افغانستان د فلسطین په پرتله یوه پیړۍ وروسته پاتې دی

لیکوال : نورالحق ن. څلی

یادونه : دغه لیکنه په ۲۰۱۴ کې لیکل شوې او خپره شوې ده . یواځې د غزې د جګړې خبرې ور څخه قیچي شوې دي . په درنښت

په دا تېرو درې ورځو کې د فلسطیني بیت المقدس په اړه د امریکا د اولسمشر څرګندونې او دریځ سره له دې چې هیڅ څه یې نوي ندي ، د افغاني رسنیو سر لیک جوړوي او په اړه یې تاوده بحثونه روان دي . ډېرو مینه والو ، د نظر او قلم خاوندانو خپل زړونه تش کړل او طبعي خبره ده چې نظرونه یو شان نه دي . زمونږ ټول هېوادوال د فلسطینیانو په غمېزه کې ځان شریک بولي او خپل ملاتړ یې څرګند کړی دی . زه په خپله هم د فلسطین د استقلال او آزادۍ کلک ملاتړی یم او اسرائیلي جنایتونه او اشغال غندم . خو که سپېنه ووایم ددغې مسئلې په تړاو د افغاني رسنیو له خوا دا جوړ شوی شور ماشور ، یو څه وځورولم او تر یوې زیاتې کچې راته مصنوعي ښکاري او په دې کې هیڅ شک نه لرم چې د دغو نندارو شاته زمونږ د هېواد اشغالګر لاس لري تر څو د خلکو پام د خپلو کورنیو او ملی مسئلو څخه بل لور ته واړوي . که له بدخشان څخه تر بلوچستانه او له هرات څخه تر اټک پورې د خپلو خلکو حالت ته وګورو او د فلسطین له اوسیدونکو سره یې پرتله کړو نو هرومرو دې پایلې ته رسېږو چې د افغانانو حالت له هر پلوه ډېر بد دی او د افغانانو خاوره د فلسطینیانو د خاورې په پرتله ډېرو وینو خړوبه کړې ده . د هغې ترګمۍ سپېدې لا نه دي چودیدلي چې افغانان یې راکلابند کړي دي . زمونږ خلک وایي : « چراغی را که در خانه بسوزد ، مسجد را صبر است » . د افغان لپاره باید افغان لمړیتوب ولري نه بل څوک .
راځئ چې د خپلو خلکو او هېواد سیاسي ، اقتصادي ، نظامي ، فرهنګي او . . . حالت د فلسطین سره په ځغلنده توګه پرتله کړو : له سیاسي پلوه افغانستان هم د فلسطین په شان یو اشغال شوی هېواد دی او خپل استقلال نه لري ، یواځې توپېر په دې کې دی چې فلسطین یو اشغالګر لري چې اسرائیل دی خو افغانستان د هماغه اسرائیل په شمول لسګونه اشغالګر لري . فلسطینیان د یوه اشغالګر اردو سره په جګړه کې دي خو افغانان بیا د لسګونو اشغالګرو اردوګانو تر ګوزارونو لاندې دي . په جنایتونو کې اسرائیلي پوځیان له خپلو امريکایي انډیوالانو کم نه دي خو بیا هم یو فرهنګ خو لري ، هر جنایت کوي خو د امریکایي پوځیانو په شان د اشغال شوي اولس په نارینوو او ښځو باندې جنسي تېری نه کوي .
په فلسطین کې د خصوصي امنیتي کمپنیو په نوم د ټولې نړۍ حرفوي قاتلین نه جنګېږي ، خو زمونږ هېواد د دغو حرفوي قاتلینو په پولیګون بدل شوی دی .
فلسطینیان د حماس او فتح په نوم دوه سیاسي قطبونه لري چې په ملي مسئلو کې ګډ دریځ لري ، افغان یې بیا بند په بند ویشلي دي د رسمي او غیر رسمي ګوندونو او ډلو لست او سیاسي دریځونه یې د افغانانو په پرتله بهرنیو ته ښه مالوم دي چې د حق السکوت معاش یې حواله کوي .
فلسطینیان خپل طبعي مشرتوب لري چې ټول د خپل اولس د برخلیک او د هېواد استقلال ته ژمن دي او په دې تړاو له هیچا سره معاملې ته غاړه نه ږدي ، افغانان له دغه نعمت څخه محروم شوي دي او د پردیو څارګرې شبکې هڅې کوي تر څو د افغانانو لپاره د مشرتوب ټاکل په خپل انحصار کې ولري .
فلسطینیان د ملي یوالي حکومتي میکانیزم په خپله اراده ټاکي ، د افغانانو لپاره په دې اړه بیا سپېنه ماڼۍ تصمیم نیسې .
د فلسطیني ادارې د مهمو سکتورونو لکه د مالیاتو ، د مصارفو د تنظیم ، اقتصادي پرمختګ ، پلان جوړونې ، د خدمتونو د وړاندې کولو ، امنیت او عدلي څانګو جوړښتونه د یوه بریالي سیاسي سیستم په توګه فعالیت کوي . افغانستان څه لري ؟
په فلسطین کې بې سوادي کابو له منځه وړل شوې ده . د فلسطین په اوسنۍ خاوره کې هیڅ ماشوم نشته چې ښوونځي ته لاړ نشي . په دې برخه کې د افغانستان لاس ته راوړنې او وضعیت په خپله وګورئ .
د فلسطین یواځې دیارلس سلنه وګړي پاکو او روانو اوبو ته لاس رسی نه لري ، راځئ دا و پوښتو چې آیا د افغانستان دیارلس سلنه وګړي پاکو اوبو ته لاس رسی لري او که نه ؟
فلسطین د مخدره توکو د کر کیلې ، تولید او قاچاق ستونزه نه لري . افغانستان ته پردو نه یواځې دا آفت راوړ بلکې تر درې ملیونه خپل وکړي یې په همدې بلا روږد دي .
فلسطینیان د خوارځواکۍ ستونزه نه لري حال دا چې د افغانستان ۷۰ سلنه ماشوم او لویان له دې درکه رنځ وړي .
د فلسطیني ادارې د صحي خدمتونو کچه او کیفیت تر ډېرو عربي هېوادونو لوړ دی . د خپل هېواد د صحي خدمتونو په اړه په خپله سوچ وګړئ .
د نړۍ د هېوادونو د رفاه او سوکالۍ د کچې د ټاکلو لپاره یوه نوې اصطلاح ده چې د « انساني توسعې شاخص » بلل کېږي چې د لاندنیو درې معیارونو د ترکیب پر اساس ټاکل کېږي :
الف ــ د سالم او اوږد عمر ـــــ مانا دا چې د په نښه شوي هېواد انسانان څو کاله سالم عمر کوي ؛
ب ـــ پوهنې او زده کړو ته لاس رسی ـــــ د په نښه شوي هېواد خلکو کې د با سوادۍ کچه او د زده کړو کلونه څومره دي ؛
ج ــــ د مناسب ژوند کچه ـــــ د یوه انسان کلني عایدات
د پورته یادوشوو ضریبونو د احصائیه پر اساس د ملګرو ملتونو د پرمختګ پروګرام اداره هر کال د نړۍ د هېوادونو د انساني توسعي شاخص ټاکی او خپروي یې . د ملګرو ملتونو د دغې ادارې د راپور په اساس فلسطین په نړۍ کې یو سلو لسم ( ۱۱۰‌ ) ځای لري حال دا چې افغانستان په همدغه راپور کې یو سلو پنځه اویایم ( ۱۷۵ ) ځای لري .
اوس راځئ چې د ملګرو ملتو د پرمختګ پروګرام د ادارې د ۲۰۱۲ کال د احصائیي پر بنسټ د فلسطین او افغانستان په اړه لاندینیو شمېرو ته پام وکړو .
افغانستان :
د باسوادې کچه ۲۸٫۱ سلنه
د فقر کچه ۳۶ سلنه
د یوه تن کلنی عاید ۱۰۰۰ دالره
د هغو ماشومانو کچه چې د ابتدایي ښوونځي تلو څخه محروم دي ۵۴٫۶ سلنه
همدغه اداره کاږي چې د افغا نستان نیمایي ماشومان په ټولګي کې پښه هم نه ږدي .
په افغانستان کې د بې روزګارۍ د کچې په تړاو مې د ملګرو ملتو د یادې ادارې په راپور کې څه تر سترګو نه شول خو د « سي ای اې د نړۍ د فاکتونو کتاب ۱۴ . ۸ ــ ۲۰۱۳ » لیکي چې د افغانستان ۳۵ سلنه وګړي بې روزګاره دي . ( اوس د بې روزګاره کسانو شمېر هرو مرو دوه ځلې ډېر شوی دی ) .
فلسطین :
د باسوادۍ کچه ۹۳٫۸ سلنه
د فقر کچه ۳۴٫۵ سلنه
کلنی عاید ۱۲۶۱ دالره
د بې روزګارۍ کچه ۲۳ سلنه
د فلسطین په اړه د خوښۍ بله خبره داده چې هغوی د هیچا پوروړي نه دي ، خو د افغانستان د بهرني پور په اړه له کابله خپریدونکې رسنۍ تلوع نیوز د ۲۰۱۱ کال د اکتوبر په ۲۴ داسې خبر ورکړ : « د افغانستان د مالي وزارت وایي چې افغانستان د بېلابیلو هېوادو او نړیوالو سازمانونو ۲٫۳ بلیونه دالر پوروړی دی » . د پور دغې شمېرې ته که ځېر شو نو د هر افغان پر ځان باید له ډاره ویښته ودرېږي . د افغان هر ماشوم چې پیدا کېږي د پور دومره پیټی یې پر اوږو دی چې ټول عمر به یې کړوي .
د وروستۍ خبرې په توګه باید ووایم چې افغانان د فلسطینیانو په پرتله یواځې لوی ټاټوبی ، ډېر نفوس او د استقلال او آزادۍ په لار کې د مېړانې ډک تاریخ لري او بس . فلسطینیان له هر پلوه تر افغانانو کم تر کمه یوه پېړۍ مخ ته دي

اورشليم (بيت المقدس)

د امريکا جمهور رئيس, ډونالډ ټرمپ,

د اسرائيلو رسمي پلازمېنه اعلام کړه.

ټرمپ وويل ” نن موږ بالاخره په څرګنده اعلام کوو چې اورشليم د اسرائيلو پلازمېنه ده. دا د واقعيت له پيژندنې نه څه زيات نه څه کم دي. ”  ټرمپ په خپله وينا کې وويل چې د امريکا د سفارت ودانۍ به په اورشليم کې جوړه کړي.

د اسرائيلو صدراعظم, نتانياهو, د ټرمپ له خبرو څو دقيقې وروسته د ټرمپ اعلام   “تاريخي څرخون” ونوموه او ويې ويل چې يهود خلک او يهود دولت به يې د تل لپاره منندوي پاتې شي.

د فلسطينيانو پر ځمکه د اسرائيلي دولت د تاسيس مفکوره لومړی ځل په 1917(ز) کې د انګريزي ښکيلاکګرو لخوا وړاندې شوه. په 1947 کې د فلسطين د ويش لپاره د ملګرو ملتونو په پلان کې تر بين المللي ادارې لاندې د اورشليم (بيت المقدس)  راتلنه په پام کې وه, ځکه چې دغه  ښار د دريو مذهبونو د خلکو لپاره اهميت درلود. د عربو او صهونيستانو تر منځ د 1948 کال په جنګ کې د بيت المقدس لويديځه برخه صهونيستانو ونيوله. صهونيست, ډيويډ بن ګوريون, په يو اړخيز ډول د اسرائيلي دولت تاسيس اعلان کړ.

اسرائيلو له عربو سره د 1967 کال تر جنګ وروسته له فلسطين څخه ختيځ بيت المقدس هم ونيو. په 1980 کال کې اسرائيلي پارلمان يو قانون تصويب کړ چې بيت المقدس يې د اسرائيلو “بشپړه او متحده پلازمېنه” وګڼله. د ملګرو ملتونو د امنيت شورا په يوه مصوبه کې د اسرائيلو د پارلمان پرېکړه له بين المللي قوانينو څخه سرغړونه وبـلـلـه.

له 1967 کال وروسته د ملګرو ملتونو د امنيت شورا, له بين المللي قوانينو څخه د اسرائيلو د سرغړونو په اړه  15 مصوبې, د ملګرو ملتونو عمومي غونډې 7 مصوبې او د  يونسکو سازمان 6 مصوبې تصويب کړي دي.

د امنيت د شورا په 242 ګڼه مصوبه کې چې د 1967 کال د نومبر په 22 نېټه تصويب شوې ده راغلي دي چې اسرائيل دې له هغو ځمکو وسلوال ځواکونه وباسي چې په 1967 کال کې يې له فلسطين څخه نيولي دي. همدارنګه د ملګرو ملتونو د امنيت شورا د 2016 کال د دسمبر د مياشتې په 23 نېټه په 2334 گڼه مصوبه کې, تر 1967 کال وروسته, د بيت المقدس په ګډون, د فلسطين په اشغال شوې خاوره کې د اسرائيلو لخوا د استوګنې د کورونو جوړونه غندلې ده.

امريکا چې د امنيت د شورا مهم غړی هيواد دی, د يادو مصوبو په شتون کې يې, د اسرائيلو د رسمي پلازمېنې په توګه د اورشليم په پيژندنې سره, له بين المللي قوانينو سرغړونه کړې ده. دا پيژندنه د ټرمپ د انتخاباتي مبارزې ژمنه وه چې له بين المللي قوانينو سره په ټکر کې وه. د امريکا نورو رئيس جمهورانو, کلينټون, بوش او اوباما, هم د انتخاباتي مبارزې په دوران کې د اورشليم په اړه همداسې ژمنې کړې وې, خو هغوي يې له عملي کولو ډډه وکړه.

د ټرمپ اقدام به, له شک پرته, له ګڼو بين المللي غبرګونونو سره مخامخ شي. د اسلامي هيوادونو خلک به په لاريونونو لاس پورې کړي. د پاکستان بيوزلي او ناخبره خلک به هم واټونو ته راووځي, د امريکا بيرغ او د ټرمپ عکسونه به وسوځوي. د پاکستان دوه مخې دولتي ادارې (پوځي او ملکي) به هم له خلکو سره همغږي وکړي او له موضوع څخه به  سياسې ګټه واخلي.

دوه يا درې کاله مخکې اسرائيلي رسنيو د اسرا ئيلو د دفاع د وزارت يو خبر خپور کړی و. په خبر کې څرګنده شوې وه چې اسرائيل له شپږو اسلامي هيوادونو سره نظامي اړيکي لري چې پنځه يې د منځني ختيځ عرب هيوادونه او يو يې پاکستان دی. يوه مياشت دمخه د اسرائيلو صدراعظم, نتانياهو, وويل چې د سعودي عرب په ګډون ځينې اسلامي هيوادونه له اسرائيلو سره پټ اړيکي ساتي چې لامل يې له ايران څخه د ګډ خطر احساس توجيه کړ. پاکستان به هرومرو له اسرائيلو سره د پټو اړيکو درلودونکو هيوادونو په کتار کې وي.

کندهار له بلې زاوې څخه

 

د روان ۲۰۱۷ کال د ډېسمبر په دوهمه، د ولسمشر غني په مشرۍ د افغان مرکزي حکومت یو شمېرمخالفینو تاریخي ښارکندهار کې غونډه جوړه کړه. دې غونډې لپاره دغه ښارځکه ټاکل شوی وو چې کندهار د نوي افغانستان د بنسټ اېښودونکی لوی ټولواک احمدشا بابا او میرویس نیکه یا په بله وینا د افغانانو د واکمنۍ تاریخي پلازمېنه او بلخوا په خرقې مبارکې سره د افغانستان د ډېرسپېڅلی ځای نوم دی.

د حکومت مخالفینو غوښتل، دا ځل د منځمهاله حکومت او یا لويي جرګې په نوم یو بل تورسقاوي بغاوت د کندهارښار له تاریخي او عقیدوي اهمیت څخه په ناوړې ګټې سره، د افغان مرکزي حکومت په وړاندې راوپاروي.

د دې مخالفینو مرکزي کړۍ لکه عطا نور، دوستم او محقق چې انقره کې يی د هېواد ژغورنې ټلوالې په مټ، حکومت سره له مخالفت او ډغرو څه تر لاسه نه کړل او کابل کې يي یوه غونډه هم راونه شوه بللی، په دې لټه کې شول چې د پخواني ولسمشر حامد کرزي پلویان، له حکومته په فساد او خیانت رټل شوي او استفراغ شوي کسان او د کندهار ښار تاریخي ارزښت خپلو شومو موخوته د رسېدا لپاره د یوې وسېلې پتوګه وکاروي. نوموړې ټلوالې دا هڅه هم وکړه چې په داسې غونډو سره کندهار ښار د درانو او غلجو افغانانو ترمنځ، پخپل اند د اختلافاتو د راټوکولو لپاره یو ځایګی هم وګرځوي!

د حکومت په مخالفینو کې د عطا نور، دوستم او محقق ټلوالې او هغې ته نږدې رسنوالو او قلموالو د کندهار غونډې تر جوړېدو مخکې دا پروپاګنډه هم کوله، که چیرې مرکزي حکومت غونډه جوړېدو ته پرينږدي، د حکومت مخالفین لکه عطا محمد نور به د بلخ ــ کابل لار، ظاهر قدیر به د جلال اباد ــ کابل لاراو جنرال رزاق به د کندهار ــ کابل لار د مرکزي حکومت په وړاندې وتړی. دوی دا ډنډروه هم خپروله چې دوی چمتو دي چې د مرکزي حکومت په وړاندې په بلخ، هرات، کندهار او ننګرهار کې بېلابېلې خپلسرې واکمنۍ رامنځته کړي او مرکزي حکومت رانسکور کړي.

کندهار کې د تور سقاوي بغاوت د راپارولو لپاره، د عطا نور او دوستم هڅو هغه مهال نور هم زور واخیست چې د افغان ملت د ګوند د یوې برخې مشر انوارالحق احدی، د عطانور د کتلو لپاره بلخ او د عبدالرشید دوستم سره د خبرو اترو لپاره انقرې ته سفر وکړ. په پورته اجندا ښای د کندهارغونډې جوړېدا په همدغو سفرونو کې غوټه شوې وي او وروسته د پخوانی ولسمشر حامد کرزی تر سترګو تېره، تایید او بیا د پلیتوب لپاره وړاندې شوې وي.

اوس چې دا غونډه د عطا نور او د دوستم د زوی باتور له ګډون پرته جوړه شوې او حکومت ته يی خپل پنځه فقره یز پریکړه لیک وړاندې کړی، له هغه څرګندیږي چې غونډه خپلو موخو ته په رسېدو کې پاتې راغلې.

موجوده حکومت چې په ټولټاکنو کې رامنځته شوی، د خپلو ټولو ښېګڼو او بدګڼو سره باید ټاکلې موده بشپړه کړی. په دې موده کې د منځمهاله حکومت، دودیزې لويي جرګې اویا کودتاوو په بڼه د حکومت بدلول، سربېره پر دې چې ناقانونه بلل کیږي، ناشونی هم دی.

نن چې ټول د کندهار ارزښت ته قایل دي، راځۍ چې کندهار ته د مرکزي حکومت په وړاندې د نسکورولو د هلو ځلو پرځای، د هغه ریښتیني تاریخي او ملي ارزښت ته پنا یوسو.

څونه ښه شول چې د عطا محمد نور، دوستم، اسماعیل خان او دوی ته ورته کسان نن ټول په دې فکر کې شول، چې کندهارښار د افغانستان په برخلیک کې مرکزي رول لري. تر پرونه پورې، داسې کسان نه یوازې له کندهاره بلکې له افغانستان منکر وو. کندهار چې د نوی افغانستان بنسټ، د لوی احمدشا بابا او میرویس نیکه په لاسونو هلته يی اېښودل شوی، هغه مهال د پرمختللي، یو موټي او بشپړ افغانستان په بیا ودانۍ کې مرکزي رول لوبولي شي چې بیرته د افغانستان پلازمېنه شي. د عطا نور، دوستم او نورو مخالفینو وروستي اقدام دا وښوده چې کندهار د افغانستان تپنده زړه دی. خو کندهار باید د افغان حکومت په وړاندې د توطیو او کودتاوو لپاره ونه کاریږی، بلکې بیرته باید د افغانستان پلازمېنه شی، چې وار بیا د افغانانو د یوميټوب مرکز وګرځي.

نن چې ټول افغانان په دې راضي دي چې کندهار د افغانستان په بیا سمبالښت کې مرکزي رول لري، د عطا نور پلویان  هم وايی« تجربه اثبات کرد قندهار (نه پنجشیر وبلخ) همچنان برای ثبات افغانستان قدرتی تعیین کننده دارد. این به معنای آن است که فارمول سنت سیاسی کارآیی خود را حفظ کرده است. اریايي بریښناپاڼه»

نو راځۍ چې د کابل پرځای يي بیرته د هېواد پلازمېنه کړو.

له دې وروسته باید کندهار ته له دې زاوې وګورو!

د ۲۰۱۷ کال د ډېسمبر ۵ مه

سرلوڅ مرادزی

ساد او(فاسد چارواکې)

 

نصیراحمد (څپاند )

څرنګه چی هیوادوالو ته بهتره معلومه ده فساد زمونږپه هیواد کې ورځ تربلی خپلی ریښې غزوی او پیاوړي کیږی او ټولی اداري اوس په دغه کرغیړنه  پدېده اوافت اخته دی.او هرڅوک دولسمشرنه نیولی ،والی، وزیر، وکیلان ، قاضيان ،څارنوالان او ترعاموخلکو پوری دفساد ناري وهی.حتاپخوانی ولسمشر کرزی فرمایلي وو:« پیسې چې پټوﺉ بهر ته یې مه وړﺉ بلکې دلته پرې کور جوړ کړﺉ.» دې خبرې ته نغوته وشوه خو عملی کار پکې ونه شو. د نړیوالې ټولنې ملیاردونو ډالرو افغانستان جوړوای شوای خو فساد یی مخه ونیوله.زمونږهیوادوال او یوشمیرکارپوهان په دې باور دي، چې په افغانستان کې تر یوې لسیزې جګړې او د نړیوالې ټولنې د ملیونو ډالرومرستوله مصرف سره سره، داهیواد داداري فساد په ګودال ډوب دي، فسادیوله هغومشکلاتواوستونروڅخه دی چی زمونږ دهیواد وګړی، حکومتی ارګانونه اواداری ورسره لاس او ګریوان دی. هغه چی وایی چرته چی اداره ده هلته اداری فساد دی فساد د انسانی ټولنی اقتصادی ، ټولنیز او سیاسی پرمختګ او پراختیا یی ستونزو سره مخامخ کړی عایداتی سرچینی یی تالان وی او حکومتی سیستم زیانمن کوی. دیوهیواد د نا کراریو دلاپراخیدواود اقتصادي پرمختګ په وړاندې د لوی خنډ سبب ګرځي.ګرانو هیوادوالو مخکی له دی چی په هیواد کی دموجوده فساد په هکله خبری وکړو غواړم دپوهانو له نظر فساد څه شی دی  تعریف کړو ،ترڅو زمونږځوان نسل دغه  شومه پديده اوناوړی عمل لا ښه وپیژنی او ځان ورنه وژغوری.

فساد څه شي دي؟

دترانسپرنسی انټرنیشنل اداره ،فساد هغه څه ته وایي چه دورکړل شوی قدرت نه دخپلوشخصی ګټو په منظور استفاده وشی او په ورسپارل شوي کار کې تر70٪سلنه کمې چارې ترسره کړي او یا ورسپارل شوي مصارف ونه کاروي.

مونتیسکو وایي: فساد یعنی دیو ښه نظام انحراف او دیو شیطاني نظام جوړیدل ، له فوانینو او اشولو سرغړونه هم فساددۍ.

دموقف څخه  ناوړه استفاده اوګټه اخیستل  دیو فرد، ډلې یاسیاسي ګوندپه ګټه دعامه ادارې بدلول هم فساد دی. دپیسو په وړاندې غیرقانوني اجرآت (رشوت)، دعامه شتمنۍتوتالان(اختلاس) دخپلوانومقررول( صوابط په روابطو بدلول)، بې کفایتي ، دمجربو کدرونو او مسلکي پوهې نشتوالی،ټیت شخصیت (ناوړه کرکتر) ټول دفساد ډولونه دي.

د فساد معنی او مفهوم :
فساد په لغت کی ویجاړولو، ګنده ګی او تباهی
او په مفهوم کی ویجاړونکی اوماتونکی پدیدي څخه عبارت دی چی د هغی پواسطه یوشی ماتیږی، کیدای شی چی دا ماتیدونکی شی اخلاقی ارزشونه وی، یاهم ټولنیز اساسات وی یاهم اداری اصول وی.

فساد هغه پدیده  ده نړیوال بانک فساد په لاندی ډول تعریفوی:
ددولتی صلاحیتونو او امکاناتو او عمومی قدرت څخه سؤ استفاده د شخصی او خصوصی منافعو د تامین لپاره عبارت دی له اداری فساد څخه
.
د ویبستر
Webster د لغاتونو قاموس اداری فساد داسی تعریفوی:
اداری فساد عبارت دهغه نامشروع ورکړی(تحفی) څخه دی چی یو شخص ته ددی لپاره ورکول کیږی چی د خپل ورسپارل شوی وظیفی څخه تخلف وکړی
.
د نړیوال شفافیت سازمان اداری فساد داسی تعریفوی
:
د ورکړل شوی صلاحیت او قدرت څخه سؤ استفاده د شخصی منافعو د تامین لپاره
.

سامویل هانتینګتون بیا اداری فساد داسی تعریفوی:
اداری فساد د عامه اداری د کارکونکو هغه رفتار ته وایی چی دخپلو شخصی او خصوصی منافعو لپاره منل شوی اصول او قواعد تر پښو لاندی کوی
. (محمد ظهور پوپلزی لیکنه (

داداري فساد عوامل :

په خواشینی سره باید ووایوو چی زمونږ په ګران هیواد افغانستان کی له پیړیو راهسی بی وزلی ، سیاسی او نظامی کړکیچونو ترڅنګ دځوانانو اوزګارتیا حاکمه ده ،همدارازپه نوروپوری تړلی اقتصاد، د مادیاتو رواجول ، ملي ګټوته ژمن سیاسی ګوندونونه شتون، په اداراتو کی دشفاف مالی، لوژیستیکی سیستم اودمتوازنه معاش او ترفعیاتوورکولوترڅنګ په اداراتو کی دمکافاتو او مجازاتو سیستم نشتون سره دمسولیت  ترڅنګ صلاحیت ورکول چی ددی اصل څرک هم نه لېدل کیږی او نه په پام کی نیول شوی ، دمعاشاتو دویش غیرعادلانه سیستم (یوته په ډالرو معاش ورکول کیږی او بل ته په افغانیو او یو بل ته  دCBRمعاش اویا هم Super skillدمشاورانو خواستثنایی مسله ده همداراز په اداراتو کی ضوابط اوروابطو ته ترجه ورکول او داستخدام اوګمارنې ناقص سیستم  په مقررې او برطرفې کې د شایسته سالار نظام نه شتون په ورسپارل شو چاروکی بی تفاوتی ،د بروکراسي نظام ټینګښت له رسمي صلاحیتونو څخه ناوړه استفاده کول ، تخصصي چاروکې دمعلوماتو نشتوالي او دمهارت ټیټوالی، قانون نه پلي کیدل او هغه حوک جی دفساد اومفسیدینو پر ضد مبارزه کوی دحکومت لخوا ډیر زر په کور کېښنول کیږی او له دندی شړل کیږی چه ښه مثال یی دننګرهار ولایت دملی امنیت ریس چی خلکو او ملي ګټو ته ژمن شحصیت ودفساد پرضد مبارزه اود هغه لخوا دمفسېدینو نیول او دحکومت لخوایی په  ځای ددی چی ملاټړی وشی په بیړه سره له دندی لری کول ، دهمغږی نشتون والی دیوبل په چاروکي دبیلا بیلوارګانونو مداخله په اداری تشکیل کی غیرضروري زیاتوالی او کموالی بهرنېوهیوادونو ته دکدرنو تګ او دمغزونو فراراو سیاسی فشارونه دفساد عمده او اساسی عوامل  شمیرل کیږی.

داداری فساد مخنیوی:  که څه هم افغان ولسمشر محمد اشرف غني هم په دې برخه کې ځینې مهم ګامونه واخیستل، نوموړي د افغانستان د جمهور ریس په توګه د ټاکل کیدو په لومړیو کې د کابل بانک د ستر مالي فساد د دوسیې د څیړلو فرمان صادر کړ، په دې برخه کې ځینې کارونه ترسره شول، د کابل بانک  له پوروړو څخه ډیر پورونه بیرته ترلاسه شول. حکومت ، ولسونه ،ملی شخصیتونه او دینی علما د خلکواو ولسونو تر څنګ دولتی مامورینو ته عامه پوهاوي او سیاسی پوهه ورکول، همداراز هغوی ته دسالمې ادارې اصول ورو پيژندل، دهغوی دپاک ضمیراو وجدان راویښول، دمدني ارزښتونو معرفي او ترویج، ملی ګټو ته دژمنتیا ،له ټولنی ،بشریت او هیوادسره دمينې او وفاداری روحيې پیاوړي کولو،دشکایتونواوریدل ، په نورانتقال کولو ترڅنګ پرځان دانتقال منلو فرهنګ دودول ، داخلی نظارت ، دوړتیا په نظرکې نیولو ترڅنګ د مدیرانو اوهمکارنو ترمینځ دغروراو عزت نفس پیاوړي کول. په اداراتو کی دضوابطو او روابطو پرځای وړکدرونو ګمارنه اوکاراهل کارته سپارل  تعلیم یافته ،صادقو او تجربه دارو اشخاصو استخدام هم د اداري فساد په له منځه وړلو کي مثبت رول لوبولې شی، ددیموکراسی له ټولو اصولواو پرنسیپونو څخه پرځای او مثبته استفاده کول.،ځوانانوته دروزګاراودندوزمینه برابرول.د فساد پر ضد د مبارزې په برخه کي فعالیت کونکې اداروهمږغي کول. ددولت لخوا سیاسي، ټولنیزاو اقتصادي شرایطو ته په کتو داسي میتودونه ،طرحو او استراتیژی  جوړول چی د اداري فساد په له مینځ وړلو کی ګټور وی.

په نړۍ کی هغه ملکونه چی تر ټولو پکی اداری فساد زیات موجود دی ، د جنوبی آسیا یو شمیر ملکونه دی او افغانستان په نړۍ کی دریمه درجه ملک دی چی پکی اداری فساد زیات دی.

د فرانسې خبري اژانس د یو شمېر کارپوهانو په حواله لیکلي دي، چې په افغانستان کې موجود اداري فساد د مخدرو موادو قاچاق ته لاره پرانیزي او افغانان دې ته اړباسي چې د طالبانو خواته ورشي او دا دوه خبرې په دې هیواد کې د بې ثباتۍ عمده سرچینې دي.

د اسیا فونډیشن موسسې دیوی د نظر پوښتنې په نتیجه کې وویل چې د افغانانو لپاره د تشویش وړ دریمه ستره مسله داداري فساد موجودیت دي. د دې سروې پراساس، افغانان د طالبانو له حملو، بې کارۍ او د اداري فساد له موجودیت څخه تر بل هرڅه ډیر ځوریږي.

په کال2013 کی د فساد او مفسدو ګیدړانو پرخلاف دچین مبارزه:

پنځه کاله وړاندي دچین حکومت دمفسد چارواکو چي په فساد کې ښکېل واو بهرملکونو ته په تیښته  کې بریالی شوو دملي امنیت وزارت لخو ا دفساد په ضدد ((ګيدړدښکار عملیات )) په نوم عمليات د نړۍ په ۱۲۰ هیوادونو کې پیل کړل چی تراوسه 1.3 میلیونه فاسد چارواکي نیولی دی  حتی ددغه هېواد په مشهور او لوی ښار چونګ چينګ کې د کمونېست ګوند مشر سون جينګچای هم د فساد په تور نیول شوي دی نيول شويو کسانو لويه برخه په ايټاليا، يونان او بلجيم هیوادونو نه وو. کله چی پینګ په کال2013 زیږدیزکال کی واک ته ورسیدو دفساد پرضد یی جدي مبارزه پیل کړه او ژمنه یی وکړه ترهغه به یی مبارزه دوام ولری ترڅو دفساد جرړې یی ایستلی نه وي. (مسیرورځپاڼه)

سعودی هم د مفسدو ګیدړانو پرخلاف هم مبارزه پیل کړه.

په سعودي عربستان کې د فساد ضد مبارزې جرګه ګۍ په غوښتنه د دغه هیواد ۱۱ شهزادګان، څلورد اوسني حکومت او په لسګونو پخواني وزیران نیول شوي دي. العربیه تلوېزون وايي، دا تورن کسان د محمد بن سلمان په امر نیول شوي دي. په نیول شویو کسانو کې پېژندل شوی سعودي میلیاردر ولید بن طلال هم شته چې په سیاسي ډګر کې هم مطرح کس دی. د اسامه بن لادن د ورور او په ریاض کې د بن لادن د مالي بنسټ د مشر نوم هم په نیول شویو کسانو کې شامل دی. له بلې خوا د سعودي دولتي خبري اژانس وايي، د دغه هیواد پاچا سلمان د ملي ګارډ مشر شهزاده متعب بن عبدالله او امیر البحر عبدالله بن سلطان بن محمد ال سلطان له دندو لرې کړي دي. شهزاده متعب د پخواني پاچا عبدالله زوی او د هغه د کورنۍ وروستی غړی و چې تر ټولو لوړه څوکۍ یې درلوده. محمد بن سلمان د سعودي عربستان ځوان ولیعهد دی، په دغه هیواد کې یې د سمون هڅې پیل کړې دي. شهزاده محمد بن سلمان چې د دفاع وزیر هم دی، اوس د دغه هیواد پر ټولو امنیتي ځواکونو واک لري.

دچین او سعودی هیوادنو دفساد او مفسیدونو پرخلاف میارزه ته په کتلو سره چون زمونږ هیواد هم دفساد دناوړپدیده سره مخ دی باید زمونږ هیواد کې هم باید فاسدو ګیدړانو دنیولو لپاره ((دفاسدو ګیدړانودنیولوعملیاتو)) ترعنوان لاندي یوه جامع مبارزه ته اشد ضرورت دی ترڅو زمونږ ټول دولتی واحدونه ، ارګانونو او عایداتی سرچینی تري پاکی او په امان کې شي او همدارنکه هغه فاسد ګیدړان چی دولتی مځکی ،دخلکو عامه شتمني یی لوت کړی همدارنګه هغو مفسدو ګيدړانو چی په ملی هویت تذکرو کې دافغانیت او اسلامیت دکلمو سره حساسیت ښودلې او  پرخلاف رایه ورکړي . همدارازدکابل بانک او دملی اردو دسرتیرو داعاشه ، اکرامیه ،معاش او دتقاعد  یی لوټ او غلاکړی او خپلې شخصي ګټې یی ملي ګټونه غوره ګڼلې، د ملت شتمني یې لوټلې، له خپلې دندې یې ناوړه ګټه پورته کړې په دولتی ادارو کي یی په ښځنو جنسي تیری او یا جنسی زورونه کړی او د خپلو شرمناک اعمالو د پټولو لپاره یې بیلابیلې لارې کارولې دي دبیت المال پیسې یی بهرملکونو ته وړی ونیول شی او دقانونو منګولوته وسپارل شي.

پايله: په پایله کي دا ویلي شو، چي فساد هغه ناروا شومه پدیده ناوړي عمل اوکړنه ده، چي په یوه ټولنه کي منل شوي ملی ارزښتونه،اوملي ګټۍ، اقتصادی ، ټولنیز پرمختګونه او بنسټونه ویجاړوی او ځای یې وحشت، تباهی ،بیوکراسی،انارشیزم او کړکېچونو او بهرینو هیوادونو فرهنګی یرغلونو او سیاسی مداخلو ته پریږدی.

زمونږ ګرانه  هیواد فغانستان د پرمختګ په حال کې یو هیواد دی او د افغانستان اسلامی جمهوری دولت بایدهڅه وکړی چه د هیواد د اقتصادي بنسټونو د پراختیائی پلانونو د طرحی او تطبیق له لاری د خلکو د سوکالی اوهوسا ژوندانه لپاره زمینه برابره کړی.اوهمدارنګه دفاسدو ګیدړانو سره دمبارزه په خاطر یوه جامع برنامه او کړنلاره جوړه کړی ترڅوټولنه دمفسیدینو څخه پاکه کړی.

دا موخه هغه وخت ترلاسه کیدای شی چه د یوی ښی او له فساد  څخه پاکې حکومت والی زمینه را مینځ ته راشی او دا نه یوازې د افغانستان د دولت موخه ده بلکه د فساد په ورکېدو کي مهم رول خپله افغانان او تر څنګ یې د حکومت رهبري  نړېوالې ټولنې په مرسته لوبولی شی تش په شعار نه کیږی او نه شعاری مبارزه دحل لاره ده  بلکي عمل غواړی  ترڅو دا  شومه او ناوړي پدیده له منځه ویوړلی شی.

 

سرچیني او اخذونه:

بی بی سی ویبپاڼه

مسیر ورځپاڼه

ټول افغان

اداره اومنجمنت دټولو لپاره کتاب(د خان اغا شینواری ژباړه)

یاغي ترهګر (د ع. علیمي لیکنه ـ نېټه: 08.01.2015)

څلورمه برخه:
ددې لپاره چې پنجاب د پښتنو پر سیمو د پوځی عملیاتو لپاره عامه ذهنیت د ځان پلوی کړي د انګیزو پنځونې ته اړتیا لري. آي اِس آي د انګیزه يي پېښو په زیږونه کې له پوره بيرحمۍ نه کار اخلي. هغوي چې تر پېښو وروسته د طالبانو د ویاندانو په توګه د رامنځته شویو غمیزو مسئولیت پر غاړه واخلي د هویت جوتونه (ثابتونه) يې اسان کار نه وي. تېرکال (۲۰۱۴ ز) په وزیرستان کې د پوځي عملیاتو د پیل انګېزه، د کراچۍ پر هوايي ډګر د جون د میاشتې غلچکي برید وزیږوله. په برید کې الوتکو ته زیان نه و اووښتی، خو له بده مرغه بېګناه ملکیان له مرګ ژوبلې سره مخامخ شوي وو. اوس یو ځل بیا د ۲۰۱۴ کال د ډسمبر د میاشتې په ۱۶ نېټه په پيښور کې د پښتنو افسرانو د زامنو پر ښوونځي باندې وحشیانه برید، پر نورو قبایلي سیمو او د څارګرې ادارې له ولکې څخه د وتلو یاغي «ترهګرو» د ځپنې او اعدام لپاره د انګېزې زیږولو په موخه ترسره شوی دی. د اعدامیدونکو په نوملړ کې تر ۵۰۰ زیات یاغي شوي طالبان شامل دي چې په سر کې به یې لطیف الله محسود وي.
د پيښور پر ښوونځي باندې د وروستي برید بله موخه له پوځی امرونو څخه د پښتنو افسرانو او سرتېرو د سرغړونې مخنیوی او د پنجابي سیاست پر ګټه د هغوي د احساساتو بدلون دی. په پوځ کې پر کار بوخت پښتانه پوهیدلي وو چې د ترهګرۍ تر نامه لاندې جنګ د پوځی ادارې په لاس کې د پښتنو د ځپنې وسیله ده. یو د سترګو لیدلی حال وايي چي د وزیرستان په پوځي عملیاتو کې له ځمکې او هوا څخه د بېګناه ملکي وګړو د کورونو وحشتناکې بمبارۍ او د ښځو، ماشومانو او سپینږیرو د وژنې د یوې صحنې لیدنه لامل شوه چې یو پښتون افسر د خپل ټوپک ججوره پر خپله سینه تشه کړي او ځان ووژني. د پنجاب پوځي واکمن موخو ته د رسیدنې لپاره له هر ډول وحشت څخه کار اخیستنه روا بولي او د انساني ترحم او اخلاقي معیارونو پروا نه کوي. د پاکستان د زېږد په لومړیو کلونو کې د پرنګي ځایناستو پنجابیانو د پښتنو په ځپنه کې د انګیزو جوړونې اړتیا نه لیدله. د بېلګې په توګه، د بابړې ټولوژنه د پنجابي پوځ یو ترهګریز عمل و چې له انګېزې پرته په ډېر وحشت تر سره شو. د ۱۹۴۸ ز کال د اګست میاشتې په ۱۲ نېټه، د چارسدې په بابړه کې د خدايي خدمتګارانو پر سوله ییزه غونډه پوځي برید ۸۰۰ بېګناه پښتانه شهیدان کړل او مړي او ټپیان سیند ته وغورځول شوو.
همدا اوس پنجاب د ترهګرۍ د جنګ تر نامه لاندې، د انګیزو تر پنځونو وروسته، د پوځي عملیاتو له لارې، لاندینیو لنډمهالو موخو ته ځان رسونه په پام کې لري:
۱ ـ غواړي د پښتنو په روحي او جسمي ځپنې سره هغوي اړ کړي چې د خپلې ژبې او ملي هویت مفکوره هیره کړي او د آزادۍ لپاره د وسلوالې مبارزې د لارې د غوره کولو احتمال له منځه یوسي.
۲ ـ د دیورند تر کرښې پورې د پنجاب حاکمیت ټينګ او د دیورند پر کرښه پوځ ځای پر ځاي کړي.
۳ – په پنجاب کې د هغه سیاسي بحران مخه ونیسي چې د عمران په مشرۍ د انصاف ګوند او د طاهر القادري په مشرۍ د عوامي تحریک ګوند د پلویانو لاریونونو رامنځته کړي دی.
۴ ـ د هغو جنګیالیو پښتنو بندیانو د اعدام کار اسان کړي چې د پنجاب د اصلي څیرې تر پيژندنې وروسته د څارګرې ادارې له ولکې وتلي یاغیان دي.
په پښتونخوا کې د پنجاب د وروستیو پوځي عملیاتو لپاره د وخت انتخاب هم د پام وړ دی. په وزیرستان کې عملیات په داسې وخت کې پیل شول چې په افغانستان کې د جمهوري ریاست لپاره د ټولټاکنو د پایلو پر سر د دوه ټاکنیزو ډلګیو تر منځ ناندرۍ د کړکیچ پر خوا روانې وې. اوس (د ۲۰۱۵ کال پيل) د پښتونخوا په نورو سیمو کې پوځی عملیات په داسې وخت کې پر مخ ځي چې له یوې خوا د پنجاب د پوځ په ملاتړ د کونړ ولایت د دانګام پر ولسوالۍ یرغل شوی او له بلې خوا د افغانستان «ولسمشران» د کابینې جوړولو پر سر په لانجو کې ښکیل دي.
د ټولټاکنو د پایلو د اعلان په لانجه کې بهرنیان دخیل وو. شونې ده چې اوس هم د وزیرانو د پيژندنې په ستونزه کې بهرنیان دخیل وي او پروسه به تر هغې ځنډوي چې پنجاب په خلاص مټ لنډمهالو موخو ته ورسیږي.
د افغانستان واکمنو ته په کار دي چې د پښتونخوا د پښتنو د ځپنې په چاره کې له پنجابیانو او د افغانستان له نیواکګرو سره همغږي نه شي.
د پنجاب پوځي اداره د ګڼشمېر غولیدلو پښتنو یاغیتوب له ویرې او ډار سره مخامخ کړې ده. د اسلام اباد وسمهالي پوځي عملیات د خپلو ګټو د خوندیتوب لپاره دي، نه د افغانستان له سولې او ثبات سره د مینې په خاطر! که افغان واکمن په دغه حساس پړاو کې د پنجاب پر مکارۍ وغولیږي او د کوم امتیاز ورکړې ته غاړه کښيږدي، افغانان به يې هیڅکله و نه بخښي.
یو پوه ویلي دي: « که څوک مې یو ځل وغولوي پر هغه لعنت، که دوهم ځل مې وغولوي پر ما لعنت!»
پاي

سړه جګړه د چا په وینا پیل او د چا په وینا پای ته ورسېده ؟

لیکوال نورالحق ن. څلی

راځئ چې د « سړې جګړې » منشا راوسپړو ، تر څو پوه شو چې آیا دا هسې تصادفي پېښه شوه او که د کوم چا ښه سنجول شوی سیاست و ؟
« وسپنیزه پرده » د ادبي استعارې په توګه آن د بابیلون په تلمود کې هم کارول شوې ده . دغه ګړنه د بېلا بېلو ژبو په ادبي لیکنو کې د یوه عصر د پای او یا د یوې تړل شوې جیوپولیتکي پولې د ښوولو په مانا راغلې ده . خو د سړې جګړې په دوران کې دغه اصطلاح ټولو ژبو په نوي مفهوم سره خپله کړه .
ونستون چرچل د ۱۹۴۶ کال د مارچ د میاشتې پر پنځمه نېټه ، د امریکا متحده ایالاتو د میزوري ایالت په « وېستمينستر کالیج » کې یوه وینا وکړه چې تاریخ « د سولې طاقت » په نوم ثبت کړه .
په دغې وینا کې ځینې داسې عبارتونه وو لکه « ځانګړې اړیکې » ، « د سولې طاقت » او « وسپنیزه پرده » چې په امریکا او لوېدیزه اروپا کې یو دم عام شول او په چټکتیا سره یې عام ذهنیت تر اغېزې لاندې راوست . د یادولو وړ ده چې د دغې وینا غونډلې او مفاهیم په یوه ځانګړې سبک اوډل شوي دي . وینا تاو شوې بڼه لري . د انګلوساکسون د اصالت او رسالت په اړه یې خبرې رڼې او ډانګپېیلې دي .
په زړه پورې خبره دا ده ، کله چې چرچل دغه وینا کوي ، نور د انګلیس صدراعظم نه دی . يواځې په پارلمان کې د مخالف ګوند مشر دی ، خو د امریکا د برحاله اولسمشر هري ترومن په بدرګه دغې غونډې ته ورځي .
چرچل د خپلې وینا په یوې برخې کې وایي : « د اروپا په منځ کې ، د بالتیک له شچچین [ پولند ] نه د ادریاتیک تر « تریسته » [ ایتالیا ] پورې یوه وسپنیزه پرده ځوړېدلې ده . د دغې پردې تر شا د مرکزي او ختیځې اروپا د ډېرو پخوانیو هېوادونو پلازمېینې پرتې دي . د وارسا ، برلین ، پراګ ، وین ( ویانا ) ، بوداپست ، بلګراد ، بخارست او صوفیه په شان ښارونه او د هغو د شا و خوا اوسېدونکي په هغې سیمې کې پراته دي چې زه یې باید د شوروي د نفوذ سیمه ونوموم . دغه ښارونه او اوسېدونکي یې نه یواځې په یوې یا بلې بڼې د شوروي تر اغېزې لاندې دي ، بلکې تر ډېره او په ډېرو حالاتو کې د مسکو تر لا ډېرېدونکي کنترول لاندې دي . یواځې آتن – یعنی یونان له خپلو تل پاتې ویاړونو سره آزاد دی چې د انګلیس ، امریکا او فرانسې تر څارنې لاندې د انتخاباتو له لارې ، خپل راتلونکی برخلیک وټاکي . تر روسي کنترول لاندې د پولند حکومت هڅول کېږي چې پر المان باندې ډېر ناسم یرغلونه وکړي او په میلونونو جرمنان چې ویرناک شمېر یې چا په خوب کې هم نه وو لیدلی ، په ډله ییزه توګه شړل کېږي . کمونیستي ګوندونه چې د ختیځې اروپا په هېوادونو کې ډېر کوچني وو ، د هغوی د رښتیاني ځواک نه لا زیات د شهرت او ځواک خاوندان شول . دغه ګوندونه هڅه کوي چې هر چېرې استبدادي کنترول تر لاسه کړي . پولیسي حکومتونه کابو په هر حالت کې برلاسي کېږي ، تر اوسه پرته له چکسلواکیا نه ، بل چېرې رښتینې دموکراسي نشته » . ( ۱ )

د چرچل خبرو کې مونږ هغه څه وینو چې د سړې جګړې په ټوله دوره کې د لوېدیځ بلاک د تبلیغاتو اساسي تومنه وه . دغه شان تبلیغات هغه وخت پای ته ورسېدل کله چې د ختیځ بلاک ړنګ او لوټ شو او د امریکا په همغه « وېستمنستر کالیج » کې ، چېرې چې چرچل سړه جګړه اعلان کړې وه ، دا ځل ګرباچوف اعلان وکړ چې سړه جګړه پای ته ورسېده او اوس د « نوي نړیوال نظم » د ټینګښت وخت دی . څه فکر کوئ آیا دا هسې تصادفات دي او یا د کوم یوه پټ ځواک پلان شوی سیاست دی چې ټولې پېښې له یوه مرکز څخه منشا واخلي او بېر ته همغه مرکز ته ور وګرځي ؟
په هر حال ، هغه انځور چې چرچل د وسپنیزې پردې تر شا د کمونیستي هېوادونو په اړه ورکړی دی بېخي سم دی ، خو د وسپنیزې پردې دا بلې خوا ته پراته هېوادونه هم ورته حالت درلود . یواځینی توپېر په شعارونو او د سیاسي لوبغاړو په څېرو کې وو . د پردې یوې خوا ته د سوسیالیزم په نوم د مسکو اراده تحمیل کېده ، دا بلې خوا ته د دموکراسۍ په نوم د انګلوساکسون ( لندن او واشنګتن ) اراده تپل کېده . نور اولسونه په دواړو خواوو کې بې واکه وو . دغه تریخ واقعیت هغه وخت ښه جوت کېږي ، کله چې په لوېدیزه اروپا کې د انګلوساکسون د « ګلادیو عملیات » را وسپړو .
دا چې چرچل په خپلو خبرو کې یونان د یوه آزاد هېواد په توګه راښیي او د انتخاباتو خبره کوي ، راسپړلو ته اړتیا نلري ، ځکه په تېرو لیکنو کې دغه مسئله د بسنې تر کچې روښانه شوې ده .

د سړې جګړې د پای ته رسېدو په وینا کې « د نوي نړیوال نظم » خبره ډېره مهمه ده . پوښتنه پیدا کېږي چې دغه نوی نړیوال نظم څه شی دی ؟ څه غواړي ؟ د چا اجندا ده ؟ او لوبغاړي یې څوک دي ؟ له دې چې دا ډېر لوی بحث دی نو ورڅخه تېرېږو . خو دومره باید وویل شي چې دغه « نوی نړیوال نظم » د هغو پلان دی چې د نړیوال سیاست او اقتصاد اصلي مراندې د دوي په واک او چوپړ کې دي . نن ورځ په نړۍ کې د جګړې او سولې خدایان همدوی دي .
پدې اړه چې دغه انګلوساکسوني ځواک څه غواړي ، هیله ده په راتلونکې کې یو ځانګړی بحث ولرو . که چېرې لږ ځير شو د سړې جګړې په پای ته رسېدو سره مونږ په نړیول سیاست کې داسې نښې نښانې وینو چې د « نوي نړیوال نظم » په پېږندلو کې مرسته کولی شي ، د بېلګې په توګه د ډيرو هېوادونو په کورنیو چارو کې لاسوهنې ، د سلامتو هېوادونو نیونې ، لاندې کونې ، بې هویته کونې او د ډېرو لړغونو تاریخي فرهنګونو نابودونې یادولی شو . دا هم باید هېر نکړو چې ټول دغه لاندې شوي هېوادونه د سړې جګړې په وخت کې د انګلوساکسون په چوپړ کې نه وو .
په لنډه توګه که ووایو د نوي نړیوال نظم طراحان او پلویان ټينګ هوډ لري تر څو بشري ټولنه د مېږیانو په سوړه ، یا دا چې انسان په مېږي واړوي . لکه څرنګه چې پوهېږو د مېږیانو سوړه هم د ژوندیو یوه مېنه ده . انسان او مېږی دواړه ټولنیز ژوندي موجودات دي ، دواړه په ټولنه کې ژوند کوي او یواځې پایښت نه لري .
شونې ده چې له چا سره دا پوښتنه پيدا شي چې مېږی کومې ځانګړتیاوې لري چې د نوي نړیوال نظم د طراحانو او مینه والو خوښېږي ؟ په دې اړه باید وویل شي چې مېږی شعور ، اراده او غریزه نه لري خو د خپل وزن شل چنده بار پورته کولی او لېږدولی شي . مېږی هغه بیولوژیکي میکانیزم دی چې له پیدایښت سره پروګرام شوی دی . پروګرام یو الګوریتم ټاکي ، د ميږي بدن یواځې د هغه الګوریتم څخه اطاعت کوي . مېږی هیڅ کار په شعوري توګه نه کوي . مېږی د خپلې ملکې ( واکمن ) لپاره تر مرګه کار کوي او ژمن پاتې کېږي .
اخیست ځای :
( ۱ ) :
www .winston Churchill.org / research / speeches / 1946 – 1963 – elder – statesman
/ 120 – the – sinews – of – peace .

دستالین او چرچل د سلنې پټ توافق

13.11.2017Stalin og Charchill
د ۱۹۴۴ کال د اکتوبر د میاشتې پر نهمه نېټه د چرچل او ستالین تر منځ یو پټ توافق وشو . دغه پټ توافق د برتانیې او شوروي اتحاد تر منځ د جنوبي او جنوب ختیځې اروپا د وېش پر سر وو ، چې د دواړو مشرانو تر منځ په مسکو کې وشو .
له دې چې دواړو لورو په خپلو کې سلامت هېوادونه د سلنې په حساب ووېشل ، نو ځکه دغه توافق « د سلنو توافق » بلل کېږي . یاد توافق لیکلې بڼه نه لرله او د لمړي ځل لپاره د چرچل د خاطراتو له چاپ څخه وروسته یې منځ پانګه لوڅه شوه .
د دغه پټ توافق په اړه چرچل په خپله لیکي : « د راکړې ورکړې فضا رامنځ ته شوه ، ما وویل : « راځئ چې په بالکان کې خپلې چارې تنظیم کړو . ستاسو ځواکونه په رومانیا او بلغاریا کې دي . هلته مونږ ګټې ، سیاسي نمایندګۍ او جاسوسان لرو . غیر ضروري جزئیاتو ته به نه ځو . تر هغه ځایه چې په انګلیستان او روسیې پورې تړاو لري ، آیا تاسې له دې سره موافق یاست چې په رومانیا کې ۹۰ سلنه لاسبری ولرئ، د دې په بدل کې به مونږ (انګلیسان) په یونان کې ۹۰ سلنه لاسبری ولرو، یوګسلاویا به سم نیم په نیم وي ؟
تر هغو چې زما خبرې ژباړل کېدې ، ما نیمه پاڼه کاغذ راواخیست او ومې لیکل :
په رومانیا کې – روسیه ۹۰ ٪ ،
نور لوبغاړي ۱۰ ٪ ،
په یونان کې – انګلیستان ( + امریکا ) ۹۰ ٪ ،
روسیه – ۱۰ ٪ ،
په یوګسلاویا کې – هر یو ۵۰ / ۵۰ ٪ ،
په هنګري کې – هر یو ۵۰ / ۵۰ ٪ ،
په بلغاریا کې – روسیه ۷۵ ٪ ،
نور لوبغاړي ۲۵ ٪ .
ما دغه یاداشت ستالین ته هغه مهال ورکړ چې هغه زما د خبرو ژباړه اورېدلې وه . یو څه ځنډ رامنځ ته شو . ورپسې ستالین آبي رنګه پنسل راواخیست او پر کاغذ یې د تایید نښه وکښله او کاغذ یې بېرته ما ته راکړ [ . . . ] هغه په پنسل په نښه شوی آشنا کاغذ د میز پر سر پروت و . په پای کې ما وویل : « آیا دا یو څه بې تمیزي نه ښکاري چې مونږ دغه مسئلې چې د ملیونونو انسانانو لپاره حیاتي ارزښت لري ، ته وا بې له فکر او تأمله حل کړلې ؟ راځئ چې دغه کاغذګی وسوځو » . ستالین وویل : « نه له ځان سره یې وساته » (۱)
روسي سرچینې بیا د دغه توافق په اړه لا ډېر جزئیات ورکوي او ادعا کوي چې ستالین په بلغاریا کې د متحدینو پر شل سلنې ونډې اعتراض وکړ . پایله دا کېږي چې د دواړو لورو د بهرنیو چارو وزیران په دې اړه دوې ورځې نورې خبرې کوي ، او په دې سلا کېږي چې په هنګري او بلغاریا کې دې د شوروي اتحاد د لاسبرۍ ونډه ۸۰ سلنې ته لوړه شي .
دلته دا پوښتنه پیدا کېږي چې انګلیسانو ولې یواځې د یونان د خپلولو په بدل کې رومانیا ، هنګري او بلغاریا روسانو ته ورکړل ؟ ځواب روښانه دی ، لمړی دا چې پر یونان باندې کنترول لرل ، د مدیترانې پر ټول سمندر باندې د ټینګ کنترول لرلو په مانا وه . دوهم دا چې برتانیې غوښتل چې روسان د داردانیل له تنګي ( ترکیه ) او یونان څخه لېرې وساتي او د شوروي اتحاد د سمندري ځواک بېړۍ د مدیترانې سمندر ته ، په آزاده توګه لاسرسی و نه لري بل نه انکار کېدونکی واقعیت دا و ، چې د دوهمې نړیوالې جګړې په وخت کې د یونان کمونیست ګوند هغه مطرح ځواک و چې نه یواځې ټول هېواد یې تر کنترول لاندې و بلکې په نړۍ کې لمړنی ځواک و چې د فاشیزم او نازیزم پر ضد یې سخت او بې ساری مقاومت وکړ . انګلیسان د خپلو ګټو د بسیا کولو لپاره مجبور وو چې د یونان د خپلولو او د دغه هېواد د کمونیست ګوند د ځپلو په بدل کې مسکو ته داسې امتیاز ورکړي چې انکار ور څخه ناشونی و راځئ چې دلته یونان ته د یوې بېلګې په توګه ځغلنده نظر واچوو . که وکولی شو دا راوسپړو چې ولې دغه هېواد د دوهمې نړیوالې جګړې په پای کې انګلیس لاندې کړ ، وروسته امریکا هم ور ودانګل ، د ناتو او اروپایي اتحادېې غړی یې هم کړ ، خو لا هم نن ورځ د نړۍ په داسې یو هېواد بدل شوی دی چې خپله خاوره هم خرڅه کړي بهرني پورونه یې نه پرېکېږي .
یونان د ۱۹۳۸ – ۱۹۴۹ کلونو تر منځ :
یونان لمړنی هېواد و چې د فاشیزم او نازیزم پر ضد یې کلک او منظم مقاومت وکړ ، د دواړو داړې یې ورماتې او نورو اولسونو ته یې دا وښودله چې مقاومت کېدای شي . د دوهمې نړیوالې جګړې په پیل کې یونان خپله بې طرفې اعلان کړه . خو د ۱۹۴۰ کال د اکتوبر پر ۲۸ – مه ، په آتن کې د ایتالیا سفیر ، سهار وختي د یونان صدراعظم ته لیکلی التیماتوم ورکړ ، چې د درې ساعتونو په ترڅ کې ایتالوي ځواکونو ته اجازه ورکړي چې د یونان خاورې ته ننوځي او هر چېرې چې وغواړي هلته بې له خنډه ځای پر ځای شي .
د یونان حکومت سمدلاسه د رد ځواب ورکړ. درې ساعته لا پوره شوي نه وو چې ایتالوي ځواکونه له البانیا نه د یونان پر خاورې یرغل وکړ. د یونان اردو د جګړې په لمړۍ اوونۍ کې دفاعي جګړې کولې خو وروسته یې تعارضي جګړې پیل کړې . یونانیانو په شپږو اونیو کې نه یواځې ایتالوي ځواکونه یې له خپلې خاورې وایستل بلکې د البانیې ځینې برخې یې هم ور څخه ونیولې .
په یونان کې د ایتالوي اردو ماتې ، هیتلر ته دا ګواښ روښانه کړ چې جنوبي اړخ یې زیان منونکې او متحد یې ډېر کمزوری دی ، نو ځکه یې پرېکړه وکړه چې خپل متحد ( ایتالیا ) ته د مرستې لاس ورکړي . دلته هیتلر یوه بله ډېره مهمه موخه هم لرله او هغه د انګلیس د هوایي ځواک له بمباریو نه د رومانیا هېواد د تېلو د څاګانو خونديتوب و .
د نازي المان له خوا د یونان لاندې کونه د ۱۹۴۱ – م کال د اپریل په میاشت کې پیل شوه او د جون په میاشت کې د یونان ټوله خاوره لاندې شوه . د یونان نظامي ځواکونو دومره توان نه درلود چې د الماني ، ایتالوي او بلغاریایي ګډو ځواکونو مخه ونیسي . یوناني ځواکونو دومره مقاومت وکړ چې حکومت او شاهي دربار له پلازمېینې آتن څخه لمړی د « کریت ټاپو » او له هغه ځای څخه مصر ته کډه وکړي .
د نازي اشغال په ضد لمړی اولسي پاڅون د یونان کمونیست ګوند پیل کړ. پاڅون په شمال کې پیل شو خو په چټکیا سره د یونان ګوټ ګوټ ته خپور شو او د یونان ټول ښارونه او کلي د اشغالګرو لپاره په سره تبۍ واوښتل . د یونان د کمونیست ګوند نظامي څانګه « د آزادۍ اولسي جبهه » یا ( اي اې ام ) نومېده .
د یونان کمونیست ګوند د بالکان سیمې له چپي غورځنګونو ، په تېره بیا له مارشال تیتو سره نږدې اړیکې لرلې .
د وخت په تېرېدو سره د « اي ډي اي اس » په نوم د مقاومت یوه بله ډله هم راڅرګنده شوه . دغې ډلې لمړی په آتن کې سر راپورته کړ او غړي یې یو مخ ښي لاسي وو . د وخت په تېرېدو سره ، دغې ډلې له انګلیسانو سره ټینګې اړیکې پیدا کړې او د لمړي ځل لپاره یې له پلازمېینې نه بهر د یونان په شمال کې یو مرکز جوړ کړ . دغه نوی مرکز په داسې سیمه کې وپنځول شو چې آن د عثماني امپراتورۍ د نیواک په کلونو کې د ګوریلایي جګړو پوخ سنګر و .
انګلیسانو دغې ډلې ته هر ډول اکمالات د پاراشوت په مټ غورځول او د انګلیس د مخصوصو ځواکونو یوه کوچنۍ ډله چې د ګوریلایي جګړو د تنظیمولو لپاره روزل شوې وه ، هم له دغې ډلې سره یو ځای شوه . د دغې ډلې یوه مهمه ځانګړتیا دا وه چې د اشغالګرو سره د مخامخ ټکر پر ځای یې د لارو ، سړکونو ، پلونو ، د اورګاډي د پتلۍ او داسې نورو ټولګټو تاسیساتو له منځه وړو سره ډېره لېوالتیا لرله.
په هر حال ، کله چې د ۱۹۴۳ کال د فبرورۍ په میاشت کې ستالینګراد آزاد شو او سل زره نازي ځواکونه شوروي ځواکونو ته تسلیم شول . ورپسې د همدغه کال د اګست په میاشت کې شوروي ځواکونه د رومانیا او بالکان خاورو ته ننوتل . دغه نوی ستر جیوستراتیژیکي بدلون د دې سبب وګرځېده چې په یونان کې د نازي ځواکونو سپينې وتښتي . نازي ځواکونو ته دا وېره پيدا شوه چې په یونان کې به کلا بند پاتې شي او له خپل هېواد سره به یې اړیکې پرې شي .
نازي ځواکونه په بیړه له آتن او له ډېرو نورو سیمو څخه ووتل او د شمال په لور یې شا تګ وکړ. یونان په ۱۹۴۴ کې د نازي المان له اشغال نه خلاص شو . هغه څه چې نازي ځواکونو تر شا پرېښودل هغه د دوی په لاس پنځول شوي « امنیتي کنډکونه » وو .
په یونان کې د نازي المان او فاشستي ایتالیا نظامي ماته د یوناني اولس له خوښیو ډک جشن شو. یوناني اولس دغه بری ، که یواځی ورته و نه ویل شي ، تر ډېره د کمونیست ګوند په مشرۍ تر لاسه کړ .
د نازي ځواکونو په وتو سره متحدین ( انګلیس ) د یونان خاورې ته ننوتل چې ځایي خلکو په ډېره بده سترګه ور ته کتل . د متحدینو دغه ځواک په حقیقت کې د انګلیسي ځواکونو یو کوچنی جزوتام و چې د آتن په یوه هوټل کې ځای پر ځای شوی و .
د انګلیسې ځواکونو د راتګ پلمه ، لکه د تل په شان مرسته کول وو ؟ ؟ ؟. د نازي اشغال په وخت کې د یونان ټولې شتمنۍ لوټ شوې . صنعت ، ملي تاسیسات او کرهڼه یې داسې له منځه لاړل چې تشه یې تر اوسه پورې یونانی اولس زوروي . په یونان کې د دوهمې نړیوالې جګړې په کلونو کې ډېره بده لوږه راغله چې لامل یې تر هر څه ړومبی د نازي ځواکونو کړنې او د انګلیسي ځواکونو له خوا د سمندري لارو بندېدل وو .
د نازي اشغال د پای ته رسېدو خوښۍ ډېر لنډ عمر درلود . یونان دا وار د کورنۍ جګړې دوزخ ته ور ټېل وهل شو او د سړې جګړې لمړۍ جګړه په یونان کې پیل شوه . په دغې جګړې کې یونان دومره ډېره مرګ ژوبله او مادي زیانونه ولیدل چې آن د نازي اشغال په موده کې یې د دې نیمایي هم نه وو زغملي .
اساسي ستونزه په خپله د انګلیس سیاست و . لکه چې پوهېږو د یونان حکومت او پاچا دواړه له هېواده بهر ، مصر ته تښتېدلي وو . یونان عملأ د کمونیست ګوند په لاس کې و . د ځواک له پلوه هیڅ داسې سیاسي او نظامي ځواک نه و چې د دغه ګوند سره ډغرې ووهي . که چېرې د یونان کمونیست ګوند غوښتي وای په آتن کې یې خپله واکمني اعلانولی شوای او د انګلیس هغه کوچنی نظامي جزوتام یې هم بېرته په قبرص کې خپلې اډې ته استولی شوای . خو کمونیستانو دغه کار و نه کړ او د چرچل د هغې ژمنې پلي کېدو ته سترګې په لار پاتې شول ، چې دوی به په راتلونکي حکومت کې برخه ولري .
له دې چې له یوې خوا د یونان جلا وطنه حکومت او پاچا د انګلیس په ګورت کې وو او ټول وکړه مکړه یې هم د انګلیس په اراده چلېدل ، له بلې خوا د چرچل او ستالین په وېش کې هم یونان د انګلیس برخه ګرځېدلې وه ، نو ځکه د یوناني اولس هغه برخه چې د بېلا بېلو لاملونو له کبله د انګلوساکسون له مزاج سره نه جوړېدل ، له اعلانه پرته په مرګ محکوم شوي وو .
انګلیس لمړی د جیورج پاپاندریو په مشرۍ د یونان جلا وطنه حکومت بېرته خپل هېواد ته ولېږداوه . د پاپاندریو حکومت د ژرندې د دوو تیږو تر منځ راګیر شو . یوه لوري ته ځواکمن کمونیستان وو ، بل لوري ته انګلیسانو د خپلو ګټو د خوندي کولو لپاره د نازي اشغالګرو له خوا د پنځول شوو امنیتي کنډکونو په ګډون له ټولو هغو ډلو نه ښکاره ملاتړ کاوه چې کمونیستي ضد بلل کېدلې .
په دغه وخت کې چرچل خپل د بهرنیو چارو وزیر ، انتوني ایدن ته وویل چې غواړي د یونان حکومت او د نازي اشغال ضد غورځنګ جنګیالیو تر منځ وسله واله نښته را منځ ته کړي . چرچل زیاته کړه چې په آتن کې موجود انګلیسي ځواکونه به د حکومت د ساتنې لپاره وکاروي. همغه وو چې د یونان صدراعظم پاپاندریو د نازي اشغال ضد جنګیالیو ته امر وکړ ، که چېرې غواړئ چې په حکومت کې شریک شئ نو باید بې وسلې کېدو ته غاړه کېږدئ .
کمونیستانو بې له ځنډه د حکومت امر په دې شرط ومانه چې امنیتي کنډکونه او نورې ښي اړخي ډلې دې هم بې وسلې شي ؛ د کمونیستانو ترور دې پای ته ورسېږي او نازي بړېڅي دې د حکومت له لیکو څخه لېرې او محاکمه شي .
ښکاره وه چې د انګلیسانو اساسي موخه د کمونیستي ګواښ له منځه وړل و نه بل څه ، نو ځکه یې د کمونیستي ضد ډلو بې وسلې کولو ته لېوالتیا نه لرله . د یونان صدراعظم پاپاندریو چې یو منځ لاری سیاستوال و په ډېر بد وضعیت کې وو . ټولنه بده وېشل شوې وه ، هغه نشوای کولی چې د انګلیس له ملاتړ څخه برخمنې ښي اړخې ډلې ، چې هره یوه یې په حکومت کې بل حکومت و ، کنترول او یا یې ملګری شي او یا دا چې له کمونیستانو سره لاس یو کړي .
کله چې د یونان د « ملي وحدت » له حکومت نه شپږو کمونیست وزیرانو استعفا وکړه ، د هغوی پلویانو د پلازمېنې په مرکزي میدان کې یوه مظاهره راوبلله . په آتن کې د انګلیس سفیر د یونان له حکومت نه وغوښتل چې د مظاهرې مخنیوی وکړي . حکومت هم همغسې وکړل ، د سوله ییزې مظاهرې د ګډونکوونکو پر ضد له وسلې څخه کار واخیستل شو . پولیسو څو تنه مظاهره چیان ووژل . له دغې پېښې سره جوخت کورنۍ جګړه پیل شوه .
په یونان کې خونړۍ کورنۍ جګړه د ۱۹۴۴ – م کال د دسمبر د میاشتې پر دریمه نېټه پیل شوه او تر۱۹۴۹ کاله پورې روانه وه . د همدغه کال د کرېسمس په ورځ چرچل د انګلیس د بهرنیو چارو له وزیر سره له آتن څخه لیدنه وکړه . چرچل په لمړي ګام کې د یونان صدراعظم له دندې لېرې او پر ځای یې خپل ګوډاګی چې یو پخوانی جنرال و وټاکه ؛ د یونان پاچا ته یې وویل چې یو څه وخت نور هم په مصر کې پاتې شي او همدا شان یې له یوه مذهبي مشر څخه وغوښتل چې د حکومت او کمونیستانو تر منځ د اوربند په کولو کې مرسته وکړي .
په ۱۹۴۵ کې د کورنۍ جګړې د ښکېلو خواوو تر منځ یو توافق وشو . د دغه توافق سره سم کمونیستان ، د امنیتي کنډکونو او د ښي اړخ سخت دریځه ډلو غړي باید بې وسلې شوې وای . د نازي اشغال بړیڅې او هغه کسان باید محاکمه شوي وای چې په وژنو کې یې لاس درلود .
کله چې محکمو د مجرمینو دوسیې څېړلې عجیبه شان ته چلند بېلګې رامنځ ته شوې . کمونیستان به په اعدام محکومېدل او د نازي اشغال هملاسي به تبرئه کېدل . دغه شان کړنو جګړه لا تونده کړه .
یوناني کمونیستانو د بالکان له چپي ګوندونو ، په تېره بیا له مارشال تیتو سره ټینګې اړیکې لرلې . د یونان ، یوګوسلاویا او البانیا کمونیستانو په ګډه داسې پرېکړه وکړه چې تر څو په یونان کې د نازي اشغال بړېڅي د حکومت له لیکو څخه نه وي شړل شوي ، او هغوی د عدالت مخې ته نه وي درېدلي جګړې ته باید دوام ورکړل شي .
همدا علت و چې یوناني کمونیستانو د انګلیس تر کلکې څارنې لاندې ، له درغلیو ډکو انتخاباتو کې ګډون و نه کړ . په ۱۹۴۷ کې د یونان کمونیست ګوند غیرقانوني اعلان شو ، زرګونه غړي یې بندیان شول او یو نامالوم شمېر یې اعدام شول . په همدغه کال کې د یونان سیاسي او نظامي وضعیت د انګلیس له کنترول څخه په وتو شو ، نو ځکه یې د امریکا له متحده ایالاتو څخه غوښتنه وکړه چې یونان له کمونیزم څخه وساتي . امریکا هم دغه نوي ماموریت ته اوږه ورکړه او یونان ته د کمونیزم د نابودولو په نیت ننوتله .
ښایي تر ټولو په زړه پورې او له پنده ډکه خبره دا وي چې د یوناني کمونیستانو په ماتولو او نابودۍ کې د انګلیس او امریکا د تو طئیو او ځپلو تر څنګ د مسکو توطئې او لاسوهنې ډېرې بریالۍ وې . مسکو په لمړي ګام کې د یونان کمونیست ګوند د شوروي اتحاد پلوو او مارشال تیتو پلوو په نوم ووېشه ، حال دا چې داسې څه اصلأ چا نه وو محسوس کړي . دغه آوازه هغه وخت خپره شوه ، کله چې نیکوس ظاهریادیس د ګوند عمومي منشي شو . نوموړي د مسکو د اولسونو په کمونیستي پوهنتون کې زده کړې کړې وې ، په پیل کې د ګوند د ځوانانو د سازمان مشر و . دغه عمومي منشي چې کله د ګوند مشر شو ، درې ډېرې سترې تېروتنې یې وکړې : یو دا چې له ټولټاکنو سره یې پرېکړون وکړ ، په لوی لاس یې خپلو سیاسي سیالانو ته میدان خالي کړ ؛ بله دا چې د ګوریلایي جګړو پر ځای یې منظمې جبهه یي جګړي پیل کړې ؛ وروستۍ نه بښوونکې تېروتنه یې دا وه چې په ۱۹۴۸ کې یې ۲۵ زره ماشومان له کورنیو واخیستل او د خونديتوب په پلمه یې د بالکان او ختیځې اروپا هېوادونو ته واستول . ښایي دا یادونه ځینو درنو لوستونکو ته جالبه واوسي چې همدغه پورته یاد د ګوند عمومي منشي په ۱۹۷۳ کې په داسې حال کې مړ شو چې په سایبریا کې تبعید و .
په دوهم ګام کې ستالین د یوګوسلاویا او البانیا مشرانو ته امر وکړ چې یوناني کمونیستانو سره مرستې بندې او خپلې پولې وتړي . کله چې د یوګوسلاویا او البانیا پولې وتړل شوې او اکمالات بند شول ، د یونان د کمونیست ګوند رادیو اعلان وکړ چې د جګړې دوام ګټه نه لري . په همدغه وخت کې د یونان حکومتي ځواکونو چې د امریکا له خوا ښه سمبال شوي وو د کمونیست ګوند پر ضد پراخ نظامي عملیات پیل کړل . په دغو عملیاتو کې پنځوس زرو دولتي سرتېرو ګډون درلود . پایله دا شوه چې په۱۹۴۹ کې کمونیست ګوند وځپل شو ؛ کورنۍ جګړه پای ته ورسېده او د سړې جګړې لمړۍ خونړۍ جګړه امریکا وګټله .
تر دې وروسته چې د امریکایي دموکراسۍ جوړولو دوره ګڼل کېږي په یونان کې څه پېښ شول ؟ د کورنۍ جګړې په پای ته رسېدو سره ، څه نا څه درې لسیزې په یونان کې د امریکا د څارګرې ادارې د « ګلادیو عملیاتو » دوره ګڼلی شو . په لنډه توګه کودتا ګانې ، نظامي دیکتاتورۍ او د مرګ د دلګیو خلاص لاس د بېلګو په توګه یادولی شو .
په یونان کې د امریکایي دموکراسۍ د ټینګښت د دورې بله مهمه ځانګړتیا د خلکو ډله ییزې تېښتې یا کډوالي وه . همدا اوس یونان څه باندې لس ملیونه نفوس لري ، خو پنځه نیم ملیونه یونانیان په امریکا ، کانادا ، استرالیا ، جنوبي افریقا او بېلا بېلو اروپایي هېوادونو کې هستوګن دي . په دغې شمېرې کې هغه په سلهاو زره یونانیان نه راځي چې د مؤقت ژوند او کار کولو لپاره په نورو هېوادونو ، په تېره بیا د اروپایي اتحادې غړیو هېوادونو کې اوسېږي . په زړه پورې او د پام وړ واقعیت دا دی چې دغه پنځه نیم ملیونه یونانیان د ایتالوي فاشیزم یا د الماني نازیزم له لاسه نه دي تښتېدلي بلکې د انګلوساکسوني دموکراسۍ د ناتار په دوره کې وتښتېدل .
پایلې : دلته په ښکاره وینو چې نړیوال ځبر ځواکونه د خپلو ګټو لپاره هر جنایت روا او مجاز ګڼي . کله چې د هغوی د ګټو مسئله وي نو دین ، مذهب ، ایدیالوژي او بل هر بشري ارزښت د دوی لپاره دوه توته ارزښت هم نلري . د روم امپراتورۍ نه راشروع تر نن ورځې پورې د هرې امپراتورۍ او هر هېواد سیاست یواځې او یواځې پر ملي ګټو څرخېدلې دی او څرخي . د ملي ګټو لپاره د ستالین په شان یو کمونیست او د چرچل په شان یو لیبرالیست یو شان دریځ نیسي . د خپل هېواد او اولس پر ملي ګټو معامله خیانت دی .پای

اخیست ځای :

– https : // ru. Wikipedia . org /wiki / соглашение – о – процентах.

کمنترن د شلمې پیړۍ ستر ترهګر او څارګر سازمان

9.11.2017Noorulhaq nabizada
په روسیه کې د اکتوبر  له کمونستي انقلاب نه وروسته له دې Chigwaraسره سره  چې دغه هېواد په  داسې یوې کورنۍ جګړه  کې ډوب شو چې د بې ساریو مادي تلفاتو تر څنګ په ملیونونو انسانانو هم خپل ژوند له لاسه ورکړ خو سره له هغه په کال ۱۹۱۹ کې  په دغه هېواد کې د دریم کمونستي انترناسیونال ( کمنترن ) په نوم یو داسې  پراخ نړیوال کمونستي سازمان جوړ شو چې په ظاهره یې موخه د نړیوال کمونستي انقلاب سر ته رسول و . کمنترن د نړیوال کمونستي انقلاب قرارګاه ګڼل کېده او د هغې زمانې ټولو  ۳۴ کمونست ګوندونو د دغه سازمان غړیتوب درلود .
ځینې هغه اسناد چې په دې وروستیو کلونو کې د روسي سرچینو له خوا چاپ شوي دي سره له دې چې هر اړخیز او بشپړ نه دي خو بیا هم دا روښانه کوي چې دغه سازمان په هغه وخت   کې د باور نه کولو تر کچې مادي او مالي امکانات په واک کې لرل او دندو یې  د یوه سیاسي سازمان  په پرتله ډېر یوه څارګر سازمان ته  نږدیوالی درلود او  یا که ووایو چې کمنترن د ماسکو په چوپړ کې یو څارګر سازمان و او هیڅ ایدیالوژیکي اړخ یې نه درلود نو پر ځای به وي .
دلته د بحث د موضوع په تړاو لاندې اخیستنې ته پام وکړئ  : « په هر حال کمنترن نه یواځې یو داسې سازمان وه چې د انقلاب پر صادرولو بوخت و ، بلکې هغه ( کمنترن ـ ژباړونکی ) په هغه زمانه کې د داسې بې پایه او پراخو اړیکو په لرلو سره چې تر اوسه پورې هم په بشپړه توګه ندي راسپړل شوي یو ستر تروریستي سازمان و. یواځې همدومره بس ده چې یاده شي ، داچې له دویمي نړیوالې جګړې نه دمخه د شوروي اتحاد څارګرې (کشفي ) ادارې په نړۍ کې تر ټولو ځواکمن وو علت یې دا وه چې د کمنترن پر نړیوالې شبکې یې تکیه لرله » . ۱ )
 د کمنترن دویم کانګرس ( د رهبرۍ شورا عمومي غونډه ) چې په کال ۱۹۲۰ کې یې ماسکو کوربه و د سرو لښکرو په ګټه د کمونستي ګوندونو  دندې داسې ټاکلي وي : « د سره پوځ په ګټه د کشفي فعالیتونو کول باید د ټولو بهرنیو کمونستي ګوندونو د غیر رسمي فعالیتونو اساسي لوری وګرځي ؛ د نظامي او پولیسو د جزوتامونو د پرسونل او وسلو د شمېر او همداشان د هغوی د مېشت ځایونو په اړه مالوماتونه راغونډول ؛ د اردو د قطعاتو او جزوتامونو د حرکاتو څخه څارنه ؛ د هېوادونو د ستردرستېزوالۍ او د بهرنیو اړیکو د  ارګانونو د پلانونو په اړه کشفي مالومات لاس ته راوړل » .(۲)
د یادولو وړ ده چې په نړۍ کې د کمنترن  د تشکیلاتو او د شوروي اتحاد د څارګرو ادارو تر منځ بشپړه همغږي له همدغه وخت څخه پیل شوه .
د کمنترن د دویم کانګرس نه وروسته  «  په بهرنیو هېوادونو کې د شوروي اتحاد سیاسي نمایندګۍ ( د کوربه هېوادونو ـ ژباړن  ) د دولتي ضد عناصرو د رهبري کولو ،  د  مالي او وسلو د سمبالتیا لپاره په قرارګاوو واوښتې » ۳ )
د کمنترن اووم یا وروستی کانګرس  چې  غونډه یې په ۱۹۳۵ کال کې جوړه شوه ، او « د نړۍ د۶۵ کمونست ګوندونو استازو په کې ګډون کړی وو  د خپلې مبارزې اساسي لوری یې د فاشیزم پر ضد وټاکه خو په زړه پورې داده چې په همدغو کلونو کې د کمنترن د ۴۹۲ کارکونکوو څخه ۱۳۳ تنه یې د ستالین له خوا ووژل شول ، څو سوه الماني کمونستان او د فاشیزم ضد مخکښ فعالین په مسکو کې له منځه یوړل شول او زر تنه یې نازي المان ته وسپارل شول . همدا شان د هند ، کوریا ، مکسیکو ،ایران او ترکیي د کمونست ګوندونو ګڼ شمېر مشران ووژل شول . د منګولیا د کمونست ګوند د یوولس تنو مشرانو څخه یو تن ژوندی پاتي شو » ۴ )
د دویمي نړیوالې جګړې په پیل کې کمنترن   خپل ناپییلتوب اعلان کړ، خو کله چې په کال ۱۹۴۱ کې د نازي المان له خوا پر شوروي اتحاد باندې تېری وشو نو د متحدینو څخه یې خپل ملاتړ اعلان کړ .
کمنترن د ستالین د لارښونې سره سم په کال ۱۹۴۳ کې ړنګ شو ، چې  یو اساسي علت یې امریکا او انګلیس ته د شورویانو له خوا دا ډاډ ورکول و چې  دوی د پټو کمونستي ورانکارۍ څخه خوندي دي او بل علت یې د کمنترن د هغو کارکوونکو په سر دخاورو اړول و کوم چې د نورو هېوادونو د کمونستي ګوندونو مشران وو خو د ستالین له خوا له منځه وړل شوي وو.
د کمنترن د ړنګېدو سره جوخت د شوروي اتحاد د کمونست ګوند په مرکزي کمیټه کې د نړیوالو اړیکو څانګه جوړه شوه چې د ړنګ شوي  نړیوال  جوړښت ځای ناستی ګڼل کېده .
 د وخت شوروي اتحاد د کمنترن په مټ د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې نفوذ وکړ او څارګرو شبکو یې په ډېر کم وخت کې دومره ځواک تر لاسه کړ چې په ډېرو هېوادونو په تېره بیا  په ډېریو اروپایي هېوادونو کې د څو تنو جاسانو پر ځای د لښکرو خاوندانې  شوې .
د دویمې نړیوالې جګړې په پای کې د نړۍ سیاسي نقشه بدله شوه . که څه هم د یلتا په کنفرانس (۱۹۴۵ ) کې د امریکا ، انګلیس او شوروي اتحاد ( روزویلت ، چرچل او ستالین ) مشرانو نړۍ د خپلو جیوپولتیکي ، سیاسي ، نظامي او اقتصادي  ګټو پر اساس  داسې ووېشله چې لېرې ختیځ د امریکا ، منځنۍ ختیځ د انګلیس او ختیځه اروپا د شوروي په برخه ورسېده ، خو په نړیواله کچه ډېر داسې عیني واقعیتونه راوټوکېدل  چې  ایل کول یې د دوی له وسې  هم نه وه پوره . په نړیواله کچه د ګڼ شمېر خود جوشه  او ځواکمن کمونستي ، ملي – دموکراتیکو ، د استعمار ضد او آزادۍ غوښتونکيو غورځنګونو رامنځ ته کېدل یو له دغو واقعیتونو څخه و چې واشنګتن ، لندن او ماسکو هر یوه  د خپلو ګټو له کنجه ورته کتل .
 شوروي اتحاد په تبلیغاتي ډګر کې یو داسې استعماري ځواک تېر شوی دی چې نړیوال تاریخ یې تر اوسه  ساری نه دی لېدلی . د شوروي  سیاسي تبلیغاتي آثار د نړۍ په ډېرو ژبو خپریدل او په وړیا توګه لاس پلاس کېدل ، حتی علمي کتابونه یې په هر هېواد کې په ډېره ټیټه بیه پلورل  کېدل . په  خپلو تبلیغاتو کې دغه هېواد ځان د سولې او سوسیالیزم نه ماتېدونکې تکیه ځای ، د استعمار او نیواک ضد ، په نړۍ کې د ملي او دموکراتیکو خوځښتونو او انقلابونو ملاتړ کوونکی او . . . باله ، خو په واقعیت کې ددغه هېواد سیاست ددغو سترو بشري ارمانونو په تړاو دوه مخی وه .  سیاسي دریځ یې د هغو چپو  ملي او دموکراتیکو ګوندونو په اړه  چې د ماسکو د دیکتو خیال یې نه ساته له دښمنۍ نه ډک و . که چېرې په نړیواله کچه د چپو ملي او دموکراتیکو ګوندونو ، سیاسي سازمانونو او دولتي واکمنیو هغه  انساني او مادي زیانونه چې د شورویانو د لاس وهنو او توطئو په پایله کې یې لېدلي دي وڅېړل شي نو ډېرې  داسې بېلګې شته چې یاد شوي غورځنګونه تر بل هر چا نه په خپله شورویانو ډېر ځپلي او وژلي دي .
په نړیواله کچه د شوروي اتحاد لپاره تل او هر چېرې  ریښتېني کمونستي ، ملي او دموکراتیک ، او یا مترقي ګوندونه هغه ګوندونه او سیاسي سازمانونه وو چې د شوروي اتحاد د څارګرو شبکو په چوپړ کې وو او مشران یې د شوروي څارګرو ادارو سیمه  ییز ماموران وو . هغه ګوندونه او یا مشران یې چې د دغسې ټیټ کار  لپاره  یې غاړه نه ایښوده او یا به  یې د خپلو خلکو او هېواد ملي ګټو او ارمانونو ضد عمل ګاڼه نو د شورویانو لپاره تر ټولو بد دښمنان وو او هماغه شعار چې ویل به یې : « چې نه تسلیمېږي نو مړ یې کړه » تر لاس لاندې نیول کېده ، چې د عملي کولو لپاره یې هم ښه امکانات ، پریمانه تجربې او هم اوږده لاسونه درلودل . سیاسي ترورونه ، بدنامول ، ګوندونه په ډلو وېشل ، موازي ډلې جوړول ، د خپلو جاسوسانو د تپلو لپاره کودتاګانې سازماندهي کول او آن بربنډ پوځي تېري کول د ماسکو لپاره معمولي وسیلې وي .
په ختیځه اروپا یا د سرو لښکرو د اشغال لاندې هېوادونو کې  د روسي نقشي مطابق د سوسیالستي  واکمنیو تپل او  د اولسونو ملي ، تاریخي ، عقیدتي  او فرهنګي ځانګړتیاوي په هیڅ شمېرل ، د بدلونونو راوستلو په بهېر کې  بیړه او د خلکو سره  داسې چلند کول چې ته وا انسانان  حتمأ باید د ایډیالوژۍ قرباني شي ، دنړۍ د ټولو چپو ګوندونو او خوځښتونو څخه د کرملن د واکمنو دا تمه چې د ماسکو لارښونې او غوښتنې باید ومنل شي هغه مسئلې وي چې  په تړاو یې په نړیواله کچه د ټولو لپاره د منلو وړ ځوابونه پیدا کول ناشونی کار و ، له بلې خوا د سوسیالیزم له مفهوم څخه یو شان تعبیر شتوالی نه درلود، نو طبعي خبره ده چې د مسکو غوښتنې چا ته د منلو وړ نه وي .
شوروي اتحاد د خپل شتون په موده کې د افغانانو په شمول ډېر اولسونه ، سیاسي خوځښتونه  ، ملي  او نړیوال  شخصیتونه په خپلو وینو کې خوټولي دي ، چې څېړنې  یې د دې شان لنډې لیکنې له حوصلې څخه وتلی کار دی ، خو بیا هم بې  ځایه به نه وي که  دلته په لنډه توګه  یواځې د چېګوارا د وژني په اړه د هغو اسنادو پر بنیاد چې په دې وروستیو کلونو کې د روسي منابعو له خوا چاپ شوي دي یادونه وکړو .
دغه ستر نړیوال شخصیت  چې د بشریت لپاره د ظلم ، تېري ، استبداد او استعمار پر ضد د مبارزې سمبول ګرځېدلی دی هغه ځواکمن شخصیت وه چې د کمونستي ، ملي دموکرتیکو او نورواستعماري ضد ګوندونو او غورځنګونو په تړاو یې د شوروي اتحاد د بهرني سیاست سپین سترګي او ناولې موخې ونشوای زغملی او په لومړي فرصت کې  یې په نړیواله کچه د اعتراض او مقاومت آواز پورته کړ .
چې ګوارا د ۱۹۶۴ کال د دسامبر په میاشت کې د کیوبا هېواد د رسمي لوړ پوړي  دولتي استازي په توګه د ملګروملتو له تریبون څخه داسې وویل : « مونږ د سوسیالیزم  جوړول غواړو ، نو ځکه د ناپېیلو هېوادونو په ډله کې ځان شامله وو . مونږ مارکسیستان یو، خو د ناپېیلې هېواد په توګه د امپرالیزم پرضد مبارزه کوو » دوې میاشتې وروسته د افریقا او آسیا په دویم ګډ اقتصادي کنفرانس کې چې په الجزایر کې جوړ شوی و ، چې ګوارا یو ځل بیا په خپله وینا کې د ملي او دموکراتیکو انقلابونو سره د شوروي اتحاد بهرنی سیاست او مرستې له ځان غوښتنې او غرضه ډکې وبللې .
له ویلو پرته روښانه ده چې دغه شان ویناوي د شورویانو لپاره د زغم وړ نه وي ، هماغه وه چې د مسکو د فشار په نتیجه کې د چېګوارا او فدل کاسترو اړیکې خرابېږي ، چېګوارا د وزارت  له مقام او د دکیوبا له تابعیت څخه ځان خلاصوي او له دغه هېواده وځي او د بولیواهېواد ته ځي . طبعي خبره ده چې د چېګوارا هر حرکت د شوروي څارګرو شبکو څخه پټ نه پاتې کېږي . کله چې چېګوارا په بولیوا کې د ګوریلایانو د روزنې مرکز ته رسېږي د پلټنې په نتیجه کې دا مالومېږي چې په دغه مرکز کې ټول ټال پنځوس تنه جنګیالي وو ، حال دا چې د چېګوارا له راتګه څخه  دمخه ۲۵۰ ( دوه سوه پنځوس )  تنه په پلان کې وو .  دا چې ولې داسې شوي وو علت یې دا دی چې: « د بولیوا هېواد د کمونست ګوند مشر ماریو مونجي د مسکو په امر دچېګوارا له رارسېدو څخه ، نه د بولیوا کمونیستان  او نه هم په ګاونډیو هېوادونو کې د پارتېزانانو د سترو ډلو قوماندانان خبر کړل » . (۵ )  هغه چېګوارا چې حتی په افریقا کې چې له فرهنګ سره  یې  هیڅ ډول بلدتیا هم نلرله زرګونه مبارزین وربانې راغونډ وو ، خوپه لاتېنه امریکا کې چې د ده خپل  کور وه داسې وخت یې ورباندې راوست چې د خپل ژوند  په وروستۍ جګړه کې یواځې اولس تنه جنګیالي ورسره وي .
برسېره پردې سي ای اې ته د چېګوارا پلاس ورکولو کې  د الماني  مېرمنې  تاماره بونکې بیدر چې د ختیځ المان  ، شوروي اتحاد او کیوبایې استخباراتي شبکو سره یې کار کول کوم پټ راز نه و او داسې تبلیغ کېده چې نوموړې مېرمن د چېګوارا معشوقه وه څه کمه ونډه نلرله ، چې راسپړل یې دلتهګرانه راته ښکاري ، خو دومره باید وویل شي چې نوموړې مېرمن په ۶۶ -۱۹۶۷ کلونو کې د بولیوا هېواد پلازمېنې لاپاز په دولتي او دیپلوماتیکو کړیو کې ډېر نفوذ درلود ، آن د دغه هېواد له ولسمشر سره یې نږدې اړیکې لرلې .
د چېګوارا له نیول کېدو سره سم د دغې مېرمنې ناڅاپي ورکېدل او وروسته داسې کېسه ورته جوړول چې  ګواکې دغه مېرمن له ګوریلایانو سره یو ځای د دولتی ځواکونو په کمین کې وژل شوي ده د منلو وړ نه ده اوپر خلاف یې ډېر څه ویل شوي دي . دا واقعیت چې د بولیوا د کمونست ګوند مشر ماریو منجي ماسکو ته کډه کوي اوبیا یې څوک په اړه څه نه اوري په خپله د دې مانا لري چې په د غه جنایت کې د مسکو لاس او ګټې وې .
د دغې لیکنې اساسي موخه دا وه چې د لیکنې د دویمې برخې لا ښه پوهاوي وشي . بله برخه به ( د افغانستان او سیمې لپاره د کمنترن  توطئي ) تر سرلیک لاندې وړاندې شي .

نور بیا . . .

اخیست ځایونه :

لمړی – دوه اړخیزه توطئه : د ستالیني سرکوب رازونه      لیکوالان : ای . پرودنیکوا  او   کولپکادي

۱۸۳ مخ    روسي متن

دوهم  او درې یم  ـ د ستالین د افغانستان جګړه         د منځنۍ آسیا محاذ   لیکوال : یوري تیخانوف

۷۸ مخ     روسي متن

څلورم :

www.en.wikipedia.org/wiki/Third_(communist) _International

پنځم –      د دوزخ فعال مُدل             د ترهګرۍ او ترهګرو په اړه لنډه کتنه 

  لیکوال : پاول کروسانوف            ۱۵۳  مخ   روسي متن

عطا نور د سیاسي زاوال پر لیکه!

 

له هغې ورځ څخه چې عطا نور، دوستم او محقق په انقره کې د ملي یووالي د حکومت په وړاندې چې یو مهم رکن يي د عبدالله عبدالله په مشرۍ اجراییه ریاست دی، د مخالفت او دوښمنۍ اپوزیسیون جوړ کړ، د اجراییه ریاست په ونډه کې د دوه مخالفو او د واک تږو ډلو ناندریو د سپیدار ماڼۍ چې عبدالله عبدالله يي مشرتوب کوي، د ننګونو او ټکانونو سره مخامخ کړه!

عبدالله عبدالله او د سپیدار ماڼۍ د ډیری افغانانو د دې پوښتنې سره مخ شوه، څنګه کېدای شي چې اجراییه ریاست دې د ملي یووالي د حکومت یو رکن وي خو د عبدالله عبدالله دوه مهم پلویان، د اجراییه ریاست دوهم مرستیال محقق او د بلخ برحال والي عطامحمد نور دې په ورته وخت کې د ملي یووالي د حکومت مخالف او اپوزیسیون وي؟

که څه هم د ملي یووالي د حکومت له پیل څخه عطا نور او محقق په یوه یا بله بڼه د دې حکومت مخالف پاتې شوي، خو په انقره کې د دوستم سره په ګډه د حکومت په وړاندې د اپوزیسیون اعلان يي، له مخ څخه د منافقت پرده ایسته کړه.

پکار خو دا ول چې عبدالله عبدالله او د سپیدار ماڼۍ د افغانانو داسې پوښتنو او اندیښنو ته په وخت او وړ ځواب ویلای وای، خو په لویلاس هغسې ونه شول! بلاخره پس له درې کلونوسپیدار ماڼۍ اړ شوه چې په خبرو کولو راشی او د حکومت په دننه کې د مرکزي حکومت مخالفینو او اصلي دوښمنانو ته سپینه خبره وکړي.

اوس تازه په تازه، نظارشورا او اسلامي جمعیت ته خواخوږي رسنۍ په ډېرې خواشینۍ لیکي چې عبدالله عبدالله، عطا نور ته ضرب الاجل ټاکلی چې د بلخ ولایتي څوکۍ پریږدي، په دې اړه افغان پيپر لیکي« با موضع گیری قاطع عبدالله که برای ترک نور از ولایت بلخ و تعیین جانشین وی ضرب الاجل تعیین کرده است؛ باید شاهد یک نزاع درونی و … باشیم»

اریايی بریښناپاڼه هم په اوښکو ډکو سترګو پورته خبر داسې خپروي« طبق اطلاع، دکترعبدالله در جریان مذاکره به نیابت از دکترغنی با لحن صریح از عطا محمد نور خواسته بود که یا از مقام ولایت بلخ کنار برود یا کنار زده خواهد شد. وی در بهترین حالت نرمش از عطا نور خواسته است که به جای خودش کس دیگری را به حیث والی بلخ معرفی کند.»

د نوموړې بریښناپاڼې په خبر کې دا هم زیاتیږي« درین حال منابع معتبر از جماعت سیاسیون پنجشیر به گزارشنامه افغانستان تاکید کرده اند که حلقات سیاسی و نظامی پنجشیر به عنوان محور مقاومت قطعاً از دکترعبدالله حمایت نخواهند کرد.»

په اصطلاح د پنجشیرسیاسي کړۍ! خو ټولو ته څرګنده ده، خو دا نظامي کړۍ يي بیا کومه ده، وسله له کومه کوي او د چا پر ضد يي کاروي؟ دلته هم خبره ښکاره ده چې عطا نور او د پنجشیر سیاسي کړۍ د دولت د ملکي اپوزیسیون دنده لري او نظامي کړي يي لکه داعش او طالبان، د دولت نظامي دوښمني پالي!

دا خبره هم د خندا وړ ده، ایا عطا نور د دې حق او واک لري، چې کله له دندې ګوښه شي، د ځان ځایناستي والي وټاکي؟ ایا پر چوکیو چور دی، تالان دي، سقاوي ده چې خورد ضابط  دې جنرال ګماري؟

خو دلته ښای دا پوښتنه هم راپورته شي چې ایا عبدالله عبدالله  عطا نور سره د دوښمنۍ او تربګنۍ له مخې له ولایته د هغه د ګوښه کېدو غوښتنه کوي، که حالات له عطا نور څخه غواړي چې په خوښه او رضا د ولایت څوکۍ پریږدی؟

که عطا نور د سیاست په ابېڅې پوهېدلای او د جهاد د مهال لنډه غرتوب يي پښو کې زولنې نه وای، په انقره کې د دوستم او محقق سره د حکومت په وړاندې د مخالفت او اپوزیسیون د اعلان سره سم يي باید، د ولایت څوکۍ پریښې وای او په ورته وخت کې پر دوو خرو نه وای سپورشوی!

همدارنګه کله چې د عطا نور په امر د ده زوی، سکرټر او ساتونکو د بلخ د ولایتي شورا د غړي محمد اصف مومند غوږ په خوله او غاښونو وداړه او څېرې يي کړ او وروسته يي نوموړی شکنجه کړ، عطا نور باید د داسې جنایت د ترسره کېدو سره سم له دې چوکۍ استعفا کړی وای!

ښاغلي مهمند د امریکا غږ اشنا تلویزون سره په ځانګړې مرکې کې وايی چې د عطا نور زوی د هغه غوږ په غاښونو شکولی دی.

بلخوا د ولایت د برحال والې پتوګه، د هېواد ولسمشر او د حکومت اجراییه مشر ته پرلپسې ګواښونه او ګوتڅنډنې د سړیتوب، اهلیت، مدیریت او سیاست په کومه ابېڅې کې روا دي، ایا داسې ګواښونه او ګوتڅنډنې ښکاره نافرماني، لنډه غري او یاغیتوب نه دی چې سزا يي باید نه یوازې له دندې ګوښه توب وي، بلکې زولنې او زندان هم باید ورسره تړلی وي.

عطا نور د عبدالرشید دوستم سره د حکومت ضد ټلواله هغه مهال اعلان کړه چې دوستم د خپل پخواني مرستیال او د جوزجان والي ښاغلي احمد ایشچي سره ناوړه جنسي چلند وکړ.

دوستم چې په محکمه کې پر ایشچي د جنسي برید دوسیه لري او له ډاره کابل ته نه شي تلای، عطا نور ورته مزار ته د ورتګ لار هواره کړه. دا چې د دوستم الوتکه د مزار په هوايي ډګر کې سرتېرو بیا کیناستو ته پرینښوده بېل بحث دی، خو دلته هم د مرکزي حکومت په وړاندې د عطا نور بغاوت په ډاګه ښکاري!

همدارنګه د افغاستان اسلامي ګوند هرات ولايت ته د عطا محمد نور د سفر په غبرګون ويلي چې عطا نور له حکومتي مقام څخه په ګټې اخېستنې، د ټاکنو لپاره کمپاين کوي، چې دا له دولتي دندې ناوړه ګټه اخېستنه ده او عطا نور بايد له دندې لېرې کړی شي.

که عبدالله عبدالله او ملاتړي يي غواړي راتلونکو سیاسي فعالیتونو کې د پښې ایښودلو ځای ځان ته سپما کړي او سیاسي رول ولري، باید د ملي یووالي د حکومت چې یو مهم رکن يي اجراییه ریاست دی، اصلي مخالفین لکه عطا نور او محقق له ځانه وشړي او د دوی له شر څخه ځان او د ملي یووالي حکومت بېغمه کړي!

د ۲۰۱۷ کل د نومبر ۷ مه

سرلوڅ مرادزی

نوی ويديو