د اسلامي جمعیت او پاکستان د ګډو پروژو یو لنډکی انځور

 

که په تېرمهال کې د افغانستان په وړاندې د اسلامي جمعیت او پاکستان ګډې توطیې او پروژې د یوې شېبې لپاره  شا ته پریږدو؛ دا مهال هم څونه چې د ترهګرو په ساتنه او پالنه کې پر پاکستان نړیوال فشار زیاتیږي، هومره په کور دننه د افغان مرکزي حکومت په وړاندې د اسلامي جمعیت د سخت دریځې ډلګۍ تخریب، توطیه او سبوتاژ ورځ تر بلې زور اخلي.

هغه فرصتونه چې افغانستان کې د سولې، امنیت او ټولنیز پرمختګ لپاره د افغانانو او نړیوالې ټولنې لخوا برابریږي له بهره د پاکستان په لاس سبوتاژ کیږي او هېواد کې دننه په عمده توګه د اسلامي جمعیت لخوا بربادیږي او له لاسه وځي!

دا اوس افغانانو ته څرګند حقیقت دی، څونه چې نړیوال پر پاکستان فشار زیاتوي، د هغه سره موازي اسلامي جمعیت پر افغان مرکزي حکومت فشار سختوي او پر پاکستان د نړیوال فشار غچ، اسلامي جمعیت له افغانانو اخلي!

کله چې د تېر عیسوي کال د اګست په ۲۱ مه، د پاکستان او سویلي اسیا لپاره د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ خپله نوې تګلار اعلان کړه او پاکستان يي ترهګرو سره د پټې یاراني او ښکاره ملاتړ او په افغانستان کې د پوځي لاسوهنې او تیري په لامل تر فشار او ګواښ لاندې ونیو، په کور دننه د اسلامي جمعیت د سخت دریځي ډلګۍ لکۍ هم جنډه شوه، عطانور د بلخ پخوانی والی يي د نویو او زیاتو امتیازونو په پلمه مرکزي حکومت ته پرغاړه ورواچاوه او دا دی د پاکستان سره موازي، په افغانستان کې د سولې، ټیکاو او د دولتي واکمنۍ په وړاندې غبرګ جنګیږي.

کابل ته د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د استازو راتګ چې له افغان حکومته په ملاتړ او پر پاکستان د فشار کړۍ نوره هم تنګوي، د اسلامي جمعیت په مجاز ښه نه لګیږي. دوی خپلو رسنیو کې په شک پوښتي چې«آیا با فشار جامعه جهانی و شورای امنیت بر پاکستان به صلح دست می یابیم؟»

اسلامي جمعیت او خواخوږي يي چې په هېواد دننه جګړه يی ګټې او واک خوندي دی، اندیښنه لري چې نه چیري «با فشار جهاني وشورای امنیت بر پاکستان به صلح دست یابیم»!

دوی له ویشه په تالان او له سولې په جګړې خوښ دي، پاکستان هم ورته تګلار لري!

بلخوا که پاکستان پرافغانستان د کراچۍ او واګه بندرونه تړي، د دواړو هېوادو ترمنځ د شویو تړونونو پر خلاف، افغاني سوداګرو ته د پاکستان پر لویلارو د مالونو د انتقال اجازه نه ورکوي او یا په تورخم او سپین بولدک کې د مالونو په لیږد رالیږد بندیز لګوي، د اسلامي جمعیت اجراییه رییس عطا نور بیا د مرکزي حکومت په وړاندې د حیرتانو بندر د عوایدو د چورولو ګواښ کوي او غواړي د دې بندر له لارې د ځان او اسلامي جمعیت په ګټه د مالونو په لیږد رالیږد بندیز ولګوي.

اسلامي جمعیت په دې لټه کې دی چې د پیاوړی او غښتلي مرکزي حکومت پرځای د واک بېلا بېل ټاپوګان ژوندي او مشتعل وساتي. دوی خپل دې شعار ته«ارګ در محاصره جزایر قدرت است»، سخت لیوال اوخوشاله دی او زیات يي تبلیغوي!

په دې هیله دوی په بلخ کې د عطا نور، په هرات کې د اسماعیل خان، په ننګرهار کې د ظاهر قدیر، په کندهار کې د جنرال رازق او په نورو ولایتونو کې د خپلو نورو جنګسالارانو یومخیز او سرتمبه ملاتړ کوي. هغه غونډې او ایتلافونو چې په بلخ، په ترکیه او یا په کندهار کې ترسره کیږي، د مرکزي حکومت د پښې تینګېدو د مخنیوي لپاره کیږي. خو پاکستان هم  هڅه کړې چې کابل کې مرکزي حکومت غښتلی نه شي. د طالب، داعش او نورو ترهګرو څخه ملاتړ او د هغو په مټ افغان حکومت سره د پاکستان دوامدار جګړه، همداسې موخوته په پام کې نېول کیږي. نن د اسلامي جمعیت جنګسالاران، د پاکستان مللاتړو ترهګرو سره غاړه غړۍ د افغان ګټو په وړاندې جنګیږي!

که پاکستان له بهره د کابل مرکزي حکومت په توپونو او غشو ولي، اسلامي جمعیت يی په کور دننه په ډبرو او کاڼو ولي.

په هغه اندازه چې پاکستان د ډیورڼډ کرښې او بشپړ افغانستان له داعيي ډاریږي، اسلامي جمعیت له پاکستان زیات د لروبر افغان د یووالي او یوميټوب څخه په ډار او تېښته کې دی.

که اسلامي جمعیت د افغان هویت، ملي تاریخ، عظمت، لویا او بریا منکریږی؛ پاکستان په نړیوال سنګر د نوي او غښتلي افغانستان د بیا راڅرګندېدو له ډاره لړزیږي.

لا په خوب کې په لړزه پریوځي له کټه

چې د چا ترغوږ زما د تورې شرنګ دی

خوشال بابا

بېخي پرځای ده، نن پاکستان او اسلامي جمعیت دواړه بدې ورځې او ګډ بد برخلیک سره په یوه لیکه درولي دي!

د ۲۰۱۸ کال د جنوري ۱۸ مه

سرلوڅ مردزی

د واک له پاره د هېواد ورانول؟

 

۱۳۹۲ل کال د مجهادينو غوبل د پاکستان په کومنده د خپلو مظلومو ولسونو څخه غچ اخستل او سزا ورکول د زرگونو بی دفاع افغانانو بیرحمانه وژل سوټکماري او ټوپک سالاري کول ددوی مسلک وو همدا لامل دی چی اوس هم هغه ليونتوب په خوب کې ويني .معلم عطا په مزار، قومندان رازق په کندهار، تورن اسماعيل په هرات، ظاهر قدير په ننگرهار کې مسعود ولي،صلاح الدين رباني، مولانا معنوي،احمد ضيا، محقيق او نورو په کابل کې د مخالفت ، ياغيتوب اود قانون تر پښو لاندی کول پېل کړي ددوی موخه داده چی د ۱۳۹۲ ل کال غوبل رامنځ ته شي اوبه خړې کړي چی دوی او بهرني بادران يې پکې کبان ونيسي موجوده نيم بنده رژيم له نورو ستونزو سره مخ کړي.

زما په اند ددوی بهرني باداران او خپله دوی پر غلطه محاسبه روان دی ځکه چی اوس دا ۱۳۹۲ ل کال او زمان نه دی اوس ټول ملت ويښ دوست او دشمن سره جلا کولای شي هر وگړي ته ددوی تيری کړنی عمال ښکاره او مالوم دي،زه فکر کوم کومې نيمگړتياوی چی پر اوسنې واکمنې کی شته له دی چانس نه دوی ناوړه گټه پورته کوي او خپل شومې موخې ته د رسولو کوښښ کوي اوسنې نيمگړتېاوی بايد وشميرل شي.

اول د امريکايانو نيمگړې نخسه چی د ملي يوالي تر نامه لاندی را مينځ ته کړه مثبته پاېله نه لري همدا لامل دی چی کړنې سمې مخته نه ځي . بېلگې، ټاکنۍ، د برښنايي تذکروويش،د قانو ن نه حاکميت ،د فساد او مخدره مواد توليد او قاچاقبري د روږدو کسانو د تداوی لاری چاری، د بيکاری مخنوی، د ياغيتوب او نا قانونه کړنو ته کلک ځواب نه ور کول ،د  يو شمير پردي پالو لخوا دملت جوړونې پر ځای قومگرايي او ميليت جوړونی ژبني تغصب ته لمن وهل د خلکو د پوهاوي له پاره مناسب کار نه کول، د ولس مشر له خوا د ولس سره  دستونزو  نه شريکول د ټولو طبعي ثروتونو چور د خپلو اوبو د ښه مديريت نه کول، د سياسي ملي دموکراتو ځواکمنو گوندونو د رشت له پاره کار نه شتون او نور ددی لامل دي او وي به د پورته ستونزو حل لاری چاری  شته که  ملي قوي اراده وي  دا په پوره ژمنتيا او قوي وطني هوډ حليدای شي خو ؟

م .کوچی

د ورېښمو لارې په اړه څو خبرې

 

لیکوال : نورالحق ن. څلی

د آسیا سوداګریزې کرښې د دغې لوې وچې ټولې سیمې یې د ژوندي موجود د مراندې په شان سره نښلولې وې . دغه کرښې ډېر وروسته د الماني عالم فردیناند فون ریشتهوفن له خوا د « ورېښمو لارې » وبلل شوې ، او په شلمه پېړۍ کې سویدني جغرافیه لیکوونکي سوین هیدین یواځې د « ورېښمو لار » په نوم اکادمیکو بنسټونو ته وروپېږندله .
د ورېښمو لاره د لرغونو زمانو راهیسې د آسیایي ، افریقایي او اروپایي تمدنونو تر منځ د متقابلو اغېزو لېږدونکې پاتې شوې ده . دغې لارې د بېلا بېلو تمدونونو په ودې کې لوی لاس درلود . د دغې لارې له طریقه نه یواځې سوداګریز توکي بلکې مذهبونه ، پوه ، هنر ، دودونه ، فنکاري ، تکنالوژۍ او همدا شان ساري ناروغۍ لاس په لاس کېدلې .
یو حیرانوونکی واقعیت دا دی چې د آسیا او اروپا تر منځ د سوداګرۍ یوه ډېره مهمه کرښه د افریقا له وچې نه تېره شوې وه . د دغې خبرې د ثبوت لپاره تر ټولو مهم لاسوند د افریقا په شمال ختیځ کې د « اکسوم سوداګریزې امپراتورۍ » وه .
دغه سوداګریزه امپراتوري چې د اکسوم پاچاهي په نوم هم یاده شوې ده ، د ایریتېریا ، سومالیا او ایتوپیا هېوادونو په خاورو کې موقعیت درلود . د خپل ځواک د اوج په موده کې یې د مصر ، سودان ، یمن او سعودي عربستان پر ځينو برخو باندې یې هم واکمني کړې ده .
اصلأ د اکسوم پاچاهي څلور سوه کاله مخکې له میلاده رامنځ ته شوې ده خو له میلاده سل کاله وروسته د یوه سمندري او سوداګریز ځواک په توګه پېږندل شوې ده . دغې پاچاهۍ دوه ډېر مهم بندرونه لرل چې یو د هند سمندر او بل د سره سمندرګي پر غاړه پروت و .
د اکسوم سوداګریزې امپراتورۍ د افریقا له نورو بازارونو سره اړیکې لرلې . د دغې سوداګریزې امپراتورۍ د صادراتو توکي دا وو : مالګه ، اوسپنه ، سره زر ، زمروت ( زمرد ) ، د کیشپ تتۍ ، د پيلانو او ځینو نورو ژوو غاښونه او مریان .
اکسوم له هندوستان سره ټینګې سوداګاریزې اړیکې لرلې . همدا شان کله چې د روم امپراتورۍ د اوسني منځني ختیځ ځینې خاورې او د افریقا شمالي خاورې لاندې کړې ، نو اکسوم له روم امپراتورۍ سره مخامخ اړیکې پیدا کړې . له دې چې دغې پاچاهي تر نورو لمړی عیسوي مذهب ومانه نو ځکه یې په پیل کې د روم له امپراتورۍ او ورپسې یې د شرقي روم له امپراتورۍ سره ښې اړیکې لرلې .
کله چې د روم امپراتورۍ مصر لاندې کړ ، نو د سره سمندرګي له لارې یې له هندوستان سره مخامخ سودا ګریزې اړیکې پیدا شوې او د غټو رومي بېړیو تګ را تګ پیل شو . دغه سوداګري تر ډېره یو اړخیزه وه . هندوستان هر هغه څه لرل چې رومیانو ور ته اړتیا لرله خو رومیانو داسې څه نه لرل چې له هندوستان سره یې ونج کړي .
د اکسوم امپراتورۍ لوېدنه په اوومه میلادي پېړۍ کې هغه وخت پیل شوه چې په چم ګاونډ کې یې اسلامي امپراتوري را وټوکېده . د وخت په تېرېدو سره د اکسوم پاچاهۍ ډېر وګړي مسلمانان شول ، په جګړو کې یې ماته وخوړه ، د هند سمندر او سره سمندرګي ته نږدې خاورې یې له لاسه ورکړي . ورپسې د نیل سیند کنترول هم د مسلمانانو لاس ته ورغی . په پای کې د اکسوم سوداګریزې اړیکې هم له آسیا او هم له اروپا سره پرې کېږي او په لسمه میلادي پېړۍ د تل لپاره له منځه ځي .

په هر حال ، له دې چې د ورېښمو د لارې څېړنه ډېر اوږد بحث ته اړتیا لري نو اړ کېږو چې یواځې یو څوغټ ټکي یې را واخلو او نور ور څخه تېر شو . د ورېښمو د لارې دغه لاندینۍ نقشه ، سره له دې چې بشپړه نه ده خو بیا هم مونږ ته یو ښه انځور راکوی .
له دې چې زمونږ خبرې پر هندوستان باندې څرخېدلې نو غوره به وي چې له همغه هند څخه بحث وغځوو . د هند سوداګریز توکي له دوو لارو اروپا ته استول کېدل . لمړۍ لاره د وچې لار وه چې له افغانستان ، فارس او بغداد څخه تېرېدله او د اوسنۍ سوریې د رقه ، حلب او دمشق ښارونه یې وروستې منزلونه وو . د سوریې لاذقیه سمندري بندر د لرغونو زمانو راهیسې د سیمې مهم بندر پاتې شوی دی .
دوهمه لار د سمندر لار وه . سوداګرو به خپل توکي عدن ( یمن ) ته راوړل او هلته به یې خرڅول . همدغه توکي به د سره سمندر او نیل سیند له لارې قاهرې او ورپسې د « میاط » او اسکندریه ښارونو ته رسېدل . د میاط او اسکندریه ښارونه د مدیترانې سمندر پر غاړه پراته دي . اروپایي سوداګرو به بیا هندي سوداګریز توکي په پورته یادو ښارونو کې اخیستل .
د وروستۍ خبرې په توګه باید زیاته شي چې ډېرې لوېدیځې سرچینې داسې ښیې چې د عثمانیانو له خوا په ۱۴۵۳ کې د قسطنطنیې په نیولو سره د ورېښمو لاره بنده شوه ، او اروپایان مجبور شول چې ختيځ ته د رسېدو بله لار پیدا کړي . په پای کې اروپایان بریالې هم شول . دغه ادعا له ریښې نا سمه ده . عثماني ترکيې د سوداګرۍ د غوړېدو لپاره ډېر څه وکړل . اصلي خبره دا ده چې د ګمرکي تعرفو او جګړو له امله لګښتونه ډېر شول ، د توکو بیې لوړې شوې . د ورېښمو د لارې بندېدل نور علتونه لرل لکه : په اروپا کې د ډېرو او دوامداره جګړو شتوالی ؛ په ختیځ کې د اروپایي کمپنیو فعالیتونه ؛ په خپله استعمار او د روسیې له خوا د منځنۍ آسیا او قفقاز لاندې کونه .
د پانګې د دلۍ کولو د مسئلې د روښانه کولو لپاره اساسي ټکی دا دی چې په پام کې ساتل یې ډېر اړین دي ، او هغه دا چې مخکې له دې نه چې په اروپا کې صنعتي انقلاب او یا د استعمار کولو مفکوره را وټوکېږي ، سوداګریز انقلاب را منځ ته کېږي . د « سوداګریز انقلاب » اصطلاح لمړی ځل اقتصادي تاریخ پوه روبرتو ساباتینو لوپيز کارولې ده . له دې چې ډېر دوستان په دې اړه لږ او یا بېخي مالومات نلري نو هیله ده چې په تړاو به یې ډېر ژر یوه لیکنه ولرو .

‎نورالحق نبي زاده څلی‎s foto.

حکومت کې تبدیلي قانوني چاره ده

 

حکومت کې د چارواکو تغییر او تبدیلي یومعمولي او قانوني بهیر دی. د حکومت هیڅ چارواکی نه شي ویلای چې څو ژوندی وي، خامخا دې پر هغه څوکۍ پاتې وي چې یو وخت پرې ټاکل شوی دی. عطا نور د بلخ پخوانی والي چې اوس د خپلې استعفا او د حکومت د ثواب لید پر بنسټ د بلخ له ولایتي څوکۍ لیری شوی او پرځای يي انجینر داوود د بلخ د والي پتوګه ټاکل شوی، له دې قانوني بهیره استثنا نه شي ګڼل کېدای.

عطا محمد نور چې د ۲۰۰۴ کال راهیسې نږدي ۱۵ کلونه کله د بلخ ولایت د سرپرست والي او بیا تېرکال د ولسمشر په فرمان د بلخ والي پتوګه وټاکل شو، نه شي کېدای د تل لپاره د بلخ د والي پتوګه پاتې شي.

د دولت او حکومت هیڅ څوکۍ میراثي نه شي ګڼل کېدای!

په دې اړه ولسمشر غني خپلو وروستیو څرګندونو کې چې د ملي امنیت د مرستیالانو د ټاکنې په غونډه کې يي نن کړي، وايی: افغان دولت فردي، شخصي او میراثي نه دی.

کله چې عطا نور او د هغه ګوند اسلامي جمعیت، د بلخ د والي پتوګه تېرکال د ولسمشر فرمان مني او هغه ستايی، نو اوس څنګه کېدای شي د نوموړي څوکۍ څخه د هغه د لیرې کېدو د فرمان اطاعت ونه کړي او د فرمان په وړاندې ودریږي!

د جمعیت ګوند د ویاند مرستیال ذبیح‌ الله فطرت، نن د د ډيسمبر په ۱۸ مه، ازادي راډیو سره په خبرو کې وايی«د ارګ له لوري د بلخ والي عطا محمد نور د استعفا اعلان یو اړخیز عمل دی چې د منلو وړ نه ‌دی. د بلخ والي له ولسمشرۍ سره د خبرو اترو پر مهال د حسن نیت د ښودلو لپاره خپله استعفا وړاندې کړې وه او شرط دا وو چې د ملي یووالي حکومت خپل تعهدات عملي کړي. کوم چې متأسفانه نه ‌دي عملي شوي»

د جمعیت د ویاند له خبرو ښکاره ده چې عطا نور څو میاشتې مخکې پخپله خوښه ولسمشر ته استعفا وړاندې کړې، خو ولسمشر يي استعفا هغه وخت د ځینو ملاحظاتو پر بنسټ نه ده پلې کړي او اوس يي وخت وړ ګڼلی چې د نوموړي استعفا ومني.

البته دا د ولسمشر واک دی چې کوم کارڅه وخت کوي، ځکه دا ولسمشر دی چې تر هر بل چارواکي مخکې، ولس ته مسولیت لري او په پای کې ولس له هغه څخه پوښتنه کوي!

بلخوا اجراییه ریاست او رییس يي ښاغلی عبدالله عبدالله، د ملي یووالي په حکومت کې د ګډون له مخې د اسلامي جمعیت د بل هر غړي مخکې په داسې مواردو کې د لومړۍ خبرې حق لري، نه د جمعیت بل غړی، خو دا حق هم په حکومت کې د یوه چارواکي له دریځه لري، نه د جمعیت د غړي پتوګه!

افغانستان کې نن سبا له سلو زیات ګوندونه موجود دي چې د دغو ګوندونو یو شمېر غړي يي د دولت او حکومت چارواکي هم دي. حکومت اړنه دی چې د چارواکو په ټاکنه کې له نوموړو ګوندونو څخه اجازه واخلي او یا د ګوندونو د غوښتنو او هیلو له مخې چارواکي وټاکي، بلکې د خپلو اړتیاوو او د چارواکو د وړتیا له مخې باید داسې ټاکنې ترسره شي. اسلامي جمعیت قانوني حق نه لري، چې د عطا نور په ګډون د خپلو غړو په ټاکنه او یا لیرې کېدو کې حکومت ته سپارښتنه وکړي او یا داسې غوښتنه الزامي وګڼي او په دې اړه د حکومت په وړاندې بغاوت وکړي.

که اسلامي جمعیت داسې چلند وکړي، چلند يي د قانون ضد دی او باید د عدليي وزارت لخوا يي ګوند لغوه اعلان شي.

بلخوا که د جمعیت غړي د مدني چوکاټه بهر د دولت پر وړاندې اقداماتو، اړودوړ او بغاوت ته مخه کړي، باید د عدلي تعقیب لاندې راشي او د تاوتریخوالي په دریځ سره د ځان په وړاندې خپله د زندان لار پرانیځي!

د ۲۰۱۷ کال د ډېسمبر ۱۸ مه

سرلوڅ مرادزی

افغانستان د فلسطین په پرتله یوه پیړۍ وروسته پاتې دی

لیکوال : نورالحق ن. څلی

یادونه : دغه لیکنه په ۲۰۱۴ کې لیکل شوې او خپره شوې ده . یواځې د غزې د جګړې خبرې ور څخه قیچي شوې دي . په درنښت

په دا تېرو درې ورځو کې د فلسطیني بیت المقدس په اړه د امریکا د اولسمشر څرګندونې او دریځ سره له دې چې هیڅ څه یې نوي ندي ، د افغاني رسنیو سر لیک جوړوي او په اړه یې تاوده بحثونه روان دي . ډېرو مینه والو ، د نظر او قلم خاوندانو خپل زړونه تش کړل او طبعي خبره ده چې نظرونه یو شان نه دي . زمونږ ټول هېوادوال د فلسطینیانو په غمېزه کې ځان شریک بولي او خپل ملاتړ یې څرګند کړی دی . زه په خپله هم د فلسطین د استقلال او آزادۍ کلک ملاتړی یم او اسرائیلي جنایتونه او اشغال غندم . خو که سپېنه ووایم ددغې مسئلې په تړاو د افغاني رسنیو له خوا دا جوړ شوی شور ماشور ، یو څه وځورولم او تر یوې زیاتې کچې راته مصنوعي ښکاري او په دې کې هیڅ شک نه لرم چې د دغو نندارو شاته زمونږ د هېواد اشغالګر لاس لري تر څو د خلکو پام د خپلو کورنیو او ملی مسئلو څخه بل لور ته واړوي . که له بدخشان څخه تر بلوچستانه او له هرات څخه تر اټک پورې د خپلو خلکو حالت ته وګورو او د فلسطین له اوسیدونکو سره یې پرتله کړو نو هرومرو دې پایلې ته رسېږو چې د افغانانو حالت له هر پلوه ډېر بد دی او د افغانانو خاوره د فلسطینیانو د خاورې په پرتله ډېرو وینو خړوبه کړې ده . د هغې ترګمۍ سپېدې لا نه دي چودیدلي چې افغانان یې راکلابند کړي دي . زمونږ خلک وایي : « چراغی را که در خانه بسوزد ، مسجد را صبر است » . د افغان لپاره باید افغان لمړیتوب ولري نه بل څوک .
راځئ چې د خپلو خلکو او هېواد سیاسي ، اقتصادي ، نظامي ، فرهنګي او . . . حالت د فلسطین سره په ځغلنده توګه پرتله کړو : له سیاسي پلوه افغانستان هم د فلسطین په شان یو اشغال شوی هېواد دی او خپل استقلال نه لري ، یواځې توپېر په دې کې دی چې فلسطین یو اشغالګر لري چې اسرائیل دی خو افغانستان د هماغه اسرائیل په شمول لسګونه اشغالګر لري . فلسطینیان د یوه اشغالګر اردو سره په جګړه کې دي خو افغانان بیا د لسګونو اشغالګرو اردوګانو تر ګوزارونو لاندې دي . په جنایتونو کې اسرائیلي پوځیان له خپلو امريکایي انډیوالانو کم نه دي خو بیا هم یو فرهنګ خو لري ، هر جنایت کوي خو د امریکایي پوځیانو په شان د اشغال شوي اولس په نارینوو او ښځو باندې جنسي تېری نه کوي .
په فلسطین کې د خصوصي امنیتي کمپنیو په نوم د ټولې نړۍ حرفوي قاتلین نه جنګېږي ، خو زمونږ هېواد د دغو حرفوي قاتلینو په پولیګون بدل شوی دی .
فلسطینیان د حماس او فتح په نوم دوه سیاسي قطبونه لري چې په ملي مسئلو کې ګډ دریځ لري ، افغان یې بیا بند په بند ویشلي دي د رسمي او غیر رسمي ګوندونو او ډلو لست او سیاسي دریځونه یې د افغانانو په پرتله بهرنیو ته ښه مالوم دي چې د حق السکوت معاش یې حواله کوي .
فلسطینیان خپل طبعي مشرتوب لري چې ټول د خپل اولس د برخلیک او د هېواد استقلال ته ژمن دي او په دې تړاو له هیچا سره معاملې ته غاړه نه ږدي ، افغانان له دغه نعمت څخه محروم شوي دي او د پردیو څارګرې شبکې هڅې کوي تر څو د افغانانو لپاره د مشرتوب ټاکل په خپل انحصار کې ولري .
فلسطینیان د ملي یوالي حکومتي میکانیزم په خپله اراده ټاکي ، د افغانانو لپاره په دې اړه بیا سپېنه ماڼۍ تصمیم نیسې .
د فلسطیني ادارې د مهمو سکتورونو لکه د مالیاتو ، د مصارفو د تنظیم ، اقتصادي پرمختګ ، پلان جوړونې ، د خدمتونو د وړاندې کولو ، امنیت او عدلي څانګو جوړښتونه د یوه بریالي سیاسي سیستم په توګه فعالیت کوي . افغانستان څه لري ؟
په فلسطین کې بې سوادي کابو له منځه وړل شوې ده . د فلسطین په اوسنۍ خاوره کې هیڅ ماشوم نشته چې ښوونځي ته لاړ نشي . په دې برخه کې د افغانستان لاس ته راوړنې او وضعیت په خپله وګورئ .
د فلسطین یواځې دیارلس سلنه وګړي پاکو او روانو اوبو ته لاس رسی نه لري ، راځئ دا و پوښتو چې آیا د افغانستان دیارلس سلنه وګړي پاکو اوبو ته لاس رسی لري او که نه ؟
فلسطین د مخدره توکو د کر کیلې ، تولید او قاچاق ستونزه نه لري . افغانستان ته پردو نه یواځې دا آفت راوړ بلکې تر درې ملیونه خپل وکړي یې په همدې بلا روږد دي .
فلسطینیان د خوارځواکۍ ستونزه نه لري حال دا چې د افغانستان ۷۰ سلنه ماشوم او لویان له دې درکه رنځ وړي .
د فلسطیني ادارې د صحي خدمتونو کچه او کیفیت تر ډېرو عربي هېوادونو لوړ دی . د خپل هېواد د صحي خدمتونو په اړه په خپله سوچ وګړئ .
د نړۍ د هېوادونو د رفاه او سوکالۍ د کچې د ټاکلو لپاره یوه نوې اصطلاح ده چې د « انساني توسعې شاخص » بلل کېږي چې د لاندنیو درې معیارونو د ترکیب پر اساس ټاکل کېږي :
الف ــ د سالم او اوږد عمر ـــــ مانا دا چې د په نښه شوي هېواد انسانان څو کاله سالم عمر کوي ؛
ب ـــ پوهنې او زده کړو ته لاس رسی ـــــ د په نښه شوي هېواد خلکو کې د با سوادۍ کچه او د زده کړو کلونه څومره دي ؛
ج ــــ د مناسب ژوند کچه ـــــ د یوه انسان کلني عایدات
د پورته یادوشوو ضریبونو د احصائیه پر اساس د ملګرو ملتونو د پرمختګ پروګرام اداره هر کال د نړۍ د هېوادونو د انساني توسعي شاخص ټاکی او خپروي یې . د ملګرو ملتونو د دغې ادارې د راپور په اساس فلسطین په نړۍ کې یو سلو لسم ( ۱۱۰‌ ) ځای لري حال دا چې افغانستان په همدغه راپور کې یو سلو پنځه اویایم ( ۱۷۵ ) ځای لري .
اوس راځئ چې د ملګرو ملتو د پرمختګ پروګرام د ادارې د ۲۰۱۲ کال د احصائیي پر بنسټ د فلسطین او افغانستان په اړه لاندینیو شمېرو ته پام وکړو .
افغانستان :
د باسوادې کچه ۲۸٫۱ سلنه
د فقر کچه ۳۶ سلنه
د یوه تن کلنی عاید ۱۰۰۰ دالره
د هغو ماشومانو کچه چې د ابتدایي ښوونځي تلو څخه محروم دي ۵۴٫۶ سلنه
همدغه اداره کاږي چې د افغا نستان نیمایي ماشومان په ټولګي کې پښه هم نه ږدي .
په افغانستان کې د بې روزګارۍ د کچې په تړاو مې د ملګرو ملتو د یادې ادارې په راپور کې څه تر سترګو نه شول خو د « سي ای اې د نړۍ د فاکتونو کتاب ۱۴ . ۸ ــ ۲۰۱۳ » لیکي چې د افغانستان ۳۵ سلنه وګړي بې روزګاره دي . ( اوس د بې روزګاره کسانو شمېر هرو مرو دوه ځلې ډېر شوی دی ) .
فلسطین :
د باسوادۍ کچه ۹۳٫۸ سلنه
د فقر کچه ۳۴٫۵ سلنه
کلنی عاید ۱۲۶۱ دالره
د بې روزګارۍ کچه ۲۳ سلنه
د فلسطین په اړه د خوښۍ بله خبره داده چې هغوی د هیچا پوروړي نه دي ، خو د افغانستان د بهرني پور په اړه له کابله خپریدونکې رسنۍ تلوع نیوز د ۲۰۱۱ کال د اکتوبر په ۲۴ داسې خبر ورکړ : « د افغانستان د مالي وزارت وایي چې افغانستان د بېلابیلو هېوادو او نړیوالو سازمانونو ۲٫۳ بلیونه دالر پوروړی دی » . د پور دغې شمېرې ته که ځېر شو نو د هر افغان پر ځان باید له ډاره ویښته ودرېږي . د افغان هر ماشوم چې پیدا کېږي د پور دومره پیټی یې پر اوږو دی چې ټول عمر به یې کړوي .
د وروستۍ خبرې په توګه باید ووایم چې افغانان د فلسطینیانو په پرتله یواځې لوی ټاټوبی ، ډېر نفوس او د استقلال او آزادۍ په لار کې د مېړانې ډک تاریخ لري او بس . فلسطینیان له هر پلوه تر افغانانو کم تر کمه یوه پېړۍ مخ ته دي

اورشليم (بيت المقدس)

د امريکا جمهور رئيس, ډونالډ ټرمپ,

د اسرائيلو رسمي پلازمېنه اعلام کړه.

ټرمپ وويل ” نن موږ بالاخره په څرګنده اعلام کوو چې اورشليم د اسرائيلو پلازمېنه ده. دا د واقعيت له پيژندنې نه څه زيات نه څه کم دي. ”  ټرمپ په خپله وينا کې وويل چې د امريکا د سفارت ودانۍ به په اورشليم کې جوړه کړي.

د اسرائيلو صدراعظم, نتانياهو, د ټرمپ له خبرو څو دقيقې وروسته د ټرمپ اعلام   “تاريخي څرخون” ونوموه او ويې ويل چې يهود خلک او يهود دولت به يې د تل لپاره منندوي پاتې شي.

د فلسطينيانو پر ځمکه د اسرائيلي دولت د تاسيس مفکوره لومړی ځل په 1917(ز) کې د انګريزي ښکيلاکګرو لخوا وړاندې شوه. په 1947 کې د فلسطين د ويش لپاره د ملګرو ملتونو په پلان کې تر بين المللي ادارې لاندې د اورشليم (بيت المقدس)  راتلنه په پام کې وه, ځکه چې دغه  ښار د دريو مذهبونو د خلکو لپاره اهميت درلود. د عربو او صهونيستانو تر منځ د 1948 کال په جنګ کې د بيت المقدس لويديځه برخه صهونيستانو ونيوله. صهونيست, ډيويډ بن ګوريون, په يو اړخيز ډول د اسرائيلي دولت تاسيس اعلان کړ.

اسرائيلو له عربو سره د 1967 کال تر جنګ وروسته له فلسطين څخه ختيځ بيت المقدس هم ونيو. په 1980 کال کې اسرائيلي پارلمان يو قانون تصويب کړ چې بيت المقدس يې د اسرائيلو “بشپړه او متحده پلازمېنه” وګڼله. د ملګرو ملتونو د امنيت شورا په يوه مصوبه کې د اسرائيلو د پارلمان پرېکړه له بين المللي قوانينو څخه سرغړونه وبـلـلـه.

له 1967 کال وروسته د ملګرو ملتونو د امنيت شورا, له بين المللي قوانينو څخه د اسرائيلو د سرغړونو په اړه  15 مصوبې, د ملګرو ملتونو عمومي غونډې 7 مصوبې او د  يونسکو سازمان 6 مصوبې تصويب کړي دي.

د امنيت د شورا په 242 ګڼه مصوبه کې چې د 1967 کال د نومبر په 22 نېټه تصويب شوې ده راغلي دي چې اسرائيل دې له هغو ځمکو وسلوال ځواکونه وباسي چې په 1967 کال کې يې له فلسطين څخه نيولي دي. همدارنګه د ملګرو ملتونو د امنيت شورا د 2016 کال د دسمبر د مياشتې په 23 نېټه په 2334 گڼه مصوبه کې, تر 1967 کال وروسته, د بيت المقدس په ګډون, د فلسطين په اشغال شوې خاوره کې د اسرائيلو لخوا د استوګنې د کورونو جوړونه غندلې ده.

امريکا چې د امنيت د شورا مهم غړی هيواد دی, د يادو مصوبو په شتون کې يې, د اسرائيلو د رسمي پلازمېنې په توګه د اورشليم په پيژندنې سره, له بين المللي قوانينو سرغړونه کړې ده. دا پيژندنه د ټرمپ د انتخاباتي مبارزې ژمنه وه چې له بين المللي قوانينو سره په ټکر کې وه. د امريکا نورو رئيس جمهورانو, کلينټون, بوش او اوباما, هم د انتخاباتي مبارزې په دوران کې د اورشليم په اړه همداسې ژمنې کړې وې, خو هغوي يې له عملي کولو ډډه وکړه.

د ټرمپ اقدام به, له شک پرته, له ګڼو بين المللي غبرګونونو سره مخامخ شي. د اسلامي هيوادونو خلک به په لاريونونو لاس پورې کړي. د پاکستان بيوزلي او ناخبره خلک به هم واټونو ته راووځي, د امريکا بيرغ او د ټرمپ عکسونه به وسوځوي. د پاکستان دوه مخې دولتي ادارې (پوځي او ملکي) به هم له خلکو سره همغږي وکړي او له موضوع څخه به  سياسې ګټه واخلي.

دوه يا درې کاله مخکې اسرائيلي رسنيو د اسرا ئيلو د دفاع د وزارت يو خبر خپور کړی و. په خبر کې څرګنده شوې وه چې اسرائيل له شپږو اسلامي هيوادونو سره نظامي اړيکي لري چې پنځه يې د منځني ختيځ عرب هيوادونه او يو يې پاکستان دی. يوه مياشت دمخه د اسرائيلو صدراعظم, نتانياهو, وويل چې د سعودي عرب په ګډون ځينې اسلامي هيوادونه له اسرائيلو سره پټ اړيکي ساتي چې لامل يې له ايران څخه د ګډ خطر احساس توجيه کړ. پاکستان به هرومرو له اسرائيلو سره د پټو اړيکو درلودونکو هيوادونو په کتار کې وي.

کندهار له بلې زاوې څخه

 

د روان ۲۰۱۷ کال د ډېسمبر په دوهمه، د ولسمشر غني په مشرۍ د افغان مرکزي حکومت یو شمېرمخالفینو تاریخي ښارکندهار کې غونډه جوړه کړه. دې غونډې لپاره دغه ښارځکه ټاکل شوی وو چې کندهار د نوي افغانستان د بنسټ اېښودونکی لوی ټولواک احمدشا بابا او میرویس نیکه یا په بله وینا د افغانانو د واکمنۍ تاریخي پلازمېنه او بلخوا په خرقې مبارکې سره د افغانستان د ډېرسپېڅلی ځای نوم دی.

د حکومت مخالفینو غوښتل، دا ځل د منځمهاله حکومت او یا لويي جرګې په نوم یو بل تورسقاوي بغاوت د کندهارښار له تاریخي او عقیدوي اهمیت څخه په ناوړې ګټې سره، د افغان مرکزي حکومت په وړاندې راوپاروي.

د دې مخالفینو مرکزي کړۍ لکه عطا نور، دوستم او محقق چې انقره کې يی د هېواد ژغورنې ټلوالې په مټ، حکومت سره له مخالفت او ډغرو څه تر لاسه نه کړل او کابل کې يي یوه غونډه هم راونه شوه بللی، په دې لټه کې شول چې د پخواني ولسمشر حامد کرزي پلویان، له حکومته په فساد او خیانت رټل شوي او استفراغ شوي کسان او د کندهار ښار تاریخي ارزښت خپلو شومو موخوته د رسېدا لپاره د یوې وسېلې پتوګه وکاروي. نوموړې ټلوالې دا هڅه هم وکړه چې په داسې غونډو سره کندهار ښار د درانو او غلجو افغانانو ترمنځ، پخپل اند د اختلافاتو د راټوکولو لپاره یو ځایګی هم وګرځوي!

د حکومت په مخالفینو کې د عطا نور، دوستم او محقق ټلوالې او هغې ته نږدې رسنوالو او قلموالو د کندهار غونډې تر جوړېدو مخکې دا پروپاګنډه هم کوله، که چیرې مرکزي حکومت غونډه جوړېدو ته پرينږدي، د حکومت مخالفین لکه عطا محمد نور به د بلخ ــ کابل لار، ظاهر قدیر به د جلال اباد ــ کابل لاراو جنرال رزاق به د کندهار ــ کابل لار د مرکزي حکومت په وړاندې وتړی. دوی دا ډنډروه هم خپروله چې دوی چمتو دي چې د مرکزي حکومت په وړاندې په بلخ، هرات، کندهار او ننګرهار کې بېلابېلې خپلسرې واکمنۍ رامنځته کړي او مرکزي حکومت رانسکور کړي.

کندهار کې د تور سقاوي بغاوت د راپارولو لپاره، د عطا نور او دوستم هڅو هغه مهال نور هم زور واخیست چې د افغان ملت د ګوند د یوې برخې مشر انوارالحق احدی، د عطانور د کتلو لپاره بلخ او د عبدالرشید دوستم سره د خبرو اترو لپاره انقرې ته سفر وکړ. په پورته اجندا ښای د کندهارغونډې جوړېدا په همدغو سفرونو کې غوټه شوې وي او وروسته د پخوانی ولسمشر حامد کرزی تر سترګو تېره، تایید او بیا د پلیتوب لپاره وړاندې شوې وي.

اوس چې دا غونډه د عطا نور او د دوستم د زوی باتور له ګډون پرته جوړه شوې او حکومت ته يی خپل پنځه فقره یز پریکړه لیک وړاندې کړی، له هغه څرګندیږي چې غونډه خپلو موخو ته په رسېدو کې پاتې راغلې.

موجوده حکومت چې په ټولټاکنو کې رامنځته شوی، د خپلو ټولو ښېګڼو او بدګڼو سره باید ټاکلې موده بشپړه کړی. په دې موده کې د منځمهاله حکومت، دودیزې لويي جرګې اویا کودتاوو په بڼه د حکومت بدلول، سربېره پر دې چې ناقانونه بلل کیږي، ناشونی هم دی.

نن چې ټول د کندهار ارزښت ته قایل دي، راځۍ چې کندهار ته د مرکزي حکومت په وړاندې د نسکورولو د هلو ځلو پرځای، د هغه ریښتیني تاریخي او ملي ارزښت ته پنا یوسو.

څونه ښه شول چې د عطا محمد نور، دوستم، اسماعیل خان او دوی ته ورته کسان نن ټول په دې فکر کې شول، چې کندهارښار د افغانستان په برخلیک کې مرکزي رول لري. تر پرونه پورې، داسې کسان نه یوازې له کندهاره بلکې له افغانستان منکر وو. کندهار چې د نوی افغانستان بنسټ، د لوی احمدشا بابا او میرویس نیکه په لاسونو هلته يی اېښودل شوی، هغه مهال د پرمختللي، یو موټي او بشپړ افغانستان په بیا ودانۍ کې مرکزي رول لوبولي شي چې بیرته د افغانستان پلازمېنه شي. د عطا نور، دوستم او نورو مخالفینو وروستي اقدام دا وښوده چې کندهار د افغانستان تپنده زړه دی. خو کندهار باید د افغان حکومت په وړاندې د توطیو او کودتاوو لپاره ونه کاریږی، بلکې بیرته باید د افغانستان پلازمېنه شی، چې وار بیا د افغانانو د یوميټوب مرکز وګرځي.

نن چې ټول افغانان په دې راضي دي چې کندهار د افغانستان په بیا سمبالښت کې مرکزي رول لري، د عطا نور پلویان  هم وايی« تجربه اثبات کرد قندهار (نه پنجشیر وبلخ) همچنان برای ثبات افغانستان قدرتی تعیین کننده دارد. این به معنای آن است که فارمول سنت سیاسی کارآیی خود را حفظ کرده است. اریايي بریښناپاڼه»

نو راځۍ چې د کابل پرځای يي بیرته د هېواد پلازمېنه کړو.

له دې وروسته باید کندهار ته له دې زاوې وګورو!

د ۲۰۱۷ کال د ډېسمبر ۵ مه

سرلوڅ مرادزی

ساد او(فاسد چارواکې)

 

نصیراحمد (څپاند )

څرنګه چی هیوادوالو ته بهتره معلومه ده فساد زمونږپه هیواد کې ورځ تربلی خپلی ریښې غزوی او پیاوړي کیږی او ټولی اداري اوس په دغه کرغیړنه  پدېده اوافت اخته دی.او هرڅوک دولسمشرنه نیولی ،والی، وزیر، وکیلان ، قاضيان ،څارنوالان او ترعاموخلکو پوری دفساد ناري وهی.حتاپخوانی ولسمشر کرزی فرمایلي وو:« پیسې چې پټوﺉ بهر ته یې مه وړﺉ بلکې دلته پرې کور جوړ کړﺉ.» دې خبرې ته نغوته وشوه خو عملی کار پکې ونه شو. د نړیوالې ټولنې ملیاردونو ډالرو افغانستان جوړوای شوای خو فساد یی مخه ونیوله.زمونږهیوادوال او یوشمیرکارپوهان په دې باور دي، چې په افغانستان کې تر یوې لسیزې جګړې او د نړیوالې ټولنې د ملیونو ډالرومرستوله مصرف سره سره، داهیواد داداري فساد په ګودال ډوب دي، فسادیوله هغومشکلاتواوستونروڅخه دی چی زمونږ دهیواد وګړی، حکومتی ارګانونه اواداری ورسره لاس او ګریوان دی. هغه چی وایی چرته چی اداره ده هلته اداری فساد دی فساد د انسانی ټولنی اقتصادی ، ټولنیز او سیاسی پرمختګ او پراختیا یی ستونزو سره مخامخ کړی عایداتی سرچینی یی تالان وی او حکومتی سیستم زیانمن کوی. دیوهیواد د نا کراریو دلاپراخیدواود اقتصادي پرمختګ په وړاندې د لوی خنډ سبب ګرځي.ګرانو هیوادوالو مخکی له دی چی په هیواد کی دموجوده فساد په هکله خبری وکړو غواړم دپوهانو له نظر فساد څه شی دی  تعریف کړو ،ترڅو زمونږځوان نسل دغه  شومه پديده اوناوړی عمل لا ښه وپیژنی او ځان ورنه وژغوری.

فساد څه شي دي؟

دترانسپرنسی انټرنیشنل اداره ،فساد هغه څه ته وایي چه دورکړل شوی قدرت نه دخپلوشخصی ګټو په منظور استفاده وشی او په ورسپارل شوي کار کې تر70٪سلنه کمې چارې ترسره کړي او یا ورسپارل شوي مصارف ونه کاروي.

مونتیسکو وایي: فساد یعنی دیو ښه نظام انحراف او دیو شیطاني نظام جوړیدل ، له فوانینو او اشولو سرغړونه هم فساددۍ.

دموقف څخه  ناوړه استفاده اوګټه اخیستل  دیو فرد، ډلې یاسیاسي ګوندپه ګټه دعامه ادارې بدلول هم فساد دی. دپیسو په وړاندې غیرقانوني اجرآت (رشوت)، دعامه شتمنۍتوتالان(اختلاس) دخپلوانومقررول( صوابط په روابطو بدلول)، بې کفایتي ، دمجربو کدرونو او مسلکي پوهې نشتوالی،ټیت شخصیت (ناوړه کرکتر) ټول دفساد ډولونه دي.

د فساد معنی او مفهوم :
فساد په لغت کی ویجاړولو، ګنده ګی او تباهی
او په مفهوم کی ویجاړونکی اوماتونکی پدیدي څخه عبارت دی چی د هغی پواسطه یوشی ماتیږی، کیدای شی چی دا ماتیدونکی شی اخلاقی ارزشونه وی، یاهم ټولنیز اساسات وی یاهم اداری اصول وی.

فساد هغه پدیده  ده نړیوال بانک فساد په لاندی ډول تعریفوی:
ددولتی صلاحیتونو او امکاناتو او عمومی قدرت څخه سؤ استفاده د شخصی او خصوصی منافعو د تامین لپاره عبارت دی له اداری فساد څخه
.
د ویبستر
Webster د لغاتونو قاموس اداری فساد داسی تعریفوی:
اداری فساد عبارت دهغه نامشروع ورکړی(تحفی) څخه دی چی یو شخص ته ددی لپاره ورکول کیږی چی د خپل ورسپارل شوی وظیفی څخه تخلف وکړی
.
د نړیوال شفافیت سازمان اداری فساد داسی تعریفوی
:
د ورکړل شوی صلاحیت او قدرت څخه سؤ استفاده د شخصی منافعو د تامین لپاره
.

سامویل هانتینګتون بیا اداری فساد داسی تعریفوی:
اداری فساد د عامه اداری د کارکونکو هغه رفتار ته وایی چی دخپلو شخصی او خصوصی منافعو لپاره منل شوی اصول او قواعد تر پښو لاندی کوی
. (محمد ظهور پوپلزی لیکنه (

داداري فساد عوامل :

په خواشینی سره باید ووایوو چی زمونږ په ګران هیواد افغانستان کی له پیړیو راهسی بی وزلی ، سیاسی او نظامی کړکیچونو ترڅنګ دځوانانو اوزګارتیا حاکمه ده ،همدارازپه نوروپوری تړلی اقتصاد، د مادیاتو رواجول ، ملي ګټوته ژمن سیاسی ګوندونونه شتون، په اداراتو کی دشفاف مالی، لوژیستیکی سیستم اودمتوازنه معاش او ترفعیاتوورکولوترڅنګ په اداراتو کی دمکافاتو او مجازاتو سیستم نشتون سره دمسولیت  ترڅنګ صلاحیت ورکول چی ددی اصل څرک هم نه لېدل کیږی او نه په پام کی نیول شوی ، دمعاشاتو دویش غیرعادلانه سیستم (یوته په ډالرو معاش ورکول کیږی او بل ته په افغانیو او یو بل ته  دCBRمعاش اویا هم Super skillدمشاورانو خواستثنایی مسله ده همداراز په اداراتو کی ضوابط اوروابطو ته ترجه ورکول او داستخدام اوګمارنې ناقص سیستم  په مقررې او برطرفې کې د شایسته سالار نظام نه شتون په ورسپارل شو چاروکی بی تفاوتی ،د بروکراسي نظام ټینګښت له رسمي صلاحیتونو څخه ناوړه استفاده کول ، تخصصي چاروکې دمعلوماتو نشتوالي او دمهارت ټیټوالی، قانون نه پلي کیدل او هغه حوک جی دفساد اومفسیدینو پر ضد مبارزه کوی دحکومت لخوا ډیر زر په کور کېښنول کیږی او له دندی شړل کیږی چه ښه مثال یی دننګرهار ولایت دملی امنیت ریس چی خلکو او ملي ګټو ته ژمن شحصیت ودفساد پرضد مبارزه اود هغه لخوا دمفسېدینو نیول او دحکومت لخوایی په  ځای ددی چی ملاټړی وشی په بیړه سره له دندی لری کول ، دهمغږی نشتون والی دیوبل په چاروکي دبیلا بیلوارګانونو مداخله په اداری تشکیل کی غیرضروري زیاتوالی او کموالی بهرنېوهیوادونو ته دکدرنو تګ او دمغزونو فراراو سیاسی فشارونه دفساد عمده او اساسی عوامل  شمیرل کیږی.

داداری فساد مخنیوی:  که څه هم افغان ولسمشر محمد اشرف غني هم په دې برخه کې ځینې مهم ګامونه واخیستل، نوموړي د افغانستان د جمهور ریس په توګه د ټاکل کیدو په لومړیو کې د کابل بانک د ستر مالي فساد د دوسیې د څیړلو فرمان صادر کړ، په دې برخه کې ځینې کارونه ترسره شول، د کابل بانک  له پوروړو څخه ډیر پورونه بیرته ترلاسه شول. حکومت ، ولسونه ،ملی شخصیتونه او دینی علما د خلکواو ولسونو تر څنګ دولتی مامورینو ته عامه پوهاوي او سیاسی پوهه ورکول، همداراز هغوی ته دسالمې ادارې اصول ورو پيژندل، دهغوی دپاک ضمیراو وجدان راویښول، دمدني ارزښتونو معرفي او ترویج، ملی ګټو ته دژمنتیا ،له ټولنی ،بشریت او هیوادسره دمينې او وفاداری روحيې پیاوړي کولو،دشکایتونواوریدل ، په نورانتقال کولو ترڅنګ پرځان دانتقال منلو فرهنګ دودول ، داخلی نظارت ، دوړتیا په نظرکې نیولو ترڅنګ د مدیرانو اوهمکارنو ترمینځ دغروراو عزت نفس پیاوړي کول. په اداراتو کی دضوابطو او روابطو پرځای وړکدرونو ګمارنه اوکاراهل کارته سپارل  تعلیم یافته ،صادقو او تجربه دارو اشخاصو استخدام هم د اداري فساد په له منځه وړلو کي مثبت رول لوبولې شی، ددیموکراسی له ټولو اصولواو پرنسیپونو څخه پرځای او مثبته استفاده کول.،ځوانانوته دروزګاراودندوزمینه برابرول.د فساد پر ضد د مبارزې په برخه کي فعالیت کونکې اداروهمږغي کول. ددولت لخوا سیاسي، ټولنیزاو اقتصادي شرایطو ته په کتو داسي میتودونه ،طرحو او استراتیژی  جوړول چی د اداري فساد په له مینځ وړلو کی ګټور وی.

په نړۍ کی هغه ملکونه چی تر ټولو پکی اداری فساد زیات موجود دی ، د جنوبی آسیا یو شمیر ملکونه دی او افغانستان په نړۍ کی دریمه درجه ملک دی چی پکی اداری فساد زیات دی.

د فرانسې خبري اژانس د یو شمېر کارپوهانو په حواله لیکلي دي، چې په افغانستان کې موجود اداري فساد د مخدرو موادو قاچاق ته لاره پرانیزي او افغانان دې ته اړباسي چې د طالبانو خواته ورشي او دا دوه خبرې په دې هیواد کې د بې ثباتۍ عمده سرچینې دي.

د اسیا فونډیشن موسسې دیوی د نظر پوښتنې په نتیجه کې وویل چې د افغانانو لپاره د تشویش وړ دریمه ستره مسله داداري فساد موجودیت دي. د دې سروې پراساس، افغانان د طالبانو له حملو، بې کارۍ او د اداري فساد له موجودیت څخه تر بل هرڅه ډیر ځوریږي.

په کال2013 کی د فساد او مفسدو ګیدړانو پرخلاف دچین مبارزه:

پنځه کاله وړاندي دچین حکومت دمفسد چارواکو چي په فساد کې ښکېل واو بهرملکونو ته په تیښته  کې بریالی شوو دملي امنیت وزارت لخو ا دفساد په ضدد ((ګيدړدښکار عملیات )) په نوم عمليات د نړۍ په ۱۲۰ هیوادونو کې پیل کړل چی تراوسه 1.3 میلیونه فاسد چارواکي نیولی دی  حتی ددغه هېواد په مشهور او لوی ښار چونګ چينګ کې د کمونېست ګوند مشر سون جينګچای هم د فساد په تور نیول شوي دی نيول شويو کسانو لويه برخه په ايټاليا، يونان او بلجيم هیوادونو نه وو. کله چی پینګ په کال2013 زیږدیزکال کی واک ته ورسیدو دفساد پرضد یی جدي مبارزه پیل کړه او ژمنه یی وکړه ترهغه به یی مبارزه دوام ولری ترڅو دفساد جرړې یی ایستلی نه وي. (مسیرورځپاڼه)

سعودی هم د مفسدو ګیدړانو پرخلاف هم مبارزه پیل کړه.

په سعودي عربستان کې د فساد ضد مبارزې جرګه ګۍ په غوښتنه د دغه هیواد ۱۱ شهزادګان، څلورد اوسني حکومت او په لسګونو پخواني وزیران نیول شوي دي. العربیه تلوېزون وايي، دا تورن کسان د محمد بن سلمان په امر نیول شوي دي. په نیول شویو کسانو کې پېژندل شوی سعودي میلیاردر ولید بن طلال هم شته چې په سیاسي ډګر کې هم مطرح کس دی. د اسامه بن لادن د ورور او په ریاض کې د بن لادن د مالي بنسټ د مشر نوم هم په نیول شویو کسانو کې شامل دی. له بلې خوا د سعودي دولتي خبري اژانس وايي، د دغه هیواد پاچا سلمان د ملي ګارډ مشر شهزاده متعب بن عبدالله او امیر البحر عبدالله بن سلطان بن محمد ال سلطان له دندو لرې کړي دي. شهزاده متعب د پخواني پاچا عبدالله زوی او د هغه د کورنۍ وروستی غړی و چې تر ټولو لوړه څوکۍ یې درلوده. محمد بن سلمان د سعودي عربستان ځوان ولیعهد دی، په دغه هیواد کې یې د سمون هڅې پیل کړې دي. شهزاده محمد بن سلمان چې د دفاع وزیر هم دی، اوس د دغه هیواد پر ټولو امنیتي ځواکونو واک لري.

دچین او سعودی هیوادنو دفساد او مفسیدونو پرخلاف میارزه ته په کتلو سره چون زمونږ هیواد هم دفساد دناوړپدیده سره مخ دی باید زمونږ هیواد کې هم باید فاسدو ګیدړانو دنیولو لپاره ((دفاسدو ګیدړانودنیولوعملیاتو)) ترعنوان لاندي یوه جامع مبارزه ته اشد ضرورت دی ترڅو زمونږ ټول دولتی واحدونه ، ارګانونو او عایداتی سرچینی تري پاکی او په امان کې شي او همدارنکه هغه فاسد ګیدړان چی دولتی مځکی ،دخلکو عامه شتمني یی لوت کړی همدارنګه هغو مفسدو ګيدړانو چی په ملی هویت تذکرو کې دافغانیت او اسلامیت دکلمو سره حساسیت ښودلې او  پرخلاف رایه ورکړي . همدارازدکابل بانک او دملی اردو دسرتیرو داعاشه ، اکرامیه ،معاش او دتقاعد  یی لوټ او غلاکړی او خپلې شخصي ګټې یی ملي ګټونه غوره ګڼلې، د ملت شتمني یې لوټلې، له خپلې دندې یې ناوړه ګټه پورته کړې په دولتی ادارو کي یی په ښځنو جنسي تیری او یا جنسی زورونه کړی او د خپلو شرمناک اعمالو د پټولو لپاره یې بیلابیلې لارې کارولې دي دبیت المال پیسې یی بهرملکونو ته وړی ونیول شی او دقانونو منګولوته وسپارل شي.

پايله: په پایله کي دا ویلي شو، چي فساد هغه ناروا شومه پدیده ناوړي عمل اوکړنه ده، چي په یوه ټولنه کي منل شوي ملی ارزښتونه،اوملي ګټۍ، اقتصادی ، ټولنیز پرمختګونه او بنسټونه ویجاړوی او ځای یې وحشت، تباهی ،بیوکراسی،انارشیزم او کړکېچونو او بهرینو هیوادونو فرهنګی یرغلونو او سیاسی مداخلو ته پریږدی.

زمونږ ګرانه  هیواد فغانستان د پرمختګ په حال کې یو هیواد دی او د افغانستان اسلامی جمهوری دولت بایدهڅه وکړی چه د هیواد د اقتصادي بنسټونو د پراختیائی پلانونو د طرحی او تطبیق له لاری د خلکو د سوکالی اوهوسا ژوندانه لپاره زمینه برابره کړی.اوهمدارنګه دفاسدو ګیدړانو سره دمبارزه په خاطر یوه جامع برنامه او کړنلاره جوړه کړی ترڅوټولنه دمفسیدینو څخه پاکه کړی.

دا موخه هغه وخت ترلاسه کیدای شی چه د یوی ښی او له فساد  څخه پاکې حکومت والی زمینه را مینځ ته راشی او دا نه یوازې د افغانستان د دولت موخه ده بلکه د فساد په ورکېدو کي مهم رول خپله افغانان او تر څنګ یې د حکومت رهبري  نړېوالې ټولنې په مرسته لوبولی شی تش په شعار نه کیږی او نه شعاری مبارزه دحل لاره ده  بلکي عمل غواړی  ترڅو دا  شومه او ناوړي پدیده له منځه ویوړلی شی.

 

سرچیني او اخذونه:

بی بی سی ویبپاڼه

مسیر ورځپاڼه

ټول افغان

اداره اومنجمنت دټولو لپاره کتاب(د خان اغا شینواری ژباړه)

یاغي ترهګر (د ع. علیمي لیکنه ـ نېټه: 08.01.2015)

څلورمه برخه:
ددې لپاره چې پنجاب د پښتنو پر سیمو د پوځی عملیاتو لپاره عامه ذهنیت د ځان پلوی کړي د انګیزو پنځونې ته اړتیا لري. آي اِس آي د انګیزه يي پېښو په زیږونه کې له پوره بيرحمۍ نه کار اخلي. هغوي چې تر پېښو وروسته د طالبانو د ویاندانو په توګه د رامنځته شویو غمیزو مسئولیت پر غاړه واخلي د هویت جوتونه (ثابتونه) يې اسان کار نه وي. تېرکال (۲۰۱۴ ز) په وزیرستان کې د پوځي عملیاتو د پیل انګېزه، د کراچۍ پر هوايي ډګر د جون د میاشتې غلچکي برید وزیږوله. په برید کې الوتکو ته زیان نه و اووښتی، خو له بده مرغه بېګناه ملکیان له مرګ ژوبلې سره مخامخ شوي وو. اوس یو ځل بیا د ۲۰۱۴ کال د ډسمبر د میاشتې په ۱۶ نېټه په پيښور کې د پښتنو افسرانو د زامنو پر ښوونځي باندې وحشیانه برید، پر نورو قبایلي سیمو او د څارګرې ادارې له ولکې څخه د وتلو یاغي «ترهګرو» د ځپنې او اعدام لپاره د انګېزې زیږولو په موخه ترسره شوی دی. د اعدامیدونکو په نوملړ کې تر ۵۰۰ زیات یاغي شوي طالبان شامل دي چې په سر کې به یې لطیف الله محسود وي.
د پيښور پر ښوونځي باندې د وروستي برید بله موخه له پوځی امرونو څخه د پښتنو افسرانو او سرتېرو د سرغړونې مخنیوی او د پنجابي سیاست پر ګټه د هغوي د احساساتو بدلون دی. په پوځ کې پر کار بوخت پښتانه پوهیدلي وو چې د ترهګرۍ تر نامه لاندې جنګ د پوځی ادارې په لاس کې د پښتنو د ځپنې وسیله ده. یو د سترګو لیدلی حال وايي چي د وزیرستان په پوځي عملیاتو کې له ځمکې او هوا څخه د بېګناه ملکي وګړو د کورونو وحشتناکې بمبارۍ او د ښځو، ماشومانو او سپینږیرو د وژنې د یوې صحنې لیدنه لامل شوه چې یو پښتون افسر د خپل ټوپک ججوره پر خپله سینه تشه کړي او ځان ووژني. د پنجاب پوځي واکمن موخو ته د رسیدنې لپاره له هر ډول وحشت څخه کار اخیستنه روا بولي او د انساني ترحم او اخلاقي معیارونو پروا نه کوي. د پاکستان د زېږد په لومړیو کلونو کې د پرنګي ځایناستو پنجابیانو د پښتنو په ځپنه کې د انګیزو جوړونې اړتیا نه لیدله. د بېلګې په توګه، د بابړې ټولوژنه د پنجابي پوځ یو ترهګریز عمل و چې له انګېزې پرته په ډېر وحشت تر سره شو. د ۱۹۴۸ ز کال د اګست میاشتې په ۱۲ نېټه، د چارسدې په بابړه کې د خدايي خدمتګارانو پر سوله ییزه غونډه پوځي برید ۸۰۰ بېګناه پښتانه شهیدان کړل او مړي او ټپیان سیند ته وغورځول شوو.
همدا اوس پنجاب د ترهګرۍ د جنګ تر نامه لاندې، د انګیزو تر پنځونو وروسته، د پوځي عملیاتو له لارې، لاندینیو لنډمهالو موخو ته ځان رسونه په پام کې لري:
۱ ـ غواړي د پښتنو په روحي او جسمي ځپنې سره هغوي اړ کړي چې د خپلې ژبې او ملي هویت مفکوره هیره کړي او د آزادۍ لپاره د وسلوالې مبارزې د لارې د غوره کولو احتمال له منځه یوسي.
۲ ـ د دیورند تر کرښې پورې د پنجاب حاکمیت ټينګ او د دیورند پر کرښه پوځ ځای پر ځاي کړي.
۳ – په پنجاب کې د هغه سیاسي بحران مخه ونیسي چې د عمران په مشرۍ د انصاف ګوند او د طاهر القادري په مشرۍ د عوامي تحریک ګوند د پلویانو لاریونونو رامنځته کړي دی.
۴ ـ د هغو جنګیالیو پښتنو بندیانو د اعدام کار اسان کړي چې د پنجاب د اصلي څیرې تر پيژندنې وروسته د څارګرې ادارې له ولکې وتلي یاغیان دي.
په پښتونخوا کې د پنجاب د وروستیو پوځي عملیاتو لپاره د وخت انتخاب هم د پام وړ دی. په وزیرستان کې عملیات په داسې وخت کې پیل شول چې په افغانستان کې د جمهوري ریاست لپاره د ټولټاکنو د پایلو پر سر د دوه ټاکنیزو ډلګیو تر منځ ناندرۍ د کړکیچ پر خوا روانې وې. اوس (د ۲۰۱۵ کال پيل) د پښتونخوا په نورو سیمو کې پوځی عملیات په داسې وخت کې پر مخ ځي چې له یوې خوا د پنجاب د پوځ په ملاتړ د کونړ ولایت د دانګام پر ولسوالۍ یرغل شوی او له بلې خوا د افغانستان «ولسمشران» د کابینې جوړولو پر سر په لانجو کې ښکیل دي.
د ټولټاکنو د پایلو د اعلان په لانجه کې بهرنیان دخیل وو. شونې ده چې اوس هم د وزیرانو د پيژندنې په ستونزه کې بهرنیان دخیل وي او پروسه به تر هغې ځنډوي چې پنجاب په خلاص مټ لنډمهالو موخو ته ورسیږي.
د افغانستان واکمنو ته په کار دي چې د پښتونخوا د پښتنو د ځپنې په چاره کې له پنجابیانو او د افغانستان له نیواکګرو سره همغږي نه شي.
د پنجاب پوځي اداره د ګڼشمېر غولیدلو پښتنو یاغیتوب له ویرې او ډار سره مخامخ کړې ده. د اسلام اباد وسمهالي پوځي عملیات د خپلو ګټو د خوندیتوب لپاره دي، نه د افغانستان له سولې او ثبات سره د مینې په خاطر! که افغان واکمن په دغه حساس پړاو کې د پنجاب پر مکارۍ وغولیږي او د کوم امتیاز ورکړې ته غاړه کښيږدي، افغانان به يې هیڅکله و نه بخښي.
یو پوه ویلي دي: « که څوک مې یو ځل وغولوي پر هغه لعنت، که دوهم ځل مې وغولوي پر ما لعنت!»
پاي

سړه جګړه د چا په وینا پیل او د چا په وینا پای ته ورسېده ؟

لیکوال نورالحق ن. څلی

راځئ چې د « سړې جګړې » منشا راوسپړو ، تر څو پوه شو چې آیا دا هسې تصادفي پېښه شوه او که د کوم چا ښه سنجول شوی سیاست و ؟
« وسپنیزه پرده » د ادبي استعارې په توګه آن د بابیلون په تلمود کې هم کارول شوې ده . دغه ګړنه د بېلا بېلو ژبو په ادبي لیکنو کې د یوه عصر د پای او یا د یوې تړل شوې جیوپولیتکي پولې د ښوولو په مانا راغلې ده . خو د سړې جګړې په دوران کې دغه اصطلاح ټولو ژبو په نوي مفهوم سره خپله کړه .
ونستون چرچل د ۱۹۴۶ کال د مارچ د میاشتې پر پنځمه نېټه ، د امریکا متحده ایالاتو د میزوري ایالت په « وېستمينستر کالیج » کې یوه وینا وکړه چې تاریخ « د سولې طاقت » په نوم ثبت کړه .
په دغې وینا کې ځینې داسې عبارتونه وو لکه « ځانګړې اړیکې » ، « د سولې طاقت » او « وسپنیزه پرده » چې په امریکا او لوېدیزه اروپا کې یو دم عام شول او په چټکتیا سره یې عام ذهنیت تر اغېزې لاندې راوست . د یادولو وړ ده چې د دغې وینا غونډلې او مفاهیم په یوه ځانګړې سبک اوډل شوي دي . وینا تاو شوې بڼه لري . د انګلوساکسون د اصالت او رسالت په اړه یې خبرې رڼې او ډانګپېیلې دي .
په زړه پورې خبره دا ده ، کله چې چرچل دغه وینا کوي ، نور د انګلیس صدراعظم نه دی . يواځې په پارلمان کې د مخالف ګوند مشر دی ، خو د امریکا د برحاله اولسمشر هري ترومن په بدرګه دغې غونډې ته ورځي .
چرچل د خپلې وینا په یوې برخې کې وایي : « د اروپا په منځ کې ، د بالتیک له شچچین [ پولند ] نه د ادریاتیک تر « تریسته » [ ایتالیا ] پورې یوه وسپنیزه پرده ځوړېدلې ده . د دغې پردې تر شا د مرکزي او ختیځې اروپا د ډېرو پخوانیو هېوادونو پلازمېینې پرتې دي . د وارسا ، برلین ، پراګ ، وین ( ویانا ) ، بوداپست ، بلګراد ، بخارست او صوفیه په شان ښارونه او د هغو د شا و خوا اوسېدونکي په هغې سیمې کې پراته دي چې زه یې باید د شوروي د نفوذ سیمه ونوموم . دغه ښارونه او اوسېدونکي یې نه یواځې په یوې یا بلې بڼې د شوروي تر اغېزې لاندې دي ، بلکې تر ډېره او په ډېرو حالاتو کې د مسکو تر لا ډېرېدونکي کنترول لاندې دي . یواځې آتن – یعنی یونان له خپلو تل پاتې ویاړونو سره آزاد دی چې د انګلیس ، امریکا او فرانسې تر څارنې لاندې د انتخاباتو له لارې ، خپل راتلونکی برخلیک وټاکي . تر روسي کنترول لاندې د پولند حکومت هڅول کېږي چې پر المان باندې ډېر ناسم یرغلونه وکړي او په میلونونو جرمنان چې ویرناک شمېر یې چا په خوب کې هم نه وو لیدلی ، په ډله ییزه توګه شړل کېږي . کمونیستي ګوندونه چې د ختیځې اروپا په هېوادونو کې ډېر کوچني وو ، د هغوی د رښتیاني ځواک نه لا زیات د شهرت او ځواک خاوندان شول . دغه ګوندونه هڅه کوي چې هر چېرې استبدادي کنترول تر لاسه کړي . پولیسي حکومتونه کابو په هر حالت کې برلاسي کېږي ، تر اوسه پرته له چکسلواکیا نه ، بل چېرې رښتینې دموکراسي نشته » . ( ۱ )

د چرچل خبرو کې مونږ هغه څه وینو چې د سړې جګړې په ټوله دوره کې د لوېدیځ بلاک د تبلیغاتو اساسي تومنه وه . دغه شان تبلیغات هغه وخت پای ته ورسېدل کله چې د ختیځ بلاک ړنګ او لوټ شو او د امریکا په همغه « وېستمنستر کالیج » کې ، چېرې چې چرچل سړه جګړه اعلان کړې وه ، دا ځل ګرباچوف اعلان وکړ چې سړه جګړه پای ته ورسېده او اوس د « نوي نړیوال نظم » د ټینګښت وخت دی . څه فکر کوئ آیا دا هسې تصادفات دي او یا د کوم یوه پټ ځواک پلان شوی سیاست دی چې ټولې پېښې له یوه مرکز څخه منشا واخلي او بېر ته همغه مرکز ته ور وګرځي ؟
په هر حال ، هغه انځور چې چرچل د وسپنیزې پردې تر شا د کمونیستي هېوادونو په اړه ورکړی دی بېخي سم دی ، خو د وسپنیزې پردې دا بلې خوا ته پراته هېوادونه هم ورته حالت درلود . یواځینی توپېر په شعارونو او د سیاسي لوبغاړو په څېرو کې وو . د پردې یوې خوا ته د سوسیالیزم په نوم د مسکو اراده تحمیل کېده ، دا بلې خوا ته د دموکراسۍ په نوم د انګلوساکسون ( لندن او واشنګتن ) اراده تپل کېده . نور اولسونه په دواړو خواوو کې بې واکه وو . دغه تریخ واقعیت هغه وخت ښه جوت کېږي ، کله چې په لوېدیزه اروپا کې د انګلوساکسون د « ګلادیو عملیات » را وسپړو .
دا چې چرچل په خپلو خبرو کې یونان د یوه آزاد هېواد په توګه راښیي او د انتخاباتو خبره کوي ، راسپړلو ته اړتیا نلري ، ځکه په تېرو لیکنو کې دغه مسئله د بسنې تر کچې روښانه شوې ده .

د سړې جګړې د پای ته رسېدو په وینا کې « د نوي نړیوال نظم » خبره ډېره مهمه ده . پوښتنه پیدا کېږي چې دغه نوی نړیوال نظم څه شی دی ؟ څه غواړي ؟ د چا اجندا ده ؟ او لوبغاړي یې څوک دي ؟ له دې چې دا ډېر لوی بحث دی نو ورڅخه تېرېږو . خو دومره باید وویل شي چې دغه « نوی نړیوال نظم » د هغو پلان دی چې د نړیوال سیاست او اقتصاد اصلي مراندې د دوي په واک او چوپړ کې دي . نن ورځ په نړۍ کې د جګړې او سولې خدایان همدوی دي .
پدې اړه چې دغه انګلوساکسوني ځواک څه غواړي ، هیله ده په راتلونکې کې یو ځانګړی بحث ولرو . که چېرې لږ ځير شو د سړې جګړې په پای ته رسېدو سره مونږ په نړیول سیاست کې داسې نښې نښانې وینو چې د « نوي نړیوال نظم » په پېږندلو کې مرسته کولی شي ، د بېلګې په توګه د ډيرو هېوادونو په کورنیو چارو کې لاسوهنې ، د سلامتو هېوادونو نیونې ، لاندې کونې ، بې هویته کونې او د ډېرو لړغونو تاریخي فرهنګونو نابودونې یادولی شو . دا هم باید هېر نکړو چې ټول دغه لاندې شوي هېوادونه د سړې جګړې په وخت کې د انګلوساکسون په چوپړ کې نه وو .
په لنډه توګه که ووایو د نوي نړیوال نظم طراحان او پلویان ټينګ هوډ لري تر څو بشري ټولنه د مېږیانو په سوړه ، یا دا چې انسان په مېږي واړوي . لکه څرنګه چې پوهېږو د مېږیانو سوړه هم د ژوندیو یوه مېنه ده . انسان او مېږی دواړه ټولنیز ژوندي موجودات دي ، دواړه په ټولنه کې ژوند کوي او یواځې پایښت نه لري .
شونې ده چې له چا سره دا پوښتنه پيدا شي چې مېږی کومې ځانګړتیاوې لري چې د نوي نړیوال نظم د طراحانو او مینه والو خوښېږي ؟ په دې اړه باید وویل شي چې مېږی شعور ، اراده او غریزه نه لري خو د خپل وزن شل چنده بار پورته کولی او لېږدولی شي . مېږی هغه بیولوژیکي میکانیزم دی چې له پیدایښت سره پروګرام شوی دی . پروګرام یو الګوریتم ټاکي ، د ميږي بدن یواځې د هغه الګوریتم څخه اطاعت کوي . مېږی هیڅ کار په شعوري توګه نه کوي . مېږی د خپلې ملکې ( واکمن ) لپاره تر مرګه کار کوي او ژمن پاتې کېږي .
اخیست ځای :
( ۱ ) :
www .winston Churchill.org / research / speeches / 1946 – 1963 – elder – statesman
/ 120 – the – sinews – of – peace .