جسدونه په طلايي تختونو کې پر خپلو ځوانو مټو استوار ساتي.   د ځوانانو لپاره سیاسي مشران ځينې داسې کسان هم دي، چې عمرونه یې تر اویاوو اوښتي او یوڅو خو یې ایله پر لاره ګرځي.

پر ناستالژیکه څېرو او مشرانو دغه اعتیاد د نویو رهبرانو د رامنځته کېدو مخه نیسي او دنن و سبا لپاره د علمي فکرو عمل  پلویان له ډګرڅخه بهر ته شړي.

په تمه وګړي، په تمه ټولنه :

زموږ د زمانې یوه سایکالوژیکي ستونزه دا ده، چې ټول یوې نامعلومې معجزې ته په تمه یو، چې هرڅه سم کړي. هرڅوک چې د سمون او بدلون په اړه خبره کوي، نو نور ورته په تمه وي، چې دا خبرې باید اوس عملي هم کړي. موږ له دې حالته د وتلو لپاره یوازې دومره وایو، چې : خدای دې رحم وکړي.  له دې خبر نه یو، چې لوی خدای ج خپل بنده ګان د خپل حالت د بدلون لپاره مکلف کړي دي. موږ په ټولیز او سازماني کار باور له لاسه ورکړی دی . د ګواښ اوسختۍ پرمهال یو بل له ځانه مخکې کوو، خو د ګټې پرمهال یو له بله مخکې کیږو. داسې سیاسي مشقت، چې بدلون راوستلای شي، خپل کار نه ګڼو او پر بل یې تاوانوو. په فیسبوک یا بله ټولنیزه رسنۍ کې مو که د وضعیت د بدلون لپاره څه ولیکل، نو ټول درته وايي : اوس نو راوړاندې شه او عملي  یې هم کړه.

که تاسو ترې وپوښتئ، چې دا کارخو دټولو ګډون او ګډ مزله ته اړ دی، نو دی به درته ځواب ووايي: خدای دې رحم وکړي.

۲ـ  نړیوال او سیمه ییز شرایط،

افغانستان تر سړې جګړې وروسته ورځ تربلې زیات سیمه ییز او نړیوال ستراتيژیک اهمیت ورخپلوي. موږ د درېیو مهمو اقتصادي سیمو ترمنځ د تړون کړۍ یو( منځنۍ اسیا، جنوبي اسیا او منځنی ختیځ ).

د اینرژۍ، جیوستراتيژۍ او تولیدي زونونو دغه درېګوټی ( مثلث) په افغانستان کې د سیالۍ او نیابتي جګړې و سیاست بازار لاپسې تود ساتلی. هغه څه چې زموږ په سیاستونو، ملي تفکر او سیاسي ادبیاتو کې نه شته، له دغه اهمیت څخه د خپلو ملي ګټو لپاره استفاده ده.

موږ له دغو سیالیو څخه د افغان انسان او افغانستان لپاره د ګټنې پرځای د پردیو په سیالیو کې ورګډ شوي یو، یوه برخه مو د یوه لوبغاړي او بله برخه مو د بل په خوا درېدلي یو. اینرژي مو هم پر دې لګیږي، چې زموږ ملاتړی بهرنی ښه دی او ستا هغه بد.

دروانې سیالۍ کړکېچ پرفرصت بدلېدلای شي، خو په دې شرط چې په دې اړه ټولیز شعور لوړ شي او ملي پوهه رامنځته شي.

د افغاني سیاست یو افت دا دی، چې موږ لا هم داسې مقتدر سیاسي جوړښت او تفکر رامنځته کړی نه دی، چې  له دې ټولو سیالانو سره کیني او د ګډو ګټو پر سر ورسره نړیوال ډیسکورس پیل کړي.

موږ لا د داسې ډيسکورس فکري زړي هم نه دي کرلي. موږ نه د امریکا دوست ته اړتیا لرو، نه یې دوښمن ته ، نه د پاکستان یا ایران خواخوږي ته اړ یو  نه یې هم مخالفینو ته . موږ داسې سیاستوال ته اړتیا لرو، چې له دې ټولو سره د خبرو اترو د میز شاته کیناستلی شي او په سیمه و نړۍ کې د افغانستان څخه د ګټنې او مفاد پر ویش ورسره جوړ شي. داسې نړیوال سټېژ ته د رسېدو لپاره درېيو کورنیو پړاوونو وهلو ته اړتیا لرو؛ لومړی د سیمه ییز او نړیوال سیاست پردوکترینو ملي اجماع ته رسېدل، د دغې اجماع د تمثیل او تعمیل لپاره واحده سیاسي رهبري رامنځته کول او د عملي کولو پرمهال یې د لویو ګټو لپاره له کوشنیو ګټو او په کوردننه سیالیو تېرېدل.

۳ـ   د افکارو انارشي،

سیاست له ( فکر) څخه تش دی.  سیاسي کړنې وار له مخه تفکر څخه پرته ترسره کیږي. د سیاست شوقیان تر فکر زیات پر ګټو او څوکیو راټولیږي. موږ د سړې جګړې پرمهال د دوو ښکېلاکي فکري مکتبونو ( کومونیزم او کاپیتالیزم) د مېچنو ترمنځ دومره وځپل شو، چې د درېیم تفکر شتون بیخي منلای نه شو. موږ لاهم د افغانستان د جغرافیايي، فرهنګي، ایکولوژیکي، بشري او طبیعي شرایطو سره سم د پرمختګ او ځانرغوونې پر خپلواکه لاره فکر کول نه دي ازموییلي. موږ لاهم ( افغانیزم) په یوه فکري منظومه نه دی بدل کړی. فکري ګډوډي همدا ده، چې ګڼ شمېر زاړه سیاستوال لاهم د چپو مکتبونو په ناستالژیک حسرت کې سوزي، لېبرال تکنوکراتان مو په یرغه سورلۍ د (بازاراقتصاد) په خوا ځغلي. هغه هم په داسې ټولنه کې، چې نه په کې ( بازار) شته او نه هم ( اقتصاد). د لېبرال تکنوکراتانو هره طرحه چې ناکامه شي، نو وايي: په امریکا کې خو داسې نه وي؟ او انګلستان خو په دې طرحه کې بریالی دی. دوی هیچا پوه نه کړل، چې دغو هېوادونو دا مزل له څلورو پینځه سوه کلونو را په دې خوا پیل کړی او لومړنۍ پانګه یې هم د ښکېلاک پرمهال زېرمه کړې ده.

موږ ملي تفکر هم کافر ګڼلی دی. ( ملي) اصطلاح دواړو جګړه مارو ډلو( نیم کومونیستي او ايډیولوژي ځپلیو بنسټپالو) کافره ګڼله، دواړه په داسې انټرنشنلیزمونو پسې روان ول، چې بیخي لارامنځته شوي نه ول.

د دواړو انټرنشنلیستو ډلو په نظر ( ملي) تفکر د فاشیزم، سکټریزم یا راسیزم  بنسټ جوړوي، حال دا چې دا نظر بشپړ ناسم دی. هغوی چې لسیزې پخوا یې د نشنلیزم نظریې پربنسټ په دوو اړخونو (سوشل دموکراسۍ او مائیویزم)  کې مبارزه راپیل کړې وه هم په کوشنیو قومي ـ سکټریستي پوستینونو کې خوسا شول او خپل باور یې له لاسه ورکړ.

پر علمي تفکر ولاړ ملي سیاست ځکه رامنځته نه شو، چې خلک په بېړنیو بدلونونو عادت شوي دي، دوی د پرمختګپالنې او ریفورمیزم په منظمو او ګام پرګام فکري  هڅو باور نه لري او یا یې حوصله نه لري.

تر ټولو بد عادت دا دی، چې فکري مبارزې ته حوصله نه شته او که تاسو له چا سره پر سیاست کولو خبرې کوئ، نو درته وايي: وروره همدا نن باید حاکمیت راوپرځول شي او همدا سبا باید کوڅو اوسړکونو ته راووځو، خلک ووژنو او ځانونه وښییو، ستاسو طرحې ښې دي، خو نه یې حوصله شته او نه وخت.

موږ پرکودتايي  سیاستلوبو او لنډپارۍ عادت شوي یو.

۴ـ  د سیاست او اقتصاد ورکه اړیکه :  په روانو سیاستلوبو کې جرمي اقتصاد او یا هم ایډیولوژیکو باورونو د سراسري اقتصادي سیستم ځای نیولی دی. تاسو به له خورا لږو مقتدرو سیاستوالو څخه د اقتصادي زېربنا په اړه طرحې اورېدلې وي. د خلکو د خیټو مړول، کارموندل، تولیداو خدمات څوک نه پېژني، د دې پرځای یوه برخه سیاستوال په پټه یا ښکاره د مخدره موادو په کاروبار، انسان تښتونې، د کانونو مافیا، د زمکو غصب او له بهرنیانو سره په پوځي قراردادونو کې ښکېلتیا اقتصادي فعالیت ګڼي او پر جرمي اقتصاد تکیه کوي. بله برخه سیاستوال فکر کوي، چې د خلکو عقیدې او باورونه مهم  دي، روزي خو هسې هم له اسمانه راپریوځي، مهمه دا ده چې خلک دې د دوی په شان باور ولري. دوی یوازې هغه خلک ژوندي غواړي چې د دوی په شان عقیده لري، نور ټول د وژلو وړ دي. په داسې سیاستوالو کې چې د سیاست زړی او مرکزیت یې باورونه او عقیدې دي، اقتصاد ته ځای نه شته. له همدې کبله د افغانستان د روانو اوبو د مدیریت، د کروړ زمکو ژغورنه او راژوندي کول، د کانونو ملي برنامې (استخراج، پروسس او د وروستیو محصولاتو صدور)، له ترانزيتي موقعیته ګټه اخیستنه، د وړو اقتصادي پروژو او خدماتي سکتور وده، د مسلکي تخنیکي وړتیاوو لوړول او په نړیوال مارکیټ کې خپل دریځ تثبیتول اصلاً لوکسې خبرې ښکاري او بس.

له همدې ځایه ده، چې نور نو په افغانستان کې ملي اقتصاد د ملي سیاست بنسټ نه ګڼل کیږي او ځای یې جرمي اقتصاد او پر عقیدو جګړې او وژنې نیولی دی.

۵ـ  ( انسان ) چېرته دی؟

زموږ په سیاستونو کې هرڅه شته، خو د دې خاورې د ( انسان ) نښه او ځای په کې نه شته. که له هرسیاستوال څخه وپوښتې د څه لپاره لګیا یې ؟ نو درته وبه وايي :  عقیده ژغورم . خپلې ګټې ژغورم، خپله څوکۍ ژغورم، وطن ژغورم، حکومت ژغورم، قوم ژغورم، ژبه ژغورم….

انسانژغورنه یو هم نه پېژني. په سیاستونو، افکارو، فعالیتونو، مرده باد وزنده باد کې د دې هېواد انسان نه ښکاري. ( له ودان افغانستان ګوند پرته) ماله بل چا  نه دي اورېدلي، چې زما ټولې سیاسي هڅې د دې لپاره دي، چې د دې هېواد د ( انسان ) د ژوند شرایط ښه شي. کار، تولید، ډوډۍ، پاکې اوبه، سرپناه، حقوقي حیثیت او هوسا ژوند ولري. هیچا داسې لاره چاره نه ده راپېژندلې چې د افغانستان له اوبو، زمکې، لمریزې اینرژۍ، باد، کانونو، ترانزیتي موقعیت، ځوان بشري ځواک، توریستي جاذبې، فرهنګ او نورو شتمنیو څخه دې په عملي توګه د دې خاورې د انسان د مړښت او هوسایینې لپاره ګټه پورته کړای شي.

موږ د سیاست تعریف پېژندلی نه دی ، چې وایي:

سیاست له اجرایوي ـ اداري ځواک څخه د وسیلې په توګه داسې ګټنه ده، چې په سنجول شوي او وارله مخه برنامه شوي ټولیز عمل کولو، د یوې ټولنې د وګړو انساني ژوند شرایط له پرون څخه نن او له نن څخه سبا ته بهتره کړای شي.

حللارې :

تر هرڅه وړاندې باید، د سړې جګړې ناولی میراث له خپلو ذهنونو او افکارو څخه وڅنډو او د یوه نوي نسل پر نن او سبا تمرکز کول تجربه کړو. د سړې جګړې پېښې یوازې او یوازې د ترخو تجربو په توګه د پام وړ دي اوبس. ددغو تورو او تیارو کلونو پېښې باید کله کله د اړتیا پرمهال ترخپلې مخې کېږدو او زده کړه ورڅخه وکړو، تردې ورهاخوا د زړو دوښمنیو او ناندریو زمانه تېره وبولو او ښايي ځوان نسل د یوې شعوري او ارادي سیاسي زمانې لوري ته ورمخه کړي.

سازماني خوځښتونه باید له سیمه ییزو، قومي او ژبنیو کوشنیو کړیو څخه راووځي او پر فکر محوره ملي جوړښتونو بدل شي، چې په مرکزیت او محراق کې یې د دې هېواد ( انسان) ولاړ وي.

د حللارې لومړی اصل دا وګڼئ، چې سیاسي راتلونکی له سیاسي ګوندونو پرته بدلولای نه شو.

د پخوانیو ګوندونو تېروتنې، ناسمې  کړنې، بد نوم او ترخې خاطرې نه ښايي په دې مانا واخیستل شي، چې ګوندونه بد دي او بیا دې نه رامنځته کیږي. د اوبو ناولتیا او خوسا کېدل په دې مانا نه دي ، چې هیڅوک دې اوبه نه څښي، بې اوبو ژوند او بې ګونده سیاست کېدلای نه شي. له همدې کبله د اوبو د ککړتیا پرمهال د دې لپاره چې خلک له تندې مړه نه شي، نو یوازینۍ لاره دا ده، چې پاکې اوبه ومومو او له ګوندونو څخه د ترخې خاطرې پایله باید دا وي، چې پاک، ریښتیني او بدلون راوستونکي ګوندونه رامنځته کړو.

داسې ګوند ( یا ګوندونه) چې د یوې علمي ـ  عملي کړنلارې او فکرمحوره برنامې خاوند وي . د ټولو هڅو وروستۍ موخه یې د دې هېواد د انسان هوسایینه او ښه ژوند وي. سیاسي فعالیت یې اقتصادي بنسټ ولري او خلک د منطق و استلال په مټ پرځان رامات کړي، نه د ټوپک او ګواښ له ویرې یا د ایډیولوژیک دګماتیزم په جبر.

داسې ګوندونه باید په راتلونکي کې سیاسي ډګر ته په بشپړ دیموکراتیک ماهیت  ورننوځي او کړنې یې د بشري حقونو له نړیوالو ارونو سره په ټکر کې نه وي.

د نویو ګوندونو کار له درېیو پړاوونو تیریږي:

ویښتیا، روښانتیا او بدلون.

د ویښتیا په پړاو کې د مثبت بدلون لپاره د خلکو پام رااړول او په منظمو خوځښتونو کې یې تنظیم مهم دی. د روښانتیا په پړاو کې باید د اصلاحاتو تفکر عام شي او داسې سیاسي ادبیات راوپنځول شي، چې د هغو په مرسته ټولنیز ارزښتونه او مادي شتمنۍ د ( انسان ) لپاره استخدام کړای شي. په دې پړاو کې باید دا جبر له منځه ولاړ شي، چې د سیاستونو او باورونو یا نورو تش په نامه ارزښتونو لپاره دې انسانان قرباني کیږي او یو ځانګړی پوړ دې د دغو قربانیو( !) پر ګټو مزې و چړچې وکړای شي.  روښانتیا له فکري او ذهني غلامۍ څخه د انسانانو د خپلواکۍ دوره ده، هېڅوک نه ښايي د خپلو باورونو لپاره د انسان خپلواکي ترې واخلي او فردي و ډله ییز زبېښاک ښايي نور په یوه تولیدي و کاري فعالیت کې په داسې ګډون بدل شي، چې قوانینو تعریف کړی وي او انسان یې په بدل کې د خپل ژوند اړتیاوې پوره کړای شي.

د بدلون پړاو هغه مهال پیلېدلای شي، چې خلکو يې په زړونو او ذهنونو کې اړتیا منلې وي. د افغانستان نومهالي تاریخ څوځله له پاسه مخ کښته جبري بدلونونه چې د وسلو او پوځي تاوتریخوالي په پایله کې راوستل شوي دي، تجربه کړي. یوه هم سمه پایله نه ده درلودلې، نه تش په نامه چپ بدلون او نه هم ښي.

دا بدلونونه  نه ول، کړکېچونه او ټولنیز ټکانونه ول، چې خلک یې د راویښېدو پرځای ګنګس او سربداله کړل.

ریښتینی تحول او بدلون د اوږدمهالې شعوري ویښتیا په پایله کې راتللای شي، چې پرګنې يې په خپله عملي کړي، البته فکري او سیاسي رهبري یې داسې ګوند یا ګوندونه پر غاړه لري، چې د ریښتیني بدلون پروسه مدیریت کړي، نه دا چې په دغه نوم او عنوان یوازې واک ته د ځان رسولو هڅه وکړي او کله یې چې سیاسي واک وځواک ترلاسه کړل، خلک په نیمه لار کې یوازې پریږدي.

ځوان نسل باید د سړې جګړې له ناولي میراث څخه د پرېکون لومړی عمل له دې ځایه پیل کړي، چې په دودیزو خوځښتونو پسې تلل پریږدي او منځتشو مارکونو پرځای په افکارو پسې تلل زده کړي.

اقتصاد د سیاست بنسټ دی. سیاست پېژندل او پرې پوهېدل دومره سخت نه دي، له شته طبیعي ـ ایکولوژیکو او ټولنیزو امکاناتو څخه د خلکو د ژوند د شرایطو د ښه والي لپاره ګټه اخیستنه ده. ځوان نسل باید پر دې فکر وکړي، چې څنګه یو له بل سره د سیاسي ملګرتیا په پایله کې له خپلو اوبو، طبیعي سرچینو، موقعیت او فرهنګي شتمنیو څخه د خپلو هېوادوالو د هوسایینې لپاره ګټه پورته کولای شي؟

تر دې وروسته هرلوی یا واړه تش په نامه ګوند، چې د افغانستان لپاره اقتصادي طرحه نه درلوده، د ملاتړ وړ نه دی، ولو که په لکونو کسان پسې روان وي.

حللاره دا ده، چې ځوان نسل پروسلو او تورو پیسو راټولېدل هېر کړي، د دې پرځای پر خپل بشري ځواک، فکري تومنې او پر یوه سیاسي ـ اقتصادي تفکر د راټولیدو پرقدرت باور ولري.

موږ باید خپله سیاسي ایکولوژي و سایکالوژي له سره تعریف کړو، جوړه یې کړو او له شته افتونو او زیانونو څخه یې پاکه کړو.

په پردیو ایزمونو، سیاسي مکتبونو، سیستمونو او افکارو باور پریږدو، له نړیوالو تجربو څخه یوازې زده کړه او تجربي ګټنه بویه ، نه ړنده او ناسنجول شوې تکیه .  موږ ته ښايي له هر نړیوال سیاسي مکتب او باور څخه له خپلو شرایطو سره سم مثبتې او ګټورې تجربې راټولې کړو او پخپله یو افغاني سیاسي مکتب ورڅخه جوړ کړو، چې زموږ له فرهنګي، ټولنیز او هېوادنیو شرایطو سره سم، موږ له دغه حالت څخه وایستلای شي. زه همداسې یوه فکري بهیر ته چې زموږ له ټولنیز ـ طبیعي او فرهنګي وضعیت سره سمون ولري او موږ پر یوه افغاني سیاسي مکتب راټول کړلای شي ( افغانیزم ) وایم، لوستونکي یې هر بل څه ګڼلای شي، خو چې موږ د ژغورنې په پار پرې راټول شواو خپله ټولنه له روان ناورین څخه وایستلای شو.

ودان افغانستان ګوند، د همداسې یوې فکري ، علمي او عملي منظومې طرحه رامنځ ته کړې ده. البته په سازماني او عمل ته د راوستلو په کار کې به یې لا ډېر پرمختګ نه وي شوی، چې دا کار د ځوانو افغان کادرونو پراخ ګډون او رهبرۍ ته اړتیا لري.

موږ د دګماتیزم مخالف یو، هيڅکله د خپل سیاسي تفکر پر هرومرو او بشپړ سموالي ټینګار نه کوو، خو لږ ترلږه یوه داسې فکري او علمي دیسکورس د پیلولو نوښت خپل حق بولو، چې د بشپړې انارشۍ او فکري ګډوډۍ په فضا کې مو رامنځته کړی دی.

د دې لیکنې د پای په کرښو کې ، ځوان نسل پر همداسې یوه سالم او رغوونکي دیسکورس او خبرو اترو کې د فعال ګډون او یوې عملي ـ سازماني پایلې ته د وررسېدو پړاو ته رابولم، چې له پخوانیو ترخو تجربو څخه بشپړ پرېکون او د یوې نوې لارې پیلون یې  پایله وي.

 

داشتن ”هویت ملی” چرا ضرور است؟

میرعنایت الله سادات

جنوری 2019

پس از آن همه تقابل و رویارویی در جامعه ای ما، انسانهای با مواضع وتعلقات ازهم متفاوت در گذشته، اکنون پهلوی هم و در داخل یک سیستم دولتی قرار گرفته و میگویند که حالا مشترکأ برای وطن و مردم شان خدمت مینمایند. سوال مطرح میشود که:

آیا این چرخش، با انتباه از تجارب گذشته، یک تحول آگاهانه است؟ یا جبر روزگار؟ ویا ترس از آینده؟ ویا بمنظور مقابله با طالبان و حامیان آنها؟ آیا آنها در زیر فشاربین المللی حاضر به همکاری مشترک شده اند؟ و یا اینکه بر طبق پرسش اولی، واقعأ خود آنها از حوادث گذشته پند وعبرت گرفته اند؟ قابل سوال است که آیا آنها واقعأ حاضراند که بر تعلقات تخریش آور گذشته ای شان خط بطلان کشیده، هویت گروهی خودرا کنار بگذارند و بدور ”هویت ملی” شان حلقه بزنند؟ اگر چنین است؟ باید آنها کدام راه و روش را در پیش گیرند؟ و از چه چیزها بپرهیزند؟ تا ”روحیه ای ملی” خویش را بازیابند. جواب صادقانه به همه ای این سوالها ضرور بوده و چگونگی پاسخ هریک ازین افراد، مواضع آنها را در برابر وطن و مردم بازگو میکند. طبعی است که آمادگی بخاطر تحقق مشی ملی، نظر به درک، شعور و احساس هر انسان فرق مینماید و برای بالابردن سطح چنین آمادگی باید قضیه را به مباحثه گرفت تا عوامل بازدارنده، شناسایی شده بتوانند. بخاطر راه اندازی چنین مباحثه، لازم به نظر میرسد تا روی اصطلاح ”هویت ملی” و مصطلحات متمم با آن (ملت، دولت ملی و ملی گرایی) توجه نموده و بصورت مشخص در مورد ”هویت ملی افغانها” اندکی تـأمل و تعمق کرد.

1 ”هویت ملی” چیست؟

در رابطه به شناخت از ”هویت ملی” نظریات گوناگون ارائه میگردد که همه ای آنها در قالب دو مکتب فکری ذیل شناسایی میشوند:

طرفداران تیوری وراثت (1): از نظر آنها، ”هویت ملی” یک پدیده ای ازلی ودر خلقت انسانها نهفته بوده، میراثی و لایتغیر میباشد (2). چنین شیوه ای تفکر و شناخت از هویت ملی، سرلوحه ای درک نازی های المان را تشکیل میداد. آنها نژاد را پایه و اساس ”هویت ملی” خود قرارداده و جاهلانه پروپاگند مینمودند که نژاد آرین از ازل و در خلقت خود، برتر از دیگران است.

طرفداران تیوری سازندگی (3): پیروان این مکتب فکری معتقد اند که ”هویت ملی” مربوط به خلقت انسان نبوده، بلکه ”محصول و ساخته ای فرهنگ انسانها میباشد. ارزش های فرهنگی ساخته می شوند و بازهم مجددأ و بطورمسلسل بمیان میآیند. آنها استدلال مینمایند که تمام داشته های فرهنگی، فرهنگ را میسازد”(4).

همینطوردرمورد اجزای مکمله ای ”هویت ملی” شناخت های متعدد از جانب دانشمندان ارائه شده است. ”انتونی سمیت” (5) در اثرش به سال 1991 ازین اجزاء نام میبرد:

الف – قلمروتاریخی یا وطن

ب – گفته ها و خاطرات تاریخی و مشترک

پ – فرهنگ مشترک توده های مردم

ج – حقوق مشترک وثبت شده در قانون ووظایف تمام اعضأ

د – اقتصاد مشترک و پر تحرک در داخل قلمرو برای اعضأ

”کیروتی” (6) در سال 1992 این عناصر پنجگانه (زبان ،ادبیات ، تاریخ مشترک، نژاد و مذهب) را برای تکمیل تعریف ”هویت ملی” برشمرده وخاطرنشان میسازد که بنابرذوق و سلیقه ای سیاسی انسانها بر هریک ازین عناصر، مشخصأ تاکید صورت میگیرد.

”هویت ملی” را میتوان از نظرلغوی به کلماتی چون ”مطابقت کامل ملی”، ”تساوی ملی” و ”خود اگاهی ملی” توضیح و بیان کرد. ”هویت ملی” هم وجود یک ملت را در برابرخارج مشخص میکند و نیز بخود هر فرد یک ملت، در داخل و خارج کشور ”هویت” میدهد. یعنی انسان درپرتو این کلمه جایگاه خود و جایگاه جامعه ای خودرا می شناسد. وقتی انسان در خارج از قلمروملی خود قرارداشته باشد، هویت ملی او بیشتر مورد توجه قرار میگیرد.حتی خود آن شخص بیشتر به هویت ملی خود توجه مینماید. هرکسی که به مقصود اصلی این کلمه پی نبرده و نسبت به ”هویت ملی” خود شک و تردید دارد، بصورت طبعی در بحران هویت قرار گرفته، راه گم و به کجراهه میرود.زیرا احساس او در رابطه به هویت خودش و جامعه اش دچار بحران شده است.

در جهان پرآشوب ما ،امروز همه کس از آزادی و استقلال دم میزند ولی میان این دم زدن ها، فرقهای زیاد وجود دارد. یعنی آنهایی که آزادی را تنها ”برای خود” ویا ”گروه ای خود” میخواهند، از ندای مردمی که در خدمت ملت خود قرار گرفته، خیرو سعادت خودرا در پناه آزادی همه ای مردم خود جستجو مینمایند، جدا میباشد. انسانهای که آزادی خودرا در آزادی همگانی می یابند، بصورت طبعی ذهن شان به یک مدار فراتر از منافع گروهی و شخصی معطوف گردیده و با شعور کامل بخاطر برآورده شدن منافع ملت شان گام میگذارند. به عبارۀ دیگر، اینها در یک سطح معینی از”درک ملی” قرار داشته و قادر اند که با منافع کشور شان برخورد شعوری بنمایند. به افادۀ روشن تر، اینها صاحب ”تفکرملی” بوده و در جهت رفاه جامعه و عمران سرزمین شان، مشی روشن و واقعبینانه دارند. همین ها اند که ”روحیۀ ملی” را در یک جامعه تقویت کرده و ”هویت ملی” را تمثیل مینمایند. نه آنهایی که به هویت های گروهی و یا هویت های محلی چسپیده و تلاش میورزند تا چنین هویت ها را جانشین ”هویت ملی” که یک مفهوم فراگیر و همگانی است، بنمایند. چنین اشخاص فی الواقع، آب را به آسیاب دشمن ریخته و در حمایت از بیگانگان، بر ضد منافع ملی، تمامیت ارضی و هویت ملی خود دست بکار میشوند.

اگر قوانین عادلانه در جامعه حکمفرما نباشد و اتباع بالوسیله ای رأی آزادانه ای شان در انتخاب حکومت ها نقش نداشته باشند، در آنصورت اکثریت مردم در محکومیت بسر برده و حکومت نمیتواند ممثل ارادۀ آنها باشد. درنتیجه، مردم خودرا در سیاست های جاری و هدفهای دور نمائی رژیم حاکم، شریک نمی دانند .چون حاکمیت حق انحصاری ملتها میباشد، در چنان حالت این حق آنها غصب شده و خطرآن متصور است که گروههای مختلف مردم بخاطر اعادۀ حقوق شان به پا خیزند. بالاثر این خیزش، نیروها بصورت متقابل آرایش یافته و انقطاب بر جامعه مستولی میشود. در چنین حالت اگر طرفین درگیر از خرد سیاسی برخوردار نباشند، خطر پیدایش هویت های جداگانه بروز مینماید که ظهور این وضع، ”هویت ملی” را تخریب مینماید. بالخصوص در حالاتی که طرفین به بلوغ فکری نایل نگردیده باشند، ایشان به هر وسیله (حتی وسایل قهریه) متوسل شده، علیه همدیگر میتازند. و وجوه مشترک را نادیده میگیرند. بادرنظرداشت نقش و جوانب مختلف ”هویت ملی”به این نتیجه میتوان رسید که:

اولأ ”هویت ملی” محصول مدرنیته بوده و با پدیده های دیگری مانند ملت، ناسیونالیزم و دولت ملی پیوند دارد.

ثانیأ ”هویت ملی” تابع دو متحول، یکی سطح سیاسی و دیگری سطح فرهنگی / اجتماعی میباشد. بنأ شکل گیری”هویت ملی” هم، پا به پای انکشاف در هر دوسطح بوقوع می پیوندد.

2– ملت چیست؟ و ملی گرایی چه را افاده میکند؟

ملی گرایی را نمی توان بدون ارتباط با مفاهیم ”ملت” و ”هویت ملی” توضیح کرد. همچنانی که در مورد هویت ملی، مختصرأ در بالا بحث شد، اینک ضرور است تا اندکی روی مفهوم ملت هم مکث شود.

ملت چیست؟ شاید ساده ترین تعریف این باشد که ملت را منحیث مشارکت جمعی و مرکب از مردمی تعریف نمائیم که خودرا متعلق به چنین مشارکت احساس مینمایند. اما این تعریف بیش از اینکه ساده باشد، حاوی بغرنجی ها است. زیرا این تعریف افاده مینماید که ”ملت” گویا در گذشته هم وجود داشته است. بنأ مبتنی بر این تعریف، جمعیت یک قریه هم میتواند که یک ملت باشد. همینطور این معنی هم از آن استنباط میشود که ”تعلق ملی” چیزی است که گویا انسان میتواند آنرا انتخاب کند. همین بغرنجی و دقت روی آن، ابعاد قضیه، بخصوص جهات سیاسی و تاریخی آنرا برملاء میسازد. از نظر گوئیبرنو(7)، ملت حاوی این پنج بٌعد میباشد: روانی، فرهنگی، ارضی، سیاسی، و تاریخی.

مسئله ای تاریخ و عمر ملت همیشه مورد مباحثه ای دانشمندان قرار داشته و بارها از جانب آنها این سوال مطرح میشود که آیا ملت یک پدیدۀ انتیک (قدیمی) است؟ و یا به قرون جدید تعلق داشته و معاصر میباشد؟

شماری زیادی از دانشمندان دیده های مدرنیته و ملت را در یک ارتباط باهمی به بررسی گرفته اند. از آن میان ”ارنست گیلنر” استدلال مینماید که ملت یک محصول انقلاب صنعتی بوده و نمونه ای جدیدی یک تشکل اجتماعی – سیاسی میباشد. او معتقد است که در نتیجه ای تحولات اجتماعی، ادبیات و طرز دید انسانها هم تحول نموده و در پرتو مدرنیته و ادامه ای پروسه ای صنعتی شدن، ”ملت” و ”دولت ملی” به میان میآید.(8)

ملی گرائی چی را افاده مینماید؟:

ملت گرایی یک اندیشه ای سیکولر و مربوط به عصر صنعتی است. این اندیشه پا به پای صنعتی شدن جامعه رشد و نمومی یابد. اگر اصول فرهنگی – اجتماعی یک ملت با طرح سیاسی تکمیل گردد، درآنصورت، ناسیونالیزم همان ملت برجسته گردیده و استقامت های کاری و اهداف یک جامعه را مشخص میسازد. ”شولس” به این نظر است که: ”درک یک ملت، موجودیت قابل دید فزیکی ندارد. باید به آن عقیده داشت”.(9).

طی دو قرن گذشته در اروپا، کشور های اروپائی استقامت های پر از نوسان و تمایلات اعتدالی و یا افراطی را در خواسته های ناسیونالیستی شان مطرح کردند. این خواسته ها، گاهگاهی مقابل هم قرار گرفته و موجب خشونت ها، حتی انگیزۀ برای درگیری های منطقه یی و یا جنگ جهانی شده است.

مراحل اول ناسیونالیزم در اروپا که فرهنگ فیودالی را منسوخ کرد و در دفاع از قدرت مرکزی و دولتهای ملی برآمد، در حقیقت خواستی بود که که همپای تکامل جوامع اروپائی، در آن مقطع تاریخ تبارز یافت. اما وقتی که این ناسیونالیزم در خدمت کلونیالیزم اروپائی قرار گرفت، کاملأ اصول و موازین اولیه ای خودرا از دست داد . حتی اشکال افراطی آن در قالب های منحوس فاشسزم و سیاست اپارتاید متبارز گردید. ناسیونالیست های اروپائی همین امروز در ازاء ضدیت با مهاجران و پناه جویان در کشور های شان، فیصدی های تشویش آور آراء را در انتخابات بدست میآورند.

قرار دادن ناسیونالیزم بر محور نژاد و یا مذهب فی الواقع همان تمایلات فاشیستی است که بدون عکس العمل نمانده و علیه آن مقاومت ها در همه جا نضج میآبید. همگام با رشد اقتصادی و پیشرفت های فرهنگی – اجتماعی، ساختار دولتها هم تکامل می یابد و در تلفیق با ملت، مدرنیزه میشود. چنین دولتها در علم سیاست بنام ”دولت ملی” یاد میگردند. در کشور های جهان سوم هم که شمار زیاد آنها در سابق به زیر سلطۀ استعمار قرار داشتند، بالاثر تماسها و دسترسی جوانان به کتب و نشرات اروپائی، طرز تفکر ملی گرایی در حلقات روشنفکری آنها راه یافت. به این ترتیب باآنکه به سطح معین رشد اقتصادی و اجتماعی نایل نشده بودند، افکار ملی گرایی در میان منورین و رهبران آزادی خواه آنها رسوخ یافت. آنها با همین اندیشه در مبارزه علیه استعمار شتافتند و از هویت و استقلال ملی خود در برابر استعمار دفاع کردند که ملت افغانستان در جریان این مبارزه مقام شامخ و برجسته دارد.

3 – ”هویت ملی افغانها” چگونه به میان آمد؟

ملی گرایی افغانی را نمی توان با آنچه که در اروپا زیر اصطلاح ناسیونالیزم افاده میشود، مرادف دانست . گاهگاهی دیده میشود که بعضی ها، تفاوت فاحش میان زیربناهای اقتصادی در اروپا را با سطح زندگی جوامع رو به انکشاف درک نتوانسته و خواسته های ناسیونالیستی اروپائی را که از تفوق جویی های اقتصادی آنها نشأت میکند، با ملی گرایی افغانی که کاملأ انگیزۀ دفاعی دارد، مرادف میدانند. در حالیکه هردو پدیده نه تنها مشابهه و یامرادف نیستند، بلکه به شدت علیه همدیگر قرار دارند. ملی گرایی افغانی بازتابی است از ”هویت ملی افغانها”. این ملی گرایی در جنبش های پیهم مقاومت علیه مهاجمین بمیان آمده و نمو کرده است .ملی گرایی افغانی، تفکری است که موجب وحدت و یکپارچگی گروههای مختلف اجتماعی افغانستان شده، ماهیت تعرضی علیه کدام کشور خارجی را ندارد و هرنوع برتری جویی قوم و مذهب را در داخل و خارج افغانستان مردود میشمارد. انگیزه های ملی گرایی افغانها، همراه با تاریخ پر ازفراز و نشیب آنها قوام یافته و بر پایه ای دفاع از سرزمین و داشته های فرهنگی مردم این مرز و بوم استوار میباشد.

موقعیت جغرافیائی افغانستان خصلت خاص جیوستراتیژیک به این خطه داده و همیشه مشوق تاخت و تاز مهاجمین درین سرزمین گردیده است . بالمقابل، وضع طبعی کشور همیشه زمینۀ آنرا بوجود آورده است که رزمندگان افغان در عقب سخره های سخت، سنگر گرفته و بمقابل مهاجمین بتازند. همین رخداد ها سبب شده است که استقلال طلبی به خصلت بلامنازع مردم افغانستان مبدل شود. بی جهت نیست که تمثال های ازین خصلت در تمامی بیرق های تاریخی و ملی مردم افغانستان و در تمامی یادگارهای منقوش در مناره ها، ذریعه ای سمبول های رزم و پیکار انعکاس یافته است. همۀ این تصاویر روحیات ملی و استقلال طلبی افغانها را از گذشته ها تا امرور بیان مینماید.

به عقیدۀ بسا مورخین، روحیه ای مدافعوی مشترک بمقابل مهاجمین خارجی – علی الرغم تفاوتهای قومی و لسانی – ملت واحد افغان را بوجود آورد. مبارزات هوتکی ها در غرب افغانستان بمقابل تسلط صفوی ها و مبارزات روشانی ها در شرق بمقابل سلطه مغلها، مبین روحیات ملی افغانها بود. این مبارزات علاقمندی افغانها را به تشکیل یک ”دولت مستقل” در شروع قرن 18 تبارز داد. تا بالاخره این آرزو به زعامت احمد شاه بابا تحقق یافت و بسال 1747 دولت افغانستان تأسیس شد. گرچه این دولت ترکیب کاملأ قبایلی داشته و در شرایط عقب افتادۀ اقتصادی تأسیس شده بود، ولی توانست که علی الرغم توطئه ها و تجاوزات ویران کن استعمارگران روسی، انگلیسی، فرانسوی و معامله گریهای حکومات ایرانی، بازهم تجزیه نشده و بیرق ملی افغانها همیشه در اهتزاز باقی بماند. بمقابل این تجاوزات، مقاومت های ملی توأم با طرز تفکر افغانی در قلب و ذهن افغانها جا گرفت. اما آیدولوژی یک ”دولت ملی” در شروع قرن 20 از جانب اولین مشروطه خواهان و بعدأ جنبش”جوانان افغان” فورمولبندی شد. آ نها پیشتازان و نمایندگان فکری یک دولت ملی در افغانستان بودند. گرچه پخش این آیدولوژی بالاثر نبود یک رشد متوازن اقتصادی در محلات و سیاست نفاق افگنانه ای هیأت های حاکمه، سالهای زیادی به شهر کابل محدود مانده بود. ولی ملت افغان با درک عمیق از تاریخ پرتلاطم وطن شان و با الهام از اندوخته های فکری نیاکان آنها، مانند گذشته در کنار هم قرار داشتند. ”اتحاد در تاریخ و تفاهم نسبت به آینده” ملت افغان را بوجود آورد.

امروز بیش از هر وقت دیگر احساس میشود که ضرورت ترویج و تعمیق اندیشه ای ملی گرایی، بخاطر حفظ استقلال، هویت ملی و تمامیت ارضی به وظیفه ای تأخیر ناپذیر مردم افغانستان مبدل میشود. از نظر داخلی هم ترویج ”ملی گرایی افغانی” ضرور بوده و باعث ارتقاء جامعه میگردد. زیرا چنین اندیشه در نزدیک ساختن و همکاریهای باهمی تمام گروهها به سطح ملت مهم بوده و در جهت نیل به ”تشکل هویت ملی” نقش محوری دارد . بر اساس تیوری ”انتونی سمیت”، باید دکتورین ناسیونالیزم موجب تحقق چنان پروگرام سیاسی گردد که به ”خود مختاری ملی”، ”اتحاد ملی”و ”هویت ملی” بی انجامد.

با مطالعه ای اصول فوق معلوم میشود که چسپیدن به یک گروه نژادی، زبانی و مذهبی نه تنها ارتباطی با اندیشه ”ملی گرایی افغانی” ندارد، بلکه ذهنیت های منسوخ و ماقبل تاریخ معاصر در جهان را بطور لجوجانه مطرح میسازد .چنین تمایلات فکری، پروسه ای تکامل دولت موجود را به یک ”دولت ملی” و ”مدرن” تخریب نموده و گروهای کم شعور جامعه را در ضدیت با ”اتحاد ملی” و ”هویت ملی” میکشاند.

4 – چرا بعضی از وطنداران از مدار هویت ملی کنار میروند؟

دوری گزینی از ”هویت ملی” انگیزه ها و عوامل گوناگون دارد که از جمله می توان شاخص ترین آنرا اینطوربر شمرد:

ـــ چون آزادی قلم و مطبوعات در جامعه ای ما، گاهگاهی و آنهم بصورت قسمی در شهر های بزرگ بوجود آمده، ولی به زودی از میان رفته است. بنأ‌ بخاطر نبود نشرات و اطلاعات، گروههای مختلف اجتماعی عمومأ از مشکلات، امکانات و اندیشه های همدیگر به درستی اطلاع نداشته اند و آنچه میدانستند، تحریفی بود که از جانب خوانین و ملک ها به خورد آنها داده میشد. لذا اعوام الناس کدام موظعگیری مستقل نداشته و ذهنیت آنهارا، خان و ملک آنها تمثیل میکرد. در چنین وضع، تفاهم و یکپارچگی گروههای ازهم متمایز اجتماعی نیز در گرو همین چهره های متنفذ قرار داشت. این چهره ها بصورت طبعی، علاقمند همبستگی ملی نبودند و تلاش شان در جهت منزوی ساختن جمعیت زیر نفوذ شان از سایر وطنداران بود. تا با دوری گزینی مردم ما از همدیگر شان، مسایل و ذهنیت ها را مطابق خواست و میلان خود انعکاس بدهند. امروز در بسا نقاط افغانستان، جای آنها را مهره های دیگری بنام ”قوماندان” و ”رهبر” اشغال کرده است ولی همان سیاست منزوی سازی در ساحه ای نفوذ شان، کمافی السابق دنبال میشود .چنین انسانها به هر نامی که یاد شوند و یا به هرگونه ای که عمل کنند، در آخرین تحلیل نقش همگون دارند و آن عبارت از یک نقش ”حایل” در میان گروههای مختلف اجتماعی است. آنها نمی گذارند تا مردم با همدیگر شان نزدیک شوند و باهم بی آمیزند.

خوشبختانه امروز حوادث جاری در منطقه و جهان طوری سیر مینماید که بالاثر آن، مهره های”حایل” روزتا روز نقش خودرا از دست می دهند. زیرا در پرتو توسعه وسایل اطلاعات جمعی، افراد مربوط به گروههای مختلف اجتماعی بطور مستقلانه از خواست ها، نیاز ها و اهداف همدیگر مطلع می شوند. بکارگیری تکنالوژی های جدید در عرصه ای نشرات، زمینه ای آنرا بوجود می آورد تا بطور روز افزون، درک انسانها از محاصره مهره های ”حایل” رهایی یافته و در مدار یک شعور ملی و همگانی قرار بگیرد.

ـــ اگر همین وضع ادامه بیابد، دیر یا زود، مقیاس ها و موازین نفوذ در جامعه عوض میشود. در آن حالت مرزبندی ها و سد بندیهای ذهنی میان ملت افغان فرومیریزد و همپای این روند تکاملی، میتوان امیدوار بود که در آیندۀ نزدیک اگر یک نیروی سیاسی در پناه ”هویت ملی” قرار نداشته باشد، ناممکن است که حمایت توده های مردم را جلب نماید.

در جامعه ای کنونی افغانستان، دیده میشود که پس از سقوط رژیم طالبان، برخی از افراد و گروهها به قرارگرفتن در مدار هویت ملی روی آورده اند. زیرا تجارب تلخ گذشته، آنها را به این برگشت وامیدارد، اما موضعگیریهای قبلی و هراس از همدیگر هنوز هم از ذهن شان خارج نشده است .این هراس بی جا هم نیست. اما بالاثر وجود نیروهای خارجی در کشور، یک اطمینان نسبی آنها را تشویق مینماید تا در یک دستگاه واحد و ظاهرأ بخاطر اهداف مشترک عمل نمایند. به عبارت دیگراین افراد میخواهند که در مدار ”هویت ملی” قرار بگیرند، اما به خاطر بی اطمینانی نسبت به همدیگر، تعلقات و ”هویت های گروهی” خودرا حفظ مینمایند.

ـــ برخی دیگری ازین افراد، بخاطر نجات خود و گروه خود (با ترس از قوای مستقر شدۀ خارجی در کشور) به شرکت در یک سیستم دولتی تن داده اند. بدون آنکه روی کدام ”اصل ملی” با هم کنار آمده و به ”اصل منافع ملی” معتقد شده باشند. این افراد منتظر فرصت بوده و تا مساعد شدن زمینه برای از سرگیری تاخت و تاز گروهی خویش، خودرا در زیر چتر دولت قرار داده اند. تا از ضربات قدرتهای ذی دخل در امور افغانستان در امان بمانند. این دسته از افراد که هنوز هم از قدرت دفاعی و تشکیلاتی برخوردار میباشند، در مدت جریان همکاری شان با دولت، هیچگونه عمل قابل لمس در جهت منافع مشترک مردم ما انجام نداده اند. عملکرد آنها این انتباه را بوجود میآورد که هنوزهم سیاست های گروهی و تعقیب اهداف شخصی آنها، ازمسیر نیل به منافع همگانی فرسنگ ها، فاصله دارد.

ـــ دلیل که آنها در جهت مخالف منافع همگانی عمل مینمایند، این واقعیت را برملا میسازد که در پهلوی وابستگی آنها به قدرتهای مخاصم بیرونی، کسانی در رهبری ایشان قرار دارند که جوهر فرهنگی و اجتماعی خودرا از دست داده اند. چنین افراد در یک ”بی هویتی کامل” و یا ”بحران هویت” قراردارد. آنها متوجه موضعگیری و کارنامه ای مردم ستیزانه ای خود نبوده و بدون هرگونه تأمل و تعمق در اختیار مراکز دهشت افگنی قرار دارند.

ـــ درپهلوی کسانی که آگاهانه از مدار ”هویت ملی” میگریزند، کسانی دیگری هم وجود دارند که بخاطر کمبود شعوراجتماعی نمی خواهند از محدودۀ منفعت شخصی، گروهی، قومی و قبیله ای خود، پا را فراتر گذاشته و در پنای ”هویت ملی” قرار بگیرند. چنین افراد به کسب آگاهی عمومی و فراگیری تعلیم و تربیه ضرورت دارند.

ـــ همینطور تعداد زیادی از افغانهای تعلیم یافته که به وطن شان برگشته و حتی مقاماتی را بدست آورده اند، در بارۀ وطن شان مطالعات زیادی کرده و یا از محققان خارجی شنیده اند، اما از داخل کشور کدام اندوخته و برداشت دقیق ندارند. چنین افراد قادر نیستند تا هویت افغانی شان را در جامعه تبارز دهند. از همین جهت آنها در محیط افغانی بنام ”افغانهای خارجی” ملقب شده اند.

ـــ یک بخش از هموطنان ما، سالهاست که پس از برکنار شدن از قدرت در کشور های پیشرفته ای جهان رحل اقامت انداخته و به امید فرصتی روزشماری میکنند. تا چرخ تاریخ به عقب برود و آنها دوباره بر اریکه ای قدرت قرار بگیرند. با چنین ذهنیت، آنها در یک زمان گذشته زندگی میکنند. گذشته ای که در آن مفاهیمی چون ”اقتصاد ملی” و”وحدت ملی” در لفظ باقی ماند و نتوانست که به تهداب محکمی در جهت تقویه ای ”هویت ملی” افغانها مبدل شود.

ـــ بخشی دیگر افغانها که هنوز هم به گفت و شنود از طریق یک دیالوگ بین الافغانی حاضر نیستند، ترجیح میدهند تا به ارادۀ مردم خود وقع نگذاشته و بخاطر اصلاح امور به مراکز قدرتهای تصمیم گیری در اروپا و امریکا پناه ببرند. آنها به خرابی وضع اقتصادی و فساد در ادارۀ دولت انتقاد مینمایند، اما راه حل را در داخل وطن و با استفاده از میکانیزم پیش بینی شده در قانون اساسی جستجو نمی نمایند. یعنی بعوض آنکه خود شان یک سازمان و مشی روشن داشته باشند و بالوسیله ای آن در انتخابات شرکت نمایند و پس از اخذ آراء مردم در تعین سرنوشت آنها سهم بگیرند، راه را کوتاه ساخته و هنوز هم کمافی السابق این پیشنهاد را می نمایند: ”باید تعدادی زیادی از چهره های سرشناس باهم متحد شده و یکجا به فلان مقام در امریکا و یا اروپا مراجعه کنند و از آنمقام استدعاء نمایند که از اتکاء بر(جنگ سالارها) دست برداشته و به خود اینها که گویا چهره های کارکشته و مجرب اند، اتکاء شود”. این چنین افراد اولأ متوجه نیستند که قدرتهای مورد نظر شان بیشتر از خود اینها، از اوضاع افغانستان باخبر بوده و نمایندگان سیاسی و نظامی شان در تمام قضایای جاری وطن ما ذی دخل اند. ثانیأ چون توان و حوصله ای انجام کاری را در داخل وطن ندارند، با چنین پیشنهاد های غیر عملی و بی اثر، میکوشند که از خاطره ها فراموش نشوند ثالثأ شاید بخواهند که بدون درد سر و بدون شرکت در تعاملات داخل جامعه ای افغانی، به بسیار سادگی ”چپن آقای کرزی را از تن اش بیرون کرده و به شانه ای خود بی اندازند”. متوسل شدن به چنین یک طرزالعمل کودتا گرایانه، نه تنها دردی را دوا نمی کند، بلکه صراحتأ روحیه ای دوری گزینی آنها را از پروسه ای قوام یافتن مجدد ”هویت ملی” افغانها بر ملا میسازد.

5– ضرورت تدوین یک سیاست همه جانبه ای ملی:

هر کشور بصورت طبعی در برابر همسایه ها و مابقی جهان دارای یک سیاست تنظیم شدۀ ملی میباشد. چنین سیاست بر بنیاد منافع ملی و خواست همگانی استوار بوده و بر پایه ای ارزشها و عوامل تاریخی، جغرافیائی، اقتصادی وفرهنگی یک جامعه در طی مرور زمان بناء یافته و شکل می یابد.

در افغانستان، وجود چنین یک سیاست تنظیم شده، بالاثر دگرگونی های گونه گونه و پیهم و تداوم مداخلات خارجی همواره معروض نوسان و تغیر بوده است. در آوان جنگ سرد، وطن ما به کانون داغ تشنج مبدل شد و پس از ختم این جنگ، بازهم شرایط جدیدی برای تشنج بروز کرد. این شرایط عبارت از خلای قدرتی بود که پس از هم پاشیدن دولت اتحاد شوروی، در اطراف افغانستان به میان آمد. خلای مذکور، امکان مداخله ای مستقیم همسایه ها را ممکن ساخت. چون گروههای تنظیمی سالهای زیادی به حمایت مالی شیخ های عرب، در آغوش دو همسایه ای نیرومند (ایران و پاکستان) گذرانده و در مدار سیاستهای آنها قبلأ قرار داشتند، لذا پس از رسیدن به قدرت هم نتوانستند که وابستگی های سابقه را کنار گذاشته و با اتخاذ یک مشی مستقل در زیر لوای ”وحدت ملی” قرار بگیرند. متناسب با رقابت های ذات البینی هرسه قدرت (ایران، پاکستان و وهابیون عرب)، اختلاف در میان گروههای مورد حمایت آنها، شعله ورگردید. جای یک سیاست مستقل ملی را، علایق تنظیمی آنها گرفت که بالاثر این کشمکش، رعایت به اصل ”هویت ملی” از جانب این نیرو ها در حاشیه رانده شد.

ملی گرایی افغانی که قبل برین هم بالاثر عدم رشد اقتصادی و مداخلات خارجی انکشاف نتوانسته بود، اکنون در میان آتش گشایی های متقابل فرقه یی و گروهی به حالت محاصره ماند. در چنین حالت، جولانگاه برای خرابکاری های دو همسایه (ایران و پاکستان) وسیع و هموار گردید.

ایرانی ها مذهب اهل تشیع را منحیث پوشش امیال تاریخی و نژادی خود بکار گرفته، باشعار های به ظاهر مذهبی بمقابل پیروان سایر مذاهب در داخل افغانستان صف آرایی نمودند. همینطور پاکستان بغرض اضمحلال ”هویت ملی افغانها” ظاهرأ پوشش مذهب را بر رخ ”لشکر طالبان” کشیده و آنها را توظیف به تخریب آثار تاریخی و داشته های فرهنگی افغانها نمود.

”ملی گرایی افغانی” تکفیر گردید و روز تا روز هست و بود ملت افغانستان در اسارت مسلمانان تقلبی قرار داده شد. در دورۀ طالبان کشور افغانها عملأ به ساحات نفوذ طالبان و مخالفین آنها (جنوب و شمال) تقسیم شد. درین حالت منورین وطندوست افغان در حالتی بدی قرار گرفته و عرصه ای کاری برای آنها تنگتر از گذشته ها گردید. گرچه پس از سقوط طالبان، محدودیت ها بر منورین افغان قانونأ لغو شد ولی هنوز هم زمینه ای تبارز اندیشه های ملی محدود میباشد.

طوریکه در لابلای این نبشته مکررأ افاده گردید، هویت ملی بدون یک زیربنای مستحکم و سراسری اقتصادی، محافظت شده نمیتواند. متأسفانه قسمت قابل توجه کمکهای خارجی در سالهای اخیر، درین عرصه مصرف نشده و از طریق دلالان داخلی و خارجی در تحت پوشش ”سازمان های غیر دولتی” (10) کاملأدر بخش های روبنائی و استهلاکی صرف گردیده است. هکذا بالاثر نفوذ همین دلالان در ادارۀ دولت، تصدی های مربوط به سکتور دولتی، نه تنها ترمیم و آمادۀ بهره برداری نشده اند، بلکه به قصد فروش آنها به سرمایداران خارجی و قاچاقبران مواد مخدر، عمدأ به حالت بلا استفاده نگهداری میشوند.

مسئولین بخشهای اقتصادی، خلاف آنچه ادعا مینمایند، اساسات یک سیستم سرمایداری را طرح ریزی نتوانسته و در عوض زنجیری از تسلط مافیا و کمیشن کاران را بدور اقتصاد ملی افغانستان کشیده اند. آنها ازین حقیقت تغافل میورزند که مردم بی بضاعت افغانستان، همیشه از حمایت اقتصادی دولت وابسته بوده اند. بی نقش ساختن دولت و شعار خصوصی سازی تمام عرصه ها، نه تنها در جامعه ای عقب نگهداشته ای ما جهات انطباقی ندارد، بلکه جفا کاری صریح به مقابل وطن و وطنداران میباشد.

مسئولین امور، قادر به حمایه ای سرمایگذاری های کوچک و متوسط در عرصه ای تولید نیستند. این تشبثات بلافاصله پس از شروع به تولید، در زیر فشار ”دمپنگ” محصولات خارجی، بالخصوص پاکستان و ایران، توان رقابتی خودرا از دست میدهند. در نتیجه، نه تنها سیستم سرمایداری جابجا نمی شود، بلکه محلات ایجاد شدۀ کار هم نیست و نابود میشود.

افغانستان بخاطر نشیب ها و فراز های اراضی آن، زیادترین استعداد تولید برق آبی را دارد. اما دولت ناتوان نه تنها کار اعمار پروژه های سریع الثمر برق آبی را درمدت 14 سال اول روی دست نگرفت، بلکه بند های بزرگ تولید برق را هم پاک کاری و آماده ای بهره برداری نساخت.

دولت افغانستان بعوض استفاده از ظرفیت های موجود تولیدی و ایجاد ظرفیت های جدید، عمدأ به تورید هرگونه مواد مصرفی مبادرت میورزد که مضحک ترین آن وارد کردن برق از کشور های ترکمنستان و تاجکستان میباشد.

اگر همین پالیسی های اقتصادی دنبال شود، میتوان به صراحت ابراز کرد که پروسه ای تشکل ملت و پروسه ای استحکام ”دولت ملی” به عقب افتاده و کمبود ”وفاق ملی” از جانب دشمنان وحدت ملی افغانها مورد سؤ استفاده قرار خواهد گرفت.

دولت موجود افغانستان، گاهگاهی از انحلال قوای مسلح ملی که به ارادۀ ستیزه جویان هردو کشور همسایه صورت گرفت، اظهار تأسف مینماید. ولی تا هنوز در جهت استخدام مجدد منسوبین همان قوای مسلح هیچ گام عملی نبرداشته است. این حالت، تداوم پالیسی های قبلی و نفوذ هردو دولت (ایران و پاکستان) رادر ادارۀ فعلی افغانستان بازگو میکند. در ادامه یافتن این پالیسی، خواست ها و خصلت های حاکم گروهی نیز که بوسیله ای برخی چهره های ضد ”هویت ملی” تعمیل میشود، نقش استقامت دهنده دارد.

یک سیاست ملی به دست کسانی تحقق یافته میتواند که با اعتقاد به اندیشه ملی افغانی آراسته و در برابر مدافعان ”منافع و هویت ملی” تعصب نداشته باشند. ادارۀ فعلی دولت به یک ریفورم وتوظیف مامورین آگاه از منافع ملی افغانها و مستقل از زد و بند های قومی و فرقه یی نیاز دارد. تا با یک سیاست تدوین شدۀ ملی، مردم افغانستان را در برابر خرابکاران بی رحم، دفاع نموده بتوانند.

ختم

فهرست مأخذ

سال ۲۰۱۹ در جهان چه خبر است

جهان سال ۲۰۱۸ را با همه فراز و نشیب‌هایش از دیدار تاریخی کیم جونگ اون با دونالد ترامپ و شکست داعش تا هیجان جام جهانی فوتبال و ماجرای قتل هولناک جمال خاشقجی پشت سر گذاشته و با بیم و امید به سال پیش رو چشم دوخته است؛ بیمی که از هرج و مرج و رخدادهای پیش‌بینی نشده روزافزون در مناطق مختلف جهان می آید و آن را دستمایه ادامه راه خود قرار می‌دهد.

به گزارش ایسنا، سال ۲۰۱۸ اما هر چه بود، زمینه وقایعی را در حوزه‌های گوناگونی در سال ۲۰۱۹ ایجاد کرد که برخی قابل پیش بینی هستند و برخی غیر منتظره.

انگلیس که هیاهو و جنجال بسیاری را بر سر خروج از اتحادیه اروپا پشت سر گذاشته و شاهد دست و پنجه نرم کردن نخست وزیر خود با چالش‌های فراوانی در مسیر بریگزیت بوده، حالا منتظر آن است که در ۲۹ ماه مه و با فرا رسیدن موعد خروج از اتحادیه اروپا، سرانجام کار خود را ببیند.

دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا و کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی هم پس از توافق خلع تسلیحات هسته‌ای پیونگ‌یانگ که در ماه های اخیر با سستی پیش می‌رود و به باور برخی به بن بست خورده، احتمالا اوایل سال تازه میلادی برای دومین بار دیدار خواهند کرد و باید منتظر ماند و دید این دو رهبر حاشیه ساز جهان این بار با چه نتیجه‌ای از یکدیگر خداحافظی می‌کنند.

ترامپ اما کمی آن طرف‌تر در چین درگیر جنگی اقتصادی است. چین و آمریکا در ماه دسامبر و در حاشیه نشست گروه بیست به مصالحه کوچکی دست یافتند. ترامپ با به تاخیر انداختن افزایش تعرفه‌های کالاهای چینی که قرار بود از یکم ژانویه اجرایی شود، موافقت کرده و پیشنهاد مهلتی ۹۰ روزه را برای مذاکره با چین بر سر قراردادی تجاری مطرح کرد.

بنا به گزارش‌های منتشر شده، این مذاکرات در ماه ژانویه برگزار خواهند شد اما هیچ کس نمی‌داند گام بعدی این دو قدرت بزرگ اقتصادی در تقابل تجاری‌شان چه می‌تواند باشد و کار این نزاع به کجا می‌کشد.

۲۰۱۸ برای فرانسه و عربستان هم بالا و پایین زیادی داشت. قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار منتقد سعودی ولیعهد جوان عربستان را به دردسر بزرگی انداخت و خشم جهان را علیه او که برای گام برداشتن در راستای جاه طلبی‌های بزرگ‌ترش آماده می‌شد، برانگیخت و مساله نقش ریاض در وضعیت یمن را نیز با قدرت بیشتری مطرح کرد. اکنون باید دید بن سلمان می‌تواند در سال ۲۰۱۹ بخت را بیشتر با خود یار کند یا مغلوب موضع شدید جهان علیه اقداماتش می‌شود.

اعتراضات مردم فرانسه که با نارضایتی از طرح افزایش مالیات سوخت آغاز شد نیز تعطیلی بردار نیست و ظاهرا جلیقه زردها قصد ندارد حتی در سال نو از اعتراضات خود دست بکشند. امانوئل ماکرون، رییس جمهور فرانسه که بخش قابل توجهی از سال ۲۰۱۸ را برای مقابله با اعتراضات و اعتصاب‌های مردم کشورش صرف کرده، باید در سال جدید با جدیت بیشتری به دنبال راه چاره‌ای برای تسکین خشم این مردم معترض باشد.

انتخابات در جهان

۲۰۱۹ اما شاهد برگزاری انتخابات زیادی خواهد بود که مسلما نتیجه آن‌ها در تعیین سمت و سوی جهان تاثیرگذار می‌باشند. در ادامه به تفکیک قاره به ذکر برخی از این رای گیری‌ها می‌پردازیم:

آفریقا

انتخابات ریاست جمهوری گینه بیسائو، ژانویه

انتخابات سراسری نیجریه، ۲۴ فوریه

انتخابات ریاست جمهوری سنگال، ۲۴ فوریه

همه‌پرسی لیبی، فوریه

انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری لیبی، پس از برگزاری همه‌پرسی

انتخابات ریاست جمهوری الجزایر، ۱۷ آوریل

انتخابات سراسری مالاوی، ۲۱ مه

انتخابات پارلمانی چاد، ماه مه

انتخابات سراسری موزامبیک، ۱۵ اکتبر

انتخابات سراسری بوتسوانا، اکتبر

انتخابات سراسری نامیبیا، اکتبر

انتخابات پارلمانی تونس، اکتبر

انتخابات ریاست جمهوری تونس، دسامبر

انتخابات ریاست جمهوری موریتانی، اواسط ۲۰۱۹

انتخابات سراسری آفریقای جنوبی

آسیا

همه‌پرسی تصویب قانون اساسی منطقه خودمختار بانگسامورو، ۲۱ ژانویه

انتخابات محلی ترکیه، ۳۱ مارس

انتخابات پارلمانی مالدیو، مارس

نخستین انتخابات سراسری اندونزی، ۱۷ آوریل

انتخابات ریاست جمهوری افغانستان، ۲۹ تیر ۱۳۹۸

انتخابات سراسری هند، آوریل و مه

انتخابات سراسری منطقه خودمختار مسلمانان‌نشین میندانائو، ۹ مه

انتخابات سراسری فیلیپین، ۱۳ مه

انتخابات مجلس مشاوران ژاپن، ژوئیه

انتخابات پارلمانی ازبکستان، دسامبر

انتخابات سراسری کره شمالی

اروپا

انتخابات پارلمانی استونی، سوم مارس

انتخابات ریاست جمهوری اسلواکی، ۹ مارس

انتخابات ریاست جمهوری اوکراین، ۳۱ مارس

انتخابات سراسری آندورا، مارس

انتخابات پارلمانی فنلاند، ۱۴ آوریل

انتخابات پارلمان اروپا، ۲۳ تا ۲۶ مه

انتخابات فدرال، پارلمانی و منطقه‌ای بلژیک، ۲۶ مه

انتخابات منطقه‌ای اسپانیا، ۲۶ مه

انتخابات ریاست جمهوری لیتوانی، ماه مه

انتخابات سراسری دانمارک، ۱۷ ژوئن

انتخابات میان دوره دومای روسیه، هشتم سپتامبر

انتخابات پارلمانی یونان، ۲۰ اکتبر

انتخابات فدرال سوییس، ۲۰اکتبر

انتخابات پارلمانی اوکراین، ۲۷ اکتبر

انتخابات پارلمانی پرتغال، اکتبر

انتخابات پارلمانی لهستان، نوامبر

انتخابات ریاست جمهوری ‌رومانی، نوامبر یا دسامبر

انتخابات ریاست جمهوری کرواسی، دسامبر

انتخابات ریاست جمهوری لتونی

انتخابات ریاست جمهوری مقدونیه

 انتخابات ریاست جمهوری ‌مالت

آمریکای مرکزی و شمالی

انتخابات ریاست جمهوری السالوادور، ۳ فوریه

همه‌پرسی مناقشه ارضی بلیز، ۱۰ آوریل

انتخابات سراسری پاناما، پنجم مه

انتخابات سراسری گواتمالا، ۱۶ ژوئن

انتخابات فدرال کانادا، ۲۱ اکتبر

انتخابات پارلمانی هائیتی، اکتبر

انتخابات پارلمانی جمهوری دومینیکا، دسامبر

آمریکای جنوبی

انتخابات سراسری آرژانتین، ۲۷ اکتبر

انتخابات سراسری بولیوی، اکتبر

انتخابات سراسری ارگوئه، اکتبر

خاورمیانه

انتخابات پارلمانی اسرائیل، ۹ آوریل

انتخابات مجلس شورای عمان، اکتبر

انتخابات شورای ملی قطر، اکتبر

اقیانوسیه

انتخابات فدرال استرالیا، ماه مه

نشست‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی

نشست‌ها و کنفرانس‌ها اما دیگر رویدادهای مهم بین‌المللی هستند که طی آن‌ها تصمیمات مهمی برای آینده جهان گرفته می شود. مقامات کشورهای جهان هر ساله در چنین رویدادهایی که در چارچوب‌های گوناگون برگزار می‌شوند، شرکت می‌کنند تا به نمایندگی از ملت خود در راستای اهداف و منافع آن کشور گام بردارند. از جمله مهم‌ترین این نشست‌ها که قرار است در سال ۲۰۱۹ برگزار شوند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

نشست آینده انرژی جهان، امارات (ابوظبی) ۱۴-۱۹ ژانویه

نشست اتحادیه آفریقا، مصر، ژانویه

سی و ششمین نشست اتحادیه کشورهای عربی، تونس، آوریل

صد و هفتاد و ششمین نشست اوپک، اتریش (وین)، آوریل

سی و چهار نشست آ سه آن، تایلند، آوریل و مه

چهاردهمین نشست گروه بیست، ژاپن (اوساکا)، ۲۸-۲۹ ژوئن

سی‌امین نشست سران ناتو، بلژیک (بروکسل)، ۲۲ ژوئیه

یازدهمین نشست گروه بریکس (BRICS)، برزیل، ژوئیه

چهل و پنجمین نشست گروه هفت، فرانسه، ۲۵-۲۷ اوت

کنفرانس آب و هوایی سازمان ملل، شیلی، ۲۳ سپتامبر

سی و پنجمین نشست آسه آن، تایلند، اکتبر و نوامبر

سی و یکمین نشست سازمان همکاری‌های اقتصادی آسیا–اقیانوسیه (اَپک)، شیلی، ۱۶-۱۷ نوامبر

هجدهمین نشست جنبش عدم تعهد (NAM)

چهاردهمین نشست شرق آسیا، تایلند

چهاردهمین نشست سازمان همکاری‌های اسلامی، گامبیا

رقابت‌های ورزشی

در سال میلادی پیش رو همچنین رویدادهای ورزشی بسیاری در رشته‌های گوناگون برگزار خواهند شد که از جمله این رقابت‌ها می‌توان به جام جهانی کشتی فرنگی اشاره کرد که نوامبر و دسامبر ۲۰۱۹ در ایران برگزار خواهد شد. دیگر رویداد مهم ورزشی ۲۰۱۹، جام ملت‌های آسیا است که طی آن تیم‌های ملی فوتبال برگزیده آسیایی به مصاف هم می‌روند. این رقابت‌ها هر چهار سال یک بار برگزار می‌شوند و میزبانی این دوره از مسابقات را امارات بر عهده دارد. نخستین بازی این رویداد مهم ورزشی پنجم ژانویه و با تقابل تیم‌های ملی امارات و بحرین در ورزشگاه ”زاید” ابوظبی برگزار خواهد شد.

رویدادهای هنری

در زمینه هنری اما طبق روال هر سال، رویدادهای هنری متفاوتی در سراسر جهان برگزار می‌شوند. دوسالانه ونیز که یکی از مهم‌ترین رویدادهای هنری جهان است، هر دو سال یک بار در شهر ونیز ایتالیا برگزار می‌شود و امسال برای بیست و هشتمین دوره میزبان آثاری از هنرمندان سراسر جهان در رشته‌های گوناگون هنری خواهد بود.

جشنواره‌های بین‌المللی سینمایی دیگر شاخه رویدادهای هنری هستند که شاید جذابیت بیشتری برای مردم جهان داشته باشند. ایران هم که در سال‌های اخیر شاهد موفقیت ساخته‌های ایرانی در این جشنواره‌ها بوده، علاقه بیشتری به رصد وقایع این رویدادهای سینمایی دارد که از جمله مهم‌ترین‌ آن‌ها که به صورت سالانه و روتین برگزار می‌شود، می‌توان به برگزاری مراسم اهدای جوایز گلدن گلوب (هفتم ژانویه در کالیفرنیا آمریکا)، جشنواره بین‌المللی برلین (۹ تا ۱۴ فوریه در برلین آلمان)، اهدای جوایز اسکار (۲۴ فوریه، کالیفرنیا آمریکا)، جشنواره فیلم کن (۱۴ تا ۲۵ مه در کن فرانسه) و جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز (۲۸ اوت تا ۷ سپتامبر در ونیز ایتالیا) اشاره کرد.

 

پیش‌بینی تحلیل‌گران درباره رویدادهای جهان در سال ۲۰۱۹

جهان وارد سال جدید میلادی سرشار از بیم و امیدها می‌شود و خاورمیانه با بحران‌های موجود که از سال‌های گذشته گریبانگیر اوست، دست و پنجه نرم می‌کند؛ بحران‌هایی که به نظر می‌رسد از چارچوب‌های بین‌المللی پیچیده خود جدا نیستند.

به گزارش ایسنا، سایت شبکه خبری الجزیره در گزارشی به پیش‌بینی‌ها درباره رویدادهای جهان به خصوص خاورمیانه در سال جدید میلادی پرداخته و در این باره از نظرات و تحلیل‌های تحلیلگران برجسته‌ جهان درباره تحولات ۲۰۱۹ سوال کرده است که به شرح ذیل است :

حسام شاکر، مشاور رسانه‌ای و تحلیل‌گر امور اروپا درباره رویدادهایی که ممکن است در سال جدید میلادی روی دهند، می‌گوید: دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا به تسخیر جهان با توئیت‌ها و مواضع جنجالی خود در سال ۲۰۱۹ نیز ادامه خواهد داد، این امر تقابل میان شرکای واشنگتن و هم‌پیمانانش از جمله اروپایی‌ها را بیشتر خواهد کرد؛ اروپایی‌هایی که مجبور خواهند شد هزینه بیشتری به پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) پرداخته و خسارت‌هایشان را در اثر اقدامات یکجانبه ترامپ بر صادراتشان محاسبه کنند. در سال جدید همچنین جنگ تجاری میان واشنگتن و پکن به طور خاص و میان هفت کشور بزرگ صنعتی یعنی کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، انگلیس و آمریکا به طور کلی تشدید خواهد شد و جهانی‌سازی اقتصاد را با سؤالاتی مواجه خواهد کرد.

او می‌افزاید: در واقع در سال ۲۰۱۹ شاخص‌های فرصت پیروزی ترامپ برای بار دوم در انتخابات ریاست‌جمهوری کشورش در سایه پرونده قضایی ارتباطش با روسیه، درگیری‌هایش با کنگره و عملکرد داخلی‌اش ترسیم خواهد شد. همچنین ترامپ به سیاست خود درباره کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس تحت عنوان ”در برابر حمایت، هزینه‌اش را بپردازید” با قراردادهای صدها میلیاردی دلاری به همراه دیکته‌های سیاسی اکتفا نخواهد کرد. واشنگتن در عین حال تلاش خود را برای تحمیل طرح ”معامله قرن” در مورد بحران فلسطین به صورت بسته تکمیلی بدون شرط یا به صورت مجزا همانطور که از سال ۲۰۱۷ بوده، ادامه می‌دهد و براساس شرایط عینی منطقه و آمادگی شرکا و وکلا در فلسطین و کشورهای عربی برای پاسخ‌گویی امتیازاتی ارائه خواهد شد و سیاست تحمیل خواسته‌ها پس از انتخابات پارلمانی اسرائیل در ماه آوریل ادامه خواهد داشت.

عماد آبشناس، خبرنگار ایرانی هم در خصوص احتمال وقوع بحران مالی جهانی، با یادآوری بحران‌های اقتصادی که منجر به وقوع دو جنگ جهانی اول و دوم شد، پیش‌بینی کرد، تعدادی از کشورهایی که امروز شامل تحریم اقتصادی شده‌اند مانند ایران، قطر،‌ روسیه، چین و حتی اتحادیه اروپا ممکن است در اثر این تحریم سامانه‌های مالی جدیدی تشکیل دهند. بنابراین خروج کشورهای بزرگ از سیستم مالی که براساس دلار آمریکا عمل می‌کنند موجب افزایش بدهی آمریکا و انعکاس فشار بر کشورهایی که با دلار معامله می‌کنند، شده و ممکن است بحران مالی جهانی جدیدی به وجود آورد.

محمود الجوادی، مشاور ائتلاف جهانی مصری‌ها در خارج هم پیش‌بینی می‌کند: برخی کشورها مانند یمن،‌ سودان، موریتانی و بحرین تحت فشار عربستان روابط خود را با اسرائیل عادی کنند و ریاض با تاخیر به عادی‌سازی روابط بپردازد تا نشان دهد که پس از عادی شدن روابط اکثر کشورها، با رژیم صهیونیستی روابطش را عادی کرده است. عربستان پیش از برگزاری نشست سران کشورهای عضو شورای خلیج فارس و آمریکا اوایل ۲۰۱۹، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را با هدف تلاش برای رفع شکاف میان کشورهای خلیج فارس تحت فشار قرار می‌دهد. استقبال کشورهای عربی از عادی‌سازی روابط با اسرائیل به ضرر این رژیم خواهد بود، زیرا این اقدام موجب می‌شود میانگین تجزیه ساختار سیاسی و نژادی اسرائیل افزایش یابد و کشورهای عربی که به دنبال عادی‌سازی روابط هستند در حقیقت می‌خواهند روابط خود را با دولت آمریکایی – صهیونیستی بهبود دهند و این هدف امروز نسبت به این ۷۰ سال روشن‌تر شده است؛ مساله‌ای که رژیم صهیونیستی را صرفا به دفتر منطقه‌ای میانجی‌گری بدل می‌کند و قدرت باور به سرزمین میعاد، جانفشانی به خاطر آن و ارزش جنگ ماهیتی تاریخی و وجهه اسرائیل در زمینه‌های جهانی‌سازی، سرمایه‌گذاری و نهادهای دولتی را از جامعه اسرائیل سلب می‌کند.

عصام عبدالشافی، رئیس آکادمی روابط بین‌الملل می‌گوید: با توجه به بسته جدید شروط صندوق بین‌المللی پول که بازتاب منفی بر اوضاع اقتصادی مصر خواهد گذاشت و ارتباط آن با خصوصی‌سازی و بازسازی ساختار منابع انسانی در سازمان‌های دولتی، وضعیت سیاسی و اقتصادی مصر در سال ۲۰۱۹ بدتر از گذشته خواهد شد، تا جایی که دولت تلاش می‌کند نیروی کارش را کم کند و همین مساله منجر به اختلالات اجتماعی شدیدی می‌شود. این مساله علاوه بر تقویت سیستم قدرت و تضمین ادامه آن پس از اتمام اقدامات اصلاح قانون اساسی ۲۰۱۴ است که پس از کودتای نظامی برای بررسی ابقای عبدالفتاح سیسی، رئیس جمهوری مصر بر این پست تا زمان مرگش تصویب شد. در این راستا، ۲۰۱۹ ادامه ناکامی بزرگ پرونده شبه جزیره سینا براساس سیاست‌های سیستماتیک دولت برای تخلیه ساکنان آن و ادامه نقض‌ها علیه شهروندان این شبه جزیره با هدف تکمیل اقدامات اجرایی برای اجرای طرح آمریکایی معامله قرن خواهد بود. دولت مصر قبلا هم دو جزیره تیران و صنافیر را در سال ۲۰۱۶ در راستای خدمت به منافع اسرائیل به عربستان بخشید و علائم آن در اعلام تاسیس ائتلاف ”دریای سرخ” (ناتوی عربی) میان تعدادی از کشورهای عربی در حال آشکار شدن است که هدف از این ائتلاف پیوستن رسمی اسرائیل به آن است.

محمد المنشاوی، تحلیل‌گر مقیم واشنگتن پیش‌بینی می‌کند، سال ۲۰۱۹ اتفاقات چشمگیر سیاسی بی‌سابقه‌ای در تاریخ آمریکا به ویژه همراه با آغاز فعالیت‌های انتخابات ریاست جمهوری شاهد خواهد بود و دموکرات‌های کنگره تلاش خواهند کرد از طریق ممانعت از ساخت دیوار مرزی، همانگونه که ترامپ در تبلیغات انتخاباتی خود وعده کرده بود، مشروعیت او را زیر سوال ببرند؛ مساله‌ای که ممکن است شانس او را در انتخابات ۲۰۲۰ کم کند و ترامپ در داخل حزب خود، حزب جمهوری‌خواه برای رقابت در این انتخابات با چالش‌هایی غافلگیر خواهد شد. در صورتی که گزارش رابرت مولر، بازرس ویژه آمریکا در پرونده احتمال مداخله روسیه در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۶، تبانی شخصی ترامپ با طرف‌های روس یا اطلاع ترامپ از تبانی افراد دیگر در کمپینش را اثبات کند، ممکن است نتایج چشمگیری در پی داشته باشد؛ مساله‌ای که نیازمند آغاز اقدامات برای برکناری او خواهد بود.

به نظر این تحلیل‌گر، حتی اگر طرح معامله قرن موفقیت آمیز نباشد که قرار است ترامپ آن را پس از انتخابات پارلمانی اسرائیل مطرح کند، واشنگتن و نهادهای آن برای تسریع در عادی‌سازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل فشار خواهند آورد.

کنگره و به ویژه مجلس نمایندگان که دموکرات‌ها بر آن کنترل دارند، به تحقیقات خود درباره روابط مشکوک میان ترامپ و عربستان و موضع‌گیری او درباره محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان و مسؤول دانستن او در قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار و منتقد سعودی ادامه خواهند داد، ترامپ در برابر سازمان‌های اطلاعات و فشارهای کنگره و اعتراف به مسؤولیت ولیعهد سعودی در قتل خاشقجی تسلیم خواهد شد اما این مساله به معنی براندازی خودکار بن سلمان نخواهد بود و این تصمیم باید در ریاض اتخاذ شود.

ابراهیم العلبی، روزنامه‌نگار سوری نیز می‌نویسد: با توجه به شاخص‌ها پیرامون شتاب برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل به ویژه از سوی محور عربستان – امارات، پیش‌بینی می‌شود ۲۰۱۹ شاهد انجام اقدامات دیگر و احتمالا برقراری روابط دیپلماتیک و افتتاح سفارت‌خانه‌ها در اراضی اشغالی دست کم از سوی بحرین، امارات و عربستان باشیم. تسریع در عادی‌سازی روابط با اسرائیل با معامله قرن مرتبط است که دولت آمریکا همه تلاش خود را می‌کند تا به هر طریق ممکنی آن را تصویب کند. پیش‌بینی می‌شود این طرح به صورت علنی اعلام شده و مذاکرات درباره آن در سال ۲۰۱۹ بدون تصویب آن در این سال را در پی داشته باشد.

او می‌گوید: سوریه در سال جدید شاهد عملیات نظامی جدید ترکیه چه در منبج یا تل‌ابیض یا راس‌العین یا در همه آن‌ها همزمان یا به صورت متوالی خواهد بود و این براساس این فرضیه است که ترامپ می‌خواهد با ترکیه برای انجام تصمیم خروج نیروها از سوریه هماهنگی کند؛ فرضیه‌ای که احتمالش بیشتر است. در کل روشن است که اقدامات پشت پرده‌های تصمیم کشورهای عربی برای تقلیل مشکل پرونده سوریه در جریان است و پیش‌بینی می‌شود ۲۰۱۹ شاهد تولد تدریجی ائتلاف جدیدی میان محور عربستان – امارات و دولت بشار اسد،‌ رئیس جمهوری سوریه با هدف مقابله با خطر ترکیه و شعار جدایی اسد از ایران باشیم.

این کارشناس می‌افزاید: به نظر نمی‌رسد که بحران قطر شاهد تحول محسوسی چه در عرصه پیچیده شدن این بحران یا حل آن باشد به احتمال قوی در سال ۲۰۱۹ شاهد کاهش نسبی سطح درگیری‌های شدید میان دو طرف بحران باشیم.

یاسر محجوب، نویسنده و از شخصیت‌های آکادمیک سودان در تحلیلی آورده است، به نظر می‌رسد صحبت از سرنوشت عمر البشیر، رئیس جمهوری سودان با استناد به اعتراضات مردمی اخیر بدون پرداختن به پیش‌زمینه‌ها و دلایل آن اعتباری نداشته باشد، تصور گذر از بحران اقتصادی بدون راه‌حل‌های سیاسی ممکن نیست اما دولت حاکم تنها راه‌حل مقابله با تظاهرکنندگان را با اتهام‌های خیانت، مزدوری، محول کردن ضعف‌های اقتصادی به قضا و قدر الهی و تحریم‌های آمریکا در کنار وعده‌ها درباره راه‌حل‌های شفاف آتی درباره بودجه ۲۰۱۹ این کشور، راه‌حل امنیتی می‌داند. دولت سودان در این وضعیت پیش‌ آمده، ابتکار عمل را از دست داده و در برابر دو گزینه قرار دارد یا باید با مردم مقابله کند و یا به مطالبات آنها رسیدگی کند اما گویی خیابان‌های خارطوم به پادگان نظامی بدل شده و این امر طبیعی نیست و موجب ضعف نیروهای امنیتی و توقف چرخه اقتصاد خواهد شد همچنین ادامه تظاهرات موجب می‌شود کشورهای دیگر نسبت به قدرت حاکم و توانایی آن بر اداره کشورش تردید کنند و همین مساله این کشورها را به مداخله در امور داخلی سودان ترغیب خواهد کرد.

این نویسنده معتقد است، با تشدید اعتراض‌ها تا حد درخواست برای رفتن البشیر، ممکن است سرنوشت او غم‌انگیز باشد مگر اینکه تعاملش را با این تحولات بهتر کند و اگر فرصتی برای باقی ماندن بر سر قدرت داشته باشد، این فرصت تنها در دوره انتقالی خواهد بود که حکومت در این دوره با حکومت‌هایی که البشیر در طول سه دهه شکل داده، کاملا متفاوت خواهد بود. این اقدام هم تنها پس از تحرک سیاسی سریع و فوری صورت خواهد گرفت، تحرک سیاسی راه‌حل‌های قانع‌کننده‌ای ارائه می‌کند و با فراهم شدن گفتمان سیاسی روشن و با لحن تند،‌ زخم‌های دردناکی بر پیکره هرم قدرتی سودان وارد خواهد شد.

طارق نافع المطیری، نویسنده و تحلیل‌گر کویتی می‌گوید،‌ بحران قطر از همان آغاز بزرگ بود و معلوم شده که این اختلاف به برخی مطالبات از سوی کشورهای محاصره‌کننده محدود نمی‌شود بلکه این مطالبات تنها پوششی بر نیت‌های حمله نظامی به قطر است؛ مساله‌ای که این کشور را وادار می‌کند برای دفاع از خود تدابیر لازم را اتخاذ کند. با وجود درخواست‌های آمریکا برای حل این بحران، این کشور به دو دلیل وجود نوسان در این موضع و عدم اعتماد آمریکا به دو طرف بحران و بی‌ثباتی ترامپ و کاخ سفید، موضع بی‌طرفی را اتخاذ کرده است. بنابراین به دلیل شدت و عمق بحران مذکور و زاویه دید طرف‌ها که مرحله اختلاف را پشت سر گذاشته و وارد مرحله خصومت شده‌اند و پس از خنثی بودن و تعطیلی دولت آمریکا به عنوان یک عامل موثر در سیاست‌های کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس به نظر می‌رسد که این بحران در سال ۲۰۱۹ هم ادامه خواهد داشت و امیدی برای حل آن وجود ندارد.

احسان الشمری، رئیس مرکز ایدئولوژی سیاسی عراق معتقد است، تغییری در سطح سیاسی عراق در طول ۲۰۱۹ ایجاد نخواهد شد، انسداد سیاسی ادامه خواهد داشت و دولت با چالش تکمیل کابینه و فشارهای احزاب روبرو خواهد شد که به دنبال اثبات سهمیه‌بندی و تبدیل نهادهای دولت به بخش خصوصی هستند. دولت عراق ممکن است با سدهایی برای عدم اجرای برنامه‌های خود روبرو شود و پارلمان به صحنه‌ای برای تسویه حساب‌ها تبدیل خواهد شد و بر قانون‌گذاری یا ارائه خدمات و مبارزه با فساد تاثیر خواهد گذاشت. اما درباره روابط بغداد با اقلیم کردستان عراق چالش‌های بسیاری وجود دارند که نیازمند حل براساس قانون اساسی هستند و نفت، کرکوک، پیشمرگ‌ها و وظایف نیازمند امتیازدهی‌اند.

وی پیش‌بینی کرد، به دلیل وجود جنگ سرد میان تهران و واشنگتن عراق با چالش بزرگ دیگری در حفاظت از توازن خارجی مواجه شود. اوضاع اقتصادی این کشور هم در گرو تزلزل قیمت نفت است که بر زندگی شهروندان و افزایش میزان بیکاری و فقر در سایه عدم سرمایه‌گذاری خارجی و عدم توانایی بخش خصوصی برای پر کردن شکاف تاثیر خواهد گذاشت.

عارف العبید، استاد رشته علوم سیاسی درباره تحولاتی که ممکن است در سال جدید میلادی روی دهد، گفت، درگیری بر سر ادلب میان ترکیه و روسیه به دلیل نزدیکی این شهر به مناطق ساحلی تشدید خواهد شد واین درگیری بخشی از راهبرد ترکیه و نقش این کشور در آینده سوریه باقی خواهد ماند بنابراین ترکیه به آسانی از درگیری رهایی نخواهد یافت و اگر روسیه به دنبال خیانت به آنکارا از طریق روند سیاسی مورد توافق در آستانه باشد، می‌تواند از طریق درگیری بر سر ادلب معادله را برهم زند. ترکیه بر مناطق مرزی کردنشین کنترل خواهد یافت و کنترل رقه و دیرالزور را پس از خروج نیروهای آمریکا به روسیه واگذار خواهد کرد.

وی می‌افزاید: در غرب هم خطر راست‌گراهای تندرو به دلیل سیاست‌های ریاضتی، سوءاستفاده از بحران آوارگان و حمایت روسیه از این اقدامات افزایش خواهد یافت که بزرگترین خطر بر آینده اروپاست. در خاورمیانه نیز درگیری برای کنترل بر منابع گاز تشدید خواهد یافت و دشمنان دیروز از طریق همکاری مصر، یونان، قبرس و اسرائیل علیه ترکیه تبدیل به هم‌پیمانان امروز می‌شوند اما روسیه در راستای حفاظت از منافع خود علیه این ائتلاف با ترکیه هم‌پیمان می‌شود تا طرح انتقال خط لوله‌ گاز از راه دریا به اروپا را ناکام گذارد و درگیری به دلیل ناکامی تعیین بسته‌های اقتصادی هر کشوری و تمایل شرکت‌های جهانی برای سوءاستفاده از گاز منطقه زیاد خواهد شد.

یاسین التمیمی، تحلیل‌گر سیاسی یمن هم معتقد است، پایان ۲۰۱۸ تحولات مهمی برای یمن به همراه داشت و مارتین گریفیث، نماینده سازمان ملل در یمن توانست روند سیاسی را آغاز کند که در وهله اول بیانگر این است که سازمان ملل شاید یمنی‌ها را به مسیر صلح بازگرداند که گزینه ضروری برای طرف‌های درگیر است اما خطرناک‌ترین دستاورد او شاید اداره اوضاع و اتفاقات قبل از واگذاری ماموریت حفظ آتش‌بس در الحدیده به سازمان ملل باشد. این مساله این اعتقاد را به وجود می‌آورد که جنگ عربستان و امارات در یمن به آن نقطه پایانی که هم‌پیمانانشان در دولت مستعفی انتظار دارند ختم نمی‌شود. اگر محدویت‌ها علیه ریاض همچنان در سایه تنش‌های غرب ادامه داشته باشد، شاهد تحولات جدیدی در یمن خواهیم بود مانند خلاصی از عبد ربه منصور هادی، رئیس جمهوری مستعفی یمن و قدرتش، پایان جنگ با نتایج نامشخص، باز ماندن پرونده‌های درگیری با مداخله‌ها برای شکستن انحصار نفوذ عربستان و امارات همراه خواهد بود و این در نهایت شکست منطقه‌ای دیگر بوده و برای ریاض بسیار خطرناک خواهد بود.

 

 

سال ۲۰۱۹: آیا فاشیسم اروپا را تسخیر خواهد کرد؟

رادیوزمانه : اروپا به شکلی خزنده در حال پیمودن مسیری است که برزیل با انتخاب جائر بولسونارو به عنوان رئیس جمهور جدید طی نمود. در برزیل، برای اولین بار در تاریخ در روز ۲۸ اکتبر ۲۰۱۸ یک نامزد فاشیست با رأی قاطع اکثریت به قدرت رسید. آیا این سرنوشت اروپا نیز خواهد بود؟ آیا راست افراطی و پوپولیسم مهاجرستیز، قاره سبز را در سال ۲۰۱۹ تسخیر خواهد کرد؟

پس از تشکیل دولت ائتلافی حزب راست افراطی لیگ شمال و پوپولیست‌های پنج ستاره در ایتالیا، در انتخابات پارلمانی سپتامبر ۲۰۱۸ سوئد، حزب راست افراطی و مهاجرستیز «دموکرات‌های سوئد» به طرزی بی‌سابقه و نگران‌کننده موفق به کسب ۱۷,۶درصد آرا شد.

در ماه اکتبر، پلیس آلمان از کشف یک کمیته ترور و وحشت با نام «انقلاب کمنیتس»، متشکل از گروهی از جوانان با گرایش راست افراطی، خبر داد. کمنیتس همان شهری است که سال گذشته در آن هزاران نفر از هواداران راست افراطی با نمایش علامت سلام هیتلری دست به تظاهرات زدند.

در همین ماه، برای اولین بار حزب راست افراطی آلترناتیو برای آلمان برای نخستین بار وارد مجلس قانونگذاری ایالت هسن در آلمان شد. حزب آلترناتیو برای آلمان هم‌اکنون سومین حزب بزرگ حاضر در مجلس فدرال آلمان (بوندستاگ) است.

در ماه نوامبر، هزاران نئوفاشیست لهستانی با شعار «خدا، شرف، میهن» به مناسبت صدمین سالگرد تأسیس این کشور به خیابان آمدند و در ابتدای ماه دسامبر، در اسپانیا، برای نخستین بار از زمان پایان حکومت دیکتاتوری فرانکو در سال ۱۹۷۵، یک حزب راست افراطی، حزب وکس، وارد مجلس محلی یکی از مناطق این کشور شد: مجلس اندلس، منطقه‌ای که ساکنانش به طور سنتی طرفدار سوسیالیست‌ها هستند و به سوسیالیست‌ها رأی می‌دادند.

علاوه بر ایتالیا، راست افراطی در دولت ائتلافی کشورهای اتریش، فنلاند، بلغارستان و اسلواکی حاضر است؛ در اسلواکی در ائتلاف با یک حزب چپ!

امروز در مجارستان ویکتور اوربان، کارتن‌خوابی و بی‌خانمانی «جرم» تلقی می‌شود. در این کشور، تمایز میان راست و راست افراطی مطلقاَ معنای خودش را از دست داده است.

در اسلوونی، آندره سیسکو، رهبر حزب راست‌گرای «اسلوونی متحد» یک میلیشیای نظامی برای ایجاد امنیت و نظم عمومی و محافظت از مرزها علیه مهاجران تشکیل داده است.

ایرلند و لوکزامبورگ تنها کشورهای اروپایی‌اند که در آنها خبری از حضور راست افراطی در صحنه سیاسی نیست.

بحران اقتصادی (و متعاقباً سیاست‌های نئولیبرال و ریاضتی تحمیلی از جانب اتحادیه اروپا)، بحران امنیت (و بحران تشدید احساس هویت ملی و بحرانی شدن مسأله مهاجران)، و نهایتاً بحران نظام نمایندگی سیاسی پارلمانی (و متعاقباً رشد پوپولیسم) سه ضلع مثلثی هستند که شرایط رشد راست افراطی را در سال‌های اخیر فراهم آورده‌اند.

سال آینده برای راست‌گرایان افراطی سالی تعیین‌کننده است، به ویژه با توجه به خیز آنها برای انتخابات پارلمان اروپا درماه مه.

گروه پوپولیست و ضد اتحادیه «اروپای آزادی و دموکراسی مستقیم» (EFDD) که حزب آلترناتیو برای آلمان عضو آن است، در حال حاضر ۴۳ کرسی از ۷۵۱ کرسی پارلمان اروپا را در اختیار دارد و درصدد است در ماه مه تعداد کرسی‌های خود را به رقم۹۰ برساند.

ستاد فرماندهی راست افراطی علیه اروپا البته جای دیگری تشکیل شده است. از مدت‌ها قبل، استیو بنن، مشاور و استراتژیست سابق ترامپ، درصدد راه انداختن انقلابی فاشیستی در اروپاست. سازمان بنن برای تروج پوپولیسم راست در اروپا رسماً به وسیله مایکل مودریکامن، رهبر حزب مردم بلژیک در ژانویه ۲۰۱۷ ثبت شد. و اکنون احزاب مردم بلژیک، لیگ شمال و حزب برادران ایتالیا عضو این سازمان موسوم به «جنبش» هستند. ماتئو سالوینی، معاون نخست وزیر و وزیر کشور ایتالیا از چهره‌های کلیدی این جنبش است.

احزاب راست افراطی در قدرت در اتریش و مجارستان، اگرچه اعلام کرده‌اند که به سازمان بنن نخواهند پیوست، اما روی همان ریلی حرکت می‌کنند که استیو بنن در حال تثبیت و تجهیز آن است.

در کارزار انتخابات پارلمان اروپا، حزب تجمع ملی (جبهه ملی سابق) فرانسه اما احتمالاً به گروه بنن خواهد پیوست؛ امری که لوئی آلیو، نمانیده تجمع ملی آن را تأیید کرده است.

در فرانسه باد به سمت پرچم راست افراطی می‌وزد. محبوبیت امانوئل مکرون به شکل ملموسی کاهش یافته و در نظرسنجی‌ها تجمع ملی مارین لوپن از حزب رئیس جمهور فرانسه پیشی گرفته است. جنبش «جلیقه زردها» در آستانه انتخابات پارلمان اروپا تیر خلاصی بود بر مکرون و همراهانش در فرانسه و بروکسل.

استیو بنن علاوه برای رایزنی برای تسخیر اتحادیه اروپا، همچنین مقدمات تأسیس یک مدرسه پوپولیستی را در صومعه تریسولتی در ایتالیا انجام داده است: «یک مدرسه گلادیاتوری برای ترتیب جنگجویان فرهنگی»، مکانی قرون وسطایی برای پرورش نسل تازه‌ای از فاشیست‌هایی همچون ماتئو سالوینی و ویکتور اوربان.

نبرد برای بنن و همفکرانش تازه آغاز شده؛ بعد از چند دهه حکمرانی میانه‌روها در اروپا، قاره کهن در آستانه یک زلزله سیاسی است.

آیا پس از یک قرن، نوبت در اروپا دوباره به فاشیسم رسیده است؟

. او لا هم په غلط سنګر کې جنګېږو! 

 

څېړندوی عبدالغفور لېوال

د بېلابېلو ولایتونو له سپین ږیرو، مخورو او ولسي مشرانو سره مې ناستې ډېرې شوې دي، له دوی څخه د زده‌کړې پوهنځی خورا ګټور دی.

کله کله په ځینو مسلو زه هم ورسره بحث کوم، کورونه یې ودان خبرې راسره مني او غوسه کېږي نه .

سپین‌ږیري ګیله لري چې هم دوی او هم د دوی زامنو د هېواد لپاره قربانۍ ورکړې دي، ټول سره په یوه سنګر کې شهیدان شوي، ټپیان شوي، مال او هستۍ یې له لاسه ورکړې دي، خو تر هرې جګړې وروسته یې حکومتونو پوښتنه نه ده کړې او بس، د دوی د قربانیو له برکته واک ته رسېدليو واکمنو یې حق ورڅخه تروړلی دی.

په هرات کې یوه شینډنډي سپین‌ږیري راته کیسه کوله چې څنګه د دوی د سیمې یوه زلمي د پردیو یرغلګرو د زغره‌وال ټانک پر وړاندې د یوولس ډزي ټوپک جګړه کوله، تر هغو چې ټانک یې پر مورچل وروخوت او زلمی یې کسکر کړ.

د سپین‌ږیرو زیږو څېرو ته ځير وم، د دوی غمځپلو او ژورو کتلو د ډېرو ربړو کیسې کولې، ټولو رښتیا ویل، ډېرې ګیلې او ډېر شکایتونه یې درلودل او ټول شکایتونه یې په حقه وو، خو له دې ربړو څخه د وتلو په راز لا هم نه وو خبر.

مشرانو ته مې په ظاهره تریخ ځواب ورکړ، خو دوی وموسل او د (هو! رښتیا وايې) سر یې راته وښوراوه، خوشاله شوم، دوی مې په تریخ ځواب خپه نه شول، نور هم راته ځیر شول، د څېرو کرښو یې دې ته اړ کړم چې نور هم ورته وغږېږم او تریخ ځواب پسې وغځوم، دسپین ږیرو اُنس او نږدیوالی راسره ډېر شو او د خپل بچي او وراره په توګه یې له رسمي خبرو د ملګرتیا تر بریده مجلس ورساوه.

زما ځواب به نو څه و؟

ما ورته وویل؛ اکا، نیکه، مشره! ستونزه دا وه چې موږ په غلط سنګر کې جنګېدو.

موږ ته دا اتلواله ښکارېده چې له زرګونه کیلو مټره لېرې سیمو له راغلي دښمن سره ایله په خپل کلي کې جنګېدو او په دې پسې نه ګرځېدو چې دښمن ولې او څنګه زموږ تر کلیو پورې ځان رارسولای شي؟

له زغره‌وال ټانک سره د یوولس ډزي توپک جګړه به احساساتي اتلواله وي، خو عقلي او منطقي ځان‌ساتنه او دفاع نه ده.

پر دښمن ځان وژل به ځان تېرېدنه او زړورتوب وي، خو له یرغل څخه تلپاتی خلاصون او هوښيار کار نه دی.

له سپین ږیرو مې وپوښتل؛ حیران دې ته یم، هغه ملت چې له زغره‌وال ټانک سره سر جنګولای شي، پر خپلو دښتو خپلې اوبه ولې نه شي را اړولی؟

د ګاونډي یرغلګر په استخباراتي چلونو ولې ځان نه شي پوهولای؟ د عقیدې په نامه راننوتلی تر ټولو ګواښمن دښمن ولې نه شي پېژندلای؟ په یوه سنګر کې جنګېدلای شي، خو په ګډه د خپل کلي ښوونځی له سوځولو څخه نه شي ژغورلای؟

دا ملت ټول عمر له بهره راغلي دښمن سره د خپل کور له بامه ټوپک ډزولای شي، خو پر دې یې سر نه دی خلاص چې د هېواد پولې څنګه وساتي او خپل ملي ځواکونه په کوم تدبیر پیاوړي کړي؟

پردي دښمن ته سره یو کېدلای شي، خو خپل روښانفکر او وطنپال بچي د سیاست په عقلاني او فکري مورچل کې نه شي پاللای او ملګرتیا یې نه شي کړلای؟

یرغلګرو ته د سر په کاسه کې اوبه ورکولای شي، خو په کور دننه تولیدي کار ته یې فکر کار نه کوي؟

خپل حکومت په سمه نه شي ټاکلای، خپل پارلمان ته رښتینی خدمتګار وکیلان نه شي استولای او د حکومتونو پر کار نظارت نه شي کولای؟

هو له سپین‌ږیرو مې وپوښتل چې ستونزه چېرته ده؟ ولې په هماغه لویه ولسوالۍ کې ـ چې زلمیان یې له ټانکونو سره په یوولس ډزي جنګېدل ـ اوس یو سل او لس ښوونځي تړلي دي؟ او س د خلکو مېړانه څه شوه؟

موږ په یوویشتمه پېړۍ کې د څوارلسمې پېړۍ په سنګر کې جنګېږو، ځکه خو مو سنګر غلط کړی دی.

د نن ورځې سنګر د غنمو د کروندو، د غواګانو د سترو فارمونو، د اوبو د سترو بندونو، د انرژۍ د ژورو څاه‌ګانو، د تولیدي کارخانو له هسکو کنګرو، د ټيکنالوژي او پوهې له لابراتوارونو، د کمپیوټر او زده‌کړې له ټولګیو څخه تېرېږي.

د یوویشتمې پېړۍ یرغلګر دښمن له یوولس ډزي ټوپک څخه نه وېرېږي. د مکار ګاونډي استخباراتي دسیسې په احساساتو او ښکنځلو نه مهارېږي.

عجیب ملت یو، چې پردي راشي له سرکار سره مشوره نه کوو، بس الله اکبر!

جګړې ته ورځو، خو کله چې پر خپل پټي د غنمو د کرلو وخت راشي، نو سرکار ته ګورو چې سره، اوبه او ټراکټور راته راوړي که نه؟

دا سمه ده چې دا ټول د سرکار مسوولیت دی، خو موږ ولې هماغه شهامت چې د جګړې پر مهال یې لرو د کار او تولید پر وخت کې یې نه شو درلودلای؟

د ډوډۍ موندلو، زده‌کړې او سیاسي بصیرت په وخت کې مو هغه استعداد، نوښت او نبوغ چېرته ورک شي چې د خپل ورور د وژلو په وخت کې یې لرو؟

سرونه د موچي په تار پرې کولای شو، نوی زېږېدلی ماشوم له منځه دوه ټوټې کولای شو، قومي مشران په ماینونو کښېنولای او بیا ټوټه ټوټه کولای شو، خو د کونړ سیند پر ګمبېري نه شو را اړولی او د هلمند څپې پر بکوا نه شو ورشېوه کولای. دا کار خو باید دولت وکړي! او موږ ایله وجنګېږو.

ما سپین‌ږیرو ته وویل؛ د هېواد، دین او ناموس په لاره کې ستاسې ټولو قربانیو ته د درناوي سر ټيټوم او رښتیا ده چې ستاسې هيڅ حکومت ستاسې لپاره د خدمت او ستاسې د حق ادا کولو اهلیت نه دی درلودلی، خو پر بچو درس ویل، اقتصادي فعالیت او له خپلو سرچینو څخه کار اخیستل خو والله که له ځانوژنې او بلوژنې څخه سخت وي، دا څنګه کولای شو او هغه نه شو کولای؟

ما خپلو مشرانو ته وویل؛ د هر یرغلګر پر وړاندې د خپلې عقیدې، هېواد او ځان ساتلو لپاره د جګړې یوې نوې فتوا ته اړتیا شته، یوه نوي جهاد ته، په یوه خوله او یوه لاس یوه نوي پاڅون ته چې همدا تاسې یې باید راپیل کړئ! دا پاڅون داسې پېلېدلای شي؛

په هر قیمت چې وي، باید د سیمې ښوونځی پرانیستی وي چې ماشومان مو ټول ورشي. ځوانان باید هيڅ دښته او بېدیا بې‌کرلو پرې نه ږدي، له سیندونو څخه په بېلونو او کولنګونو اوبه ورسیخې کړئ، هماغسې چې د ټانګ پر وړاندې مو یوولس ډزی ډزاوه!

په یوه خوله او یوه لاس خپل سیاسي استازي وټاکئ چې تاسې ته خدمات ورسوي، نه چې لوټ مو کړي.

د خپلو ټوپکوالو وژونکیو شلو میلیونرانو پر وړاندې د (نه!) ویلو قرباني هم ورکړئ!

 

افغانی ټولنه او د ښځو ضد تفکر

حکيم روان

۶/۱۲/۲۰۱۸

په وروسته پاتې دوديزو او قبيلوي ټولنو کې د دې ټولنې د ټولنيزو مناسباتو سره متناسب کلتور هم دوديز او قبيلوي دی .

په ټولو وروسته پاتې ټولنو کې په ځانګړی توګه په اسلامی ټولنو کې د پلارواکی يا پلارسالارۍ غير عادلانه ټولنيز اړيکی حاکم دي . په اسلامی ټولنو کې حتی د اسلام د مقدس دين د ارشاداتو پر خلاف د ښځو پر ضد روحيې د شرم او حيا کرښې له منځه وړي دي . مثلا په اسلام کې (خلق الانسان) ويل شوي دي د انسان کلمه پر ښځه او نر دواړو اطلاق کيږي . مانا دا چې د اسلام له نظره ښځه او نر برابر دی . بيا قرآن وايي چې علم پر مسلمان فرض دی . ښځې او سړي دواړو ته مسلمان ويل کيږي .قرآن نه وايي چې علم پر سړي فرض دی . يا دا چې ( لا اکراه فی الدين ) يانې په دين کې زور نه شته ، خو مجاهد-طالب –داعش د خلکو سرونه ريبي او وايي چې اسلام د شمشېر په زور راغلی دی، بيا د چا سرونه ريبي ؟ په مسلمانو هيوادونو کې د مسلمانانو سرونه ريبي . پوښتنه پیدا کيږي چې مجاهد – طالب – داعش په حقه دي که خدای(ج) ، د هغه رسول(ص) او قرآنکريم ؟  خو زمونږ ملايان له قرآن څخه هم، هغه څه خوښوي او هغه څه انتخابوي چې زمونږ د وروسته پاتې استبدادي تفکر سره برابر وي . مثلا په قرآن کې به د لاس پرې کول او سنګسار وي ، خو مونږ په قرآن کې د بښنې مقام ، صله رحمی ، تعقل ، پوهه او تدبير ، عدل او انصاف او اصلاح کول چې قرآن د همدې د پاره نازل شوی دی چې انسان اصلاح شی ، بيا نه وينو……؟

طالب د قرآن څخه د خپل جهالت د خوښې شيان آخلی او نور هيروي . قصاص مني ، خو هيروي چې حضرت پيغامبر (ص) په خپله آخرينه وينا کې د عرفات پر غونډیۍ مسلمانانو ته په خطاب کې وويل چې انتقام مه آخلی او بښنې ته پر انتقام ترجيح ورکړئ او د ښځو سره ښه وکړئ . خو طالب د اسلام د روح او روان خلاف ، اسلام په قصاص ، دلاسو په پرې کولو، په صحرايي محاکمو ، سنګسار او د ښځو سره په دښمنۍ کې خلاصه کوي .

د افغان ښځو سره د سړيو بد سلوک ، د پوزې او غوږونو پرې کول، وهل ټکول د سړی د وحشت ، بربريت او حيوانيت ثبوت دی ، چې اکثرا په نړيوالو مطبوعاتو کې انعکاس مومي او د افغان انسان انسانيت تر پوښتنې لاندې راولي . دا سړی دی چې د افغانی ټولنې نړيوال هويت ته زيان رسوي . د اسلامه بی خبره او بدمرغه ملا وايي چې ښځې ځکه بايد له کوره راونه وځی چې سړي تحريک کيږي . د ناپوهه ، ړانده او ګوډ ملا نه د تعقل او سالم قضاوت توقع ، د هندو له کوره د قرآن د راوتو توقع ده . کله چې سړی لکه حيوان خپل غرايز کنترول کولای نه شي ، نو لازمه ده چې سړی په کور کينې نه ښځه . د سړي د کمزورتيا ، حيوانيت او وحشت په وجه ولې بې ګناه ښځې محروميت وګالي؟

طالب د اسلام تر نامه لاندې په جومات کې په نمونځ کوونکو انتحاری بريد کوي . روشنفکر د آزادی او دموکراسی تر نوم لاندې د يوې ځوانې ميرمنې مقرری نه شی زغملای او د اسلامی ارزښتونو ، پښتو او پښتونولی پر خلاف د حکومت او خپلې افغانی خور په ادرس بدې ردې آن له کنځلو هم ډډه نه کوي . فکر نه کوي چې ښځه د نارينه مور ، خور او لور ده . پريږده چې د اوږدو پيړيو له محروميت ، تهديد ، توهين او تحقير وروسته په سياسی ، اقتصادی او ټولنيزو چارو کې خپلې انسانی وړتياوې ثابتې کړي . د ښځې ضد شرموونکی طالبی – جهادی سړی سالاره تفکرزمونږ د ټولنې فضا او قضاء په بګنوونکو تيارو پوښلي ده .

زمونږ په ټولنه کې ښځه د سړي د ړانده قضاوت په وجه ، بې له ګناه او اتهامه اسيره ده . افغانان بې له هيڅ دليله په خپلو ښځو اعتبار نه لري ، په کورونو کې يې بندوي او خپلې ښځې په اسارت کې خوندي ويني . دا که د ښځو له پاره ژوند له درد او کړاوه ډکوي ، د سړي له پاره د شرم ځای دي .  د ښځو آزادي او برابري، پوهه او علميت ، په ټولنه کې د وړ مقام تر لاسه کول د ښځو د عزت او عفت بربادي بولي . په دې توګه نيمه ټولنه اسيره او د کور په ديوالونو کې د سړي سالاره ړانده تفکر له پايلې محصوره او بندي ده او په ټولنيز ژوند کې له ګډون څخه محرومه ده . دا محروميت مونږ ته د ټولنې د نيم وجود د فلج په بيه تماميږي . آیا نيم فلج وجود د يوه سالم او پوره فعال وجود نقش لوبولای شی ؟ افغانی ښځې او سړي دا هيروي چې د افغانستان په تاريخ کې کوم سړي د ميوندي ملالې رول لوبولای شو ؟ که نازو آنا او زرغونه آدې او نورې اتلی ښخې نه وای ، سړيو به ميرويس خان ، احمدشاه او شېرشاه سوري ، پير روښان ، خوشال ، آمان الله او پاچاخان له کومه کاوه .

د افغانی ټولنې په څېر ټولنو کې حتی ښځې خپل اسارت په سړي سالارانه ګوډ منطق توجيه کوي او د سړي اسارت خپله قضاء بولي ، مرئيتوب خپله ازلی برخه بولي او ځان ته د انسان په ارزش قايلې نه دي . دوامداره محروميت د سړي سالارۍ ضد انسانی تفکر، د ښځې ذهنيت مريې کړی دی . له دې مرئيتوبه د خلاصون له پاره لازمه ده چې افغان ښځې د نړۍ د ښځو د آزادي غوښتونکو او عدالت پسنده غورځنګونو له تجربو زده کړه وکړي او د مدرنو ټولنو د ښځو په څېر خپل حقوقی شعور لوړ کړي . په دې ټولنو کې ښځې خپل عزت په محروميت او اسارت کې نه ، بلکې په آزادۍ ، حقوقي برابرۍ او د ژوند په ټولو ډګرونو کې په مساويانه سهم او مشارکت کې ويني .

افغانه ښځه بايد خپل شخصيت او انسانی هويت ته درناوی ولري او په ټولنه ، سياست او اقتصاد کې خپل طبيعی مقام تثبيت کړي .

افغان ښځه بايد يواځې د ټولنې د نفوس نيمايي نه بلکه د ټولنې د معنويت او شخصيت نيمايي ، د ټولنې د ارادې ، انتخاب ، تصميم نيونې او واک نيمايي هم شي . ښځه بايد د حکومت ، پارلمان ، عدلی او قضايي ارګانونو نيمايي پستونه ډک کړي . پريږده چې د تنګ نظرو سړي سالاره تفکر لرونکو، د حسودو او بې سودو سړيو زړونه وچوي . نور زمونږ د معصومو او ملائکو په شان پاکو ښځو پر مخونو د تېزابو د شيندلو وخت تېر شوی دی . هغوی چې د افغان با عفته نجونو او ميرمنو په مخونو يې تيزاب شيندل ، زمانې داسې کانې ورباندې وکړې او داسې تاريخ ته مختوری او شرمنده دي چې نن يې خپلې لوڼې په لندن او پاريس کې درسونه وايي او په انګريزی غږيږي او د سفارتخانو دروازې ټکوي .

جهادی او طالبی ناورين د افغان ښځو پر مخ ځکه ښوونځي تړل چې ښوونځيو د ښځو سترګې خلاصولې . ښځو ته يې ددې وړتيا وربښله چې خپل حقوق وپيژني او نور پرې نږدي چې د ښځې په نوم له انسانيت او انسانی حقوقو او آزاديو محرومې پاتې شي .

افغان ښځې بايد د خپلو مبارزاتو په لړ کې د داسې قوانينو په جوړولو بريالی شي چې په سياسی ، اقتصادی، ټولنيزو ، فرهنګی ، دينی او حقوقی ډګرونو کې د ښځو انسانی کرامت ، حقوق او آزادۍ ، فطری استعدادونه او وړتياوې په رسميت وپيژني . قوانين هم په يواځې توګه د ښځو آزادی او حقوق نشی عملی کولای ، ددې چارې له پاره بايد د ټولنې په فرهنګي چاپېريال کې بدلون را منځته شي .د دې ترڅنګ چې افغان دولت بايد په ښونځيو او د زده کړې په بنسټونو کې داسی درسي نصاب را منځته کړي چې د راتلونکی نسل په ذهنيت کې ناوړه دودونه ، بی حقوقي ، بی عدالتي او نابرابري محکوم کړي ، ښځې بايد د عمل ډګر ته راووځي . ځکه د ښځينه ارزښتونو ايجادول په خپله د ښځو کار دی ، سړي يواځې کولای شي د ښځو مرسته او د هغوی له ايجاد شوو ارزښتونو څخه ملاتړ او دفاع وکړي .

افغان ښځه له اسارت نه د خلاصون، ازاديو او انسانی حقوقو ته د رسيدو سخته لار په مخکې لري ، خو لومړی ګام په دې لور کې پر ځان د باور پيدا کول دي . انسان د ټولو بدلونونو ، پرمختګونو ، اختراعاتو او تمدنونو د ايجاد اصلی عنصر دی . ښځه تر سړي زياتې وړتياوې لري . د ښځې رول په ټولنيز ژوند کې د سړي سالاره بنديزونو د اوسپنيزو پردو تر شا هم د سړيو له روله مهم دی .

هيله ده چې د علومو او تکنالوژۍ ګړندۍ او بيسارۍ پرمختګ به د سړيو انحصاري او سړي سالاره غيرعادلانه نقش ته د پاي ټکی کيږدي ، خو د ښځو عدالت غوښتونکی غورځنګ به دا پروسه لا کړندۍ کړي .

زه خپلو افغانو خويندو ته ډاډ ورکوم چې ټول بصيرت لرونکی سړي د دوی د انسانی او برحقو غوښتنو او  مبارزاتو ملاتړ کوي .

ماتې دې وي د ښځې په هنرمندو لاسو کې د منځنيو پيړيو زنګ وهلی اتکړې !

رسوا او نابود دی وي د ښځو ضد او منحط سړي سالاره تفکر !

وياړ دې وي پر افغان ميرمنو !

 له تېرو عبرت، خپله زده کړ ده.

قيوم معلم

آمرحبیب الله خان
۱۹۰۱ تر۱۹۱۹م پوري
هغه خبره دلته صدق کوي، چي زه او ته یې په لیکلو او یادولو کافر کیږو، مګر دوی یې په کولو ښاغلي سوه. پر افغان ولس د واکمن کړه سوي امیر حبیب الله د بد اخلاقیو کیسې ډېري دي، زموږ د شاهانو او اولادو یې بیله ساتیري(عیاشي) څخه بل څه کار نه لاره، داحمدشا بابا زوی تیمورشاه، دسردار پاینده محمد اولاد دوست محمد خان، دعبدالرحمن اولاد لکه حبیب الله خان د محمد نادراولاد محمدظاهرشاه.
تر څو زموږ ولس په علم او پوهه سمبال نه سي، د خپلي پوهي په مټ په یوه ژوندي ملت باندي بدل نه سي، په هیواد کي به د فاسدو، ظلمو، جاسوسو، شتمنو،ټګ ملایان، تعوذ ګرو او لنډه غرو(حرام خورو) کورنیو غزت کېږي، د صادقو، پر خپل ولس مهربانو، علم دوستو کورنیو او شخصیتونو سپکاوی همداسي جاري وي. گورې که دغه بې علمي نوره دوام و کړي تاسي به دوخت په تیريدو سره ووینی چي زموږ په ټولنه کي به تاسي و ګورۍ چي د جاسوسو لکه: درباني، سیاف، مزاري، مجددی، یونس خالص، گلبدین، پېر،مجددي، انوري، محقق، اسمعیل، دوستم، نادرې، مسعود، مولوي نبي، محمد آصف محسني، صادق مدبر، خلیلي، عطا، قانوني،او په سلهاو د نورو ډېرو افغان د ښمنو لنډغرو اولادونه هم د تیرو مستبدو خائینو بیکارو او فاسدو شاهانو او دهغوی اړوندو کورنیو د اولادونو په شان چي اوس د پاکۍ، ایمان او پاک نفسی ادعا لري او وایي چي دا داریگاني (شتمنۍ) باغونه، کورنه او مځکي خو مو د پلرو ګټه وټه وه موږ ته را پاته میراث دئ،همدغه د لیل به د اوسنۍ غلو او قاتلانو او لادونه راوړي. د مثال په توگه؛ څوک ویلاي سي چي د فارسي ژبي نوم وتۍ شاعر خلیل الله خلیلي دي د یوه رشوت خور، جاسوس او قاتل ميرزاحسین خان(مستوفي الملک) زوی وي؟.
له امکانه لري نه ده چي اوس یو څوک یا اولاده يې وايې د ښاغلې خلیل الله خلیلي پلار ولي یا دوی؟ دا واقعیت هم باید دوی ومني چي خپله خلیل الله د سکاو د زوی حبیب الله مشاور، د ظاهر خان مشاور او افتخار یې لا دا چي د افغانستان د ګټ په خلاف د پاکستان دجمهوررئیس جنرال ضیاالحق سره د افغانانو په وژنو او افغانستان په خرابونه کي فعال مشاور وو. کله ناکله د ډیرو بدو انسانانو ښه سړي او له ډیرو ښو سړو څخه بد سړي زیږید لي دي.چي ښه مثال يې ” د لوي احمدشاه څخه تیمورشاه غوندي بیکاره سړی، د حبیب الله خان څخه بیا د غازي امان الله خان په شان هوښیار ځوان زېږي”.
را گرځو خپلې خبري ته ميرزا حسین دامير حبیب الله په اوسنۍ اصطلاح د مالې وزیروو.او د استخباراتو کار يې هم مخته وړئ. ټول مشروطه غوښتونکي همدغه مير زاحسین تعقیبول، نیول، توپ ته يې تړل او ووژل. ټولو بندیانو ته ده شکنجې ور کولې، ټولو ته ده د سر په کا سو کي اوبه ور کولې. خپله خلیل الله خلیلي د خپلو یا داښتونو په ۲۵صفحه کي د خپل پلار پیژند نه داسي کوي:ترجمه”د حبیب الله خان د حکومت په دوره کي، ۱۹۰۱ – څخه تر۱۹۱۹میلا دي پوري يې په دربارکي غټي چوکۍ ونیولې ”. یعني هغه د وژلو او زورونو چوکي په او سني ژبه د خا دریس وو.
په۱۹۱۲ او ۱۹۱۳م کي پکتیاوال قومونه د اميرحبیب الله د غیري اسلامي کړنو په خلاف قیام کوي، خو د حکومت لخوا د عسکری قوت په زور ما تیږي، البته د هغه نظامي قوا مشر نا درخان غدار هغه نادر چي ورسته انگریزانو و پا چهۍ ته ورساوه.په دغه جګړه کي ډېر ځوانان او زاړه ووژل سوه. نور نوحبیب الله د سړيتو به ووتۍ.
ښاغلی غبار په (افغانستان درمسیر تاریخ ) په۷۱۱ص کي لیکي: ترجمه؛ اميرحبیب الله دوخت په تیریدو سره د بې سرحدواک، مطلق العنان، مسؤلیت نه منونکئ، شوخ، بې پروا او په ژر زوریدونکي واکدار بدل کړه. درباریان هم دده د کړونو زوریدونکي او بیریدونکي سول. حبیب الله خان په خپلو خبرو کي په ښکاره ویل:” پاچهۍ او پیغمبري لکه دوه غمي چي په یوه انگشترې کي وي”فراش باشي شجاع الدوله په دې باب نقل کاوه چي امیر حبیب الله خان یوه ورځ په دربار کي د ”علوي اسماني مقام پادشاهی ” په هکله خبره کول او په ټینگه يې دابیت شاهد راوړئ:” انکه جان بخشد اگر بکشد رواست – نایب است و دست او ست خدا ست” مطلب يې: هغه چي ژوند ورکوي، که هغه څوک مړهم کړي ورته روا دي – وکیل دئ دوکیل لاس هم د خدای لاس دئ.
را سي اوس يې نو تاسي جوړه کړئ، امیر حبیب الله د خداي دعوه وکړه ځان یې خدای و باله. ” د ده د دې وینا معنی داچي دی وایي زه دخداي (ج) وکیل یم ماته دانسانانو وژل روادي ”ترحساب تیري ماینی، بی حسابه فاحیشي لرل د ده حق وو، هیڅ ملأ یې په وړاندي مخالفت نه کاوه، خطبه به یې لاهم پر ویل، د مشروطه غښتونکو په توپ کي الو زول، بندي گیری، فرارونه د کلي او کورونو څخه د خپلو ولسونو شړل، د خلګوشخصي مالونه جائیدادونه ضبط کول، رښتيايې ويلی وه:” د لیوه زوی به اخیر لیوه سي” دده ټول اعمال د شیطان وه نه د الله ج پر کتاب برابر.. .. .. ..
بیا هم د اسلام د ستر پیغمبر خبره ده، چي د انسان شرافت په علم او ادب سره دئ، نه په مال او نصب سره. زموږ شاهان او کورنۍ یې د علم له فیض څخه بې برخي وه نو طبعي ده او ادیث شریف هم دئ چي ادب او شرافت له علم سره وي، دوی علم نه لاره. د آمرحبیب الله خان د وژل کیدو په باب په ”کرسي نشينان کابل” کتاب کي داسي لیکل سوي دي :
ترجمه” د تبلغاتو، پټو پوښتنو اوخپلوانو د خبرو په اساس به د امیر حبیب الله وژنه د امان الله خان د مور، چي د حبیب الله خان سره د هغه د زیاتو ښځو لرلو له امله قطع رابط وه، د هغه سره خصومت لاره دا قتل واقع سوې وي، ویل کیږي چي ددې پیښي تشویق کونکې امان الله خان او یو شمیر د ننه په دربار کي لویان وه” دا خبره واقیعت ته ډېره نژدې په دې ده چي په۱۳۲۰ هجری کال د محرم الحرم د میاشتي پر شلمه د سه شنبی په ورځ امیر دخپلي نفسي غریزې د مړولو په خاطر مخکي یو فرمان صادر کړه، ځکه چي د امیر د نادرشاه خور سلطانه خوښه سوې وه.
په فرمان کي څلور نفر زاړه محمد زي او څلور نفره د هغه وخت پاخه شیطانان په رنگونو داسلام فروشتې ملایان مؤظف کړه چي سبا د سلطاني کور ته ورسي او ورته ووايې چي اميرحبیب الله غواړي سلطانه خپل ښځه کړي.او په سبا ماښام هغه د ارگ شمالې دروازي ته راولې. د پاچا امر وو هئیت همدغسي وکړه سبا شپه يې سلطانه و اميرحبیب الله ته وسپارل.
دا وه مرکه، دا وه مؤافقه، دا وه شیرني، دا وو دستمال، دا وو واده. غرمي ته خلګ د سلطانې کورته د ښځي د غوښتلو له پاره ورغله، ما ښام ته ښځه د اميرحبیب الله سره بیده سوه، په داسي ډول چي اووه نوري ښځي يې په نکاح کي لرلې دا یې اتمه سوه. او درې سوه(۳۰۰) نوري ښځي به یې تل د خپل ساتېري له پاره ساتلي وې. نور بیا

د اقتصاد له نظره مالیات

 

ژباړه: شفیق الله یوسفزی

هر حکومت د خپل چارو د پرمخ بیولو او عمل کولو لپاره اړ دی چې بودجه ولري، څو خپل لګښتونه تمویل کړي. حکومت د سترو بیخ بینايي پروژو څخه رانیولې تر ورځني عامه خدماتو وړاندې کولو پورې مسوولیت لري او حکومت چې هر څومره ډېر مالي منابع په لاس کې لري او په کار يې اچوي، په هماغه اندازه به هېواد د پرمختګ او هوساینې په لور سوق کېږي.

د حکومت دنده ده چې عامو وګړو ته د زده کړې، روغتیا، امنیت، سړک، پارک او ګڼ شمېر نور عامه خدمات وړاندې کړي. متوازن پرمختګ، د عوایدو د ویش انډول، د بې روزګارۍ او بې وزلۍ له منځه وړل، د انفلاسیون کنترول، سالمې سیالۍ ته د زمینې برابرول او داسې نورو اسانتیاوو ته د لارې هوارۍ لپاره کار کوي. د اقتصادي، ټولنیز، فرهنګي او سیاسي ځانبسیاینې او بډاینې په هڅه کې وي، د همدې لپاره لوړ عادي، نظامي او پرمختیايي لګښتونه لري.

حکومت د خپل لګښتونو لپاره اړ دی چې بودجه ولري، خپلې بودجې ته په کتو، خپل لومړیتوبونه ټاکي او له عادي لګښتونو اضافه پیسې د هېواد په سوکالۍ او پرمختګ لګوي. دا د حکومت پریکړه ده چې کومو ستونزو حلولو ته اهمیت ورکوي، آیا غواړي چې خپلې مالي سرچینې د روغتیا سکتور ته ځانګړې کړي او که د زده کړو په برخه کې مصرف کړي، یا چاپیریال ساتنې ته لومړیتوب ورکوي او که د بې روزګارۍ او بې وزلۍ له منځه وړلو ته په ځواکمنه اراده کار کوي، په جګړې تمرکز وکړي او که په ټول توان سولې راوستو ته لومړیتوب ورکړي. لنډه دا چې حکومت د خپل مالي منابعو ته په کتو خپل لومړیتوبونه ټاکي او مخته ځي.

حکومت د مالیې ټولو له لارې خصوصي سکتور تر خپلې اغیزې لاندې راولي. کله چې حکومت د وګړو په عایداتي سرچینو، توکو او خدماتو مالیه لګوي، نو د حکومت عواید لوړېږي او د عامه خدماتو وړاندې کولو لپاره عایداتي سرچینې تر لاسه کوي. حکومت په نقلیه وسایلو، رسټورانټونو، عصري هوټلونو، طیارو او په لسګونه نورو برخو مالیه لګوي او په مقابل کې یې خپل عامه لګښتونه پوره کوي.

په ځینو توکو ددې لپاره هم مالیه لګول کېږي چې حکومت ته د عوایدو را ټولیدو ترڅنګ د ناوړه توکو او فعالیتونو مخه هم ونیسي. د بېلګې په توګه حکومت په سګرټ مالیه لګوي څو د عوایدو ترڅنګ د خپرېدو مخه يې هم ونیسي. همدارنګه حکومت ځینې وخت د تشویق لپاره سبسایډي ورکوي، د مثال په توګه حکومت د کرنې د پرمختګ او د بزګرو د تشویق لپاره سبسایډي اعلانوي او اصلاح تخمونه، کیمیاوي سره او ماشینري په ارزانه بیه بزګرو ته ویشي. حتی حکومت د قانون پواسطه ځینې کړنې محدودوي لکه د تریاکو کرل او خرڅول.

د صنعتي انقلاب څخه وروسته په نړۍ کې چټک او ستر پرمختګونه رامنځته شول، کارونه ګړندي شول او د ګټې او تولید اندازه څو برابره لوړه شوه، چې ور سره د یو حکومت چارې، مسوولیتونه او لګښتونه هم لوړ شول. په اضطراري او بحراني حالت کې، د جګړې پر مهال، د ټولنیزو ستونزو لکه په یو هېواد کې د انفلاسیون، بې روزګارۍ او بې وزلۍ په وخت د حکومت کړنې پراختیا مومي او پداسې حالت کې لګښتونه هم څو برابره ډېرېږي.

عام وګړي باید پوه اوسي چې د هېواد ملي شتمنۍ او مالي منابع په څه ډول لګول کېږي؟ د حکومت لومړیتوبونه څه دي؟ څه ډول خپل فعالیتونه تمویلوي او مدیریت کوي يې؟ آیا حکومت یو پارک جوړ کړي غوره دی او که په ځای يې همدا بودجه د یو مجهز لابراتوار په جوړولو ولګوي یا کومه دولتي ودانۍ جوړولو ته لومړیتوب ورکړي او که یو څیړنیز مرکز ته؟

په حقیقت کې حکومت د عامو وګړو څخه پیسې د مالیې په بڼه را ټولوي او بیرته د عامه خدماتو په برابرولو يې مصروفوي. نو پدې ډول د عامو وګړو حق جوړېږي چې د حکومت له پریکړو، مالي لګښتونو، سترو پروژو سرته رسولو او مالي منابعو څخه ځانونه خبر کړي. مالیات د یوه نقلیه وسیلې مثال لري چې مالي منابع له خصوصي سکتور څخه دولتي سکتور ته انتقالوي او د ټولنې د رفاه او پرمختګ لپاره بیرته لګول کېږي.

د مالیاتو اصول (The principles of Taxation)

  • د ګټې او وړتیا په بنسټ د مالیې د ورکړې اصول (Benefit and Ability-to-Pay Principle)

کله چې د عامو وګړو څخه د مالیې د ټولو پریکړه وشوه، نو ځینې پوښتنې را پورته شوې چې مالیه په څه شي لګول کېږي؟ په عوایدو او که په خالصې ګټې او یا که په کوم بل معیار؟ دا پوښتنه هم د خلکو په ذهن کې ګرځیده چې مالیه به په مالداره سړي لګول کېږي او که په غریب سړي؟ یا مالیه به ځوان پرې کوي او که سپین ږیري؟ د همدې سوالونو ځواب پيدا کولو لپاره یو لارښود ته اړتیا شوه، چې له مخې يې یو مناسب او ګټور مالیاتي سیستم جوړ شي. اقتصادپوهان د مالیاتي سیستم د تنظیم لپاره دوه مهم اصول وړاندیز کړل:

  • د ګټې اخیستنې اصول (The Benefit Principle): د دي اصل له مخي لکه څنګه چې یو کس د یو خصوصي توکي پیرلو لپاره پیسې پرې کوي، همدا ډول باید په هغه تناسب مالیه پرې کړي، څومره چې د دولتي توکو او خدماتو څخه ګټه اخلي. د مثال په توګه یو کس چې ډوډۍ اخلي نو په مقابل کې يې پیسې ور کوي، همداسې باید چې د عامه توکو او خدماتو لکه سړک، پارک، کلینیک، پل او نورو په مقابل کې حکومت ته مالیه ور کړي.
  • د مالیې د ورکړې وړتیا اصول (The Ability-to-Pay Principle): هر کس چې مالیه ورکوي، باید د خپل ګټې او ثروت په تناسب مالیه ورکړي، یعنې هر هغه کس چې ډېره ګټه لري نو هغه د لوړې مالیې د ورکړې وړتیا لري او باید چې لوړه مالیه ورکړي او هغه کس چې لږه ګټه لري، د مالیې د ورکړې وړتیا يې کمه ده، باید چې کمه مالیه پرې کړي. د دې اصل له مخې په یو هېواد کې عواید بیا ویشل کېږي او په عمومي ډول د خلکو ترمنځ د ګټې او عوایدو انډول رامنځته کېږي. حکومت له مالدارو او لوړ عایدلرونکو څخه لوړه مالیه اخلي او بې وزلو او ناچارو ته عامه خدمات او اسانتیاوې برابروي. د مثال په توګه حکومت یو ښوونځی جوړوي، واضح ده چې ښوونځی د راټولې شوې مالیې په پیسو جوړ شوی. په ښوونځي کې هم د مالدارو اولادونه او هم د غریبو اولادونه یو ځای زده کړې کوي، خو د مالیې په هغو پیسو چې ښوونځی جوړ شوی ښکاره ده چې مالداره کسانو ورکړی او هغه کسان چې بې وزله وو او مالیه يې نده پرې کړې، هم خپل اولادونه همدې ښوونځي ته د زده کړې لپاره لېږي. اوسمهال اکثره مالداره خلک خپل اولادونه خصوصي ښوونځیو یا روغتونونو ته بیايي او دولتي ښوونځي د بې وزلو اولادونو ته پاتې دي.

 

  • افقي او عمودي مساوات (Horizontal and Vertical Equity)

د افقي او عمودي مساواتو له مخې په توکو او خدماتو مالیې لږول هم د ګټې اخیستنې او د مالیې د ورکړې د وړتیا له مخې ترتیب شوي دي. په دې ډول سیستم کې مساوات او مناسب والی په نظر کې نیول شوی دی.

  • افقي مساوات (Horizontal Equity): په افقي مساوات کې د مالیې د ورکړې په اړه داسې بحث شوی چې څنګه د یو ډول ژوند لرونکي وګړي مساوي مالیه پرې کړي. که چیرې زما او ستا د سترګو او مخ له رنګ پرته د ژوند بل هر اړخ سره یو شان دی، نو د مالیاتو د تساوي سیستم له مخې زه او ته باید چې مساوي او یو شان مالیه ورکړو. د ګټې اخیستنې د اصل له مخې که چیرې ما او تا ته د سړک، پارک، روغتون، ښوونځي او نور اسانتیاوې یو شان رسېږي، یو شان ترې ګټه اخلو نو د افقي مساواتو اصل له مخې باید چې مساوي مالیه ور کړو. که چیری د مالیې د ورکړې د وړتیا د اصل په بنسټ وي، نو ددې اصل له مخې د مساوي عاید لرونکي کسان باید چې په مساوي اندازه مالیه ورکړي.
  • عمودي مساوات (Vertical Equity): د مالیې د ورکولو عمودي مساوات یو پیچلی اصل دی چې له مخې يې د مختلف عاید لرونکو کسانو د مالیې د ورکړې په اړه بحث کوي. عمودي مساوات اصل د مختلفو مالیې ورکوونکو مختلفو ستونزو ته د حللارې لارښود برابروي؛ څو د مالیې په ورکړه کې مساوات او مناسب والی رامنځته شي. د مثال په ډول (A, B) دوه کسان دي، پرته له پانګې څخه نور دواړه له هر اړخه سره یو شان دي. یعنې A کس د B کس څخه لس برابره ډېره پانګه لري، نو ایا دا مناسبه ده چې دواړه دې یو شان مالیه پرې کړي؟ ایا B کس په هغه اندازه له عامه خدماتو لکه امنیت، سړک … څخه ګټه اخلي، څومره چې A کس ترې ګټه اخلي؟ آیا د B کس د فعالیتونو له امله هوا په هماغه اندازه ککړ کېږي او ټولنې ته يې زیان رسېږي، څومره چې د A کس د فعالیتونو له امله رسېږي؟ آیا B کس باید د خپلې ګټې هغومره سلنه مالیه ورکړي، څومره چې A کس يې ورکوي. دې ټولو سوالونو ته منفي ځواب لرو.

د مالیې د ورکړې انډول هغه وخت رامنځته کېږي، کله چې د مالیې ستر بار ته د لوړ عاید لرونکي اوږه ورکړي او ډېره مالیه ستر پانګوال پرې کړي.

ډېرېدونکې مالیه، کمېدونکې مالیه او متناسبه مالیه

 (Progressive Tax, Regressive Tax & Proportional Tax)

  • ډېرېدونکی مالیه (Progressive Tax): هغه مالیې ته وايي چې د یو کس یا ادارې عاید څومره لوړېږي، ور سره مالیه هم پرې لوړېږي. د مثال په توګه یو کس ۲۰۰۰۰ افغانۍ عاید لري او لس سلنه مالیه پرې کوي، که چیرې دده عاید ۴۰۰۰۰ افغانیو ته لوړېږي، نو مالیه هم پرې ۱۵ سلنې ته لوړېږي. یوه کورنۍ د میاشتې ۵۰۰۰۰ افغانۍ ګټې سره ډېره مالیه پرې کوي نسبت هغې کورنۍ ته چې د میاشتې ۲۰۰۰۰ افغانۍ ګټه لري. نو ویلی شو چې پدې ټول مالیاتي سیستم کې څومره چې د یو کس عاید یا ګټه لوړېږي، مالیه هم پرې لوړېږي او ګټه يې د کسر سره مخ کېږي. اکثره پرمختللي هېوادونه د ډېرېدونکي مالیاتي سیستم باندې تکیه دي. د ډېرېدونکي مالیاتي سیستم غوره والی په دې کې دی چې د عوایدو نسبي انډول رامنځته کوي، د مالیې بار تر ډېره حده په بډای پوړ وي، په ټولنه کې پیسې بیا ځل ویشل کېږي او په یوه اندازه د عوایدو انډول رامنځته کېږي.
  • کمېدونکی مالیه (Regressive Tax): کمېدونکی ماله هغه مالیه ده چې د ډېرېدونکي مالیې برعکس، څومره چې د یو کس یا یوې ادارې ګټه او عواید لوړېږي، مالیه پرې کمېږي. د مثال په توګه که یو کس د میاشتې ۲۰۰۰۰۰ افغانۍ عاید لري او ۲۰ سلنه مالیه پرې راځي، که د نوموړي کس عاید ۵۰۰۰۰۰ افغانیو ته لوړ شي نو بیا به پرې ۱۵ سلنه مالیه راځي. کمېدونکی مالیاتي سیستم د پانګونې د جذب لپاره غوره سیستم دی، خو د مالیې ستره سلنه په بې وزله پوړ بار وي او بې وزله پوړ يې پرې کوي.
  • متناسبه مالیه (Proportional Tax): متناسبه مالیه هغه مالیې ته وايي چې ټول وګړي یوه اندازه مالیه ور کړي. د مثال په ډول که یو کس د میاشتې ۱۰۰۰۰ افغانۍ ګټه ولري او بل کس که ۱۰۰۰۰۰ افغانۍ ګټه ولري، دواړه د خپلې ګټې ۱۵ سلنه مالیې لپاره بیلوي.

د مالیاتو مختلف ډولونه په مختلفو بڼو ټاکل شوي لکه په تنخوا باندې ډېرېدونکې مالیه لګول کېږي او په تنخوا کې د هر اضافي ډالر په ګټلو سره مالیه هم پرې اضافه کېږي. په سګرټ باندې بیا کمېدونکې مالیه لګول کېږي، یعنې په کمو سګرټو ډېره لوړه مالیه لګول کېږي او د هر اضافي سګرټ اخیستلو سره بیا مالیه پرې کمېږي.

یوه څیړنه ښیئ چې د سګرټ د ګټې ارتجاعیت 0.6 سلنه ده یعنې د یو کس د لس سلنې ګټې په ډېرېدو سره د سګرټ په لګښت او مالیه کې شپږ سلنه ډیروالی راځي. نو ویلی شو چې د لوړ عاید لرونکي خلک نسبت کم عاید لرونکو خلکو ته د خپلې ګټې یوه وړه برخه په سګرټ مصرفوي.

همدارنګه مالیات په مستقیم مالیات (Direct Taxes) او غیر مستقیم مالیات (Indirect Taxes) هم ویشل شوي دي.

  1. مستقیم مالیات هغه مالیاتو ته وايي چې په مستقیم ډول یو کس خپله پرې کوي او د مالیې بار بل چا ته نه انتقالېږي؛ لکه په ګټې مالیه، په ډالۍ مالیه او نور.
  2. غیر مستقیم مالیات هغه مالیاتو ته وايي چې یو کس يې په غیر مستقیم ډول پرې کوي او د مالیې بار له یو کس څخه بل کس ته انتقالېږي، لکه په تولیدیدونکو توکو مالیه.

مالیات او ګټورب (Taxation and Efficiency):

مالیات په اقتصادي ګټورتوب او د عوایدو په ویش باندې اغېز لري. اقتصادپوهان په دې باور دي چې د مالیاتو څخه باید اعظمي ګټه واخیستل شي او باید د مالیاتي منابعو د ضایع کیدو مخه ونیول شي. د اقتصادپوهانو او پالیسي جوړونکو په نظر، که چیرې مالیات په منظم ډول راټول او کنترول شي، د لومړیتوبونو له مخې ولګول شي، نه یوازې به په ټولنه کې د عوایدو انډول رامنځه کړي، بلکې لوړه اقتصادي وده به هم ورسره تجربه شي. د مالیاتو د ورکړې څخه تېښته، د مالیاتو معافیت، د فساد موجودیت، په پراختیايي پروژو کې د سلیقوي چلند له مخې د مالیاتو لګول ددې سبب کېږي چې عام خلک د مالیې په لګولو شکمن او بې باوره شي او د نه قناعت له وجې خپله هم مالیه ور نه کړي او د مالیې د ورکړې څخه تېښته غوره وګني.

ګټور توب او مناسبوالی (Efficiency and Fairness):

اقتصادپوهان له مودو راهیسې د مالیاتو د اقتصادي ګټورتوب په اړه اندېښنه لري. هنري جورج وايي په ځمکه باندې مالیه لګول په ګټورتوب باندې لږه اغېزه لري، ځکه چې د ځمکې عرضه غیر ارتجاعي ده.

د ګټور مالیاتو عصري تیوري د رامسي (Ramsey) مالیې قانون وړاندیز کوي چې حکومت باید لوړه مالیه په هغو خام موادو او تولید شویو توکو ولګوي کوم چې په عرضه او تقاضا کې تر ټولو ډېر غیر ارتجاعي خواص ولري. د عرضې او تقاضا له مخې غیر ارتجاعي توکو مالیه به د دوې په تولید او لګښت ډېر کم اغېز وکړي. نو ویلی شو چې د رامسي مالیې قانون یوه لاره جوړوي، څو له یوې خوا عواید لوړ شي او له بلې خوا د اقتصادي ګټورتوب موخه هم په ښه ډول تر لاسه شي. خو یو اقتصاد او یا یوه پالیسي یوازې په ګټورتوب پوړې اړه لري، بلکې دلته نور څه هم شته چې باید په نظر کې ونیول شي. د ځمکې په کرایې یا په خوړو مالیه کیدای شي ګټور وي، خو اکثره خلک به ورته د غیر مناسبې مالیه په سترګه وګوري.

په ۱۹۹۰ زېږدېز کال په انګلیستان کې د سړي سر ثابته مالیه (Poll Tax) معرفي شو، چې له مخې یې هر کس اړ و مناسبه مالیه پرې کړي. د دې مالیې ګټه دا وه چې چا به د مالیې په غیر ګټورتوب ادعا نشو کولای، هماغه وو چې د بې وزلو د ناخوښۍ سبب وګرځید، یا روسیې ته کډه شول او یا ځینو يې ځانووژنه وکړه، څو په دې ډول د مالیې له ورکولو ډډه وکړي. دا یو غیر مناسبه مالیه وه چې په خلکو لګول شوې وه او هماغه وو چې اقتصادي فعالیتونه په ټپه ودرېدل او یاد حکومت له پښو وغورځید، نو ویلی شو چې د مالیې د ګټورتوب ترڅنګ  د مالیې مناسبوالی هم مهم ټکی دی.

د ښو کړنو په ځای په ناوړه کړنو مالیه یا زرغونه مالیه

اقتصادپوهانو د سړي سر ثابت مالیې تجربې ته په کتو یو بل د مالیې لګولو کړنلاره وړاندیز کړه چې له مخې يې د ښو کړنو په ځای باید چې په ناوړه کړنو لوړه مالیه ولګول شي. د غیر ګټورتوب مهم لاملونه په ښو اقتصادي فعالیتونو مالیه لګول دي لکه په پانګونې مالیه، په سپما مالیه یا د ګواښ په منلو مالیه او داسې نور. په اقتصادي فعالیتونو مالیې لګولو له امله ښې کړنې د تشویق په ځای د ځنډ سره مخ کېږي او د فعالیت مخه يې نیول کېږي. غوره دا ده چې د ښو کړنو په ځای په ناوړه کړنو مالیه ولګول شي، لکه په ګناه مالیه، په شرابو مالیه، په سګرټ مالیه او داسې نور. اقتصادپوهان وايي په هغو ناوړو کړنو باید مالیه ولګول شي، چې له امله يې یو کس یا ټولنې ته زیان اړونکي پایلې له ځانه سره لري. د یو کارخونې د تولید له امله هوا ککړ کېږي او ناروغۍ رامنځته کېږي، نو غوره به وي د هوا ککړتیا په رامنځته کېدو مالیه ولګول شي او هغه کارخونه باید چې لوړه مالیه پرې کړي کوم چې ډېر کاربن ډای اکسایډ تولیدوي. په کارخونو چې ټولنې ته یې ډېر زیان رسېږي، باید د ناوړو کړنو درنه مالیه پرې کړي، څو په راتلوونکي کې د تولید په بدیلو او غیر مضره لارو چارو غور وکړي.

 

که چیرې حکومت په پطرول باندې مالیه لوړوي، نو د خلکو په ذهنونو کې مختلفې پوښتنې را ولاړېږي لکه:

  • په پطرولو مالیه څه اغیز به لري؟
  • آیا لګول شوې مالیه مصرفوونکي ته انتقالېږي؟
  • آیا ددې سره به د خامو تیلو ارزښت را ټیټ شي او کنه؟
  • آیا د پطرول تولید یا واردول به را کم شي او څه؟
  • د پطرول تولیدونکو یا واردونکو باندې به يې څه اغېز وي؟
  • آیا د ډبرو سکرو قیمت به بدلون ومومي؟
  • آیا په مزد کې به کوم بدلون راشي؟
  • په ښاریانو به يې څه اغېز وي؟

عام وګړي چې مالیه ورکوي، باید د خپلې مالیې پوښتنه وکړي، د حکومت په لګښتونو کې باید شفافیت موجود وي او حکومت باید ځان ځوابویونکی واوسيش.

 

 

فراخوان

 

٫٫گذشته را هیچ کس ـ حتی خدا ـ نمی تواند تغییر بدهد.،، گفته یی از اگاتون Agathon (۴۰۱ـ ۴۴۷ پیش از عیسای مسيح )، فیلسوف یونان باستان، که ارستو آن را در کتابش به نام، ٫٫ اخلاق نیکوماخسی،، Nichomachean Ethics    آورده است.

 

تاریخ را باید هر روز، سر از نو خواند

تاريخ افغانستان در سند هــــای روشن

 

تا جایی که دیده می شود، برخی از نویسنده گان و یا ٫٫ مورخان،، ما، به ويژه در دههٔ سی سدهٔ بیستم، روی به نوشت تاریخ کشور ـ‌ بیرون از رخدادنامه نگاری ها ـ دست یازیدند. برای درک به تر کار پردازش به تاریخ، به ویژه پیوند و رابطه اش با سیاست و شکل دهی اش در این رده، بایست این نکته را یاد آور شد که در این راستا دو مفهوم تاریخدانی یا تاریخگـزاری

History writings و تاریخ نگاری  یا نویسی Hsitorygraphy از هم تفاوت ژرف و عمیق دارند.

در بخش اول گروهی از نویسنده گان وجود دارند که داده های تاریخی را بدون آن کــه پیوند سند ها را با محیط اجتماعی – تاریخی، در نظر بگیرند، به آن می پردازند و تاریخ گزارش گونه یی را ارایه می دارند.

در بخش دوم، تاریخ نگاری به مفهوم علمی اش نی تنها بررسی تاریخ است، بل نوشتن تاریخ به حساب می آید. در این امر تاریخنگار بایست حادثه را از زاویه های گونه گون بر اساس ٫٫سند،، بررسی نماید و مهم تر از همه این که به شگردهای کار به صورت همه جانبه ورود، داشته باشد.

در این راستا، تاریخنگار با تمام نیرو تلاش می نماید تا میان گزارش ها و داده هایی که به درستی و حقیقت نزدیک اند و آن هایی که نیمه درست اند، مرز روشنی بکشد. او، در این راه سعی می نماید تا مشاهده های شخصی اش را با نگاه دنیایی، گیتيانه و خـِرَد گرایانه همراه بسازد و اُسطوره ها و افسانه ها را درجایگاه مناسب شان قرار بدهد و به آن ها رنگ واقعیت نبخشد. او همچنان با نگاه پُر از نقد به آن چی در دسترسش قرار می گیرد، می نگرد و در پایان از کنار دیدگاه ها و اندیشه های آنانی که در متن حادثه معینی قرار ندارند، ولی در این و یا آن مورد ابراز نظر نموده اند، به ساده گی و بی تفاوتی نمی گذرد.

به این گونه، در تاریخنگاری از دیدگاه دانشی، نی نتها رویداد های تاریخی مورد بررسی قرار می گیرید، بل، نگاه دقیق در خط نوشتن تاریخ صورت می یابد. با دید امروزی و مدرن، این اصطلاح بخش های گونه گون را در بر می گیرد. با این شیوه، مرزها میان داده های دانشی و علمی و آن چی برای ٫٫خوش خدمتی،، در نظر هست، به شدت روشن می گردد. در این شیوه، تاریخنگار تا جایی که امکان و توانایی وجود دارد، تلاش می نماید تا در خط سره نمودن کارنامه های مهم از نا مهم،

شکل تبلیغ سیاسی و حتی شکل دهی آگاهی ملی، به روشنی و وضاحت دست به کار شود.

چنین باور وجود دارد که تاریخ به مثابه دانشی است که تلاش دارد تا حقیقت را از راه بررسی کردار آدمیان در زمانه های گذشته، برپایه سند ها و شاهد ها، دریافت نماید.

با دید، هـِـرادوتوس Herodotus که در سال های  ۴۲۵-۴۸۴ پ.ع. می زیست، نخستین کسی بود که دست به این کار زد. اما، این توسی دیدیس Thucydides که در سال های  ۴۰۰-۴۶۰ پ.ع. می زیست، باز هم مورخ دیگری از یونان بود که برای بار اول برخورد علمی با تاریخ نمود. او پدیده های تاریخی را نتیجه شادی و قهر خدایان آسمانی و نیمه خدایان زمینی، نمی دانست. او اثر پُـرآوازه یی به نام ٫٫تاریخ جنگ پلوپونیزیاییان Peloponnesian،، که بیانگر نبرد مهم وتاریخی میان آتن و اسپارت در سال های  ۴۰۴-۴۳۱ پ.ع. می باشد، نوشت. در این جنگ، اسپارتیان پیروز شده و دوران طلایی یونان به سر آمد. او در این اثرش، به جستجوی علت ها، نتیجه ها و اثرهای آن  جنگ می برآید. او در چارچوب کارش به رویداد ها و پدیده ها، نگاهی در خط زمان و هم چنان بیطرف می اندازد. او این حادثه ها را نتیجه کرداری می داند که از انسان در روی زمین، سر می زند.

در شرق ما، این ابن خلدون بود که در اثر تاریخی اش ــ به ویژه در مقدمه و یا پیش درآمدش ـــ به تاریخ و تاریخ نویسان پیشینش، نگاه نقادانه و هم چنان جامعه شناسانه می اندازد. او به این باور است که برای درک تمام بُعد های یک پدیده تاریخی معین، بایست به فرهنگ آن دوره توجه نمود. او به این باور است که با این نگاه، می توان حادثه های تاریخی را ارزیابی نمود و رویداد ها را بر اصل سنجه های خِـــرَد و عقل  به داوری گرفت. او به روشنی هوشدار می دهد که نباید ٫٫ روایت ها،، را رنگ تاریخی داد و به آن ها با نگاه پُرنقد نگریست.

مورخان دیگر اروپایی تا آرنولد توین بی Toynbee  که در سال های ۱۹۷۵-۱۸۸۹ می زیست، آن را دنبال نمودند و تکامل بخشیدند.

با این دیدگاه، کار در حوزه تمدنی و به ویژه کشور ما، در محدوده جغرافیای سیاسی کنونی، در اول وصف قرار دارد. مساله یی که چون سدِ سکندر در برابر ما قرار دارد، این است که ما به شیوه گزارش سنتی در تاریخ عادت نموده ایم.

از سوی دیگر، مانع دیگری که در سر راه قرار دارد، این است که ما به تاریخ شفایی یا نا نوشته که سینه به سینه نقل می شده و هر بار زیر فشار قدرت رنگ دیگری به آن داده می شده است، خوی نموده ایم. نمونه بارز آن ریگ ویدا و همزاد دیگرش اوستا ست که به گفته کریستن سن و یار شاطر در آن ها تار و پود رویداد های تاریخی با اُسطوره ها، افسانه ها و قصه ها درهم تنیده شده اند.

در این دایره، ما تاریخ دانان و گزارشگران تاریخی داریم که تنها رویداد ها را گزارش داده اند و توجه کم تری به سند های تاریخی از آن میان باستانشناسی نموده اند.

بازنگری و بازخوانی تاريخ و از آن جمله تاريخ افغانستان يکی از نياز های مبرم  مرحله کنونی است که عطف توجه شماری از پژوهشگران و محققان را به خود جلب داشته است. از چندی بدينسو تلاش های موفق و ناموفق در اين عرصه ادامه دارد. فقدان ژرف نگری و برخورد های سليقه يی و تمايل های گروهی، قومی، زبانی و حتی محلی که می توان به آن ٫٫ دره نگری،، گفت، مانع جدی سر راه اين روند بوده است.

تأريخ از نگاه ما  بيان نقش انسان در روند اجتماعی بوده و در حقيقت عامل تدوين تاريخ، خود انسان ميباشد.

هرگاه بپذيريم که تاريخ زادهٔ کردار انسان است، در آن صورت منافع انسان را نمی توان در تدوين تاريخ بی دخل دانست، يکی از دشواری های تدوين تاريخ همين نکته است و خواهد بود.

به باور ما، رخدادنامه و  واقعه نگاران افغانستان از آن میان جامی حسينی منشی احمد ابدالی و فيض محمد کاتب، دو سرچشمهٔ بی بدیل برای کسانی اند که در سر هوای بررسی تاریخ کشور را دارند. البته برخی نویسنده گان ما، سعی نموده اند تا گوشه های از تاريخ  افغانستان را در عرصه های سياسی و اجتماعی تدوين نمايند، اما، به باور ما مشکل اساسی در این مورد، عدم بررسی نقادانهٔ این گونه اثر هاست. به این دلیل، تاريخ اجتماعی و فرهنگی افغانستان در يک حوزه تمدنی ـ در این راستا باشتانشناسان هرگز در چارچوب مرز های سیاسی کنونی منطقه، در بند نمانده، بل در پی دریافت پیوند رخداد ها، بیرون از این چارچوب تنگ نگاه می نمایند ـ ايجاب کاوش بيش تر را مي نمايد که اين تاريخنويسان کمتر به آن پرداخته اند. که اين همه بسنده ، کمال مطلوب  و پاسخگوی مرحله کنونی نمي باشد.

اکنون که روزنهٔ اميدی، با انسجام نسبی شماری از دانشمندان و محققان اين عرصه به برکت جال آگاهی جهانی یا نيت و شبکه های اجتماعی به ميان آمده است، لازم مي دانيم که اين درخت اميد به شگوفه بنشيند!

در اين خط چند اصل در برابر ما قد بر افراشته اند :

  • لازم است روشن گردد که زمان رخداد های تأريخی تا کجا گسترش می يابد و پيش از تاريخ کجاست؟

در این مورد باید این اصل پذیرفته شود که کشوری که بنابر دلیل های گونه گونهٔ سیاسی، تازه بر نقشهٔ جهان ظاهر و شناخت بین المللی را به دست می آورند، حق این را داشته باشند تا تمام دستآورد های پیش تر تاریخی و حتی پیش از تاریخ ٫٫ ملک طلق،، آن سرزمین شمرده شود. – این دید باید به روشنی بیان شود که تفاوت ژرف میان قلمرو پیشین سرزمین ها و مرز ها ـ‌ از سدهٔ شانزدهم شکل گرفته اند ـ وجود دارد و ما این را در بررسی های خویش در نظر داشته باشیم.

–     نگاه به تاريخ افغانستان از ديد باستانشناسی که به صورت روشن افسانه واسطوره را از تاريخ جدا می سازد و هرگز در پی آن  نيست که رخداد ها را درچارچوب سياسی امروز و ديروز دربند ببیند ؟

در اين راستا باستانشناسان معروف جهانی، از۱۹۲۴  به اين سو و افغانها همچنان کم کم، کار هايی پُرارزشی را نموده اند که از آورل شتاين Aurel Stein شروع تا لويی دوپری – به ويژه نگاه پيش از تاريخ – مستمندی، پروفیسر زمریالی طرزی ادامه می يابد.

با اندوه که پس از بحران ۱۹۷۳، اين بخش در خط تند سرآشيبی می افتد و تا پيش از  ۲۰۰۱ ادامه داشته است و حال هم سينه خز، گام های لرزان بر مي دارد.

اما دلگرمی فراخوان دهنده گان اين است که تا  رسيدن به ثبات و استقرار در این راستا، جنبش و حرکتی را در خط پژوهش تاريخی بر اساس داده های دانشی و سند، به وجود بياورد، زيرا شتاين باستانشناس معروف گفته بود که هرمغاره و کاوشگاه در افغانستان صد ها سند روشن تاريخی دارند و عمر یک کاوشکر دانش باستانشناسی را در بر می گیرد، تا به آن ها بپردازد.

به گونهٔ نمونه در این راستا سند های به دست آمده از منديگک کندهار و لشکرگاه و ٫٫ آزمایش کاربنی،، آن نشان می دهد که مجسمه های بدست آمده، بخصوص با پیکرهٔ هيکل زیبای زنان که برخی موی های آرایش شده و نگاه پُٰر اثر دارند، قدامت ۴۰۰۰ سال پيش از عيسا را نشان ميدهد. اين امر يک دگرگونی عميق را درقبال دارد.

–      شناخت مرزها وتفاوت هايی که ميان تاريخنويسی، تاريخنگاری وتاريخسازی وجود  دارد، بايد روشن تر گردد، زيرا  ايجاب پژوهش بيش تر را مي نمايد.

روی چنين نيازمندی، ناگزيريم به تاريخنگاران، تاريخ شناسان، تاريخ پژوهان و علاقمندان مسايل تاريخی مراجعه و ندا بر آوريم که دين و رسالت  ما در اين عرصه هنوز نا تمام مانده است.

طوری که شماری از دانشمندان وعلاقمندان اين روند در برگه ٫٫ فرهنگ وانديشه،، همسيويی های شانرا تبارز دادند، اين امر باعث شد که به مساله هر چی بیش تر دلگرم شویم و اين آهنگ را رساتر به آگاهی عامه برسانيم تا اهل کار وفن تاريخشناسی، به خاطر يک امر مهم ملی  و سترگ، رضا کار در کنار ما بايستند وبا نگاه های ژرف اين روند را غنا بخشند.

با حرمت / نامها به ترتيب القبا

۱- غفوری، شیما

۲- لمر، احسان

۳ ـ وفا، صدیق

۴- طرزی، صدیق رهپو

۵ – یوسفزی، یعقوب

به ابتکار صديق رهپو طرزی وصديق وفا

ای-اس-آی او د هغو شرميدلی افغانی اجنټان

حکيم روان

زما د ښونځي ښکلی ودانی زمونږ د خاورينو کورنو او کليو په منځ کې د يوې بلې نړۍ څخه راغلی څيز وو ، هغه وخت د خوست په ښار کې داسې ښکلی ودانۍ د ګوتو په شمار وې . زمونږ ښايسته ښوونخي ته اور واچول شو ، ښوونځی د اور په دوزخ کې لولپه شو . تر ننه هغه ښوونځۍ د په خوا په څېر و نه رغول شو . ترننه پاکستان په افغانستان کې د ښوونځيو سره دښمنۍ ته د جهادي لوټمارو او طالبی تالی څټو په مټ ادامه ورکوي . خلکو به ويل چې : « ښوونځۍ پرمټخورو وسوځاوه» . پرمټخواره يې د پاکستان اجنټان بلل ( پرميت يو انګريزی لفظ دی مانا يې اجازه ده ، دې کسانو د پاکستان د استخباراتو کارتونه لرل اوله هغه ځايه به يې مياشتنی معاشونه اخيستل ، د کارت لرونکو او معاشخورو ته به يې پرمټخواره ويل ). پرمټخورو د تيليفون سيمونه پرې کول، څو د وخت ادارې ته ستونزې جوړې کړي. د تيليفون مزی به يې په ځانګړی توګه  په هغو وختونو کی پرې کول ، کله به چې پرمټخورو کومه ورانکاری کوله او يا کله به چې د چارتراشو لوی کاروانونه پاکستان ته تيريدل ، تر څو افغان حکومت د هغو مخه ونه نيسي .

پرمټخورو( د پاکستان افغانی اجنټان ) به د خلکو په منځ کې بيلې ډاره د پاکستان په ګټه او د افغان حکومت پر ضد تبليغات کول ، عينا لکه اوس يې چې کوي .

مثلا ويل به يې چې : « د افغانستان پاچا سوالګر دی په سوالګری پاچاهی نه کيږي » ، په دې ډول دوی غوښتل د افغانستان پر حکومت د خلکو باور کم کړي . يا دا چې : « پاچاخان هندو دی ، ځکه د پاکستان ضد دی » ، « ښونځي هلکان د خويندو سره وادونو ته هڅوي » او داسې نور……

د پاکستاني اجنټانو تبليغاتو به په ځانګړی توګه هغه وخت زور واخيست ، کله  به چې د هند او پاکستان تر منځ اړيکی خړ ، پړ شول . پاکستانی چارواکي ډاريدل چې د هند سره د نښتې په مهال افغانستان د خپلې خاورې د تماميت له پاره لاس په کار نه شی . کله چې د هند او پاکستان تر منځ لومړی او دوهم وار نښتې وشوې . پاکستانی اجنټانو زمونږ د ساده او ناپوهو خلکو په منځ کې تبليغ وکړ چې : « هندی عسکر اوه ډزي توپک استعمالوی ، د پاکستان حکومت وايي چې که څوک له هندی عسکره ټوپک ونيسی ، هم به غازی شی او هم نيول شوی ټوپک د غازی شخصی مال ګرځي » . په دې توګه په سلګونو ساده او ناپوهه افغانان د توپک د ګټلو له پاره هغو جنګونو ته ورغلل او په ندرت سره بيرته څوک راوګرځيدل . ځکه پاکستانی شيطان د خپلو سربازانو د پرمختګ د پاره دوی د هند د لښکرو له خوا په کرل شوو بمونو ور خيږول .

پاکستاني واکمن له دې امله هم افغانستان خپل ستراتژيک عمق بولي او غواړی افغانستان تغير و نه کړي او د پاکستان د شومو موخو له پاره ، تل همداسی وروسته پاتې او جاهل وساتل شي . د ننی جنګ اصلی موخه همدا ده . پاکستان وېره لري چې افغانستان به د نړيوالې ټولنې په مرسته د پرمختګ مدارجو ته ورسيږی او بيا به افغانان د خپلو ناروا موخو د پاره استعمالولای نه شی . او طالب جان بله دنده نه لري ، اصلی دنده يې په افغانستان کې د تغير پر تابوت د وروستي ميخ وهل دي . طالب دوهمه سقاوی ده . ځکه د يو شمېر ناپوهو «پوهانو» تر څنګ د آی-اس-آی ډنډورچيان د اشغال او ملی مقاومت ډوهلونه ګړمبوي ، تر څو په افغانستان کې د تغير مخه ونيسي او ميدان بيا د آی-اس-آی لوبو ته خالی شی . په افغانستان کې هر افغان ، پوه او ناپوه په دې پوهيږي چې وينې يې پاکستان او د پاکستان تالی څټي تويوي .

پرمټخواره ( پنجابی اجنټان ) همدا نن پورې اخته دي . په داسې حال کې چې د پاکستان مشران په ډاګه نارې وهي چې په افغانستان کې د جګړې اور دوی بل کړی دی ، پرمټخواره وايي چې نه خدای دې نه کړي ، پاکستان زمونږ مسلمان ګاونډی دی ، د جګړې اصلی عاملين نور څوک دي .

د آی-اس-آی ډنډورچيان هيروي چې جنرال مشرف د پاکستان پخوانی ولسمشر په ډاګه اعتراف کوي او وايي چې : « حقانی ، ملا عمر ، او اسامه بن لادن زمونږ هيرو ( اتلان ) دی » ولې اتلان دي ؟ ځکه اسلامی بنسټ پالنه ، د تروريسم توليد او صدور د پاکستان د بقاء تضمين دی . حقانی او ملا عمر ځکه د پاکستان اتلان دي چې د پاکستان د ګټو د پاره افغانان وژني او بنسټ پالنه خوروي . حقانی او ملا عمر خو په انګلستان او فرانسه ، امريکا او کاناډا کې نه جنګيږی ، خو په افغانستان کې جنګيږی نو د جنګ قربانيان به يې له افغانانو بل څوک وي ؟ خو د پاکستان افغانی مرئيان په پوهه او ناپوهی کې د «ملی مقاومت» په نوم د دې جنګ په اور تېل پاشي .

د پاکستان واکمن په ډاګه وايي چې د افغانستان د جنګ او سولې برخليک د کشمير د کړکيچ سره تړلی دی . مانا دا چې که پاکستان په کشمير کې امتياز تر لاسه کړي ، دوی به په افغانستان کې له جنګه لاس واخلي . اوس هم د افغانستان پر ضد د جنګ ادرس مالوم نه دي ؟ د آی-اس-آی اجنټان د تروريستی پاکستان بربنډې کونې ته پرتوګ ګنډي ، خو پټولای يې نه شي . « نه ، نه څوک وايي ، پاکستان اصلی دښمن نه دی .»  اې زما د خلکو ويده زوره را ويښ شه ، ستا د ټاټوبي په پاکه لمنه د پنجاب ناولی لاسپوڅي څه نخرې کوي ! ګيلانيان څه وايي ؟ وايي دا افغانستان دی چې په پاکستان کې مداخلې کوي او بل ګيلانی وايي چې پاکستان زمونږ پر ضد د جنګ اصلی ادرس نه دي . دا کږې خولې به کله سميږي ؟

په پاکستان کی لسګونه تروريستی ډلې ( لکه لشکر طيبه «اوسنی داعش» ، سپاه صحابه ، لشکر جنګوی ، جيش محمدی ، جماعت اسلامی ، جمعيت الدعوه ، جمعيت الانصار ، حزب المجاهدين ، لبيک يا محمد او بی شمېره نور تروريستی سازمانونه ) د تروريستانو او انتحاريانو د روزنې مرکزونه او مدرسې هم په امريکا کې فعاليت کوي ؟ چې په عمده توګه په  ګران هيواد افغانستان او هند کې د جنګونو او خونړيو بريدونو اصلی عاملين دي ؟ د آی-اس-آی اجنټان له واقعيتونو څخه د انکار له پاره خپل د طالبانو په شان ړوند او ګوډ منطق کاروي او وايي چې پاکستان ته امريکا وايي ! که داسې وي خو تاسو خو کله هم ونه ويل چې پاکستانی حکومت ګوډاکۍ دی او د امريکا په دستور يې پاکستان د تروريسم په مرکز اړولی دی او له تروريستی ډلو او له هغې جملی له طالبانو ملاتړ کوي .

پرمټخواره خو يواځې افغان حکومت او امريکا او ناټو د ټولو بدبختيو منشاء بولي او پر پاکستان خبره نه کوي ، چپ شه چاته مه وايه ! د دوی له نظره که امريکا د افغان حکومت له ملاتړه لاس واخلی ، خير خيرت به شی . خو داسی نه ده ، اجنټان بايد پوه شی چې د امريکا او ناټو دوهم وار تېر وتنه او  د تروريسم ليوه ته د افغانستان يواځې پريښودل به نه يواځې خير خيرت نه شی بلکې د داسې خونړيو نښتو پیل به شی چې تېر به له هر چا هير کړي . مونږ امريکا او د هغو ناټويي متحدينو ته خبردارۍ ورکوو چې په دې وار تېر وتنې سره به د تروريسم سره په خپلو دروازو کې جنګيږئ ! پاکستان خپل ټول ۷۰ کلن تاريخ د تروريسم ودې او د بنسټ پالنې پراختيا ته وقف کړی وو او ددې کار د سرته رسولو د پاره يې « احمقان » ( ټرامپ وايي: پاکستانيانو زمونږ د ملياردونو په مقابل کې زمونږ احمق رهبران وغولول او درواغ يې ورته وويل ) لکه لنګې غواوې لويشل .

پنجابی اجنټان د آی-اس-آی ايله جاريو د ناولو قرون وسطايي طالبانو لښکرو ته چې په پاکستان او افغانستان کې د افغانانو په وژنه بوخت دي ، د ملی مقاومت او آزادي بښونکی نهضت نوم ورکوي . مونږ د پنجاب له تالي څټو پوښتنه کوو چې تاسو ولی د سميع الحق پاکستانی مقاومت ته ملی مقاومت واياست ؟ په ځانګړي توګه د ګوتو په شمار چپ نما بنسټ پال بايد د لرې پښتونخوا د پښتون ژغورنې د غورځنګ له چيغو او واويلاؤ وشرميږی کوم چې د آی-اس-آی او طالبانو« ملی مقاومت » په ګډه توطئه کې هره ورځ په خپلو وينو لامبي .

که طالبان ځانونه افغانان بولی چې البته دی خو مونږ له دې پاکستانی افغانانو پوښتنه کوو چې :« که طالبانو اسامه بن لادن له افغانستانه ايستلی وای ، آيا  «اشغال» به صورت موندلای وای ؟

نو که « اشغال » ته طالبانو په لوی لاس زمينه مساعده کړي وي ، نو بيا خو طالبان نه يواځې ملی مقاومت نه شی بلل کيدای او نه يواځې د پاکستان ګوډاکيان دی ، بلکې د « اشغال » ګوډاکيان هم دي.

ځه ! د پاکستان ، افغان مدافعين  دې د آی-اس-آی په ځای دې پوښتنې ته ځواب ووايي چې :  د امريکايي «اشغال» د مخه د آی-اس-آی او طالبانو په خدايي کې پر افغانستان څه تيريدل ؟ خارجيانو د کابل په غازی ستوديوم کی لاسونه پرې کول ؟ او ښځې يې په ګوليو ويشتی او که د آی-اس-آی طالبی نوکرانو ؟ زمونږ موزيمونه خارجيانو چور او تباه او په بمونو والوزول او که جهادی غلو او طالبی ځناورو ؟  نن که افغانستان يو فاسد او بی کفايته حکومت لري ، لوټماران او غله حکومت کوی دا غله ، په پاکستان کی روزل شوی جهاديان د پاکستان تحفه ده که د بل چا ؟

مولانا سميع الحق د طالبانو پلار ويل چې د طالبانو تحريک دده تر رهبری لاندې تشکيل شوی دی او طالبان يې خپل بچی بلل او په افغانستان کې يې جهاد ته هڅول . آيا سميع الحق هم د افغانستان د آزدی او استقلال له غمه  همداسې خوب نه درلود ، لکه زمونږ ځينې تش په نامه چپي بنيادګر چې خوبونه نه لري ؟ د ښي اړخه بنيادګر ملا سميع الحق بچيان طالبان د کين اړخو بنسټ پالو د پاره « ملی مقاومت » دي . ښۍ او کيڼه بنسټ پالنه يو بل ته لکه د يوې مور زامن ورته دي .

کله چې د اسامه ژوند په افغانستان کې د ګواښ سره مخامخ شو ، چا په آيبټ آباد کې پناه ورکړه ؟  مولانا سميع الحق ، آی-اس-آی که امريکا ؟  «سور انقلابی» دې انجام ته څه وايي ؟

زه نپوهيږم چې د پنجاب ذليل او ټيټ اجنټان د مظلوم افغانستان څخه څه غواړئ ؟

آ ها ، پخوا پاکستانی کنچنيو «احمق» امريکايان  او اروپايان د افغانستان او هند پر ضد استعمالول او اوس هغه احمقان هوښيار شوي دي او په افغانستان کې د خپلو ګناهونو جبران کول غواړي . خو له پاکستانه زيات د پاکستان جهادی – طالبی نوکران او د حيرانتيا سره ، ځينې چپ بنسټ پال ، سرونه شکوي ، چې ولی د زمان رټ ( څرخ ) د پاکستان خلاف د افغانستان په ګټه واوښت .

پرمټخواره ( د آی-اس-آی اجنټان ) بايد پوه شی چې امريکا د افغانستان له وينو نه ده بډايه شوي ، دا پاکستان دی چې د افغانانو د وينو او سرونو او د افغانستان د سوځولو او تباه کولو په قيمت بډای شوی دی .

پرمټخواره بايد وپوهيږی چې افغانستان سره د پاکستان د دښمنۍ په اړه چا کوم خوب نه دی ليدلی ، بلکې پاکستان عملا د افغانستان د تباهی هڅې کوي . دا د پاکستان د واکمن ضياءالحق خبره ده چې : « کابل بايد ورو ورو د اور په جهنم بدل کړو » . د پنجاب نوکران د پاکستان دې بربنډې دښمنۍ ته څه ډول پرتوګ ګنډي ؟ او د افغانستان سره د پنجاب دښمني څنګه پر بل چا تاوانوي ؟

ظالمانو !  د افغانستان د مظلومو او د پاکستان او طالبانو له خوا د تحميل شوی خونړۍ جګړې له ستړو خلکو هم نه شرميږئ ؟ زمونږ له بې اسرې يتيمانو او بورو ميندو هم حياء نه درځي ؟ او د پاکستان په غم کې ياست ، غواړئ پر پاکستان پردې واچوئ او ولس د خپل اصلی دښمن پاکستان پر ځای د نړی د زبر ځواک سره مخامخ کړئ ؟ افغان ملت خپل خونی دښمن پيژندلی دی ، هسې خواري کوئ . افغانان پوهيږي چې د پاکستان سړيخور رژيم  د افغانستان لومړی درجه دښمن  او د ايران فاشيستی آخوندي رژيم زمونږ د خلکو دوهمه درجه دښمن دی . دا دواړه رژيمونه بيلې خوشبينۍ او بدبينۍ په سيمه او نړئ کې د شرارت رښتيني مرکزونه دي . پاکستان او ايران پر افغانستان سربېره په يمن کې د اسلام تر نوم لاندې د يمني مسلمانانو وينې تويوی .

مونږ په نړئ کې نور دښمنان نه لرو، ممکن مخالفين او علاقمندان ولرو ، خو څرګنده دښمنی مونږ سره او د پاکستان او ايران د خلکو سره د پاکستان او ايران د لعنتي رژيمونو له خوا کيږي .

افغانان به يوه شيبه ددې خونخورو رژيمونو پرته د دوو وروڼو او دوستو خلکو سره د خپلو انسانی اړيکو د رغولو په هکله ترديد ته ځای پرې نږدي . خو زمونږ د خلکو زړونه به هغه وخت يخ شی چې د پاکستان سړيخواره نظامی واکمنی او د ايران فاشيستی آخوندي واکمنی په ګونډو شي او د خپلو خلکو تر پښو لاندې غوبل شی ، و به ګورو چې پاکستانی او ايرانی اجنټان به هغه وخت بيا کومی بابولالې وايي ؟

خو پنجابی نوکران بايد په دې خبره پوه شي چې د افغانانو وينې اوبه نه وې چې پنجابی واکمنو په دومره بی باکی سره تويې کړې . دوی زمونږ په وينو لړلی ګيدړ ( پنجاب ) د افغانانو له انتقامه په دې اوتو بوتو خلاصولای نه شي . پای   ۱۶/۱۱/۲۰۱۸

 

اړتيا، تړلتيا او خارجي ضد کرکه

حکيم روان

دريمه برخه

بيلې شکه زمونږ هيواد او خلک د نورو مرستو ته اړتيا لری ، مونږ د نورو مرستی منو او د بی آلايشانه انسانی مرستو مننه کوو ، خو اړتيا او تړلتيا يو له بله توپير لری . تاريخ او افغان ملت ټول هغه ګوندونه او تنظيمونه محکوموی چې د پردو د موخو ، په واک کی د پاتې کيدو او متمول کيدو د پاره د خپلو وروڼو وينی تويوی .
تاريخ په وارو وارو تيری کوونکو ، مداخله ګرو او د هغو مزدورانو ته دا درس ورکړی دی چې افغانان لوږه ، بربنډتوب ، ناروغتيا او مرګ منی خو غلامی ، مرئيتوب او تړلتيا نه منی . د پيړيو په اوږدو کی دې ځلاند حقيقت تر اوسه د پاکستانی سړيخورو او ايرانی فاشيستی آخوندانو او د پاکستان او ايران د ذليلو نوکرانو بی مغزو ککرو ته نفوذ نه دی کړی .
تر ننه د انترناسيوناليستی او اسلامی اخوت له شعارونو څخه ، ناپاکو هيلو او موخو ته د رسيدو د پاره ګټه پورته شوه ، نن بيا د دموکراسی څخه هر نااهل ، دوه مخی ، غل او جاسوس سوء استفاده کوی . بربنډ غله ، قاتلين او جنايتکاران د دموکراسی تر شعار لاندی د خپل شخصی اقتدار او ملوک الطوايفی واکمنی له پاره مرکزی حکومت چې د دوی د ناپاکو موخو مخه نيسی ګواښي . په ښکاره اساسی قانون نه منی . يو بی سواده اوباش د پيسو په زور د ولسی جرګې د لومړی مرستيال پست اجاره کوی . د دموکراسی تر شعار لاندې عامه ملکيتونه ، د خلکو ځمکې او کورونه غصب کيږی . زورواکی ، بی خدايه جهادی قوماندانان کلی له خلکو خالی کوی او په شتو يې خيټې اچوی . يو زورواکی او قاتل والی د ولسمشر فرمان نه منی . زمونږ د غميزې اصلی عاملين دغه په پردو پورې تړلی فرعونيان ، پردی پالی ګوندونه او تنظيمونه دی . په ژوره خواشينۍ سره بايد ووايو چې يو شمېر تش په نامه روشنفکران ، د دوکتور ، پروفيسور ، پوهاند ، استاد ، ليکوال او ژورناليست تر نامه لاندې د همدغو فرعونيانو په چوپړ کی دی .
په داسی حال کی چې هيواد مو څلويښت کلنی تباه کوونکی جګړی ځپلی وو ، په ځانګړی توګه د جهادی او طالبی واکمنيو له لاسه هيواد په سينه پروت وو او د نړيوالی تروريستی شبکې القاعدې د شيطانی بازيو او آسونو د ځغلولو په ميدان تبديل شوی وو ، افغانستان د تروريسم د مور پاکستان، آخوندی فاشيسم او ددې دواړو د نوکرانو او القاعدې د نړلوالی تروريستی شبکی د شر نه د خلاصون له پاره او همدارنګه د هيواد د بيرته په پښو اودريدو او د دولتی بنسټونو د بيا را جوړيدو له پاره ، نړيوالو مرستو ته لکه اکسيجن اړتيا درلوده . د دې انکار نه منونکو حقايقو سره سره ، نن يو شمېر کسان افغانستان «اشغال» بولی او په بی شرمۍ سره طالبی وحشت ته د آزادی بښونکی غورځنګ نوم ورکوی . هغه طالبی غورځنګ چې توغونه به يې د آی – اس آی بدنام او خونخوار استازی کرنيل امام په اوږو ګرځول . هغه طالبی غورځنګ چې د پراخې نړۍ له منځه يواځې درو تروريست پلوه هيوادونو ، پاکستان ، سعودی عربستان او عربی اماراتو په رسميت پيژانده . هغه طالبی وحشت چې افغان ميرمنې به يې سنګساورلې ، هغه چې افغان ولس يې په جبر او وحشت سره له وادونو او اخترونو محروم کړ ، هغه طالبی وحشت چې د خلکو د ماشومو اولادونو د ډوډي ، کاليو ، دوا او تعليم په اړه يې مسؤليت نه پيژانده او د هيوادوالو لاسونه به يې پرې کول . دا ښاغلی زړه بګنونکی طالبی وحشت او دهشت هيروي، خو طالب دښمنه ، تروريست ضد ، انسانی اړخ په کاڼو ولی او بيا دې پرېوتو ته د وطن پالنې نوم ورکوي .
مونږ ټول افغان او ټوله نړی تر ننه د تروريست پاکستان ، آخوندی-فاشيستی ايران او روسی پراختيا غوښتونکو د پټو او ښکاره مداخلو شاهدان يو . يواځې زمونږ د اتل ولس د پاره نه ، بلکې د هر چا د پاره د داسی لوی شر څخه په يواځې توګه خلاصيدل ستونزمن دی . په افغانستان کی د امريکا د متحده ايالاتو او د هغوی د متحدينو ګډې هڅی د خپلو تېرو تېروتنو د جبران او زمونږ په هيواد کی د سولی او امن د اعادې اوپر نړيوال تروريسم د غلبی له پاره ، د نړيوالو همکاريو يوه روښانه نمونه ده . دې همکاری ته افغانستان له هر چا زياته اړتيا لری ، ځکه مونږ د نړيوال تروريستی ښامار په خوله کی واقع يو .
افغانان اړتيا لری ، خود اړتيا له پاره تړلتيا نه منی . په داسی حال کی چې په نړۍ کی داسی هيواد نه شته چې د خپل ګڼ اړخيز ژوند د مختلفو برخو نه په يوه برخه کی د نورو سره اړيکو او د نورو مرستې ته اړتيا ونه لری . افغانستان څلويښت کلنې خونړۍ جګړې ځپلی هيواد دی ، د سپتامبرد ۱۱ د خونړی تروريستی بريد ور آخوا زمونږ هيواد د پاکستانی طالبی ناتار لاندې په سينه ښوئيدو . د هيواد ټول بنسټيز جوړښتونه د خدای او اسلام په نوم وران او ويجاړ وو ، افغانی ټولنه د خپل ژوند له طبيعی مسيره وتلی وه . ټول هيواد يوې پراخې او بی پايه هديرې ته ورته وو ، دهيواد په رګونو کی وينې وچی وې . ټولنه د ځنکدن په حال کی وه . بنسټ پالنی افغانيت پايمال کړی وو ، افغان پت منې ميرمنی په وحشيانه توګه په عام محضر کی د کوتکو او توپکو نښه کيدې او سنګساريدلې . پوښتنه پیداکيږي چې له جهادی-طالبی وحشت د مخه په دې هيواد کې اسلام نه وو، چې دا ناوړه انسانی ضد او شرميدلی اعمال تر سره شول . طالبی وحشت سره له دې چې له هيواده شړل شوی او د هغه د واکمنی توره او بويناکه ، منحوسه دوره پای ته رسيدلی ده ، خو تر اوسه د افغان وژنې او افغان ميرمنو له برخليکه خپل ککړ لاسونه نه آخلی . پاکستان تر دې دمه د نړيوالو له حماقت او خپل آسيايی شيطنت څخه په استفادې سره په ډاګه د تروريستی وحشت تر شا ولاړ دی . خو زمونږ د خلکو بی ساری ميړانی او مقاومت د نړيوالو په مرسته سره وکولای شو چې د اسلام د سپيڅلی دين تر نقاب لاندې د طالبی وحشت او جهادی ملوک الطوايفی په ويڼو لړلی او منحوسې څيرې او د هغوی د خارجی ملاتړو شيطان پاکستان او آخوندی خونخوارانو تيری کوونکی ماهيت نړيوالو ته بربنډې کړي ، که څه هم تر اوسه مقاومت کوي ، خو د بی مهاره واکمنی مخه يې نيول شوی او د زياتيدونکی انزوا او تجريد پروسه يې په ژوريدو ده .
نوکر طالبان او ټپوس جهاديان ورځ تر بلی خلک پيژني . د هرات د امير ملوک الطوايفی ، د کندهار د بلدوزر شيرزی او پادشاه خان ځدران پاچاهی ، د دوستم خپلسری د درواغو او چور مارشال فهيم او حاجی قدير واکمنی، د مزار د والی عطامحمد نور امپراطوری يو په بل پسی له منځه ولاړی . پر نامسؤلو وسله والو جنکسالارانو بريدونه ، په دی ډول هيواد ګام په ګام د سولې او امن پر خوا خوځيږی . افغانستان د سختو اړتياؤ سره سره تړلتيا نه ده منلی . ټول به خبر وی چې د حامد کرزی د واکمنی په مهال کله چې روسانو د اکرائن د کريميا جزيره د خپل قلمرو برخه وګرځوله ، امريکا او د هغو متحدينو د روسيې عمل تقبيح او محکوم کړ ، خو افغان دولت د روسيې د اقدام ملاتړ وکړ ، دلته ددې اقدام په ښو او بدو نه غږيږو ، خو ددې حقيقت بيان اړين ښکاری چې له نيکه مرغه ، تر دې وروسته افغانستان د نړی د آزادو او دموکراتيکو هيوادونو د پراخې کورنی د مساوی او برابرغړيتوب وياړ لري .
همدارنګه دا څو کاله په مسکو کی د افغان سولې په اړه غونډو ته امريکا او ناټو خپل استازی نه ورليږل ، خو افغان دولت د خپلو ملی ګټو پر بنسټ په دی غونډو کی ګډون کاوه .
زمونږ هيواد د تړلتيا په مهال يوې ټاکلی کتګوری هيوادونو په رسميت پيژاند ، خو نن يې د نړی پرې اکثريت هيوادونه په رسميت پيژنی . که افغان حکومت د ځينو د ادعا سره سم د امريکا لاسپوڅی وای ، نو حد اقل د امريکا مخالفينو لکه روسيه ، ايران ، چين او نورو خو به په رسميت نه پيژاند ؟ له نېکه مرغه د افغانستان آزادی پر هغو آزاديو متکی ده ، د کومو په لاره کې چې زمونږ د هيواد مبارزين سياه چالونو ته لويدلی وو، د توپونو خولو ته تړل شوی او دارونو ته ختلی وو . زمونږ په هيواد کې د بيان ، د مطبوعاتو او انتخاب آزادی ، د تحصيل او سفر آزادی او ورته نورې لاس ته راوړنې د لمر په شان ځليدونکی واقعيتونه دي چې د دښمنانو سترګې ړندوي . افغانستان د آزادۍ او دموکراسۍ په نه راګرځيدونکی مسير کې بلا واټن طی کړی دی . آزاد افغانان اړتيا منی ، مونږ نړيوالو مرستو ته اړ يو، خو تړلتيا نه منی .
زمونږ د هيواد اردو، پليس ، امنيتی ارګانونه د طالبی او جهادی وطن پلورونکو او د هغو د ناولو بادارانو د ګډې توطيې په پايله کی له منځه ولاړل ، طالبی او جهادی نوکرانو پاکستان ته دومره جرأت ورکړی وو چې په ډاګه به يې ويل چې د افغان امنيتی ارګانو مسؤلين بايد د پنجابی وحشی سپيو په مشوره وټاکل شی .
نن تاريخی افغانستان د يوې مستقلی افغانی وطنپالونکی اردو د تشکيل او قوام پړاوونه وهی . پوليس او امنيتی ارګانونه يې په خپلو پښو د اودريدو او د خودکفايي پر خوا لومړنی خو غښتلی ګامونه آخلی . هغه وخت چې روسی پوځونه په افغانستان کی وو ، جهادی لنډغرو به لاپي شاپې کولې چې که روسی پوځونه ووځي ، مونږ به په هماغه ورځ د نجيب الله حکومت نسکور او په کابل کې به جهادی واکمنی اعلان کړو . نن طالبان او د هغو ملاتړي ډوزې ولی چې که امريکا نه وي ، طالبان به په يوه ورځ کې افغان حکومت راوپرزوي . دا دی اوس د ۱۲۰ زرو امريکايي پوځونو څخه ټول ټال يواځې ۱۸ زره باندينی ځواکونه پاتې دي او له ځينو استثناتو پرته، يواځې د مشورو په نقش کې محدود دی ، خو طالبانو د څلورو کالو په موده کې د يوه ولايت مرکز ونه نيول شو . ټول مهم ښارونه او ستراتژيکې لارې او ګودرونه د دولتی حاکميت په سيوره کې دي . هيواد مو پر تجارت باندې د پاکستان شيطانی آغيز ته د پای ټکی کښېښود ، بحر ته مو لار د شاه بهار بندر له لارې پرانستل شوه او ډیرې نوری بديلې لارې او دهليزونه خلاص شول .دا او دې ته د ورته پروسو وده او بشپړتيا په تشو خبرو نه کيږي . يواځې د هيواد د امنيتی ارګانونو د کالنی مالی تأمين وجه ( ۶ ) شپږ مليارده ډالرو ته رسي ، په داسی حال کې چې هيواد کالنی ناخالص عايدات له درو مليارد دالرو زيات نه دي . د تشو خبرو پهلوانان يواځې د اردو او امنيتی ارګانونو مالی وجهی د نړيوال ائتلاف او په سر کی د امريکا د متحده ايالاتو له مرستو غير له کومه کوي ؟ طالبی واکمنی د سعودیانو او شيخانو او بين المللی تروريستی شبکو په مرستو چليده ، خو طالب – مجاهد پلوه «روشنفکران» افغان حکومت ، افغان اردو ، افغان امنيتی ارګانونه مزدور بولی او طالبان خپلواک ، للعجب ! زمونږ ملی اردو چې د هيواد او خلکو په دفاع کې د آی-اس-آی د لښکرو او ايله جاريو په وړاندې سرونه ورکوي ، د خپلو بی مسؤليته « روڼ آندو » له خوا مزدور بلل کيږی . د وطن مور دې په دې نااهلو زامنو بوره شي !
جګړې او جهادی – طالبی ترور افغانستان په اقتصادی لحاظ فلج کړی دی . د تروريسم پرضد د نړيوال ائتلاف پر خلاف د پروپاګندو نهايي پايله حد اکثر د طالبانو( د منځنيو پيړيو د وحشت د شرميدلو استازو) بيا واکمنی او د طالبانو بيا واکمنی د دوهم ځل له پاره له دفاعی او امنيتی ځواکونو څخه د افغانستان بيا محرومول او حد اقل په حاکميت کې د جهادی لوټمارانو د عمر اوږديدل دي . دا هغه څه دی چې پاکستانی او ايرانی مزدوران د هغې په لټه کې دي . ( نور بيا ) ۱۶/۱۱-۲۰۱۸