یو هېواد او دوه پادشاهان، واکمنان

6.5.2018Goldad khan
یادونه:ـ ما دغه لیکنه د دوه سري دولت جوړیدلو په شپو ورځو کې یو څه غوندې لیکلي وه او په چچکي کې راسره پرته وه. ما اوس دغه لیکنه هلته وموندله او له سره مې یو څه غوندې کتنه پرې وکړله. زما د دغې لیکنې وروستۍ ډېره برخه همغه پخوانۍ ده. دا ده زه اوس دغه لیکنه تاسو درنو لوستونکو ته وړاندې کوم او هیله ده چې ورڅخه په تنګ نشئ.
د افغانستان تاریخ په داسې پېښو باندې ډک دی چې د پادشاهۍ نیولو پر سر باندې، وروڼو، پلارونو او زامنو، ترونو او ورېرونو، د ترونو زامنو او نورو نیږدې خپلوانو او قومیانو سرونه او تندي سره پرې مات کړي دي. دوی د پادشاهۍ نیولو پر سر باندې یو د بل پر بندي کولو برسېره، یو د بل سترګې ایستلي دي او یو او بل یې سره وژلي دي. د اتلسمې پېړۍ په وروستۍ نیمه یي کې چې انګرېزانو د هند لویه وچه ونیوله او د څو کلونو په اوږدو کې یې د زور او ځواک لمنې د افغانستان پولو ته رانیږدې شولې، نو بیا به په افغانستان کې یوازې د انګرېزانو د خوښې کسانو پادشاهۍ کولی شولې. انګرېزانو به د دغې خبرې تر څنګ چې د افغانستان له پادشاهانو سره د څه وسلو او پیسو مرستې کولې، د پادشاهانو کوم وروروڼه او یا د کورنۍ نور مهم کسان به یې له ځانونو سره په هندوستان کې یرغمل کښېنولی وو. کله به چې پادشاه د دوی له غوښتنو او دستورونو څخه سرغړونې کولې، دوی به بیا پادشاه په دغې خبرې باندې ډارولو چې په عوض باندې به یې هغه څوک پادشاهۍ ته ورسوي چې له دوی سره دی. د افغانستان پادشاهانو په اړوند، د انګرېزانو دغو ډولونو چارو د امیر امان الله خان واکمنۍ ترمهاله پورې دوام درلود. له امان الله خان څخه وروسته، سقاوي واک پېر او د نادري واک پېر یوې برخې وخت ته هم ورته ګوته نیولی شو.
ما د افغانستان اوږده او ځنډن تاریخ یوازې د وروستیو وختونو څنډو او پېلمو ته اشارې وکړلې او ژور نه ورغلم. اوس به زه همدا زما په ژوند کې د داؤد خان واکمن کیدلو له وخت څخه پیل کړم او په اشارو سره به ځغلند او برسېرن غوندې تر اوسني وخت پورې پرې تېر شم. داؤد خان چې د محمد ظاهر شاه د تره زوی او اوښی (د محمد ظاهر شاه د خور مېړه) وه او د هغه په پادشاهۍ کې یې پر نورو لوړو دندو برسېره، د دفاع وزارت پر څوکۍ او د صدارت پر څوکۍ باندې هم اوږدې مودې کار کړی وه، له پادشاه څخه واک پخپل لاس کې اوخیست او ځان یې واکمن کړلو.
له داؤد خان څخه وروسته، د افغانستان خلکو دموکراتیک ګوند واکمنۍ پرمهال باندې، لومړۍ د ببرک کارمل او د هغه ملو ملګرو او د نور محمد تره کي او ملو ملګرو ترمنځ د د دولتي واک پر سر باندې نندرۍ او شخړې رامنځ ته شولې او د هغو نندریو او شخړو په پایلې کې کارمل او مله کسان یې له دولتي لوړو څوکیو څخه ایسته کړل شول او د سر کسان یې بهرنیو هېوادونو ته د سفیرانو په نومونو باندې واستول شول. د کارمل او د هغه ملې ډلې د دولتي څوکیو له شړلو پېښې څخه وروسته، بیا هم همدا د دولتي واک پر سر باندې د حفیظ الله امین او تره کي ترمنځ نندرۍ او شخړې راپورته شولې او هغه شخړې د تره کې له واک څخه په ایسته کولو او وژلو باندې تمامې شولې. له هغو پېښو څخه وروسته بیا کارمل د شوروي اتحاد پوځونو په زور باندې د امین واکمني پای ته ورسوله او پخپله د واک پر ګدۍ باندې کښېناست. کارمل بیا لږې مودې وروسته، ډاکتر نجیب الله له واک څخه وغورځولو او هغه پخپله واکمن شولو. ما د دغو ټولو واکمنیو نسکورولو او واکمن جوړیدلو دلیلونه ( د ځینو دغو چارو خو د دلیلونو او ثبوتونو اړتیا هم نشته، ځکه عیني واقعیتونه دي او د چا له سترګو څخه پټ نه دي) دلته ځکه نه دي لیکلي چې بیا دغه خبرې د داسې لنډې لیکنې له بریدونو څخه وتلې. خو زه به اوس په لنډو او اشارې سره درنو لوستونکوته دومره ووایم چې زما په غالب ګمان باندې، د محمد ظاهر خان پادشاهۍ له نسکورونې څخه رانیولي، بیا د نجیب الله واکمنۍ تر نسکورولو پورې چارواکې د روسي واکمنو لاسونه وو. خو د روسانو هغو لاسونو درلودلو، ځینو نیمه پټې او نورو پوره ښکاره بڼې درلودلې.
د صبغت الله مجددي، برهان الدین رباني او ملا عمر ډلو ټپلو په کړکېچنو او لاس بري وختونو کې خو، چې د هېواد په کونج کونج کې د ټولو تنظیمي ډلو له ټولو نورو تنظیمي ډلو سره او د دوی ترڅنګ د غلو او لارو وهونکو آزادو ډلو جګړې، چورونه او چپاولونه روان وو، د دولت لومړنۍ او ساده بڼې او شکل هم شتون نه درلود.
د امریکا متحدو ایالتونو او له هغوی سره د ملو شاوخوا څلوېښتو دولتونو د ۲۰۰۱ م کال اکتوبر میاشتې له پوځي تېري څخه وروسته، همغه پخوانۍ تنظیمي ډلې او په خاصه توګه د شمال ړنګې شوي ټلوالې تنظیمونه، کومو چې په خپل منځي جګړو او له نورو تنظیمونو سره جګړو باندې د کابل کوڅې په وینو لړلي او رنګ کړي وې، هم ډګرته راووتلې. امریکایانو د ملګرو ملتونو ادارې نوم لاندې، د جرمني بن په ښار کې د همدغو یادو شویو (کابل ښار په وینو لړلو) تنظیمونو استازو او د محمد ظاهر شاه ډلې استازو یوه ګډه غونډه په دغې موخې جوړه کړله چې مؤقت حکومت په ټاکلو باندې لاسونه پورته کړي. باید یادونه وکړم چې ظاهر شاه د پاچاهۍ له ادعا کولو څخه مخکې له مخه تېر کړل شوی او د جمهوري دولت په جوړولو کې مرستو کولو ته اړ کړل شوی وه. د بن ښار په هغې غونډې کې ګډون کوونکي استازي اړ ایستل شول چې حامد کرزی په غیاب کې د افغانستان نوي جوړیدونکي مؤقت دولت مشر وټاکي. خو د مؤقت دولت اډانه د شمال ړنګې شوي ټلوالې تنظیمونو او په خاصه توګه د جمعیت تنظیم څخه جوړه کړل شوله چې ترننه پورې یې د دولت مهم اړمونه په لاسونو کې دي.
کرزي د مؤقت دولت مشرتوب په پېر، د امریکا متحدو ایالتونو دولت استازو او د امریکا ملو دولتونو استازو ته او همدا ډول په دولت کې د ګډونوالو تنظیمونو مشرانو ته، په جار او قربان ویلو باندې تېر کړلو. خو هغه په دغې مودې د افغانستان په هغې خالي دښتې کې چې د ونو او بوټو درک نه په کې لګیدلو، نیالګي کښېنودل. په بل عبارت باندې، ده حکومتي ادارې له سره (صفر) څخه جوړې کړلې او د دولت اساسي قانون کې یې هم جوړ او له لویې جرګې څخه تېر کړلو. کرزي له هغې لیاقت ښودلو څخه وروسته، د امریکایانو په بشپړ ملاتړ باندې بیا د پنځو کلونو لپاره جمهور رئیس انتخاب شولو. دغه مهال چې د کرزي پښې یو څه غوندې له مځکې سره ولګیدلې، نو هغه خال خال امریکایانو او په خاصه توګه امریکايي پوځیانو ته مښوکې ورواچولې. ده به د مډیا له لارې څخه چې ټولو افغانانو او ټولو نړیوالو به اوریدلې، هغوی ته ویل چې د وادونو پر مراسمو باندې، په هدیرو کې د مړو ښخولو پر مراسمو باندې او پر کلیو باندې بمونه مه غورځوئ. د شپې له خوا څخه د چا پر کورونو باندې مه ورننوځئ او هغوی په سپیو باندې مه ماتوئ او مه ځوروئ او د هغوی بې عزتۍ مه کوئ. هغوی په زوره باندې د دولت ضد کسانو لیکو ته مه ورټېله کوئ. ده به د بهرنیو پوځونو د سر مشران خپل دفتر ته وربلل او له هغوی سره به یې د نوموړو پېښو له پېښیدلو څخه وروسته، د مډیا پر وړاندې خبرې او انتقادونه کول. له همدې کبله د کرزي په اړوند باندې د امریاکایانو هغه پخوانی نظر بدل او وګرځیدلو او هغوی نه غوښتل چې هغه بل ځلي جمهور رئیس شي. خو کرزی د افغانانو پېژندلو په ډګر کې له امریکایانو څخه مخکې وه. کرزي د جمهوري ریاست په دویمو انتخاباتو کې د جمعیتیانو ډلې ته پر نورو امتیازونو منلو برسېره، فهیم خپل لومړی مرستیال ونیولو او د اسلامي وحدت ګوند مشر محقق ته یې هم پر نورو امتیازونو منلو برسېره، د دایکونډي ولسوالي په ولایت باندې اړولو ژمنې ورکړلې. هغه دوستم هم بې برخې پرې نه ښودلو او هغه ته یې د دفاع وزارت په چارو کې د خپل سلاکار خاص ځای ومنلو. کرزی پر دغې خبرې باندې پوهیدلو او متیقېن وه چې د ګڼ شمېر پښتنو رائې له ده سره دي. کرزي د خپل دویم ځل انتخاب شوي جمهوري ریاست پېر کې، پر امریکایانو باندې د بګرام بنديخانه وتړله او هغه بندیخانه یې د دولت ضد کسانو روزلو ځاله وبلله. ده هغه چارې هم مډیا ته وایستلې چې طالبان د هېواد له سهېلي سیمو څخه وشمال ته په الوتکو کې وړل کیدل. ده په پای کې له امریکایانو سره د پوځي تړون (د امریکایانو له خوا څخه په اقغانستان کې د پوځي اډو جوړولو تړون) له لاسلیکولو څخه په منطقي دلیل درلودلو (د امریکایانو له خوا څخه د امنیت ډاډ تضمین نه ورکولو) باندې ډډه وکړله.
د افغانستان اسلامي جمهوري ریاست په دویمو انتخاباتو کې کرزي په لومړي وار باندې بشپړ اکثریت رائې واخیستلې، خو له دې امله چې هغه د امریکایانو او په خاصه توګه د امریکایي پوځیانو نه خوښیدلو، نو هغه ته د امریکا سفیر جنرال کارل ایکنبري دوه ځلې د ملګرو ملتونو ناروېږي استازی کای ایج ایید ورواستولو چې عبد الله د بې قانونه صدراعظم (په قانون کې د صدراعظم څوکۍ شتون نلري) په توګه له ځانه سره ومني. ایکنبرې د هغه استازي له لارې څخه په دویم ځلي ورلېږلو کې، کرزي ته دغه ګواښونه او ګوتڅنډنې هم کړي وې چې که دی زموږ دغه غوښتنه ونه مني، د ده یو شمېر رائې به باطلې شي او له عبد الله سره به دویم ځلي انتخاباتو تللو ته اړ شي. دی به یې عبد الله ته په دغو انتخاباتو کې خا مخه بایلي. خو کرزي چې خپل دریځ کلک لیدلو، د ایکنبري غوښتنه یې رد کړله او دویم ځلي انتخاباتو ته یې چمتوالی وښودلو. د ایکنبري تهدیدونو چې کرزی ونه ډارولو او هغه پر دغې خبرې باندې هم پوه شوی وه چې دوی کرزی په دویم ځلي انتخاباتو کې نشي ماتولی، نو عبد الله ته یې په غوږ کې وویل چې له انتخاباتو څخه تېر شه! ایکنبري بیا په دغې ډول سره د کرزي جمهوري ریاست څوکۍ ګټل، د پوښتنې لاندې راوستل. د ایکنبري کړۍ کسانو به په کرزي پسې ویل چې هغه په انتخاباتو باندې نه دی جمهور رئیس شوی، نو ځکه یې قانونیت د پوښتنې لاندې دی. دغه پاس خبرې ما او زیات شمېر نورو افغانانو د مډیا له لارې څخه، هم د کای له خولې څخه او هم د کرزي له خولې څخه اوریدلي دي. ما د کای کتاب نه دی لوستلی، خو وايي چې هغه په خپل کتاب کې هم دغه خبرې لیکلي دي.
اوس د دغو پاس ټولو خبرو په رڼا کې د اشرف غني او عبد الله انتخاباتو خبرو پر لړۍ باندې لږ غوندې غږېږم. عبد الله او غني چې دوه په دوه د انتخاباتو په ډګر کې سره پاتې شول، د دوی دواړو غورتې پرتې ډېرې وې. خو که په لنډو ووایم، نو غني به په چغندوکي غږ باندې ویل چې زه سهامي شرکت نه جوړوم. یا به زه جمهور رئیس وم او یا به عبد الله جمهور رئیس وي. خو د ده هغه خبره ځکه سمه نه وه چې ده سهامي شرکت مخکې له مخه جوړ کړی وه. ده دوستم خپل لومړی مرستیال او ضیأ مسعود په دولتي چارو کې خپل خاص سلاکار نومولي وو. عبد الله بیا ویل چې زه خو ارګ ته که په انتخاباتو ګټلو او یا وچ زور باندې اوسي، بل څوک نه ورپرېږدم. په بل عبارت، د هغه شعار دا وه چې یا ارګ او یا مرګ. د دوی دواړو رائې د ملګرو ملتونو او اروپا اتحادیې هیئتونو نظر لاندې څلور ځلې وګڼل شولې، خو بیا هم وړونکی او بایلونکی نه اعلان کیدلو. تر څو د امریکا د بهرنیو چارو وزیر جان کېړي ورته راورسیدلو او د مډیا پر وړاندې یې دواړه لوبغاړي مساوي ګټونکي اعلان او مډالونه (دولتي لوړې څوکۍ) یې ورغاړې ته کړل. دغو دو د بزکشۍ ډګر ګټونکو لوبغاړو یو کال یوازې د وزیرانو ټاکلو په نندریو باندې سره تېر کړلو. د دوی دواړو او د دوی دواړو د ټیمونو ترمنځ نندرۍ ډېرې اوږدې دي، ځکه چې له افغانستان څخه د جان کېړي له وتلو سره سمې، د دوی دواړو او د دوی د ټیمونو ترمنځ شخړې او نندرۍ پیل شولې او تر نن پورې دوام لري. زما په فکر باندې، دوی دواړو که د رایو له شمېرولو څخه د مخه وخت او یا د رایو له لومړي ځل شمېرلو څخه وروسته وخت باندې، دغه سهامي شرکت سره جوړ کړی وای، نو به یې کاملأ ډګري بهرنی رنګ نلرلی. په دغې حالت کې به هم د دوی افغاني څېرې بشپړې نه وای بدلې شوي او هم به د ملت عزت یو څه غوندې پرځای پاتې وای. زه بشپړ یقین لرم چې که غني وعبد الله ته دغه د «صدارت» څوکۍ او څنار ماڼۍ منلي وای، هغه به نه دا چې پرې راضي به وای، بلکې دغه د پنځوس سلنې ونډې ادعا به یې هم نه وای راپورته کړي. ځکه هغه ځان له لوړ مقام څخه قربان کوي او د ډلې (د ملت خبرې خو پر ده باندې ډېرې غټې دي) کومه خاصه پروا نلري. لکه چې د ده له کړنو څخه څرګندیږي، ده ډله یوازې د مقام نیولو لپاره وسیله کړي ده.
غني او عبد الله په ډېرو خبرو کې په یوه خوله نه دي. زه به د دوی د اختلاف یوازې یوه، خو مهمه بېلګه او هغه د سولې راوستلو په اړوند اختلاف یاد کړم. له دوی څخه یو تن له طالبانو سره جوړه کول غواړي او بل تن بیا طالبان نه په خولې کیدونکي دښمنان بولي. د غني او عبد الله د خبرو او عملونو په اړوند، بل د یادولو ټکی دا دی چې دوی دواړه په خولو باندې د افغانستان امنیتي ارګانونه غیر سیاسي کول غواړي، خو عملأ دوی دواړو امنیتي ارګانونه خپل منځ کې سره وېشلي دي او هر یو د خپلې برخې سهم کې خپل سړی وزیر ټاکي او هغه وزیر طبعأ د خپل اړوند وزارت پر مهمو څوکیو باندې د خپلو ډلو کسان او یا دوی ته وفادار او یا هم په نورو ډولونو ورته د پام وړ کسان ګماري. په بل عبارت سره، دوی دواړه د سیاسي ډلو ټیومونو په رأس کې وو. دوی چې د امنیتي چارو وزارتونه او ادارې سره ووېشلې، هغه وزارتونه او ادارې د همغو سیاسي ډلو مال شولو.
د غني او عبد الله د واکونو اړوند به یو څو بېلګې وړاندې کړم. د جمهور رئیس غني لومړی مرستیال عبد الرشید دوستم ډېرې مودې کیږي چې د ترکیې په هېواد کې، د تبعید شپې او ورځې سبا کوي. زه یقین لرم چې هغه غني نه دی تبعید کړی او دی یې د تبعید کولو وس او واک نلري. ځکه، که چېرې ده دومره وس او واک لرلی چې خپل لومړی مرستیال تبعید کړي، نو بیا به یې والي عطا محمد هم په یو تړک د ولایت له مقام څخه ایسته کړی وای. لکه چې لوستونکو ته ښکاره ده، غني میاشتې میاشتې زورونه ووهل، خو هغه یې اېله اېله د خپلې خوښې کس ځای ناستي په کښېنولو باندې دغې خبرې ته راضي کړلو چې د ولایت مقام څوکۍ پرېږدي. ده به په دغې کار کې خدای خبر څومره لاسونه او پښې کاږلي او مچې اوسي چې بهرنیان دغې خبرې ته راضي کړي چې عطا ته ووايي؛ څوکۍ پرېږده!
زه به همدا ډول لوستونکو ته د بهرنیو چارو د سرپرست «وزیر» برهان الدین رباني زوی رباني د فعالیتونو څو مسخره يي او خندونکي چارې یادې کړم. دغه ځوان چې له یو کال څخه زیات وخت د بهرنیو چارو په وزارت کې د سرپرست وزیر په توګه دنده سرته کوي، پخپل سر باندې روان شي په بدخشان کې قومي ملیشې جوړوي. له ده څخه غني حتا دا پوښتنه ونکړل شوله چې ته چا بدخشان ته د ملیشو جوړولو لپاره استولی وې. دی د بدخشان ولایت کې د ملیشو جوړولو له سفر کولو څخه څه مودې وروسته، د څو نورو وزیرانو په ډلې کې د ولسي جرګې غړو له خوا څخه صلب اعتماد شولو. هغوی دی د ولسي جرګې غړو په کوم بل کار (نه پوهېږم بودجه یې سمه نه وه لګولي او که د ایران په اړوند کومه خبره) باندې صلب اعتماد کړلو. خو که دوی هغه د ملیشو جوړولو په کار باندې صلب اعتماد کړی وای، نو دوی به په هغې کار سره غني او د هغه ترڅنګ عبد الله ته سخت کشت ورکړی او ستر شرم به یې وراړولی وای.
کوچنی رباني یونان کې کومه غونډه جوړیدله او هغې غونډې ته ولېږل شولو. ده هغه غونډه پرځای باندې پرېښودله او بېرته هېواد ته راستون شولو. د هغه د راستنیدلو «پوخ» دلیل دا وه چې د بلخ له والي عطا محمد سره مرسته وکړي او هغه یوازې پرې نږدي چې بلاګانې یې وخوري. غني او همدارنګه عبد الله که په رښتیا سره د دولت واکمن وای، دوی باید له ده څخه تابعیت (تذکره ا پاسپورت) له قانونې لارې اخستي وای او ورته ویلي یې وای چې د نړۍ په هر کونج کې دې چې شپې تېریږي، هملته شپې سبا کولی شې. خو غني او شریک یې بیا هم صبر وکړلو او د رباني په دغې ضد ملي کار باندې یې هم ځانونه غلي او بې خبره ونیول.
رباني بیا د ملګرو ملتونو امنیت شورا هغې غونډې ته چې د افغانستان امنیتي او سیاسي چارو په اړوند بحث پکښې کیدلو او په هغې غونډې کې باید د افغانستان د بهرنیو چارو وزیر برخه اخستي وای، ولاړ نشولو. دغه ځل هم د ده دلیل همغه د بلخ والي یوازې نه پرېښودل وو. له رباني څخه د تابعیت اخیستلو خبره خو په مخکیني ځل باندې مطرح شوله چې واکمنو ترې وانخیستلو. خو دوی که رښتوني خپلواکه واکمن وای، نو دغې ځلې یې له هغه څخه پر تابعیت اخیستلو برسېره، دی په بندیخانې کې اچولی وای او افغانانو ته یې دا ښودلي وای چې له ملي خائنانو سره له حوصلو کولو وروسته، داسې چلندونه هم کیږي. خو غوا توره او شیدې یې سپینې دي.
رباني چې ولیدل ډګر بشپړ شغلي دی، ده بیا د کابل په هغې غونډې کې چې د ګڼو بهرنیو هېوادونو استازو په ګډون، په افغانستان کې د سولې راوستلو لارو چارو موندلو په موخې او هدف باندې جوړه شوي وه، داسې وړاندیز وکړلو؛ موږ لومړی باید د دولت د ننه سوله او جوړه وکړو، بیا به د دولت ضد جنګیالیو سره پر سولې باندې خبرې کوو. ځوان رباني دغه خبرې په داسې وخت کې کوي چې یوه ورځ د مخه، همدغو غوڼدوالو ته جمهور رئیس غني وینا کړي وه او هغه پخپلې وینا کې طالبانو ته د قید او شړط څخه پرته خبرو وړاندیز کړی وه. ګرانو لوستونکو! ما خو ځوان رباني ته د مخه څو ځلې سزاوې وټاکلې او چا عملي نکړلې. د هغه دغې وروستي عمل ته تاسې لوستونکي جزا وټاکئ، ممکن ستاسو وړاندیز شوي جزا افغاني واکمن (که واکمن وي) ومني او رباني ته سزا ورکړي.
هو! که په یو هېواد کې په سوونو او زرونو هوښیاره او پوهه لارښودان او رهبران شتون ولري، د هغې هېواد پر ولسونو باندې خدای پاک رحم کړی اوسي. په هغې هېواد کې د شیطانانو د ژوند کولو ځالې نه جوړیږي او د منډو رامنډو ډګرونه یې تنګیږي او خلک یې د هوساینې او آرامۍ ساهګانې وباسي. هېوادونه د ښو او پوهو لارښودانو په لارو ښوونو باندې د اقتصادي او ټولنیزو پرمختیاو او شېرازتیاو پر لورو باندې مخ پر وړاندې ځي او د اقتصادي او ټولنیزو لوړتیاو پړاونه وهي. د افغانستان ولس له ټولو څخه ستره نیمګړتیا، یا همدا د پوهو او په وطن باندې مینو لارښودانو نشتوالی دی او یا د لارښود له مقام څخه د هغوی د مخنیوي له امله، موږ له دغو غټو او سترو بدبختیو او اوږدو غمیزو سره لاس او ګرېوان یو.
عمر خوړلي افغانان په دغو خبرو باندې ښه پوهیږي چې د قوم او ملت مشران به ټولنې ته له زیاتو ازمایښتونو ورکولو څخه وروسته، د مشرانو او لارښودانو په توګه باندې پېژندل کیدل، نه د پیسو، ډلبازیو او د پردیو د مزدورانو د څېرو په اغوستلو باندې. د پولدارو او ډلبازانو له ورانیو او وېجاړیو به خلکو نفرت کولو. د پردیو شړیو اغوستونکي خو به په ښکاره توګه د هېواد او هېوادوالو لومړۍ درجه دښمنان ګڼل کیدل.
خو نن ورځ دغه یاد شوي بریدونه ړنګ شوي دي او هر څوک د رهبر او رهبرانو خبرې بادوي. دوی دغه خبرې ځکه بادوي چې پوهیږي څوک حساب نه ترې غواړي او حساب ترې غوښتلی هم نشي. نن هغوی څوک چې دغه پاس دوه ډوله کالي (پانګه او د پردیو لاسپوڅي) پرغاړو او تن باندې لري، له هغو کسانو څخه چې ملي جامه یې اغوستي وي، ډېر معتبر، ډېر لوړ او د ډېرو غټو «عزتونو» او نومونو څښتنان دي.
افغانستان چې نن دوه سری دولت او دوه داسې غټ «رهبران» لري، کوم چې بهرنیانو کښېنولي دي، له هغوی څخه دې د ښو شپو او ورځو راتګ په طمعو باندې نه اوسیږي. ځکه، ما د دوی بې وسۍ پاس یادې کړلې. پر دغې خبرې برسېره چې دوی بهرنیانو کښېنول، د دوی دواړو فکرونه هم د ملي او نړیوالو چارو او مسئلو په باب باندې، یو له بله ډېر متفاوت او حتا په ځینو برخو کې سره متضاد دي. په دوی دواړو کې د مټو زور هم ظاهرأ د دویم «رهبر» زیات دی.
د افغانستان د دویم «رهبر» وروستۍ خبرې او د ده د «ویاندویانو» خبرې، د هېواد خلکو ته په ښکاره داسې پېغام رسوي چې د دواړو «رهبرانو» ترمنځ د ګډ کار کولو چانس نشته. په افغانستان کې به د بنسټګرو بهرنیانو د بنسټګرۍ چارو او کړنو د زیاتولو او افغانستان د نړیوالې بنسټګرۍ په اډې او ځالې باندې بدلولو چارې بشپړیږي. په پای کې به افغانستان د هغو بهرنیانو له سختو بریدونو سره مخ کیږي چې له دې خاورې څخه، د هغوی د دولتونو پر لور باندې بنسټپال ورصادر کیږي.
د دو سرو «رهبرانو» د شتون له امله، افغانستان د فدرالي کولو نوم لاندې د تجزیې له خطرې سره هم مخ دی. دوی دواړو، هغه ډول لکه چې د ولسونو په رایو باندې جواري وکړله، دوی د ولسونو پر نور سرنوشتونو باندې هم جوارۍ کولو ته تیار دي. وايي؛ هغوی چې په ویالو باندې ټوپونه اچولی شي، هغوی ته لښتي هېڅ دي.
نو ځکه د ټولو هغو افغانانو، کوم چې په هېواد کې آرامتیا، د هېواد شېرازتیا او د هېوادوالو لپاره ښه، آرامه او په اتفاق ژوند غواړي، دنده ګڼل کیږي چې وخت له لاس څخه ورنکړي او په اتفاق سره له دغو بلاګانو څخه او له هغو بادونو څخه چې دغه ډول بلاګانې یې زموږ هېواد ته راوړي دي او راړي یې، د هېواد او هېوادوالو نجات او خلاصون لپاره بډي راونغاړي، لاسونه سره ورکړي او لاس پر کار شي.

د کتاب او کاپي رایټ نړیواله ورځ

 

ژباړه او راټولونه: شفیق الله یوسفزی

د کتاب ورځ د ملګرو ملتونو د فرهنګي، علمي او روزنیز سازمان (یونسکو) له خوا د نړیوالې ورځې په توګه پيژندل شوی او هر کال د نړۍ څه د پاسه سلو هېوادونو کې د آپریل د میاشتې په ۲۳مه لمانځل کېږي. دا ورځ د روسيي هېواد لخوا د لیکوال د حق څخه د دفاع ورځې په نوم هم نومول شوی.

د کتاب نړيوالې ورځې د لمانځلو وړانديز د لمړي ځل لپاره د هسپانيې هېواد لخوا د یونسکو په ۲۸مه غونډه کې وشوه. د کتاب نړیواله ورځ د آپریل په ۲۳مه ځکه ټاکل شوې چې دا ورځ د ځينو لیکوالانو او د نړۍ د فرهنګي شخصیتونو د زېږېدنې یا مړینې ورځې سره برابره ده. د کتاب نړیواله ورځ د لمړي ځل لپاره د ۱۹۹۵کال د اپریل په ۲۳ ولمانځل شو.

دا ورځ په لومړي ځل له کاتالونیا څخه برتانیې او شمالي ایرلینډ ته ولېږدول شو او د سینټ جورج ورځ بلل کېده، چې په دې ورځ به میئنانو یو بل ته کتابونه سوغاتول.

د کتاب په نړیواله ورځ کتاب چاپوونکي، کتاب پلورونکي او د کتاب مینه وال په ګډه سره کار کوي او خلک د کتاب لوستلو ته هڅوي.

په برتانیا او شمالي ایرلینډ کې په دې ورځ ماشومان کتاب لوستلو ته هڅول کېږي او د دوې د خوښې کتابونه ورته ورکول کېږي. کارپوهان وایي چې په کوچني عمر کې د ماشومانو لخوا د کتابونو لوستل، د دوې مغز ته وده ورکوي. متحده ایالات د ماشومانو د ښې روزنې لپاره ډېرې هلې ځلې کوي، څو له ښوونځي مخکې کم عمره ماشومانو ته د کتاب د مطالعې امکانات برابر کړي.

د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې لاهم خلک کتاب نه لولي. بې سوادي، نا امني، بې وزلي او د زده کړو ټيټه کچه یې اصلي لاملونه دي.

باراک اوباما وایي پوهنه د معلوماتو د پېر سکه ( کرنسي) ده.

په امریکا کې د شیکاګو په پوهنتون کې ښوونکی تیموتي نولېس وایي د “انسان د ماغزو په سلو کې ۹۰ وده د صفر نه تر ۵ کلنۍ پورې ده”. خو هغه زیاتوي “موږ په سلو کې ۹۰ پیسې په هغو ماشومانو لګوو چې عمر یې تر پنځه کلنۍ پورته دی”.

د نړۍ د هر قوم د پرمختګ تر شا د همدې قوم پوهان او لیکوالان لوی لاس لري او همدا لیکوالان او پوهان دي، چې د خپل قوم او ولس د پوهولو لپاره کتابونه لیکي او د کتاب له لارې فکري، ټولنیز، اقتصادي، سیاسي او فرهنګي بدلونونه رامنځته کوي.

کتاب د پرمختللې، علمي او ټکنالوژیکي نړۍ دوازه ده. علم او پوهه د کتابت پواسطه تر دې ځایه رسیدلې ده.

آسماني کتابونه او د پيغمبرانو لارښوونې د کتابونو پواسطه تر مونږ انتقال شوي او همدارنګه د ټولو فکري او کلتوري میراثونو انتقال، له یوه نسل څخه بل نسل ته د کتاب په بڼه صورت نیسي.

که په دې ښکلې ژوند کې له کتاب سره ملګرتیا ونه کړو، نو بیشکه چې د مهمو انساني لاسته راوړنو، د الهي او بشري معرفت څخه به بی برخې یو.

د کتاب په نړیواله ورځ، په ځینو هیوادونو کې کتاب خرڅوونکي د کتاب پلورنې په وخت یو سور ګل کتاب پېرېدونکي ته ورکوي.

د کتاب او د کتاب د مطالعې د ارزښت په اړه د نړۍ بېلا بېلو پوهانو مشهورې ویناوې کړي چې یو څو يې دلته را راخلو:

اروښاد ګل پاچا الفت وايې : زما ارمان به هغه وخت پوره شي، چې د پوهی قيمت کم شي او هر څوک يې اخستيلای وشي » ددې اصل پر بنسټ واقيعاً پوهه، علم او زده کړه د انسان په فکر او عقل کې بدلون راوړي، او دغه ګټه د بلې هرې ګټې څخه زياده او درنه ده.

د ژورې خبرې په نوم کتاب کې مې د کتاب په اړه د لیکوال میرزا عالم حمیدي دا خبرې خوښې شوې، چې لیکلي يې دي: ((ما د کتاب په سترګو نړۍ لیدلې هو ویلې شم چې د مینې ستره نښه تاج محل دی، د جګړې ستره سرچینه پنتاګون ده)).

په بل ځای کې د کتاب د اهمیت په اړه د مسولي وینا را اخلي چې: ((هر څوک چې یو ګټور کتاب له منځه یوسي لکه یو انسان يې له منځه وړی وي او هر چا چې یو انسان له منځه یوړ، لکه چې نړۍ يې له منځه وړې وي)).

یو فرانسوي شاعر بیا وايي: ((لرغوني لیکوالان داسې زورور لارښوونکي دي چې تر اوسه پورې په موږ باندې د قبرونو څخه بادشاهي کوي)).

په حواله رسنۍ (فیسبوک) کې یو کس د کتاب په اړه لاندې پوسټ کړې وو چې د ډېرو کسانو لخوا خوښ او خپور شو: تر تش جېب مي له کتابونو تشه خونه بده ایسي، ځکه لومړی مانا مفلیسي او دویم یعني جهالت!

کتاب مي یواځینی رښتینی ملګری پاته شوی دی، هیڅ وخت یې نه! نه دي راته ویلي، د هیڅ نېکۍ په رایادولو یې نه یم شرمنده کړی او تل یې زما هره اندېښنه، سوال او غوښتنه په مینه ځواب کړې ده، تر دې نو بل نژدې دوست چیري وو؟!

جوزف براډسکي بیا وايي: ((د کتاب تر سوځولو خراب جرمونه هم شته، یو یې دا دی چې کتاب ونه لولې)).

سټیفن کینګ وايي: ((کتاب کامله سرګرمي او تفریح ده، نه په کې تجارتي اعلانونه شته، نه بريښنا او بټرۍ غواړي، د هرې روپۍ په بدل کې ساعتونه خوند دربخښي. زه حیران یم چې ولې خلک د هغو شیبو لپاره چې ضایع کیږي، ځان سره کتاب نه لیږدوي)).

انا کوتاینډلن وايي: ((کتابونه الوتکې دي، رېل ګاډي دي او لارې دي. کتابونه سفرونه او منزلونه دي، کتابونه کورونه دي)).

ابراهام لینکن وايي: ((کتاب دې ته پکارېږي چې سړي ته وښيي چې د ده مفکورې ډېرې نوې نه دي)).

جې کې رولېنګ وايي: ((کتاب لکه هېنداره وي: که دې یو احمق په کې ولید، دا تمه نه شې کولای چې نابغه په کې ووینې)).

 

د اېران د کلتور وزیر د کتاب او مطالعې په اړه وايي: هیله لرم داسې مهال راشي چې د خواستګارۍ (انجلۍ ته په مرکه تللو) معیار د کتاب لوستل او مطالعه وي، یعني د انجلۍ کورنۍ د هلک په اړه دا یو اساسي معیار وګرځوي، چې که دا ځوان مطالعه کوي مونږ ور سره خپلوۍ ته چمتو یو.

سټین فلیپس بیا د کتاب د اهمیت په اړه وايي: ((جامې زړې واغوندئ، خو نوی کتاب واخلئ)).

جورج مارټین وايي: ((هماغسې چې توره تیرولو ته اړتیا لري، ماغزه هم کتاب ته اړتیا لري)).

 

زم هېر دی، چې چا ویلي، خو ډېره ښکلې وینا ده چې؛ یو ښه کتاب د سلو ملګرو ارزښت لري، خو یو ښه ملګری بیا د یوه کتابتون هومره ارزښت لري …!

د شفیق امیرزي خبره ده چې: ما یو کتاب لوست، پر شا يې لیکلي وو: ((فردا برای خواندن دیر است همین اکنون بخوان)).

مه خپه کېږه! کتاب کې چې لیکوال يې دوکتور عائض بن عبدالله القرني او ژباړن يې رحمت الله مومن دی، د کتاب په اړه کښلې: د نېکمرغۍ د لاس ته راوړلو یوه ډېره مهمه وسیله د کتاب مطالعه ده!

جاحظ په دې اړه داسې وایې: ((کتاب هماغه یوازېنی صمیمي دوست او مخلص ملګری دی، چې نه دې خفه کوي او نه دې پرېږدي، نه در نه څه غواړي، نه درسره دوکه کوي، نه خیانت او نه تملق او چاپلوسي.

کتاب هماغه څه دی، چې په کتلو سره یې خوښۍ زیاتېږي، ذهن تېزوي او ژبه صفا کوي، زړه ته ډاډ ورکوي او سینه پرې پراخېږي!

کتاب هماغه څوک دی، چې هم د شپې له تا څخه پلوي کوي او هم د ورځې، هم په سفر کې او هم په حضر (کور) کې.

دا هماغه یوازېنی ښوونکی دی، چې که ورته اړ شوې، نو له ملاتړ څخه دې لاس نه اخلي!

موږ باید په دې پوه شو، چې تر ټولو غوره څه چې وزګار خلک پرې د شپې او ورځې خالي وختونه ډکوی شي کتاب دی.

دا هماغه شی دی، چې د دین او دنیا چارې پرې سمبالېدلای شي.

جاپان په نړۍ کې لومړنی هېواد دی چې وګړي یې مطالعې ته ډېر وخت ورکوي او همداراز اروپا، امریکا او د آسیا ځینې هېوادونه هم په نړۍ کې له هغو هېوادونو څخه شمیرل کېږي، چې وګړي يې مطالعې ته ډېر وخت ورکوي.

جالبه دا، چې څه موده مخکې، یو ډله چينايي ځوانان چې شمیر يې ۵۳ تنو ته رسېده، مطالعې ته د خپل خلکو د هڅولو په موخه د پلازمينې بیجینګ په يو واټ کې سره راټول شول او د یو نيم ساعت لپاره يې دغه واټ د خلکو د تګ راتګ په مخ تړلی وو.

دغه کمپاین ته “پریږدۍ چې مطالعه واټونه اشغال کړي” نوم ورکړل شوی وو. دغه ځوانان د یو انلاین ګروپ د چټ (تماس) له لارې يې لومړی خپله خبره يوه کړه او بیا په یاد ښار کې سره راټول شول.

په ۲۰۱۴ کال کې د تر سره شويو سروې ګانو له مخې هر چینایي په اوسط ډول ۴۵۶ عنوانه کتابونه، ۶۵۰۳ ورځپاڼې او ۶۰۷ عنوانه مجلې لوستي خو سروې زیاتوي چې ډيری چينایان بیا د خپل د مطالعې دغې کچې څخه راضي نه ښکاري او ټينګار کوي چې باید مطالعه لا زياته شي.

د څېړونکو په وینا افغانستان یو له هغو هېوادونو څخه دی، چې د کتاب لوستلو دود په کې ورځ تر بلې ورځ کمزورې کېږي، په ځانګړي توګه د کتابونو په لیکلو او لوستلو کې د مېرمنو ونډه ډېره کمه ده.

لیکوالان د کتاب د چاپ په بدل کې پيسې ترلاسه کوي، لیکوالۍ ته د کسب په سترګه ګوري او د همدې هنر له لارې یوه مړۍ حلاله روزي ګټي، خو په افغانستان کې بیا لیکوالان که زیان ونه کړي نو ګټه خو هیڅ نه کوي. عام وګړي په کتاب پيسې نه ورکوي او له بده مرغه دا دود لا هم روان دی.

د کتاب د مطالعې د لیوالتیا د پیدا کولو لپاره په پښتو ژبه کې ښه کتاب د ( څه ډول مطالعه وکړو؟) نومیږي، چې د کتاب ژباړن ډاکټرسیف غریب یار دی او دا علمي اثر د ارواپوهنې، د ښه لارښوونې او تمرینونو په ګډون لوستوونکو ته د ښه مطالعې زده کړه ور کوي.

 

ﺗﺎ ﻭﯤ ﮐﺘﺎﺏ ګﻮﺭﻩ ﻧﻮ ﺯﻩ ﺑﻪ ﺩﺭﺗﻪ ﻧﻪ ﯾﺎﺩﯦږﻡ

ﺗﻪ ﻣﯥ ﻫﯧﺮ ﻧﺸﻮﯤ !، ﮐﺘﺎﺑﻮﻧﻪ ﺭﺍﺗﻪ ډﯦﺮ ﯾﺎﺩ ﺷﻮ

اباسین یوسفزي

 

د کتاب نړیواله ورځ دې د کتاب مینوالو ته مبارک وي!

ماخذونه:

  1. د الفت نثرونه
  2. ژورې خبرې
  3. مه خپه کېږه
  4. یونسکو ویبپاڼه
  5. د بي بي سي ویبپاڼه

 

 

نکلسن: شکست در نبرد افغانستان غیرقابل تصور است

منبع : طلوع نیوز   تاریخ: 4/8/2018

همزمان با افزایش حمله‎های هوایی بر طالبان،قومندان مأموریت پشتیبانی قاطع در افغانستان می‎گوید که شکست در برابر این گروه در این کشور غیرقابل تصور است.

جنرال جان نکلسن، جنگ در برابر هراس افگنی را یکی از نبردهای مهم در جهان می‎شمارد و تأکید دارد که باید در این جنگ، پیروزی از آن حکومت افغانستان باشد: «این جنگ در برابر هراس افگنی، مهمترین جنگ در جهان است. شکست در این جنگ غیرقابل تصور است؛ باید پیروز باشیم و موفق شویم. {این جنگ} نه تنها برای آینده این کشور (افغانستان)، بل برای تمامی بشریت مهم است.»

جنرال نیکلسن، این سخنانش را روز شنبه در مراسم ستایش از کارکردهای سربازان زخمی نیروهای خارجی در افغانستان، در کابل بیان کرد.

با این همه، وی از فراخوان صلح حکومت افغانستان برای طالبان استقبال می‎کند و می‎گوید که این فرصت خوبی برای طالبان است که دست از جنگ بکشند: «وقت تر امسال، ما به یک دست‎آورد مهم رسیدیم. هر دو طرف، پیشنهادهای صلح را روی میز گذاشتند؛ حکومت افغانستان و طالبان. ما هیچ گاهی در گذشته چنین دست‌آوردی نداشتیم و این نتیجه خدمت و قربانی های شما و همرزمان افغان مان است.»

در این مراسم، شماری از سربازان خارجی که در نبردهای افغانستان زخم برداشته اند و یا اعضای بدن شان را از دست داده اند، به مأموریت شان در افغانستان پایان دادند.

لن، یکی از این سربازان است. او که شهروند امریکا است در نبردهای افغانستان به شدت آسیب دیده است: «انگشت وسطی دست راستم از بین رفت و دست راستم آسیب دید. اعضای داخلی بدنم به جز قلب و شش چپم با پارچه ها آسیب دیدند. داکتران مجبور شدند که بیست و هشت عملیات جراحی را بر من اجرا کنند تا بدنم را دوباره به هم پیوند دهند.»

در نبردهای هفده ساله نیروهای خارجی در افغانستان، بیش از ۳۵۰۰تن از این نیروها کشته شده اند و در حدود ۲۰هزار دیگر شان زخم برداشته اند.

ترکیه نژدې ۶۰۰ افغان پناه غوښتونکي په الوتکو کې افغانستان ته لېږي
منبع : تاند   تاریخ: 4/8/2018

تُرک چارواکي وايي چې نژدې ۶۰۰ افغان پناه غوښتونکي به روانه اوونۍ کابل ته ولېږي.

د ترکیې د کورنیو چارو وزارت دا اعلان نن /شنبه/ وروسته له دې وکړ چې د ترکیې رسنیو وویل چې په وروستیو ورځو کې د دغه هیواد ختیځ ته په بې ساري ډول زیات افغانان ورغلي دي.

د ترکیې د کورنیو چارو وزارت نن وویل، افغانان د ایران له پولو ترکیې ته اوړي. د دوی په وینا افغانان په خپله خاوره کې د تروریستي فعالیتونو د دوام او اقتصادي ستونزو له کبله ترکیې او نورو هیوادونو ته پناه وړي.

 دې وزارت دا هم وویل چې ګڼ شمېر افغانان یې نیولي او د خپل هیواد د مهاجرت ادارې ته یې سپارلي دي.

د دغه وزارت په وینا د ترکیې د ختیځ په ایرزوم کې د ۵۹۱ تنو افغانانو د بېرته ستنولو پروسه بشپړه شوې او د هغوی لپاره به چارتر الوتکه مهیا شي څو کابل ته واستول شي.

دا وزارت وايي چې په راتلونکو ورځو کې به نور افغانان هم بېرته افغانستان ته واستول شي.

د سږ کال په لومړۍ میاشت یعني جنورۍ کې د ترکیې ختیځو ښارونو ته ۱۷ زره ۸۴۷ افغان کډوال تللي دي.

دا په داسې حال کې ده چې په ټول ۲۰۱۷ کې ترکیې ته ۴۵ زره افغانانو پناه وړې وه.

خو په وروستیو ۲۱ ورځو کې ترکیې ته تر ۲۰ زره زیات افغانان په قاچاقي لارو تللي دي.

راپورونه وايي چې یو شمېر افغانان د ترکیې په لویو ښارونو کې د کار په لټه کې دي خو یو شمېر نور له ترکیې د اروپا لور ته روان شوي دي.

ایرزوم، چې د ترکیې په ختیځ کې دی، د افغانانو مهم مېشت ځای دی. اکثره قاچاقبر افغانان دغه ښار ته راولي.

د ایرزوم سیمې یوه چارواکي ایردال ګوزیل د ترکیې خبري اژانسونو ته ویلي چې لږترلږه ۴۰۰ افغان کورنۍ په دغه ښار کې اوسي.

هره کورنۍ د کور خاوند ته د میاشتې درې سوه ډالره کرایه ورکوي.

د ترکیې رسنۍ وايي چې د ورځې شاوخوا ۵۰ افغانان د ترکیې خاورې ته داخلېږي.

د ډېرو کډوالو لپاره ترکیه اروپا ته د ټوپ د تختې حیثیت لري.

نور به حنیف اتمر: متعهد به بهبود و دوام نظام هستم
منبع : تلویزیون آریانا   تاریخ: 4/8/2018

عطا محمد نور در صحبت تلیفونی با حنیف اتمر، مشاور امنیت ملی کشور گفته که همیشه در راستای حفظ منافع مردم تلاش میکند و با حمایت کامل از نظام متعهد به بهبود و دوام آن میباشد.

دفتر شورای امنیت ملی خبر داده که حنیف اتمرشب گذشته با عطا محمد نور، والی پیشین بلخ و رییس اجراییه حزب جمعیت اسلامی تلفونی صحبت کرده است.

براساس خبرنامه این دفتر، آقای اتمر از تلاش های عطا محمد نور قدردانی کرده و گفته که عطا محمد نور در حالات بحرانی کشور فیصله به جا و معقول کرده است.

آقای اتمر همچنان اظهار داشته که تلاش های عطا محمد نور در تحکیم و بهبود نظام نقش سیاسی مهم و قابل قدر دارد.

عطا محمد نور چندین ماه پیش از سوی رییس جمهور غنی برکنار و به جای او محمد داوود، یک عضو دیگر حزب جمعیت، بعنوان والی بلخ گماشته شد.

آقای نور این تصمیم حکومت را نپذیرفت و ماه ها در برابر آن ایستادگی کرد.

وی صریحا و به صورت مکرر در گردهمایی های هواداران اش اظهار داشت که هیچ کسی به شمول رییس جمهور غنی صلاحیت برکناری اش را از مقام ولایت بلخ ندارد.

بالآخره بعد از مذاکرات زیادی حکومت و آقای نور در آغاز سال نو خورشیدی به توافق رسیدند و به جای آقای نور، اسحاق رهگذر، یکی دیگر از اعضای حزب جمعیت و شخص نزدیک به عطا محمد نور، بعنوان جانشین او در مقام رهبری ولایت بلخ مقرر شد.

ولسی جرگه: گفتگوها با اسلام آباد بدون اقدامات عملی پاکستان ضیاع وقت است
منبع : د آزادی رادیو   تاریخ: 4/8/2018

ولسی جرگه افغانستان و شماری از کارشناسان می‌گویند که تعهدات و توافقات اخیر میان کابل و اسلام جز ضیاع وقت چیزی دیگری نیست.

یک روز پس از سفر صدراعظم پاکستان به کابل و گفتگو در سطح دو دولت، ولسی جرگه افغانستان می‌گوید که بدون اقدامات عملی پاکستان چنین سفرها مفید واقع نخواهد شد.

عبدالروف ابراهیمی رئیس ولسی جرگه در نشست عمومی روز شنبه «۱۸ حمل ۱۳۹۷» گفت که گفتگوها میان کابل و اسلام آباد در حالی آغاز شده که پاکستان برخلاف اصول و روحیه همکاری بر قلمرو افغانستان راکت پراگنی و بمبار کرده‌است.

آقای ابراهیمی می‌گوید، این عملکرد پاکستان نشان می‌دهد که مذاکرات میان رهبران دو کشور ضیاع وقت بوده و نتایجی در قبال نخواهد داشت.

عبدالروف ابراهیمی

او افزود:

“زمانی‌که پاکستان منحیث یک کشور همسایه برای گفتگو با افغانستان حاضر می‌شود ما امیدوار هستیم که اقدامات راستین و دوستانه نیز انجام دهد، متاسفانه چنین سفرها همواره صورت گرفته اما ما بجز ضیاع وقت نتایج لازم آن را ندیده‌ایم.”

آقای ابراهیمی می‌گوید که پاکستان باید از فرصت به میان آمده استفاده کند در غیر آن نا امنی‌ها به آن کشور نیز گسترش خواهد یافت.

شاهد خاقان عباسی صدراعظم پاکستان به دعوت رئیس جمهور غنی روز جمعه از کابل دیدن کرد و دو طرف بر تکمیل کردن پلان عمل مشترک صلح به توافق رسیدند.

درین پلان تاکید شده که دو کشور باید به حریم هوایی و تمامیت ارضی یک‌دیگر وقعی بگذارند.

در اعلامیه‌های نشر شده از سوی دفتر صدراعظم پاکستان و وزارت خارجه افغانستان آمده‌است که محمد اشرف غنی و شاهد خاقان عباسی روی هفت مورد مهم به توافق رسیده‌اند.

در اعلامیه‌ها همچنان آمده‌است که پاکستان از پروسه صلح افغانستان پشتیبانی کرده و کابل و اسلام آباد در برابر گروه‌های که امنیت دو کشور را تهدید می‌کنند اقدام می‌کنند.

رهبران افغانستان و پاکستان بر این نیز توافق کرده‌اند که به هیچ کشور، گروه و شخص اجازه نمی‌دهند تا از خاک شان علیه این کشورهای استفاده نمایند.

پیش از این کابل همواره اسلام آباد را به پشتیبانی از گروه های تروریستی، تخطی‌های سرحدی و دامن زدن به بی ثباتی افغانستان متهم کرده‌است.

حتی هم‌زمان به سفر صدراعظیم پاکستان به کابل مقامات افغان گفتند که نظامیان آن کشور بر مناطق سرحدی ولایت کنر چندین راکت شلیک نموده و جیت‌های پاکستانی در ولسوالی دانگام این ولایت چهار بمب پرتاب کرده‌است.

درین حال شهنواز تنی از کارشناسان سیاسی و نظامی می‌گوید که در پلان عمل مشترک صلح نقاط مهم گنجانیده شده اما وی می‌گوید که با توجه به عملکرد قبلی پاکستان فکر نمی‌شود که آن کشور اقدامات عملی را انجام دهد.

شهنواز تنی

او افزود:

“در حضور ایتلاف جهانی در هفده سال گذشته همواره چنین سخنان بیان می‌شود اما نتایجی در پی‌نداشته است، معلوم می‌شود که هر دو کشور کارهای شان را درست انجام داده نمی‌توانند. پس برای این‌که این مشکلات برطرف گردد نیاز به تفاهم خوب، حوصله، روابط نیک و احترام به منافع یک‌دیگر است.”

آقای تنی می‌گوید که برای عملی کردن این پلان و به میان آمدن فضای اعتماد بین دو کشور نیاز است تا کشورهای منطقه و جهامعه جهانی نیز نقش شان را ایفأ کنند.

به گفته وی گفتگوها و سفرها هنگامی نتیجه مطلوب در پی خواهد داشت که به تعهدات عمل شود و اسلام آباد که به حمایت از تروریزم متهم است صداقتش را در امر مبارزه علیه این پدیده نشان دهد.

په جرمني کې د موټر په یوه حمله کې څو تنه وژل شوي
منبع : د امریکا غږ   تاریخ: 4/8/2018

د جرمني په مونستر ښار کې د یو میني بس چلونکي خپل موټر پر پلیو خلکو وروست او د پولیسو په وینا لږ تر لږه درې تنه یې ووژل او شاوخوا ٣٠ نور یې ټپیان کړل.

ددې پیښې په غبرگون کې د جرمني پولیسو نن شنبې له غرمې مخکې په خپل ټویټر کې له خلکو غوښتي وو چې د مونستر ښار تاریخي سیمو ته لاړ نشي

د جرمني پولیسو ددې هیواد خبري اژانس ډي پي ای ته ویلي چې موټر چلونکي هم ځان وژلی دی.

د رسنیو رپوټونه وایي چې په پیښه کې درې تنه وژل شوي او شل تنه نور ټپیان دي. خو دمخه ویل شوي وو چې پدې پیښه کې شاوخوا ٣٠ تنه ټپپیان شوي دي.

د جرمني پولیس وایي ددې امکان شته چې دا یو ترهگریز برید وي. په برید کې د وژل شویو کسانو بشپړه شمیره لا پوره نده معلومه.

د رویترز اژانس وایي مخکنۍ دا ډول پیښه په ٢٠١٦ کې د جرمني په پلازمینه برلین کې وه چې یوه لارې پر پیاده خلکو ورختلې وه او ١٢ تنه یې وژلي وو.

دغه پیښه په تاریخي ښار مونستر کې په “کیپینکارل پوب” کې شوې چې د محل د اوسیدونکو او سیلانیانو د راټولیدو مشهور ځای دی.

د مونستر ښار ٣٠٠ زره نفوس لري او د جرمني په شمال لویدیځ کې په نارت راین ویسپالیه ایالت کې کې پروت دی.

په اروپا کې مرگونو او ترهگریزو پیښو ته لنډه کتنه:

د جرمني د مونستر د پیښې څخه مخکې د ٢٠١٨ کال د مارچ په ٢٣ یو وسله وال شخص د فرانسې په جنوب لویدیځ کې په یو سوپر مارکیټ کې خلک یرغمل کړل او په داسې حال کې چې د “الله اکبر” نارې وهلې درې تنه یې ووژل او بیا یې ځان هم وواژه.

٢٠١٧ د اگست ١٧ – په د اسپانیې په بارسولونا کې یو میني بس د خلکو پر گڼه گوڼه وروخوت ١٣ تنه یې ووژل.

٢٠١٧ د جون ٣ – درې بریدگرو یو میني بس موټر د لندن بریج په سیمه کې پر پیاده کسانو وروخیژاوه ٨ کسه یې ووژل او ۴٨ یې ټپیان کړل. داعش یې مسولیت ومانه.

٢٠١٧ د می ٢٢ – یو ځان وژونکي په مانچستر کې په یو بمي برید کې د امریکایي سندرغاړې اریانا گراندي د کنسرت وروسته ٢٢ ماشومان او تنکي ځوانان ووژل او ٥٩ یې ټپیان کړل.

٢٠١٧ د اپریل ٧ – د ستاکهلم ښار په یو بازار کې یو لارې چلونکي پر پلیو کسانو خپل موټر وربوته پنځه تنه یې ووژل او ١٥ یې ټپیان کړل. پولیسو وویل چې دا یو ترهگریز برید و.

٢٠١٧ د مارچ ٢٢ – د بریتانیا پارلمان ته نژدې د ویست منیستر بریج په سیمه کې وروسته له دې چې خپل موټر یې پر پلیو کسانو وروخیژاوه بیا یې یو پولیس په چاقو وواژه، پدې پیښه کې شپږ کسه ووژل شول او ٢٠ ټپیان شول. پولیس وایي دا یو تروریستي برید و.

٢٠١٦ د دسامبر ١٩ – د جرمني په پلازمینه برلین کې یو بریدگر خپله لارۍ د کرسمیس په بازار کې د خلکو پر گڼه گوڼه وروستله ١٢ کسه یې ووژل او ۴٨ یې ټپیان کړل. مقاماتو دا یو تروریستي برید وگاڼه.

٢٠١٦ د جولای ٢٦ – دوه بریدگرو یو عیسوي کشیش د فرانسې په شمال کې په تیغ وواژه او یو بل تن یې په یوه کلیساه کې یرغمل او ټپي کړ. د فرانسې جمهور رئیس فرانسوا هولاند ویلي وو چې دغه دواړو بریدگرو داعش ته بیعت کړی و. ترهگر د پولیسو په عملیاتو کې ووژل شول.

عطا محمد نور ښاغلي اتمر ته له روان نظامه دملاتړ ژمنه څرګنده کړې
منبع : آریانا نیوز   تاریخ: 4/8/2018

دجمعیت اسلامي اجرائیه رئیس او دبلخ پخواني والي عطامحمد نور دافغانستان دملي امنیت له سلاکار محمد حنیف اتمر سره په تیلیفوني اړیکه کې ویلي: له نظامه کلک ملاتړ کوي او دپیاوړتیا، بهبود او دوام له پاره یې ژمن دی.

نوموړي همدارنګه زیاته کړې، چې تل یې دخپل هېواد خدمت کړی او دخلکو دګټو دساتلو له پاره اوس هم هڅې کوي. دافغانستان ملي امنیت شورا دفتر په ډاګه کړې، چې ملي امنیت سلاکار دجمعیت اسلامي له اجرائیه رئیس عطا محمد نور سره تیلیفوني خبرې کړې دي.

ددغه دفتر دخبرپاڼې له مخې ښاغلي اتمر پرون ماښام د تیلیفوني خبرو په ترڅ کې هېواد او خلکو ته د استاد عطامحمد نور خدمتونه او لاسته راوړنې وستایلې. نوموړي ويلي، چې استاد عطامحمد نور دهېواد په بحراني حالاتو کې پرځای او معقولې پرېکړې کړي دي. هغه زیاته کړې چې زه، استاد عطامحمد نور ته دهېواد دسیاسي مشر په توګه ډېر درناوی لرم او دنظام په ټینګښت او بهبود کې دنوموړي سیاسي هڅې مهمې او دقدر وړ بولم.

دا په داسې حال کې ده، چې ولسمشر غني څو میاشتې وړاندې عطامحمد نور له دندې لیرې او پرځای یې دجمعیت یو بل استازی انجنیر محمد داوود دبلخ دنوي والي په توګه وټاکه، خو ښاغلي نور دولسمشر دا پرېکړه رد کړه او څو میاشتې یې خپل ولایتي مقام وساته. هغه دخپلو ملاتړو په بې شمېره غونډو کې ټینګار وکړ، چې هیڅوک دولسمشر په ګډون دولایت له مقامه دده دلیرې کولو صلاحیت نلري.

په پای کې دحکومت او نور دوه اړخېزې خبرې پیل شوې او دې هوکړې ته ورسیدل، چې دنور پر ځای به دولایت چارې اسحاق رهګذر ته، چې جمعیت او نور ته نږدې کس دی باید وسپارل شي. نوموړی دولسمشر دځانګړي استازي رحیمي لخوا دبلخ ولایت مقام ته وروپېژندل شو او په دې توګه دارګ او بلخ ناندرې پای ته ورسیدې.

               

معترضان در هلمند شیوۀ اعتراض شان را تغییر دادند
منبع : طلوع نیوز   تاریخ: 4/8/2018
در پانزدهمین روز اعتراض ‎های صلح جویانه در هلمند، معترضان روز شنبه شیوۀ اعتراض شان را تغییر دادند.

آنان، این ‎بار با رفتن با کاروان‎ موتر ها در داخل شهر لشکرگاه و حومه ولسوالی ناوه پیام ‎های شان را به مردم و طرف ‏های درگیر جنگ می ‎رسانند. پادشاه خان، یکی از معترضان در این باره می‎گوید: «به شهر می ‎گردیم و پیام صلح را به مردم می ‎رسانیم.»

محمد خان، اعتراض کنندۀ دیگر نیز میافزاید: «هدفِ ما ازبین بردن بدبختی در این کشور است، هدف ما این است که اتحاد و همدلی بیاوریم، دیگر جنگ بس است.»

این معترضان می‏ گویند که با موتر های شخصی شان این حرکت را به راه انداخته اند، حرکتی‎که از سوی باشنده‎گان لشکرگاه نیز پشتیبانی همراهی و پشتیبانی می ‎شود. خیال محمد، یکی از باشنده‌ گان شهر لشکرگاه است که این حرکت را همراهی می ‎کند: «ما از معترضان حمایت می‎ کنیم و می ‎خواهیم خوش حال باشیم و در فضای صلح زنده گی کنیم.»

نصب پیام‎ های صلح جویانه در چهارراه ‎ها و مکان ‎های عمومی، بخش دیگر برنامۀ تازۀ معترضان در هلمند است. این معترضان در حالی شیوۀ اعتراض‎ شان را تغییر می‎ دهند که پیش از این آنان اعتصاب غذا کرده بودند، اما با پادرمیانی عالمان دین، این اعتصاب غذا پایان یافت، اما اعتراض‎ ها هم‎ چنان ادامه دارند و تحصن کننده‎گان می ‎گویند تا برقراری آتش بس میان حکومت و طالبان، به اعتراض شان ادامه خواهند داد.

                

نخست‎ وزیر ترکیه یکشنبه به کابل می‎آید
منبع : طلوع نیوز   تاریخ: 4/8/2018
ریاست اجراییه می ‎گوید که قرار است بن علی یِلدِرِم، نخست‎ وزیر ترکیه به کابل بیاید و در این سفر، دربارۀ تأمین صلح در افغانستان و نیز پیشرفت مکتب ‎های افغان – ترک، با مقام های حکومت وحدت ملی گفت‌ و گو خواهد کرد.

در همین حال، گزارش ‎هایی وجود دارند که احتمال سپردن آن دو تعبه ترکیه که در کابل در بازداشت خانگی به سر می‎ برند، مشمول گفت ‌و گو های صدراعظم ترکیه در سفرش به کابل خواهند بود. جاوید فیصل، معاون سخنگوی ریاست اجراییه در این باره گفت: «مسألۀ مکاتب افغان – ترک، پیش از پیش، در موردش حکومت افغانستان و حکومت ترکیه موافقه کرده اند.»

سامی یاووز، مالک ترک یکی از رستورانت‎ های ترکی در شهر کابل و یلماز آیتن، یکی از آموزگاران مکتب ‎های افغان – ترک، در حدود پنج ماه پیش، پس از یورش نیروهای امنیتی به یکی از مکتب‎های افغان – ترک در کابل، بازداشت شدند و در چند ماۀ اخیر در بازداشت خانگی به سر می‌برند.

حکومت ترکیه، پس از یک کودتای نافرجام در این کشور، از حکومت افغانستان خواسته بود تا مدیریت این مکتب‌‎ها را به ترکیه بسپارد، زیرا حکومت ترکیه ادعا می ‎‌کند که این مکتب‌‎ ها از سوی فتح الله گولن، کسی که از سوی حکومت ترکیه به سازمان ‌دهی کودتا در آن کشور متهم است، رهبری می‌شدند.

به گفتۀ حکومت ترکیه، تاکنون ده‌ ها تن از اعضای جنبش فتح الله گولن، از سوی استخبارات ترکیه به این کشور بازگردانیده شده اند. باقر بوزداغ، معاون صدراعظم ترکیه می‌گوید: «تاکنون ادارۀ استخبارات ما، تا هشتاد تن از اعضای این جنبش را از هژده کشور جهان، به ترکیه آورده است.»

در همین حال، گفته‎ هایی وجود دارند که در این سفر نخست وزیر ترکیه، دربارۀ چگونگی برگشت جنرال عبدالرشید دوستم به کشور، نیز گفت ‌و گو خواهد شد، موضوعی ‎که این روزها، بار دیگر بر سر زبان ها است. اما هنوز در این باره، منابع رسمی چیزی نگفته اند. سید اکرام، عضو ولسی جرگه، اما در این باره می‌گوید: «هر مشکل و هر دوسیه یی‎ که دارد، حکومت می تواند به شکل قانونی، آن مسایل را بررسی کند و آمدن جنرال دوستم به مردم افغانستان، به حکومت افغانستان یک قوت است.»

حکومت افغانستان، در هفته ‎های پیش، مدیریت مکتب‎ های افغان – ترک را نیز به حکومت ترکیه سپرد. رویدادی‎ که با انتقاد انجمن خانواده‎ های دانش آموزان لیسه‌ های افغان – ترک روبرو شده است. این انجمن، به روز شنبه هم در خبرنامه‎یی گفته است که به روز یک شنبه، در عکس العمل به سفر نخست وزیر ترکیه به کابل، نشست خبریی را برگزار خواهد کرد.

 

عطا محمد نور: از نظام شديداً حمايت مى کنم
منبع : پژواک   تاریخ: 4/8/2018

کابل – عطا محمد نور والى سابق بلخ، در تماس تليفونى با حنيف اتمر مشاور امنيت ملى کشور، تصريح کرده که از حاميان شديد نظام بوده و به تقويت، بهبود و تدوام آن متعهد است. قادرشاه سخنگوى شوراى امنيت ملى، امروز(١٨حمل) به آژانس خبرى پژواک گفت که محمد حنيف اتمر مشاور امنيت ملى رئيس جمهور، شام ديروز با عطا محمد نور والى سابق بلخ و رئيس اجرايى حزب جمعيت اسلامى، صحبت تليفونى نموده است.

او افزود که در جريان صحبت تليفونى، اتمر خدمات و دستاورد هاى نور به کشور و مردم افغانستان را ستوده و افزود که موصوف در وضعيت بحرانى کشور، فيصله هاى معقول و بجا نموده است. اتمر گفته است: “خودم به عطا محمد نور به حيث يک رهبر سياسى کشور احترام زياد دارم و نقش موصوف را در تحکيم و بهبود نظام، مهم و قابل قدر مى دانم.”

عطا محمد نور، از تماس تليفونى محمد حنيف اتمر مشاور امنيت ملى افغانستان تشکر نموده و گفته است که هميشه براى کشور خود خدمت کرده و براى نگهدارى مردم افغانستان تلاش مى کند. موصوف هم چنان گفته است که از نظام شديداً حمايت مى کند و به تقويت، بهبود و تداوم آن متعهد است.

قابل ذکر است که عطا محمد نور، بعد از کشمکش هاى چند ماه، طبق يک توافق با ارگ، از ولايت بلخ کنار رفت و والى جديد به جاى او معرفى شد.

                  

برگشت احتمالی نیرو های ناتو به میدان ‌های جنگ در افغانستان!
منبع : رادیو آزادی   تاریخ: 4/8/2018
هرچند وزارت دفاع افغانستان در مورد احتمال برگشت دوباره نیرو‌های نظامی ناتو بر میدان ‌های جنگ در کشور، واضحاً چیزی نمی‌ گوید، اما تأکید دارد تا نیرو‌های افغان به گونه درست آموزش و تجهیز گردند تا با تروریستان مبارزه مؤثر نمایند.

محمد رادمنش سرپرست دفتر سخنگوی این وزارت روز شنبه «۱۸ حمل ۱۳۹۷» به رادیو آزادی گفت، با دوام کمک‌ ها از سوی ناتو، نیرو‌های افغان توانایی دفاع از خاک شان را خواهند داشت. وی گفت: ما به اندازه کافی نیرو داریم، تا در نقاط مختلف کشور بر ضد دشمن مقابله کنند، اگر آموزش و تربیه شوند، مشوره، کوردینات هوایی و حمایت مالی همین گونه ادامه یابد، ما می ‌توانیم با استفاده از ظرفیت ‌های موجود از مردم و خاک خود دفاع کنیم.

هرچند، مأموریت محاربوی ناتو در افغانستان در سال ۲۰۱۴ پایان یافت، اما به تازه‌گی سرمنشی عمومی ناتو گفته‌است، در صورت ضرورت آماده‌اند تا برای مبارزه با تروریزم به افغانستان نیرو‌های نظامی بیشتر بفرستند. از سوی هم ینس استولتنبرگ که در مرکز مطالعات سیاسی در دانشگاه اوتاوای کانادا صحبت می‌کرد، تأکید نموده که مناسب خواهد بود تا نیرو‌های خارجی در افغانستان بیشتر بر آموزش نیرو های امنیتی افغان تمرکز کنند تا این نیرو‌ها جنگ جاری بر ضد تروریزم را به پیش ببرند.

از سویی هم اداره سرمفتش خاص امریکا برای بازسازی افغانستان یا سیگار انتقاد کرده که امریکا در تشکیل قوای مسلح مفید در افغانستان ناکام شده‌است. در گزارش این اداره به کانکرس امریکا گفته شده، بالای اردوی افغان ۷۰ میلیارد دالر هزینه شده، اما جان سوپکو گفته‌است، قوای مسلح افغانستان در حالت ناکامی قرار دارد. حالا پرسش به میان می‌آید که چرا بار دیگر ناتو ابراز آماده‌گی برای وارد شدن در جنگ افغانستان می‌کند؟

باری عارض آگاه مسایل نظامی عوامل آن را چنین بیان می‌کند: نیرو‌ های استخباراتی و امنیتی افغان قوی شده با گذشت هر روز در حال تقویت شدن هستند، اما برخی تهدیدات منطقه‌ای موجود است که برای مقابله با این تهدیدات در صورت ضرورت ممکن نیرو ‌های ناتو بار دیگر به میدان ‌های جنگ وارد شوند.”

هم اکنون ۱۴ هزار نیرو‌ی ناتو و امریکایی مصروف آموزش و مشوره نیرو‌های افغان اند و گاه گاهی در کنار نیرو ‌های امنیتی افغان، حملات هوایی بر ضد مخالفین مسلح به شمول گروه داعش را انجام می‌دهند.

باری عارض می‌گوید، بهتر است نیرو‌های ناتو بر آموزش و مجهز سازی نیرو‌های امنیتی افغان تمرکز کنند، زیرا به گفته وی داخل شدن این نیرو‌ها بار دیگر به میدان‌ های جنگ در افغانستان احساسات کشور ‌های منطقه و افغان ‌ها را بر میانگیزد و سبب پیچیده‌گی و به درازا کشیدن جنگ خواهد شد.

 

واشنګټن کې دتاشکند کنفرانس وارزول شو
منبع : خبریال دات کام   تاریخ: 4/8/2018

واشنګټن کې دافغانستان سفارت وايي، دامريکا په واشنګټن کې دافغانستان په اړه دتاشکند نړيوال کنفرانس وارزول شو. دافغانستان سفارت نه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې دا غونډه دافغانستان او ازبکستان دسفارتونو په کوربه توب جوړه شوې وه چې په کې ددواړو هېوادونو سفيرانو او نورو مسوولينو ګډون کړى وو.

خبرپاڼه زیاته وي چې دغه راز په دغه غونډه کې دامریکا دملي امنیت سلاکار مرستیالې مېرمن لیزا کورټیس، دآسیايي چارو رئیس جسټین کولبرټ، د افغانستان او پاکستان لپاره دامریکا دځانګړي استازي مرستیالې هینري اینشر، دقزاقستان، ترکمنستان، ازبکستان، قرغزستان او تاجکستان سفیرانو، دڅېړنیزو بنسټونو استازو او ګڼ شمېر پخوانیو لوړپوړو امریکايي چارواکو ګډون درلود.

سرچينې زياته کړې، ویناوالو دتاشکند نړیوال کنفرانس دمهمو ټکو په اړه په افغانستان کې دسولې پر پروسه، امنیتي همکارۍ او سیمه ییز اتصال تمرکز وکړ. دوى دخپلو اړوندو بنسټونو او ادارو په استازولۍ له کنفرانس څخه ملاتړ څرګند او دپرېکړو دپلي کېدو په موخه یې خپل نظرونه وړاندې کړل.

دافغانستان سفیر ډاکټر حمدالله محب، دتاشکند کنفرانس دپایلو دتعقیب او ټاکلو موخو ته درسېدو لپاره دافغان حکومت ژمنتیا په ډاګه کړه. هغه دسوېلي آسیا لپاره دامریکا دمتحده ایالتونو داستراتیژي بریا او سیمه ییز موثریت ته اشاره او دازبکستان دهمکاریو ستاینه یې وکړه.

دیادونې ده چې دنږدې شلو هېوادنو او نړیوالو سازمانونو دلوړپوړو استازو په ګډون، دتاشکند نړیوال کنفرانس نږدې دوه اوونۍ وړاندې دمارچ پر۲۶ او ۲۷ مه نېټه، دازبکستان په کوربه توب له افغان حکومت سره په ګډه جوړ شوی و چې په کې دافغانستان دسولې پر پروسې، امنیتي همکارۍ او سمیه ییز اتصال تمرکز شوی و.

خاقان عباسي: افغانستان دطالبانو او افغان حکومت ترمنځ دخبرو دپیلولو په اړه دپاکستان وړاندیز منلی
منبع : تاند   تاریخ: 4/8/2018
دپاکستان صدراعظم وايي، افغان چارواکو دافغانستان دحکومت او طالبانو ترمنځ دسولې ددرېدلیو خبرو دبیا پیلولو په اړه دده وړاندیز منلی دی. صدراعظم شاهد خاقان عباسي دا خبره دافغانستان له یو ورځیني سفره وروسته نن /شنبه/ په اسلام آباد کې وکړه. پاکستان په ۲۰۱۵ م کال دجولای په لومړیو کې په مري ښارګي کې دافغانستان دحکومت او طالبانو ترمنځ دلومړنیو مخامخ خبرو کوربه و.

ټاکل شوې وه چې دخبرو بل پړاو دهماغه کال دجولای په ۲۷ ترسره شي، خو دملا عمر دمړینې دخبر اعلان پلمه شو چې خبرې دوام ونه کړي. ده همداراز وویل، جګړه دافغانستان دڅه باندې یوې لسیزې ستونزه نه شي حل کولی او په دې اړه یې دافغانستان له ولسمشر محمد اشرف غني، اجرايي رئيس عبدالله عبدالله، داسلامي حزب مشر ګلبدین حکمتیار او نورو افغان مشرانو سره په کتنو کې خبرې وکړې. ده همداراز وویل چې دکابل دا سفر به یې دافغانستان او پاکستان په اړیکو کې اساسي بدلون راوړي.

خاقان عباسي طالبانو ته دافغانستان دولسمشر دهغه وړاندیز هرکلی وکړ چې دا ډله دیوه سیاسي ګوند په توګه په رسمیت پېژني. دافغانستان ولسمشر تېره میاشت طالبانو ته دسولې په بدل کې وړاندیز وکړ چې دسیاسي ګوند په توګه به یې په رسمیت وپېژني، بندیان به یې ورخوشي کړي، او دسیاسي دفتر دپرانیستلو اسانتیا به ورته برابره کړي. طالبانو تراوسه پورې دولسمشر غني وړاندیزونو ته ځواب نه دی ویلی.

            

ترکیه نژدې ۶۰۰ افغان پناه غوښتونکي په الوتکو کې افغانستان ته لېږي
منبع : تاند   تاریخ: 4/8/2018

تُرک چارواکي وايي چې نژدې ۶۰۰ افغان پناه غوښتونکي به روانه اوونۍ کابل ته ولېږي. دترکیې دکورنیو چارو وزارت دا اعلان نن /شنبه/ وروسته له دې وکړ چې دترکیې رسنیو وویل چې په وروستیو ورځو کې ددغه هیواد ختیځ ته په بې ساري ډول زیات افغانان ورغلي دي.

دترکیې دکورنیو چارو وزارت نن وویل، افغانان دایران له پولو ترکیې ته اوړي. ددوی په وینا افغانان په خپله خاوره کې دتروریستي فعالیتونو ددوام او اقتصادي ستونزو له کبله ترکیې او نورو هیوادونو ته پناه وړي. دې وزارت دا هم وویل چې ګڼ شمېر افغانان یې نیولي او دخپل هیواد دمهاجرت ادارې ته یې سپارلي دي. ددغه وزارت په وینا دترکیې دختیځ په ایرزوم کې د ۵۹۱ تنو افغانانو دبېرته ستنولو پروسه بشپړه شوې او دهغوی لپاره به چارتر الوتکه مهیا شي څو کابل ته واستول شي. دا وزارت وايي چې په راتلونکو ورځو کې به نور افغانان هم بېرته افغانستان ته واستول شي.

دسږ کال په لومړۍ میاشت یعني جنورۍ کې دترکیې ختیځو ښارونو ته ۱۷ زره ۸۴۷ افغان کډوال تللي دي. دا په داسې حال کې ده چې په ټول ۲۰۱۷ کې ترکیې ته ۴۵ زره افغانانو پناه وړې وه. خو په وروستیو ۲۱ ورځو کې ترکیې ته تر ۲۰ زره زیات افغانان په قاچاقي لارو تللي دي.

راپورونه وايي چې یو شمېر افغانان د ترکیې په لویو ښارونو کې دکار په لټه کې دي خو یو شمېر نور له ترکیې داروپا لور ته روان شوي دي. ایرزوم، چې دترکیې په ختیځ کې دی، دافغانانو مهم مېشت ځای دی. اکثره قاچاقبر افغانان دغه ښار ته راولي. دایرزوم سیمې یوه چارواکي ایردال ګوزیل دترکیې خبري آژانسونو ته ویلي چې لږترلږه ۴۰۰ افغان کورنۍ په دغه ښار کې اوسي.

هره کورنۍ دکور خاوند ته دمیاشتې درې سوه ډالره کرایه ورکوي. دترکیې رسنۍ وايي چې دورځې شاوخوا ۵۰ افغانان دترکیې خاورې ته داخلېږي. دډېرو کډوالو لپاره ترکیه اروپا ته دټوپ دتختې حیثیت لري.

                

نظامیان افغان قرارگاه طالبان را در هلمند منهدم کرد
منبع : صدای امریکا   تاریخ: 4/8/2018
امنیت ملی افغانستان گفته است که نیروهای قطعات خاص این ریاست با همکاری اردوی ملی این کشور، بر یک قرارگاه طالبان در هلمند یورش برده و چهار تن افراد این گروه را بازداشت کرده اند.

بر بنیاد خبرنامه‌ای امنیت ملی افغانستان، این قرارگاه در مربوطات دشت مالگیر ولسوالی گرشک موقعیت داشت که مربوط به احسان ‌الله مشهور به مولوی شریف، مسؤول افراد انتحاری گروه طالبان بود. به گفتۀ امنیت ملی افغانستان، یک موتر مملو از موادانفجاری، ۵۰۰ کیلوگرام موادانفجاری، صد کیلوگرام تریاک و برخی مهمات و تجهیزات نظامی در این عملیات به دست نیروهای افغان افتاده است. هم چنان، براساس معلومات ریاست امنیت ملی افغانستان، این قرارگاه طالبان نیز به کلی ازبین رفته است. طالبان هنوز در این خصوص چیزی نگفته است. 

سوله او افغان وژنه بس ده

نور وهاب څپاند

په سیمه او نړی کې څرګندو کړیو له پیړیو را په دیخوا په مرموز او هم نیغه توګه د افغان وژنې کرغیړن پلانونه تر لاس لاندې نیولې . په ځینو برخو کې د افغانانو له خوا دا پلانونه شنډ او یو شمیر له دي پلانونو په خواشینی پلي شوي چې پښتنو او افغانانو ته یي ستر کړاونه په برخه کړي . زموږ خلکو او د هغوي منلې مشرانو زیار ایستلی تاریخې افغانستان ته سوله راولې ، خو د سولي او افغانانو وژونکو کړیو دافغان د ستر ملت په ارمانونو لوبې کړي او هڅه یي کړي افغاني تشخص ، د هغوي ژبي او په ټوله کې د هغوي اصیل فرهنګ او ثقافت له سیمې او نړی ورک کړي . په ځانګړي توګه په تیرو څو لسیزو کې د لوي افغانستان له بدنې د پاتې خاوري د ویشلو او د هغې د بچیانو تر منځ د نفاق تخم دشیندلو ډیري هڅې وشوي . چا د زیارکښانو د نړیوال پیوستون په پلمه او ځینو نورو د اسلامي نړیوالي وروری په نومونو په هېواد کې بهرنی لاسوهنې ته داسې زمینه برابره کړه چې اوس هم په افغانستان او پښتونخوا کې سوله او افغانان څنګ په څنګ وژل کیږي . د افغانانو د عمومي وروسته پاتیوالي تر څنګ په نړیوال فکټور کې پاکستان او ایران د هېواد د ورانولو ډیره ناځوانمردانه دنده پلي کوي . له دي ټولو افغان وژونکو هلو ځلو څخه موخه دا وه چې لر او بر افغانان بې روحیي شي ، په ژوند او افغانیت باور د لاسه ورکړي . له ویري خپل تشخص او فرهنګ هیر کړي ، د خپلو نیکونو د امپراتوریو نیشه یي له سره ووځې او په سیمه ایزو غلامانو بدل شي . خو دسیمې او نړی بدنیتو ته دا پته نه وه چې په دي فتادګئ کې به د لوي ګړنګ په څیر افغانان له لر او بر څخه د یویشتمې پیړی پاڅون پیل کړي او د سولي او افغان په وژلو به سیمه ایز اونړیوال پراخ غبرګون وښیي . بې له شکه چې یو سر تر سري پاڅون پیل شوي لر او بر افغانان ورته خوشاله دي . د دې پاڅون یوه ستره مشخصه داده چې د یو تپوس په توګه له نړیوالو پوښتې چې ولي افغان وژل کیږي او له هغه سوله اخستل کیږي او دونیا پري غوږ نه ږروي ؟ افغان ځوانان تښتول کیږي ، کورنیو ته یي بې عزتې اړول کیږي ، کور او مال یي لوټل کیږي او په پاي کې وژل کیږي ، ولي ؟ په زړه پوري دا چې افغان ځوانان او میرمنې د پیل شوي پاڅون د ملا تیر جوړوي . د پاڅونوالو لاره اسانه نه ده ، له پیچومو ډکه ده . کرغیړنې څرګندي کړئ د پاڅون د بدنامولو هڅې کوي او په مشرانو یي ناروا تورونه لګوي او سیمه ایزو استخباراتو ته د هغوي د فعالیت اړوند چغلي کوي . له دي کبله د پاڅونوالو یو شمیر مشران او فعالان تریخ او خطرناک ژوند تیروي . په داسې شرایطو کې زموږ ټولو اخلاقې او وطنې دنده جوړیږي چې له ټولو ممکنو لارو د پاڅونوالو په ملاتړ کې ودریږو او دي ته اجازه ورنه کړو ، چې پاڅون په خپل تنکې عمر کې نامراده شي او په سیمه کې د سولي او افغان وژنې کمبله د تل له پاره ټوله شي .

د اسلامي جمعیت او پاکستان د ګډو پروژو یو لنډکی انځور

 

که په تېرمهال کې د افغانستان په وړاندې د اسلامي جمعیت او پاکستان ګډې توطیې او پروژې د یوې شېبې لپاره  شا ته پریږدو؛ دا مهال هم څونه چې د ترهګرو په ساتنه او پالنه کې پر پاکستان نړیوال فشار زیاتیږي، هومره په کور دننه د افغان مرکزي حکومت په وړاندې د اسلامي جمعیت د سخت دریځې ډلګۍ تخریب، توطیه او سبوتاژ ورځ تر بلې زور اخلي.

هغه فرصتونه چې افغانستان کې د سولې، امنیت او ټولنیز پرمختګ لپاره د افغانانو او نړیوالې ټولنې لخوا برابریږي له بهره د پاکستان په لاس سبوتاژ کیږي او هېواد کې دننه په عمده توګه د اسلامي جمعیت لخوا بربادیږي او له لاسه وځي!

دا اوس افغانانو ته څرګند حقیقت دی، څونه چې نړیوال پر پاکستان فشار زیاتوي، د هغه سره موازي اسلامي جمعیت پر افغان مرکزي حکومت فشار سختوي او پر پاکستان د نړیوال فشار غچ، اسلامي جمعیت له افغانانو اخلي!

کله چې د تېر عیسوي کال د اګست په ۲۱ مه، د پاکستان او سویلي اسیا لپاره د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ خپله نوې تګلار اعلان کړه او پاکستان يي ترهګرو سره د پټې یاراني او ښکاره ملاتړ او په افغانستان کې د پوځي لاسوهنې او تیري په لامل تر فشار او ګواښ لاندې ونیو، په کور دننه د اسلامي جمعیت د سخت دریځي ډلګۍ لکۍ هم جنډه شوه، عطانور د بلخ پخوانی والی يي د نویو او زیاتو امتیازونو په پلمه مرکزي حکومت ته پرغاړه ورواچاوه او دا دی د پاکستان سره موازي، په افغانستان کې د سولې، ټیکاو او د دولتي واکمنۍ په وړاندې غبرګ جنګیږي.

کابل ته د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د استازو راتګ چې له افغان حکومته په ملاتړ او پر پاکستان د فشار کړۍ نوره هم تنګوي، د اسلامي جمعیت په مجاز ښه نه لګیږي. دوی خپلو رسنیو کې په شک پوښتي چې«آیا با فشار جامعه جهانی و شورای امنیت بر پاکستان به صلح دست می یابیم؟»

اسلامي جمعیت او خواخوږي يي چې په هېواد دننه جګړه يی ګټې او واک خوندي دی، اندیښنه لري چې نه چیري «با فشار جهاني وشورای امنیت بر پاکستان به صلح دست یابیم»!

دوی له ویشه په تالان او له سولې په جګړې خوښ دي، پاکستان هم ورته تګلار لري!

بلخوا که پاکستان پرافغانستان د کراچۍ او واګه بندرونه تړي، د دواړو هېوادو ترمنځ د شویو تړونونو پر خلاف، افغاني سوداګرو ته د پاکستان پر لویلارو د مالونو د انتقال اجازه نه ورکوي او یا په تورخم او سپین بولدک کې د مالونو په لیږد رالیږد بندیز لګوي، د اسلامي جمعیت اجراییه رییس عطا نور بیا د مرکزي حکومت په وړاندې د حیرتانو بندر د عوایدو د چورولو ګواښ کوي او غواړي د دې بندر له لارې د ځان او اسلامي جمعیت په ګټه د مالونو په لیږد رالیږد بندیز ولګوي.

اسلامي جمعیت په دې لټه کې دی چې د پیاوړی او غښتلي مرکزي حکومت پرځای د واک بېلا بېل ټاپوګان ژوندي او مشتعل وساتي. دوی خپل دې شعار ته«ارګ در محاصره جزایر قدرت است»، سخت لیوال اوخوشاله دی او زیات يي تبلیغوي!

په دې هیله دوی په بلخ کې د عطا نور، په هرات کې د اسماعیل خان، په ننګرهار کې د ظاهر قدیر، په کندهار کې د جنرال رازق او په نورو ولایتونو کې د خپلو نورو جنګسالارانو یومخیز او سرتمبه ملاتړ کوي. هغه غونډې او ایتلافونو چې په بلخ، په ترکیه او یا په کندهار کې ترسره کیږي، د مرکزي حکومت د پښې تینګېدو د مخنیوي لپاره کیږي. خو پاکستان هم  هڅه کړې چې کابل کې مرکزي حکومت غښتلی نه شي. د طالب، داعش او نورو ترهګرو څخه ملاتړ او د هغو په مټ افغان حکومت سره د پاکستان دوامدار جګړه، همداسې موخوته په پام کې نېول کیږي. نن د اسلامي جمعیت جنګسالاران، د پاکستان مللاتړو ترهګرو سره غاړه غړۍ د افغان ګټو په وړاندې جنګیږي!

که پاکستان له بهره د کابل مرکزي حکومت په توپونو او غشو ولي، اسلامي جمعیت يی په کور دننه په ډبرو او کاڼو ولي.

په هغه اندازه چې پاکستان د ډیورڼډ کرښې او بشپړ افغانستان له داعيي ډاریږي، اسلامي جمعیت له پاکستان زیات د لروبر افغان د یووالي او یوميټوب څخه په ډار او تېښته کې دی.

که اسلامي جمعیت د افغان هویت، ملي تاریخ، عظمت، لویا او بریا منکریږی؛ پاکستان په نړیوال سنګر د نوي او غښتلي افغانستان د بیا راڅرګندېدو له ډاره لړزیږي.

لا په خوب کې په لړزه پریوځي له کټه

چې د چا ترغوږ زما د تورې شرنګ دی

خوشال بابا

بېخي پرځای ده، نن پاکستان او اسلامي جمعیت دواړه بدې ورځې او ګډ بد برخلیک سره په یوه لیکه درولي دي!

د ۲۰۱۸ کال د جنوري ۱۸ مه

سرلوڅ مردزی

د واک له پاره د هېواد ورانول؟

 

۱۳۹۲ل کال د مجهادينو غوبل د پاکستان په کومنده د خپلو مظلومو ولسونو څخه غچ اخستل او سزا ورکول د زرگونو بی دفاع افغانانو بیرحمانه وژل سوټکماري او ټوپک سالاري کول ددوی مسلک وو همدا لامل دی چی اوس هم هغه ليونتوب په خوب کې ويني .معلم عطا په مزار، قومندان رازق په کندهار، تورن اسماعيل په هرات، ظاهر قدير په ننگرهار کې مسعود ولي،صلاح الدين رباني، مولانا معنوي،احمد ضيا، محقيق او نورو په کابل کې د مخالفت ، ياغيتوب اود قانون تر پښو لاندی کول پېل کړي ددوی موخه داده چی د ۱۳۹۲ ل کال غوبل رامنځ ته شي اوبه خړې کړي چی دوی او بهرني بادران يې پکې کبان ونيسي موجوده نيم بنده رژيم له نورو ستونزو سره مخ کړي.

زما په اند ددوی بهرني باداران او خپله دوی پر غلطه محاسبه روان دی ځکه چی اوس دا ۱۳۹۲ ل کال او زمان نه دی اوس ټول ملت ويښ دوست او دشمن سره جلا کولای شي هر وگړي ته ددوی تيری کړنی عمال ښکاره او مالوم دي،زه فکر کوم کومې نيمگړتياوی چی پر اوسنې واکمنې کی شته له دی چانس نه دوی ناوړه گټه پورته کوي او خپل شومې موخې ته د رسولو کوښښ کوي اوسنې نيمگړتېاوی بايد وشميرل شي.

اول د امريکايانو نيمگړې نخسه چی د ملي يوالي تر نامه لاندی را مينځ ته کړه مثبته پاېله نه لري همدا لامل دی چی کړنې سمې مخته نه ځي . بېلگې، ټاکنۍ، د برښنايي تذکروويش،د قانو ن نه حاکميت ،د فساد او مخدره مواد توليد او قاچاقبري د روږدو کسانو د تداوی لاری چاری، د بيکاری مخنوی، د ياغيتوب او نا قانونه کړنو ته کلک ځواب نه ور کول ،د  يو شمير پردي پالو لخوا دملت جوړونې پر ځای قومگرايي او ميليت جوړونی ژبني تغصب ته لمن وهل د خلکو د پوهاوي له پاره مناسب کار نه کول، د ولس مشر له خوا د ولس سره  دستونزو  نه شريکول د ټولو طبعي ثروتونو چور د خپلو اوبو د ښه مديريت نه کول، د سياسي ملي دموکراتو ځواکمنو گوندونو د رشت له پاره کار نه شتون او نور ددی لامل دي او وي به د پورته ستونزو حل لاری چاری  شته که  ملي قوي اراده وي  دا په پوره ژمنتيا او قوي وطني هوډ حليدای شي خو ؟

م .کوچی

د ورېښمو لارې په اړه څو خبرې

 

لیکوال : نورالحق ن. څلی

د آسیا سوداګریزې کرښې د دغې لوې وچې ټولې سیمې یې د ژوندي موجود د مراندې په شان سره نښلولې وې . دغه کرښې ډېر وروسته د الماني عالم فردیناند فون ریشتهوفن له خوا د « ورېښمو لارې » وبلل شوې ، او په شلمه پېړۍ کې سویدني جغرافیه لیکوونکي سوین هیدین یواځې د « ورېښمو لار » په نوم اکادمیکو بنسټونو ته وروپېږندله .
د ورېښمو لاره د لرغونو زمانو راهیسې د آسیایي ، افریقایي او اروپایي تمدنونو تر منځ د متقابلو اغېزو لېږدونکې پاتې شوې ده . دغې لارې د بېلا بېلو تمدونونو په ودې کې لوی لاس درلود . د دغې لارې له طریقه نه یواځې سوداګریز توکي بلکې مذهبونه ، پوه ، هنر ، دودونه ، فنکاري ، تکنالوژۍ او همدا شان ساري ناروغۍ لاس په لاس کېدلې .
یو حیرانوونکی واقعیت دا دی چې د آسیا او اروپا تر منځ د سوداګرۍ یوه ډېره مهمه کرښه د افریقا له وچې نه تېره شوې وه . د دغې خبرې د ثبوت لپاره تر ټولو مهم لاسوند د افریقا په شمال ختیځ کې د « اکسوم سوداګریزې امپراتورۍ » وه .
دغه سوداګریزه امپراتوري چې د اکسوم پاچاهي په نوم هم یاده شوې ده ، د ایریتېریا ، سومالیا او ایتوپیا هېوادونو په خاورو کې موقعیت درلود . د خپل ځواک د اوج په موده کې یې د مصر ، سودان ، یمن او سعودي عربستان پر ځينو برخو باندې یې هم واکمني کړې ده .
اصلأ د اکسوم پاچاهي څلور سوه کاله مخکې له میلاده رامنځ ته شوې ده خو له میلاده سل کاله وروسته د یوه سمندري او سوداګریز ځواک په توګه پېږندل شوې ده . دغې پاچاهۍ دوه ډېر مهم بندرونه لرل چې یو د هند سمندر او بل د سره سمندرګي پر غاړه پروت و .
د اکسوم سوداګریزې امپراتورۍ د افریقا له نورو بازارونو سره اړیکې لرلې . د دغې سوداګریزې امپراتورۍ د صادراتو توکي دا وو : مالګه ، اوسپنه ، سره زر ، زمروت ( زمرد ) ، د کیشپ تتۍ ، د پيلانو او ځینو نورو ژوو غاښونه او مریان .
اکسوم له هندوستان سره ټینګې سوداګاریزې اړیکې لرلې . همدا شان کله چې د روم امپراتورۍ د اوسني منځني ختیځ ځینې خاورې او د افریقا شمالي خاورې لاندې کړې ، نو اکسوم له روم امپراتورۍ سره مخامخ اړیکې پیدا کړې . له دې چې دغې پاچاهي تر نورو لمړی عیسوي مذهب ومانه نو ځکه یې په پیل کې د روم له امپراتورۍ او ورپسې یې د شرقي روم له امپراتورۍ سره ښې اړیکې لرلې .
کله چې د روم امپراتورۍ مصر لاندې کړ ، نو د سره سمندرګي له لارې یې له هندوستان سره مخامخ سودا ګریزې اړیکې پیدا شوې او د غټو رومي بېړیو تګ را تګ پیل شو . دغه سوداګري تر ډېره یو اړخیزه وه . هندوستان هر هغه څه لرل چې رومیانو ور ته اړتیا لرله خو رومیانو داسې څه نه لرل چې له هندوستان سره یې ونج کړي .
د اکسوم امپراتورۍ لوېدنه په اوومه میلادي پېړۍ کې هغه وخت پیل شوه چې په چم ګاونډ کې یې اسلامي امپراتوري را وټوکېده . د وخت په تېرېدو سره د اکسوم پاچاهۍ ډېر وګړي مسلمانان شول ، په جګړو کې یې ماته وخوړه ، د هند سمندر او سره سمندرګي ته نږدې خاورې یې له لاسه ورکړي . ورپسې د نیل سیند کنترول هم د مسلمانانو لاس ته ورغی . په پای کې د اکسوم سوداګریزې اړیکې هم له آسیا او هم له اروپا سره پرې کېږي او په لسمه میلادي پېړۍ د تل لپاره له منځه ځي .

په هر حال ، له دې چې د ورېښمو د لارې څېړنه ډېر اوږد بحث ته اړتیا لري نو اړ کېږو چې یواځې یو څوغټ ټکي یې را واخلو او نور ور څخه تېر شو . د ورېښمو د لارې دغه لاندینۍ نقشه ، سره له دې چې بشپړه نه ده خو بیا هم مونږ ته یو ښه انځور راکوی .
له دې چې زمونږ خبرې پر هندوستان باندې څرخېدلې نو غوره به وي چې له همغه هند څخه بحث وغځوو . د هند سوداګریز توکي له دوو لارو اروپا ته استول کېدل . لمړۍ لاره د وچې لار وه چې له افغانستان ، فارس او بغداد څخه تېرېدله او د اوسنۍ سوریې د رقه ، حلب او دمشق ښارونه یې وروستې منزلونه وو . د سوریې لاذقیه سمندري بندر د لرغونو زمانو راهیسې د سیمې مهم بندر پاتې شوی دی .
دوهمه لار د سمندر لار وه . سوداګرو به خپل توکي عدن ( یمن ) ته راوړل او هلته به یې خرڅول . همدغه توکي به د سره سمندر او نیل سیند له لارې قاهرې او ورپسې د « میاط » او اسکندریه ښارونو ته رسېدل . د میاط او اسکندریه ښارونه د مدیترانې سمندر پر غاړه پراته دي . اروپایي سوداګرو به بیا هندي سوداګریز توکي په پورته یادو ښارونو کې اخیستل .
د وروستۍ خبرې په توګه باید زیاته شي چې ډېرې لوېدیځې سرچینې داسې ښیې چې د عثمانیانو له خوا په ۱۴۵۳ کې د قسطنطنیې په نیولو سره د ورېښمو لاره بنده شوه ، او اروپایان مجبور شول چې ختيځ ته د رسېدو بله لار پیدا کړي . په پای کې اروپایان بریالې هم شول . دغه ادعا له ریښې نا سمه ده . عثماني ترکيې د سوداګرۍ د غوړېدو لپاره ډېر څه وکړل . اصلي خبره دا ده چې د ګمرکي تعرفو او جګړو له امله لګښتونه ډېر شول ، د توکو بیې لوړې شوې . د ورېښمو د لارې بندېدل نور علتونه لرل لکه : په اروپا کې د ډېرو او دوامداره جګړو شتوالی ؛ په ختیځ کې د اروپایي کمپنیو فعالیتونه ؛ په خپله استعمار او د روسیې له خوا د منځنۍ آسیا او قفقاز لاندې کونه .
د پانګې د دلۍ کولو د مسئلې د روښانه کولو لپاره اساسي ټکی دا دی چې په پام کې ساتل یې ډېر اړین دي ، او هغه دا چې مخکې له دې نه چې په اروپا کې صنعتي انقلاب او یا د استعمار کولو مفکوره را وټوکېږي ، سوداګریز انقلاب را منځ ته کېږي . د « سوداګریز انقلاب » اصطلاح لمړی ځل اقتصادي تاریخ پوه روبرتو ساباتینو لوپيز کارولې ده . له دې چې ډېر دوستان په دې اړه لږ او یا بېخي مالومات نلري نو هیله ده چې په تړاو به یې ډېر ژر یوه لیکنه ولرو .

‎نورالحق نبي زاده څلی‎s foto.

حکومت کې تبدیلي قانوني چاره ده

 

حکومت کې د چارواکو تغییر او تبدیلي یومعمولي او قانوني بهیر دی. د حکومت هیڅ چارواکی نه شي ویلای چې څو ژوندی وي، خامخا دې پر هغه څوکۍ پاتې وي چې یو وخت پرې ټاکل شوی دی. عطا نور د بلخ پخوانی والي چې اوس د خپلې استعفا او د حکومت د ثواب لید پر بنسټ د بلخ له ولایتي څوکۍ لیری شوی او پرځای يي انجینر داوود د بلخ د والي پتوګه ټاکل شوی، له دې قانوني بهیره استثنا نه شي ګڼل کېدای.

عطا محمد نور چې د ۲۰۰۴ کال راهیسې نږدي ۱۵ کلونه کله د بلخ ولایت د سرپرست والي او بیا تېرکال د ولسمشر په فرمان د بلخ والي پتوګه وټاکل شو، نه شي کېدای د تل لپاره د بلخ د والي پتوګه پاتې شي.

د دولت او حکومت هیڅ څوکۍ میراثي نه شي ګڼل کېدای!

په دې اړه ولسمشر غني خپلو وروستیو څرګندونو کې چې د ملي امنیت د مرستیالانو د ټاکنې په غونډه کې يي نن کړي، وايی: افغان دولت فردي، شخصي او میراثي نه دی.

کله چې عطا نور او د هغه ګوند اسلامي جمعیت، د بلخ د والي پتوګه تېرکال د ولسمشر فرمان مني او هغه ستايی، نو اوس څنګه کېدای شي د نوموړي څوکۍ څخه د هغه د لیرې کېدو د فرمان اطاعت ونه کړي او د فرمان په وړاندې ودریږي!

د جمعیت ګوند د ویاند مرستیال ذبیح‌ الله فطرت، نن د د ډيسمبر په ۱۸ مه، ازادي راډیو سره په خبرو کې وايی«د ارګ له لوري د بلخ والي عطا محمد نور د استعفا اعلان یو اړخیز عمل دی چې د منلو وړ نه ‌دی. د بلخ والي له ولسمشرۍ سره د خبرو اترو پر مهال د حسن نیت د ښودلو لپاره خپله استعفا وړاندې کړې وه او شرط دا وو چې د ملي یووالي حکومت خپل تعهدات عملي کړي. کوم چې متأسفانه نه ‌دي عملي شوي»

د جمعیت د ویاند له خبرو ښکاره ده چې عطا نور څو میاشتې مخکې پخپله خوښه ولسمشر ته استعفا وړاندې کړې، خو ولسمشر يي استعفا هغه وخت د ځینو ملاحظاتو پر بنسټ نه ده پلې کړي او اوس يي وخت وړ ګڼلی چې د نوموړي استعفا ومني.

البته دا د ولسمشر واک دی چې کوم کارڅه وخت کوي، ځکه دا ولسمشر دی چې تر هر بل چارواکي مخکې، ولس ته مسولیت لري او په پای کې ولس له هغه څخه پوښتنه کوي!

بلخوا اجراییه ریاست او رییس يي ښاغلی عبدالله عبدالله، د ملي یووالي په حکومت کې د ګډون له مخې د اسلامي جمعیت د بل هر غړي مخکې په داسې مواردو کې د لومړۍ خبرې حق لري، نه د جمعیت بل غړی، خو دا حق هم په حکومت کې د یوه چارواکي له دریځه لري، نه د جمعیت د غړي پتوګه!

افغانستان کې نن سبا له سلو زیات ګوندونه موجود دي چې د دغو ګوندونو یو شمېر غړي يي د دولت او حکومت چارواکي هم دي. حکومت اړنه دی چې د چارواکو په ټاکنه کې له نوموړو ګوندونو څخه اجازه واخلي او یا د ګوندونو د غوښتنو او هیلو له مخې چارواکي وټاکي، بلکې د خپلو اړتیاوو او د چارواکو د وړتیا له مخې باید داسې ټاکنې ترسره شي. اسلامي جمعیت قانوني حق نه لري، چې د عطا نور په ګډون د خپلو غړو په ټاکنه او یا لیرې کېدو کې حکومت ته سپارښتنه وکړي او یا داسې غوښتنه الزامي وګڼي او په دې اړه د حکومت په وړاندې بغاوت وکړي.

که اسلامي جمعیت داسې چلند وکړي، چلند يي د قانون ضد دی او باید د عدليي وزارت لخوا يي ګوند لغوه اعلان شي.

بلخوا که د جمعیت غړي د مدني چوکاټه بهر د دولت پر وړاندې اقداماتو، اړودوړ او بغاوت ته مخه کړي، باید د عدلي تعقیب لاندې راشي او د تاوتریخوالي په دریځ سره د ځان په وړاندې خپله د زندان لار پرانیځي!

د ۲۰۱۷ کال د ډېسمبر ۱۸ مه

سرلوڅ مرادزی

افغانستان د فلسطین په پرتله یوه پیړۍ وروسته پاتې دی

لیکوال : نورالحق ن. څلی

یادونه : دغه لیکنه په ۲۰۱۴ کې لیکل شوې او خپره شوې ده . یواځې د غزې د جګړې خبرې ور څخه قیچي شوې دي . په درنښت

په دا تېرو درې ورځو کې د فلسطیني بیت المقدس په اړه د امریکا د اولسمشر څرګندونې او دریځ سره له دې چې هیڅ څه یې نوي ندي ، د افغاني رسنیو سر لیک جوړوي او په اړه یې تاوده بحثونه روان دي . ډېرو مینه والو ، د نظر او قلم خاوندانو خپل زړونه تش کړل او طبعي خبره ده چې نظرونه یو شان نه دي . زمونږ ټول هېوادوال د فلسطینیانو په غمېزه کې ځان شریک بولي او خپل ملاتړ یې څرګند کړی دی . زه په خپله هم د فلسطین د استقلال او آزادۍ کلک ملاتړی یم او اسرائیلي جنایتونه او اشغال غندم . خو که سپېنه ووایم ددغې مسئلې په تړاو د افغاني رسنیو له خوا دا جوړ شوی شور ماشور ، یو څه وځورولم او تر یوې زیاتې کچې راته مصنوعي ښکاري او په دې کې هیڅ شک نه لرم چې د دغو نندارو شاته زمونږ د هېواد اشغالګر لاس لري تر څو د خلکو پام د خپلو کورنیو او ملی مسئلو څخه بل لور ته واړوي . که له بدخشان څخه تر بلوچستانه او له هرات څخه تر اټک پورې د خپلو خلکو حالت ته وګورو او د فلسطین له اوسیدونکو سره یې پرتله کړو نو هرومرو دې پایلې ته رسېږو چې د افغانانو حالت له هر پلوه ډېر بد دی او د افغانانو خاوره د فلسطینیانو د خاورې په پرتله ډېرو وینو خړوبه کړې ده . د هغې ترګمۍ سپېدې لا نه دي چودیدلي چې افغانان یې راکلابند کړي دي . زمونږ خلک وایي : « چراغی را که در خانه بسوزد ، مسجد را صبر است » . د افغان لپاره باید افغان لمړیتوب ولري نه بل څوک .
راځئ چې د خپلو خلکو او هېواد سیاسي ، اقتصادي ، نظامي ، فرهنګي او . . . حالت د فلسطین سره په ځغلنده توګه پرتله کړو : له سیاسي پلوه افغانستان هم د فلسطین په شان یو اشغال شوی هېواد دی او خپل استقلال نه لري ، یواځې توپېر په دې کې دی چې فلسطین یو اشغالګر لري چې اسرائیل دی خو افغانستان د هماغه اسرائیل په شمول لسګونه اشغالګر لري . فلسطینیان د یوه اشغالګر اردو سره په جګړه کې دي خو افغانان بیا د لسګونو اشغالګرو اردوګانو تر ګوزارونو لاندې دي . په جنایتونو کې اسرائیلي پوځیان له خپلو امريکایي انډیوالانو کم نه دي خو بیا هم یو فرهنګ خو لري ، هر جنایت کوي خو د امریکایي پوځیانو په شان د اشغال شوي اولس په نارینوو او ښځو باندې جنسي تېری نه کوي .
په فلسطین کې د خصوصي امنیتي کمپنیو په نوم د ټولې نړۍ حرفوي قاتلین نه جنګېږي ، خو زمونږ هېواد د دغو حرفوي قاتلینو په پولیګون بدل شوی دی .
فلسطینیان د حماس او فتح په نوم دوه سیاسي قطبونه لري چې په ملي مسئلو کې ګډ دریځ لري ، افغان یې بیا بند په بند ویشلي دي د رسمي او غیر رسمي ګوندونو او ډلو لست او سیاسي دریځونه یې د افغانانو په پرتله بهرنیو ته ښه مالوم دي چې د حق السکوت معاش یې حواله کوي .
فلسطینیان خپل طبعي مشرتوب لري چې ټول د خپل اولس د برخلیک او د هېواد استقلال ته ژمن دي او په دې تړاو له هیچا سره معاملې ته غاړه نه ږدي ، افغانان له دغه نعمت څخه محروم شوي دي او د پردیو څارګرې شبکې هڅې کوي تر څو د افغانانو لپاره د مشرتوب ټاکل په خپل انحصار کې ولري .
فلسطینیان د ملي یوالي حکومتي میکانیزم په خپله اراده ټاکي ، د افغانانو لپاره په دې اړه بیا سپېنه ماڼۍ تصمیم نیسې .
د فلسطیني ادارې د مهمو سکتورونو لکه د مالیاتو ، د مصارفو د تنظیم ، اقتصادي پرمختګ ، پلان جوړونې ، د خدمتونو د وړاندې کولو ، امنیت او عدلي څانګو جوړښتونه د یوه بریالي سیاسي سیستم په توګه فعالیت کوي . افغانستان څه لري ؟
په فلسطین کې بې سوادي کابو له منځه وړل شوې ده . د فلسطین په اوسنۍ خاوره کې هیڅ ماشوم نشته چې ښوونځي ته لاړ نشي . په دې برخه کې د افغانستان لاس ته راوړنې او وضعیت په خپله وګورئ .
د فلسطین یواځې دیارلس سلنه وګړي پاکو او روانو اوبو ته لاس رسی نه لري ، راځئ دا و پوښتو چې آیا د افغانستان دیارلس سلنه وګړي پاکو اوبو ته لاس رسی لري او که نه ؟
فلسطین د مخدره توکو د کر کیلې ، تولید او قاچاق ستونزه نه لري . افغانستان ته پردو نه یواځې دا آفت راوړ بلکې تر درې ملیونه خپل وکړي یې په همدې بلا روږد دي .
فلسطینیان د خوارځواکۍ ستونزه نه لري حال دا چې د افغانستان ۷۰ سلنه ماشوم او لویان له دې درکه رنځ وړي .
د فلسطیني ادارې د صحي خدمتونو کچه او کیفیت تر ډېرو عربي هېوادونو لوړ دی . د خپل هېواد د صحي خدمتونو په اړه په خپله سوچ وګړئ .
د نړۍ د هېوادونو د رفاه او سوکالۍ د کچې د ټاکلو لپاره یوه نوې اصطلاح ده چې د « انساني توسعې شاخص » بلل کېږي چې د لاندنیو درې معیارونو د ترکیب پر اساس ټاکل کېږي :
الف ــ د سالم او اوږد عمر ـــــ مانا دا چې د په نښه شوي هېواد انسانان څو کاله سالم عمر کوي ؛
ب ـــ پوهنې او زده کړو ته لاس رسی ـــــ د په نښه شوي هېواد خلکو کې د با سوادۍ کچه او د زده کړو کلونه څومره دي ؛
ج ــــ د مناسب ژوند کچه ـــــ د یوه انسان کلني عایدات
د پورته یادوشوو ضریبونو د احصائیه پر اساس د ملګرو ملتونو د پرمختګ پروګرام اداره هر کال د نړۍ د هېوادونو د انساني توسعي شاخص ټاکی او خپروي یې . د ملګرو ملتونو د دغې ادارې د راپور په اساس فلسطین په نړۍ کې یو سلو لسم ( ۱۱۰‌ ) ځای لري حال دا چې افغانستان په همدغه راپور کې یو سلو پنځه اویایم ( ۱۷۵ ) ځای لري .
اوس راځئ چې د ملګرو ملتو د پرمختګ پروګرام د ادارې د ۲۰۱۲ کال د احصائیي پر بنسټ د فلسطین او افغانستان په اړه لاندینیو شمېرو ته پام وکړو .
افغانستان :
د باسوادې کچه ۲۸٫۱ سلنه
د فقر کچه ۳۶ سلنه
د یوه تن کلنی عاید ۱۰۰۰ دالره
د هغو ماشومانو کچه چې د ابتدایي ښوونځي تلو څخه محروم دي ۵۴٫۶ سلنه
همدغه اداره کاږي چې د افغا نستان نیمایي ماشومان په ټولګي کې پښه هم نه ږدي .
په افغانستان کې د بې روزګارۍ د کچې په تړاو مې د ملګرو ملتو د یادې ادارې په راپور کې څه تر سترګو نه شول خو د « سي ای اې د نړۍ د فاکتونو کتاب ۱۴ . ۸ ــ ۲۰۱۳ » لیکي چې د افغانستان ۳۵ سلنه وګړي بې روزګاره دي . ( اوس د بې روزګاره کسانو شمېر هرو مرو دوه ځلې ډېر شوی دی ) .
فلسطین :
د باسوادۍ کچه ۹۳٫۸ سلنه
د فقر کچه ۳۴٫۵ سلنه
کلنی عاید ۱۲۶۱ دالره
د بې روزګارۍ کچه ۲۳ سلنه
د فلسطین په اړه د خوښۍ بله خبره داده چې هغوی د هیچا پوروړي نه دي ، خو د افغانستان د بهرني پور په اړه له کابله خپریدونکې رسنۍ تلوع نیوز د ۲۰۱۱ کال د اکتوبر په ۲۴ داسې خبر ورکړ : « د افغانستان د مالي وزارت وایي چې افغانستان د بېلابیلو هېوادو او نړیوالو سازمانونو ۲٫۳ بلیونه دالر پوروړی دی » . د پور دغې شمېرې ته که ځېر شو نو د هر افغان پر ځان باید له ډاره ویښته ودرېږي . د افغان هر ماشوم چې پیدا کېږي د پور دومره پیټی یې پر اوږو دی چې ټول عمر به یې کړوي .
د وروستۍ خبرې په توګه باید ووایم چې افغانان د فلسطینیانو په پرتله یواځې لوی ټاټوبی ، ډېر نفوس او د استقلال او آزادۍ په لار کې د مېړانې ډک تاریخ لري او بس . فلسطینیان له هر پلوه تر افغانانو کم تر کمه یوه پېړۍ مخ ته دي

اورشليم (بيت المقدس)

د امريکا جمهور رئيس, ډونالډ ټرمپ,

د اسرائيلو رسمي پلازمېنه اعلام کړه.

ټرمپ وويل ” نن موږ بالاخره په څرګنده اعلام کوو چې اورشليم د اسرائيلو پلازمېنه ده. دا د واقعيت له پيژندنې نه څه زيات نه څه کم دي. ”  ټرمپ په خپله وينا کې وويل چې د امريکا د سفارت ودانۍ به په اورشليم کې جوړه کړي.

د اسرائيلو صدراعظم, نتانياهو, د ټرمپ له خبرو څو دقيقې وروسته د ټرمپ اعلام   “تاريخي څرخون” ونوموه او ويې ويل چې يهود خلک او يهود دولت به يې د تل لپاره منندوي پاتې شي.

د فلسطينيانو پر ځمکه د اسرائيلي دولت د تاسيس مفکوره لومړی ځل په 1917(ز) کې د انګريزي ښکيلاکګرو لخوا وړاندې شوه. په 1947 کې د فلسطين د ويش لپاره د ملګرو ملتونو په پلان کې تر بين المللي ادارې لاندې د اورشليم (بيت المقدس)  راتلنه په پام کې وه, ځکه چې دغه  ښار د دريو مذهبونو د خلکو لپاره اهميت درلود. د عربو او صهونيستانو تر منځ د 1948 کال په جنګ کې د بيت المقدس لويديځه برخه صهونيستانو ونيوله. صهونيست, ډيويډ بن ګوريون, په يو اړخيز ډول د اسرائيلي دولت تاسيس اعلان کړ.

اسرائيلو له عربو سره د 1967 کال تر جنګ وروسته له فلسطين څخه ختيځ بيت المقدس هم ونيو. په 1980 کال کې اسرائيلي پارلمان يو قانون تصويب کړ چې بيت المقدس يې د اسرائيلو “بشپړه او متحده پلازمېنه” وګڼله. د ملګرو ملتونو د امنيت شورا په يوه مصوبه کې د اسرائيلو د پارلمان پرېکړه له بين المللي قوانينو څخه سرغړونه وبـلـلـه.

له 1967 کال وروسته د ملګرو ملتونو د امنيت شورا, له بين المللي قوانينو څخه د اسرائيلو د سرغړونو په اړه  15 مصوبې, د ملګرو ملتونو عمومي غونډې 7 مصوبې او د  يونسکو سازمان 6 مصوبې تصويب کړي دي.

د امنيت د شورا په 242 ګڼه مصوبه کې چې د 1967 کال د نومبر په 22 نېټه تصويب شوې ده راغلي دي چې اسرائيل دې له هغو ځمکو وسلوال ځواکونه وباسي چې په 1967 کال کې يې له فلسطين څخه نيولي دي. همدارنګه د ملګرو ملتونو د امنيت شورا د 2016 کال د دسمبر د مياشتې په 23 نېټه په 2334 گڼه مصوبه کې, تر 1967 کال وروسته, د بيت المقدس په ګډون, د فلسطين په اشغال شوې خاوره کې د اسرائيلو لخوا د استوګنې د کورونو جوړونه غندلې ده.

امريکا چې د امنيت د شورا مهم غړی هيواد دی, د يادو مصوبو په شتون کې يې, د اسرائيلو د رسمي پلازمېنې په توګه د اورشليم په پيژندنې سره, له بين المللي قوانينو سرغړونه کړې ده. دا پيژندنه د ټرمپ د انتخاباتي مبارزې ژمنه وه چې له بين المللي قوانينو سره په ټکر کې وه. د امريکا نورو رئيس جمهورانو, کلينټون, بوش او اوباما, هم د انتخاباتي مبارزې په دوران کې د اورشليم په اړه همداسې ژمنې کړې وې, خو هغوي يې له عملي کولو ډډه وکړه.

د ټرمپ اقدام به, له شک پرته, له ګڼو بين المللي غبرګونونو سره مخامخ شي. د اسلامي هيوادونو خلک به په لاريونونو لاس پورې کړي. د پاکستان بيوزلي او ناخبره خلک به هم واټونو ته راووځي, د امريکا بيرغ او د ټرمپ عکسونه به وسوځوي. د پاکستان دوه مخې دولتي ادارې (پوځي او ملکي) به هم له خلکو سره همغږي وکړي او له موضوع څخه به  سياسې ګټه واخلي.

دوه يا درې کاله مخکې اسرائيلي رسنيو د اسرا ئيلو د دفاع د وزارت يو خبر خپور کړی و. په خبر کې څرګنده شوې وه چې اسرائيل له شپږو اسلامي هيوادونو سره نظامي اړيکي لري چې پنځه يې د منځني ختيځ عرب هيوادونه او يو يې پاکستان دی. يوه مياشت دمخه د اسرائيلو صدراعظم, نتانياهو, وويل چې د سعودي عرب په ګډون ځينې اسلامي هيوادونه له اسرائيلو سره پټ اړيکي ساتي چې لامل يې له ايران څخه د ګډ خطر احساس توجيه کړ. پاکستان به هرومرو له اسرائيلو سره د پټو اړيکو درلودونکو هيوادونو په کتار کې وي.