افغانی ټولنه او د ښځو ضد تفکر

حکيم روان

۶/۱۲/۲۰۱۸

په وروسته پاتې دوديزو او قبيلوي ټولنو کې د دې ټولنې د ټولنيزو مناسباتو سره متناسب کلتور هم دوديز او قبيلوي دی .

په ټولو وروسته پاتې ټولنو کې په ځانګړی توګه په اسلامی ټولنو کې د پلارواکی يا پلارسالارۍ غير عادلانه ټولنيز اړيکی حاکم دي . په اسلامی ټولنو کې حتی د اسلام د مقدس دين د ارشاداتو پر خلاف د ښځو پر ضد روحيې د شرم او حيا کرښې له منځه وړي دي . مثلا په اسلام کې (خلق الانسان) ويل شوي دي د انسان کلمه پر ښځه او نر دواړو اطلاق کيږي . مانا دا چې د اسلام له نظره ښځه او نر برابر دی . بيا قرآن وايي چې علم پر مسلمان فرض دی . ښځې او سړي دواړو ته مسلمان ويل کيږي .قرآن نه وايي چې علم پر سړي فرض دی . يا دا چې ( لا اکراه فی الدين ) يانې په دين کې زور نه شته ، خو مجاهد-طالب –داعش د خلکو سرونه ريبي او وايي چې اسلام د شمشېر په زور راغلی دی، بيا د چا سرونه ريبي ؟ په مسلمانو هيوادونو کې د مسلمانانو سرونه ريبي . پوښتنه پیدا کيږي چې مجاهد – طالب – داعش په حقه دي که خدای(ج) ، د هغه رسول(ص) او قرآنکريم ؟  خو زمونږ ملايان له قرآن څخه هم، هغه څه خوښوي او هغه څه انتخابوي چې زمونږ د وروسته پاتې استبدادي تفکر سره برابر وي . مثلا په قرآن کې به د لاس پرې کول او سنګسار وي ، خو مونږ په قرآن کې د بښنې مقام ، صله رحمی ، تعقل ، پوهه او تدبير ، عدل او انصاف او اصلاح کول چې قرآن د همدې د پاره نازل شوی دی چې انسان اصلاح شی ، بيا نه وينو……؟

طالب د قرآن څخه د خپل جهالت د خوښې شيان آخلی او نور هيروي . قصاص مني ، خو هيروي چې حضرت پيغامبر (ص) په خپله آخرينه وينا کې د عرفات پر غونډیۍ مسلمانانو ته په خطاب کې وويل چې انتقام مه آخلی او بښنې ته پر انتقام ترجيح ورکړئ او د ښځو سره ښه وکړئ . خو طالب د اسلام د روح او روان خلاف ، اسلام په قصاص ، دلاسو په پرې کولو، په صحرايي محاکمو ، سنګسار او د ښځو سره په دښمنۍ کې خلاصه کوي .

د افغان ښځو سره د سړيو بد سلوک ، د پوزې او غوږونو پرې کول، وهل ټکول د سړی د وحشت ، بربريت او حيوانيت ثبوت دی ، چې اکثرا په نړيوالو مطبوعاتو کې انعکاس مومي او د افغان انسان انسانيت تر پوښتنې لاندې راولي . دا سړی دی چې د افغانی ټولنې نړيوال هويت ته زيان رسوي . د اسلامه بی خبره او بدمرغه ملا وايي چې ښځې ځکه بايد له کوره راونه وځی چې سړي تحريک کيږي . د ناپوهه ، ړانده او ګوډ ملا نه د تعقل او سالم قضاوت توقع ، د هندو له کوره د قرآن د راوتو توقع ده . کله چې سړی لکه حيوان خپل غرايز کنترول کولای نه شي ، نو لازمه ده چې سړی په کور کينې نه ښځه . د سړي د کمزورتيا ، حيوانيت او وحشت په وجه ولې بې ګناه ښځې محروميت وګالي؟

طالب د اسلام تر نامه لاندې په جومات کې په نمونځ کوونکو انتحاری بريد کوي . روشنفکر د آزادی او دموکراسی تر نوم لاندې د يوې ځوانې ميرمنې مقرری نه شی زغملای او د اسلامی ارزښتونو ، پښتو او پښتونولی پر خلاف د حکومت او خپلې افغانی خور په ادرس بدې ردې آن له کنځلو هم ډډه نه کوي . فکر نه کوي چې ښځه د نارينه مور ، خور او لور ده . پريږده چې د اوږدو پيړيو له محروميت ، تهديد ، توهين او تحقير وروسته په سياسی ، اقتصادی او ټولنيزو چارو کې خپلې انسانی وړتياوې ثابتې کړي . د ښځې ضد شرموونکی طالبی – جهادی سړی سالاره تفکرزمونږ د ټولنې فضا او قضاء په بګنوونکو تيارو پوښلي ده .

زمونږ په ټولنه کې ښځه د سړي د ړانده قضاوت په وجه ، بې له ګناه او اتهامه اسيره ده . افغانان بې له هيڅ دليله په خپلو ښځو اعتبار نه لري ، په کورونو کې يې بندوي او خپلې ښځې په اسارت کې خوندي ويني . دا که د ښځو له پاره ژوند له درد او کړاوه ډکوي ، د سړي له پاره د شرم ځای دي .  د ښځو آزادي او برابري، پوهه او علميت ، په ټولنه کې د وړ مقام تر لاسه کول د ښځو د عزت او عفت بربادي بولي . په دې توګه نيمه ټولنه اسيره او د کور په ديوالونو کې د سړي سالاره ړانده تفکر له پايلې محصوره او بندي ده او په ټولنيز ژوند کې له ګډون څخه محرومه ده . دا محروميت مونږ ته د ټولنې د نيم وجود د فلج په بيه تماميږي . آیا نيم فلج وجود د يوه سالم او پوره فعال وجود نقش لوبولای شی ؟ افغانی ښځې او سړي دا هيروي چې د افغانستان په تاريخ کې کوم سړي د ميوندي ملالې رول لوبولای شو ؟ که نازو آنا او زرغونه آدې او نورې اتلی ښخې نه وای ، سړيو به ميرويس خان ، احمدشاه او شېرشاه سوري ، پير روښان ، خوشال ، آمان الله او پاچاخان له کومه کاوه .

د افغانی ټولنې په څېر ټولنو کې حتی ښځې خپل اسارت په سړي سالارانه ګوډ منطق توجيه کوي او د سړي اسارت خپله قضاء بولي ، مرئيتوب خپله ازلی برخه بولي او ځان ته د انسان په ارزش قايلې نه دي . دوامداره محروميت د سړي سالارۍ ضد انسانی تفکر، د ښځې ذهنيت مريې کړی دی . له دې مرئيتوبه د خلاصون له پاره لازمه ده چې افغان ښځې د نړۍ د ښځو د آزادي غوښتونکو او عدالت پسنده غورځنګونو له تجربو زده کړه وکړي او د مدرنو ټولنو د ښځو په څېر خپل حقوقی شعور لوړ کړي . په دې ټولنو کې ښځې خپل عزت په محروميت او اسارت کې نه ، بلکې په آزادۍ ، حقوقي برابرۍ او د ژوند په ټولو ډګرونو کې په مساويانه سهم او مشارکت کې ويني .

افغانه ښځه بايد خپل شخصيت او انسانی هويت ته درناوی ولري او په ټولنه ، سياست او اقتصاد کې خپل طبيعی مقام تثبيت کړي .

افغان ښځه بايد يواځې د ټولنې د نفوس نيمايي نه بلکه د ټولنې د معنويت او شخصيت نيمايي ، د ټولنې د ارادې ، انتخاب ، تصميم نيونې او واک نيمايي هم شي . ښځه بايد د حکومت ، پارلمان ، عدلی او قضايي ارګانونو نيمايي پستونه ډک کړي . پريږده چې د تنګ نظرو سړي سالاره تفکر لرونکو، د حسودو او بې سودو سړيو زړونه وچوي . نور زمونږ د معصومو او ملائکو په شان پاکو ښځو پر مخونو د تېزابو د شيندلو وخت تېر شوی دی . هغوی چې د افغان با عفته نجونو او ميرمنو په مخونو يې تيزاب شيندل ، زمانې داسې کانې ورباندې وکړې او داسې تاريخ ته مختوری او شرمنده دي چې نن يې خپلې لوڼې په لندن او پاريس کې درسونه وايي او په انګريزی غږيږي او د سفارتخانو دروازې ټکوي .

جهادی او طالبی ناورين د افغان ښځو پر مخ ځکه ښوونځي تړل چې ښوونځيو د ښځو سترګې خلاصولې . ښځو ته يې ددې وړتيا وربښله چې خپل حقوق وپيژني او نور پرې نږدي چې د ښځې په نوم له انسانيت او انسانی حقوقو او آزاديو محرومې پاتې شي .

افغان ښځې بايد د خپلو مبارزاتو په لړ کې د داسې قوانينو په جوړولو بريالی شي چې په سياسی ، اقتصادی، ټولنيزو ، فرهنګی ، دينی او حقوقی ډګرونو کې د ښځو انسانی کرامت ، حقوق او آزادۍ ، فطری استعدادونه او وړتياوې په رسميت وپيژني . قوانين هم په يواځې توګه د ښځو آزادی او حقوق نشی عملی کولای ، ددې چارې له پاره بايد د ټولنې په فرهنګي چاپېريال کې بدلون را منځته شي .د دې ترڅنګ چې افغان دولت بايد په ښونځيو او د زده کړې په بنسټونو کې داسی درسي نصاب را منځته کړي چې د راتلونکی نسل په ذهنيت کې ناوړه دودونه ، بی حقوقي ، بی عدالتي او نابرابري محکوم کړي ، ښځې بايد د عمل ډګر ته راووځي . ځکه د ښځينه ارزښتونو ايجادول په خپله د ښځو کار دی ، سړي يواځې کولای شي د ښځو مرسته او د هغوی له ايجاد شوو ارزښتونو څخه ملاتړ او دفاع وکړي .

افغان ښځه له اسارت نه د خلاصون، ازاديو او انسانی حقوقو ته د رسيدو سخته لار په مخکې لري ، خو لومړی ګام په دې لور کې پر ځان د باور پيدا کول دي . انسان د ټولو بدلونونو ، پرمختګونو ، اختراعاتو او تمدنونو د ايجاد اصلی عنصر دی . ښځه تر سړي زياتې وړتياوې لري . د ښځې رول په ټولنيز ژوند کې د سړي سالاره بنديزونو د اوسپنيزو پردو تر شا هم د سړيو له روله مهم دی .

هيله ده چې د علومو او تکنالوژۍ ګړندۍ او بيسارۍ پرمختګ به د سړيو انحصاري او سړي سالاره غيرعادلانه نقش ته د پاي ټکی کيږدي ، خو د ښځو عدالت غوښتونکی غورځنګ به دا پروسه لا کړندۍ کړي .

زه خپلو افغانو خويندو ته ډاډ ورکوم چې ټول بصيرت لرونکی سړي د دوی د انسانی او برحقو غوښتنو او  مبارزاتو ملاتړ کوي .

ماتې دې وي د ښځې په هنرمندو لاسو کې د منځنيو پيړيو زنګ وهلی اتکړې !

رسوا او نابود دی وي د ښځو ضد او منحط سړي سالاره تفکر !

وياړ دې وي پر افغان ميرمنو !

 له تېرو عبرت، خپله زده کړ ده.

قيوم معلم

آمرحبیب الله خان
۱۹۰۱ تر۱۹۱۹م پوري
هغه خبره دلته صدق کوي، چي زه او ته یې په لیکلو او یادولو کافر کیږو، مګر دوی یې په کولو ښاغلي سوه. پر افغان ولس د واکمن کړه سوي امیر حبیب الله د بد اخلاقیو کیسې ډېري دي، زموږ د شاهانو او اولادو یې بیله ساتیري(عیاشي) څخه بل څه کار نه لاره، داحمدشا بابا زوی تیمورشاه، دسردار پاینده محمد اولاد دوست محمد خان، دعبدالرحمن اولاد لکه حبیب الله خان د محمد نادراولاد محمدظاهرشاه.
تر څو زموږ ولس په علم او پوهه سمبال نه سي، د خپلي پوهي په مټ په یوه ژوندي ملت باندي بدل نه سي، په هیواد کي به د فاسدو، ظلمو، جاسوسو، شتمنو،ټګ ملایان، تعوذ ګرو او لنډه غرو(حرام خورو) کورنیو غزت کېږي، د صادقو، پر خپل ولس مهربانو، علم دوستو کورنیو او شخصیتونو سپکاوی همداسي جاري وي. گورې که دغه بې علمي نوره دوام و کړي تاسي به دوخت په تیريدو سره ووینی چي زموږ په ټولنه کي به تاسي و ګورۍ چي د جاسوسو لکه: درباني، سیاف، مزاري، مجددی، یونس خالص، گلبدین، پېر،مجددي، انوري، محقق، اسمعیل، دوستم، نادرې، مسعود، مولوي نبي، محمد آصف محسني، صادق مدبر، خلیلي، عطا، قانوني،او په سلهاو د نورو ډېرو افغان د ښمنو لنډغرو اولادونه هم د تیرو مستبدو خائینو بیکارو او فاسدو شاهانو او دهغوی اړوندو کورنیو د اولادونو په شان چي اوس د پاکۍ، ایمان او پاک نفسی ادعا لري او وایي چي دا داریگاني (شتمنۍ) باغونه، کورنه او مځکي خو مو د پلرو ګټه وټه وه موږ ته را پاته میراث دئ،همدغه د لیل به د اوسنۍ غلو او قاتلانو او لادونه راوړي. د مثال په توگه؛ څوک ویلاي سي چي د فارسي ژبي نوم وتۍ شاعر خلیل الله خلیلي دي د یوه رشوت خور، جاسوس او قاتل ميرزاحسین خان(مستوفي الملک) زوی وي؟.
له امکانه لري نه ده چي اوس یو څوک یا اولاده يې وايې د ښاغلې خلیل الله خلیلي پلار ولي یا دوی؟ دا واقعیت هم باید دوی ومني چي خپله خلیل الله د سکاو د زوی حبیب الله مشاور، د ظاهر خان مشاور او افتخار یې لا دا چي د افغانستان د ګټ په خلاف د پاکستان دجمهوررئیس جنرال ضیاالحق سره د افغانانو په وژنو او افغانستان په خرابونه کي فعال مشاور وو. کله ناکله د ډیرو بدو انسانانو ښه سړي او له ډیرو ښو سړو څخه بد سړي زیږید لي دي.چي ښه مثال يې ” د لوي احمدشاه څخه تیمورشاه غوندي بیکاره سړی، د حبیب الله خان څخه بیا د غازي امان الله خان په شان هوښیار ځوان زېږي”.
را گرځو خپلې خبري ته ميرزا حسین دامير حبیب الله په اوسنۍ اصطلاح د مالې وزیروو.او د استخباراتو کار يې هم مخته وړئ. ټول مشروطه غوښتونکي همدغه مير زاحسین تعقیبول، نیول، توپ ته يې تړل او ووژل. ټولو بندیانو ته ده شکنجې ور کولې، ټولو ته ده د سر په کا سو کي اوبه ور کولې. خپله خلیل الله خلیلي د خپلو یا داښتونو په ۲۵صفحه کي د خپل پلار پیژند نه داسي کوي:ترجمه”د حبیب الله خان د حکومت په دوره کي، ۱۹۰۱ – څخه تر۱۹۱۹میلا دي پوري يې په دربارکي غټي چوکۍ ونیولې ”. یعني هغه د وژلو او زورونو چوکي په او سني ژبه د خا دریس وو.
په۱۹۱۲ او ۱۹۱۳م کي پکتیاوال قومونه د اميرحبیب الله د غیري اسلامي کړنو په خلاف قیام کوي، خو د حکومت لخوا د عسکری قوت په زور ما تیږي، البته د هغه نظامي قوا مشر نا درخان غدار هغه نادر چي ورسته انگریزانو و پا چهۍ ته ورساوه.په دغه جګړه کي ډېر ځوانان او زاړه ووژل سوه. نور نوحبیب الله د سړيتو به ووتۍ.
ښاغلی غبار په (افغانستان درمسیر تاریخ ) په۷۱۱ص کي لیکي: ترجمه؛ اميرحبیب الله دوخت په تیریدو سره د بې سرحدواک، مطلق العنان، مسؤلیت نه منونکئ، شوخ، بې پروا او په ژر زوریدونکي واکدار بدل کړه. درباریان هم دده د کړونو زوریدونکي او بیریدونکي سول. حبیب الله خان په خپلو خبرو کي په ښکاره ویل:” پاچهۍ او پیغمبري لکه دوه غمي چي په یوه انگشترې کي وي”فراش باشي شجاع الدوله په دې باب نقل کاوه چي امیر حبیب الله خان یوه ورځ په دربار کي د ”علوي اسماني مقام پادشاهی ” په هکله خبره کول او په ټینگه يې دابیت شاهد راوړئ:” انکه جان بخشد اگر بکشد رواست – نایب است و دست او ست خدا ست” مطلب يې: هغه چي ژوند ورکوي، که هغه څوک مړهم کړي ورته روا دي – وکیل دئ دوکیل لاس هم د خدای لاس دئ.
را سي اوس يې نو تاسي جوړه کړئ، امیر حبیب الله د خداي دعوه وکړه ځان یې خدای و باله. ” د ده د دې وینا معنی داچي دی وایي زه دخداي (ج) وکیل یم ماته دانسانانو وژل روادي ”ترحساب تیري ماینی، بی حسابه فاحیشي لرل د ده حق وو، هیڅ ملأ یې په وړاندي مخالفت نه کاوه، خطبه به یې لاهم پر ویل، د مشروطه غښتونکو په توپ کي الو زول، بندي گیری، فرارونه د کلي او کورونو څخه د خپلو ولسونو شړل، د خلګوشخصي مالونه جائیدادونه ضبط کول، رښتيايې ويلی وه:” د لیوه زوی به اخیر لیوه سي” دده ټول اعمال د شیطان وه نه د الله ج پر کتاب برابر.. .. .. ..
بیا هم د اسلام د ستر پیغمبر خبره ده، چي د انسان شرافت په علم او ادب سره دئ، نه په مال او نصب سره. زموږ شاهان او کورنۍ یې د علم له فیض څخه بې برخي وه نو طبعي ده او ادیث شریف هم دئ چي ادب او شرافت له علم سره وي، دوی علم نه لاره. د آمرحبیب الله خان د وژل کیدو په باب په ”کرسي نشينان کابل” کتاب کي داسي لیکل سوي دي :
ترجمه” د تبلغاتو، پټو پوښتنو اوخپلوانو د خبرو په اساس به د امیر حبیب الله وژنه د امان الله خان د مور، چي د حبیب الله خان سره د هغه د زیاتو ښځو لرلو له امله قطع رابط وه، د هغه سره خصومت لاره دا قتل واقع سوې وي، ویل کیږي چي ددې پیښي تشویق کونکې امان الله خان او یو شمیر د ننه په دربار کي لویان وه” دا خبره واقیعت ته ډېره نژدې په دې ده چي په۱۳۲۰ هجری کال د محرم الحرم د میاشتي پر شلمه د سه شنبی په ورځ امیر دخپلي نفسي غریزې د مړولو په خاطر مخکي یو فرمان صادر کړه، ځکه چي د امیر د نادرشاه خور سلطانه خوښه سوې وه.
په فرمان کي څلور نفر زاړه محمد زي او څلور نفره د هغه وخت پاخه شیطانان په رنگونو داسلام فروشتې ملایان مؤظف کړه چي سبا د سلطاني کور ته ورسي او ورته ووايې چي اميرحبیب الله غواړي سلطانه خپل ښځه کړي.او په سبا ماښام هغه د ارگ شمالې دروازي ته راولې. د پاچا امر وو هئیت همدغسي وکړه سبا شپه يې سلطانه و اميرحبیب الله ته وسپارل.
دا وه مرکه، دا وه مؤافقه، دا وه شیرني، دا وو دستمال، دا وو واده. غرمي ته خلګ د سلطانې کورته د ښځي د غوښتلو له پاره ورغله، ما ښام ته ښځه د اميرحبیب الله سره بیده سوه، په داسي ډول چي اووه نوري ښځي يې په نکاح کي لرلې دا یې اتمه سوه. او درې سوه(۳۰۰) نوري ښځي به یې تل د خپل ساتېري له پاره ساتلي وې. نور بیا

د اقتصاد له نظره مالیات

 

ژباړه: شفیق الله یوسفزی

هر حکومت د خپل چارو د پرمخ بیولو او عمل کولو لپاره اړ دی چې بودجه ولري، څو خپل لګښتونه تمویل کړي. حکومت د سترو بیخ بینايي پروژو څخه رانیولې تر ورځني عامه خدماتو وړاندې کولو پورې مسوولیت لري او حکومت چې هر څومره ډېر مالي منابع په لاس کې لري او په کار يې اچوي، په هماغه اندازه به هېواد د پرمختګ او هوساینې په لور سوق کېږي.

د حکومت دنده ده چې عامو وګړو ته د زده کړې، روغتیا، امنیت، سړک، پارک او ګڼ شمېر نور عامه خدمات وړاندې کړي. متوازن پرمختګ، د عوایدو د ویش انډول، د بې روزګارۍ او بې وزلۍ له منځه وړل، د انفلاسیون کنترول، سالمې سیالۍ ته د زمینې برابرول او داسې نورو اسانتیاوو ته د لارې هوارۍ لپاره کار کوي. د اقتصادي، ټولنیز، فرهنګي او سیاسي ځانبسیاینې او بډاینې په هڅه کې وي، د همدې لپاره لوړ عادي، نظامي او پرمختیايي لګښتونه لري.

حکومت د خپل لګښتونو لپاره اړ دی چې بودجه ولري، خپلې بودجې ته په کتو، خپل لومړیتوبونه ټاکي او له عادي لګښتونو اضافه پیسې د هېواد په سوکالۍ او پرمختګ لګوي. دا د حکومت پریکړه ده چې کومو ستونزو حلولو ته اهمیت ورکوي، آیا غواړي چې خپلې مالي سرچینې د روغتیا سکتور ته ځانګړې کړي او که د زده کړو په برخه کې مصرف کړي، یا چاپیریال ساتنې ته لومړیتوب ورکوي او که د بې روزګارۍ او بې وزلۍ له منځه وړلو ته په ځواکمنه اراده کار کوي، په جګړې تمرکز وکړي او که په ټول توان سولې راوستو ته لومړیتوب ورکړي. لنډه دا چې حکومت د خپل مالي منابعو ته په کتو خپل لومړیتوبونه ټاکي او مخته ځي.

حکومت د مالیې ټولو له لارې خصوصي سکتور تر خپلې اغیزې لاندې راولي. کله چې حکومت د وګړو په عایداتي سرچینو، توکو او خدماتو مالیه لګوي، نو د حکومت عواید لوړېږي او د عامه خدماتو وړاندې کولو لپاره عایداتي سرچینې تر لاسه کوي. حکومت په نقلیه وسایلو، رسټورانټونو، عصري هوټلونو، طیارو او په لسګونه نورو برخو مالیه لګوي او په مقابل کې یې خپل عامه لګښتونه پوره کوي.

په ځینو توکو ددې لپاره هم مالیه لګول کېږي چې حکومت ته د عوایدو را ټولیدو ترڅنګ د ناوړه توکو او فعالیتونو مخه هم ونیسي. د بېلګې په توګه حکومت په سګرټ مالیه لګوي څو د عوایدو ترڅنګ د خپرېدو مخه يې هم ونیسي. همدارنګه حکومت ځینې وخت د تشویق لپاره سبسایډي ورکوي، د مثال په توګه حکومت د کرنې د پرمختګ او د بزګرو د تشویق لپاره سبسایډي اعلانوي او اصلاح تخمونه، کیمیاوي سره او ماشینري په ارزانه بیه بزګرو ته ویشي. حتی حکومت د قانون پواسطه ځینې کړنې محدودوي لکه د تریاکو کرل او خرڅول.

د صنعتي انقلاب څخه وروسته په نړۍ کې چټک او ستر پرمختګونه رامنځته شول، کارونه ګړندي شول او د ګټې او تولید اندازه څو برابره لوړه شوه، چې ور سره د یو حکومت چارې، مسوولیتونه او لګښتونه هم لوړ شول. په اضطراري او بحراني حالت کې، د جګړې پر مهال، د ټولنیزو ستونزو لکه په یو هېواد کې د انفلاسیون، بې روزګارۍ او بې وزلۍ په وخت د حکومت کړنې پراختیا مومي او پداسې حالت کې لګښتونه هم څو برابره ډېرېږي.

عام وګړي باید پوه اوسي چې د هېواد ملي شتمنۍ او مالي منابع په څه ډول لګول کېږي؟ د حکومت لومړیتوبونه څه دي؟ څه ډول خپل فعالیتونه تمویلوي او مدیریت کوي يې؟ آیا حکومت یو پارک جوړ کړي غوره دی او که په ځای يې همدا بودجه د یو مجهز لابراتوار په جوړولو ولګوي یا کومه دولتي ودانۍ جوړولو ته لومړیتوب ورکړي او که یو څیړنیز مرکز ته؟

په حقیقت کې حکومت د عامو وګړو څخه پیسې د مالیې په بڼه را ټولوي او بیرته د عامه خدماتو په برابرولو يې مصروفوي. نو پدې ډول د عامو وګړو حق جوړېږي چې د حکومت له پریکړو، مالي لګښتونو، سترو پروژو سرته رسولو او مالي منابعو څخه ځانونه خبر کړي. مالیات د یوه نقلیه وسیلې مثال لري چې مالي منابع له خصوصي سکتور څخه دولتي سکتور ته انتقالوي او د ټولنې د رفاه او پرمختګ لپاره بیرته لګول کېږي.

د مالیاتو اصول (The principles of Taxation)

  • د ګټې او وړتیا په بنسټ د مالیې د ورکړې اصول (Benefit and Ability-to-Pay Principle)

کله چې د عامو وګړو څخه د مالیې د ټولو پریکړه وشوه، نو ځینې پوښتنې را پورته شوې چې مالیه په څه شي لګول کېږي؟ په عوایدو او که په خالصې ګټې او یا که په کوم بل معیار؟ دا پوښتنه هم د خلکو په ذهن کې ګرځیده چې مالیه به په مالداره سړي لګول کېږي او که په غریب سړي؟ یا مالیه به ځوان پرې کوي او که سپین ږیري؟ د همدې سوالونو ځواب پيدا کولو لپاره یو لارښود ته اړتیا شوه، چې له مخې يې یو مناسب او ګټور مالیاتي سیستم جوړ شي. اقتصادپوهان د مالیاتي سیستم د تنظیم لپاره دوه مهم اصول وړاندیز کړل:

  • د ګټې اخیستنې اصول (The Benefit Principle): د دي اصل له مخي لکه څنګه چې یو کس د یو خصوصي توکي پیرلو لپاره پیسې پرې کوي، همدا ډول باید په هغه تناسب مالیه پرې کړي، څومره چې د دولتي توکو او خدماتو څخه ګټه اخلي. د مثال په توګه یو کس چې ډوډۍ اخلي نو په مقابل کې يې پیسې ور کوي، همداسې باید چې د عامه توکو او خدماتو لکه سړک، پارک، کلینیک، پل او نورو په مقابل کې حکومت ته مالیه ور کړي.
  • د مالیې د ورکړې وړتیا اصول (The Ability-to-Pay Principle): هر کس چې مالیه ورکوي، باید د خپل ګټې او ثروت په تناسب مالیه ورکړي، یعنې هر هغه کس چې ډېره ګټه لري نو هغه د لوړې مالیې د ورکړې وړتیا لري او باید چې لوړه مالیه ورکړي او هغه کس چې لږه ګټه لري، د مالیې د ورکړې وړتیا يې کمه ده، باید چې کمه مالیه پرې کړي. د دې اصل له مخې په یو هېواد کې عواید بیا ویشل کېږي او په عمومي ډول د خلکو ترمنځ د ګټې او عوایدو انډول رامنځته کېږي. حکومت له مالدارو او لوړ عایدلرونکو څخه لوړه مالیه اخلي او بې وزلو او ناچارو ته عامه خدمات او اسانتیاوې برابروي. د مثال په توګه حکومت یو ښوونځی جوړوي، واضح ده چې ښوونځی د راټولې شوې مالیې په پیسو جوړ شوی. په ښوونځي کې هم د مالدارو اولادونه او هم د غریبو اولادونه یو ځای زده کړې کوي، خو د مالیې په هغو پیسو چې ښوونځی جوړ شوی ښکاره ده چې مالداره کسانو ورکړی او هغه کسان چې بې وزله وو او مالیه يې نده پرې کړې، هم خپل اولادونه همدې ښوونځي ته د زده کړې لپاره لېږي. اوسمهال اکثره مالداره خلک خپل اولادونه خصوصي ښوونځیو یا روغتونونو ته بیايي او دولتي ښوونځي د بې وزلو اولادونو ته پاتې دي.

 

  • افقي او عمودي مساوات (Horizontal and Vertical Equity)

د افقي او عمودي مساواتو له مخې په توکو او خدماتو مالیې لږول هم د ګټې اخیستنې او د مالیې د ورکړې د وړتیا له مخې ترتیب شوي دي. په دې ډول سیستم کې مساوات او مناسب والی په نظر کې نیول شوی دی.

  • افقي مساوات (Horizontal Equity): په افقي مساوات کې د مالیې د ورکړې په اړه داسې بحث شوی چې څنګه د یو ډول ژوند لرونکي وګړي مساوي مالیه پرې کړي. که چیرې زما او ستا د سترګو او مخ له رنګ پرته د ژوند بل هر اړخ سره یو شان دی، نو د مالیاتو د تساوي سیستم له مخې زه او ته باید چې مساوي او یو شان مالیه ورکړو. د ګټې اخیستنې د اصل له مخې که چیرې ما او تا ته د سړک، پارک، روغتون، ښوونځي او نور اسانتیاوې یو شان رسېږي، یو شان ترې ګټه اخلو نو د افقي مساواتو اصل له مخې باید چې مساوي مالیه ور کړو. که چیری د مالیې د ورکړې د وړتیا د اصل په بنسټ وي، نو ددې اصل له مخې د مساوي عاید لرونکي کسان باید چې په مساوي اندازه مالیه ورکړي.
  • عمودي مساوات (Vertical Equity): د مالیې د ورکولو عمودي مساوات یو پیچلی اصل دی چې له مخې يې د مختلف عاید لرونکو کسانو د مالیې د ورکړې په اړه بحث کوي. عمودي مساوات اصل د مختلفو مالیې ورکوونکو مختلفو ستونزو ته د حللارې لارښود برابروي؛ څو د مالیې په ورکړه کې مساوات او مناسب والی رامنځته شي. د مثال په ډول (A, B) دوه کسان دي، پرته له پانګې څخه نور دواړه له هر اړخه سره یو شان دي. یعنې A کس د B کس څخه لس برابره ډېره پانګه لري، نو ایا دا مناسبه ده چې دواړه دې یو شان مالیه پرې کړي؟ ایا B کس په هغه اندازه له عامه خدماتو لکه امنیت، سړک … څخه ګټه اخلي، څومره چې A کس ترې ګټه اخلي؟ آیا د B کس د فعالیتونو له امله هوا په هماغه اندازه ککړ کېږي او ټولنې ته يې زیان رسېږي، څومره چې د A کس د فعالیتونو له امله رسېږي؟ آیا B کس باید د خپلې ګټې هغومره سلنه مالیه ورکړي، څومره چې A کس يې ورکوي. دې ټولو سوالونو ته منفي ځواب لرو.

د مالیې د ورکړې انډول هغه وخت رامنځته کېږي، کله چې د مالیې ستر بار ته د لوړ عاید لرونکي اوږه ورکړي او ډېره مالیه ستر پانګوال پرې کړي.

ډېرېدونکې مالیه، کمېدونکې مالیه او متناسبه مالیه

 (Progressive Tax, Regressive Tax & Proportional Tax)

  • ډېرېدونکی مالیه (Progressive Tax): هغه مالیې ته وايي چې د یو کس یا ادارې عاید څومره لوړېږي، ور سره مالیه هم پرې لوړېږي. د مثال په توګه یو کس ۲۰۰۰۰ افغانۍ عاید لري او لس سلنه مالیه پرې کوي، که چیرې دده عاید ۴۰۰۰۰ افغانیو ته لوړېږي، نو مالیه هم پرې ۱۵ سلنې ته لوړېږي. یوه کورنۍ د میاشتې ۵۰۰۰۰ افغانۍ ګټې سره ډېره مالیه پرې کوي نسبت هغې کورنۍ ته چې د میاشتې ۲۰۰۰۰ افغانۍ ګټه لري. نو ویلی شو چې پدې ټول مالیاتي سیستم کې څومره چې د یو کس عاید یا ګټه لوړېږي، مالیه هم پرې لوړېږي او ګټه يې د کسر سره مخ کېږي. اکثره پرمختللي هېوادونه د ډېرېدونکي مالیاتي سیستم باندې تکیه دي. د ډېرېدونکي مالیاتي سیستم غوره والی په دې کې دی چې د عوایدو نسبي انډول رامنځته کوي، د مالیې بار تر ډېره حده په بډای پوړ وي، په ټولنه کې پیسې بیا ځل ویشل کېږي او په یوه اندازه د عوایدو انډول رامنځته کېږي.
  • کمېدونکی مالیه (Regressive Tax): کمېدونکی ماله هغه مالیه ده چې د ډېرېدونکي مالیې برعکس، څومره چې د یو کس یا یوې ادارې ګټه او عواید لوړېږي، مالیه پرې کمېږي. د مثال په توګه که یو کس د میاشتې ۲۰۰۰۰۰ افغانۍ عاید لري او ۲۰ سلنه مالیه پرې راځي، که د نوموړي کس عاید ۵۰۰۰۰۰ افغانیو ته لوړ شي نو بیا به پرې ۱۵ سلنه مالیه راځي. کمېدونکی مالیاتي سیستم د پانګونې د جذب لپاره غوره سیستم دی، خو د مالیې ستره سلنه په بې وزله پوړ بار وي او بې وزله پوړ يې پرې کوي.
  • متناسبه مالیه (Proportional Tax): متناسبه مالیه هغه مالیې ته وايي چې ټول وګړي یوه اندازه مالیه ور کړي. د مثال په ډول که یو کس د میاشتې ۱۰۰۰۰ افغانۍ ګټه ولري او بل کس که ۱۰۰۰۰۰ افغانۍ ګټه ولري، دواړه د خپلې ګټې ۱۵ سلنه مالیې لپاره بیلوي.

د مالیاتو مختلف ډولونه په مختلفو بڼو ټاکل شوي لکه په تنخوا باندې ډېرېدونکې مالیه لګول کېږي او په تنخوا کې د هر اضافي ډالر په ګټلو سره مالیه هم پرې اضافه کېږي. په سګرټ باندې بیا کمېدونکې مالیه لګول کېږي، یعنې په کمو سګرټو ډېره لوړه مالیه لګول کېږي او د هر اضافي سګرټ اخیستلو سره بیا مالیه پرې کمېږي.

یوه څیړنه ښیئ چې د سګرټ د ګټې ارتجاعیت 0.6 سلنه ده یعنې د یو کس د لس سلنې ګټې په ډېرېدو سره د سګرټ په لګښت او مالیه کې شپږ سلنه ډیروالی راځي. نو ویلی شو چې د لوړ عاید لرونکي خلک نسبت کم عاید لرونکو خلکو ته د خپلې ګټې یوه وړه برخه په سګرټ مصرفوي.

همدارنګه مالیات په مستقیم مالیات (Direct Taxes) او غیر مستقیم مالیات (Indirect Taxes) هم ویشل شوي دي.

  1. مستقیم مالیات هغه مالیاتو ته وايي چې په مستقیم ډول یو کس خپله پرې کوي او د مالیې بار بل چا ته نه انتقالېږي؛ لکه په ګټې مالیه، په ډالۍ مالیه او نور.
  2. غیر مستقیم مالیات هغه مالیاتو ته وايي چې یو کس يې په غیر مستقیم ډول پرې کوي او د مالیې بار له یو کس څخه بل کس ته انتقالېږي، لکه په تولیدیدونکو توکو مالیه.

مالیات او ګټورب (Taxation and Efficiency):

مالیات په اقتصادي ګټورتوب او د عوایدو په ویش باندې اغېز لري. اقتصادپوهان په دې باور دي چې د مالیاتو څخه باید اعظمي ګټه واخیستل شي او باید د مالیاتي منابعو د ضایع کیدو مخه ونیول شي. د اقتصادپوهانو او پالیسي جوړونکو په نظر، که چیرې مالیات په منظم ډول راټول او کنترول شي، د لومړیتوبونو له مخې ولګول شي، نه یوازې به په ټولنه کې د عوایدو انډول رامنځه کړي، بلکې لوړه اقتصادي وده به هم ورسره تجربه شي. د مالیاتو د ورکړې څخه تېښته، د مالیاتو معافیت، د فساد موجودیت، په پراختیايي پروژو کې د سلیقوي چلند له مخې د مالیاتو لګول ددې سبب کېږي چې عام خلک د مالیې په لګولو شکمن او بې باوره شي او د نه قناعت له وجې خپله هم مالیه ور نه کړي او د مالیې د ورکړې څخه تېښته غوره وګني.

ګټور توب او مناسبوالی (Efficiency and Fairness):

اقتصادپوهان له مودو راهیسې د مالیاتو د اقتصادي ګټورتوب په اړه اندېښنه لري. هنري جورج وايي په ځمکه باندې مالیه لګول په ګټورتوب باندې لږه اغېزه لري، ځکه چې د ځمکې عرضه غیر ارتجاعي ده.

د ګټور مالیاتو عصري تیوري د رامسي (Ramsey) مالیې قانون وړاندیز کوي چې حکومت باید لوړه مالیه په هغو خام موادو او تولید شویو توکو ولګوي کوم چې په عرضه او تقاضا کې تر ټولو ډېر غیر ارتجاعي خواص ولري. د عرضې او تقاضا له مخې غیر ارتجاعي توکو مالیه به د دوې په تولید او لګښت ډېر کم اغېز وکړي. نو ویلی شو چې د رامسي مالیې قانون یوه لاره جوړوي، څو له یوې خوا عواید لوړ شي او له بلې خوا د اقتصادي ګټورتوب موخه هم په ښه ډول تر لاسه شي. خو یو اقتصاد او یا یوه پالیسي یوازې په ګټورتوب پوړې اړه لري، بلکې دلته نور څه هم شته چې باید په نظر کې ونیول شي. د ځمکې په کرایې یا په خوړو مالیه کیدای شي ګټور وي، خو اکثره خلک به ورته د غیر مناسبې مالیه په سترګه وګوري.

په ۱۹۹۰ زېږدېز کال په انګلیستان کې د سړي سر ثابته مالیه (Poll Tax) معرفي شو، چې له مخې یې هر کس اړ و مناسبه مالیه پرې کړي. د دې مالیې ګټه دا وه چې چا به د مالیې په غیر ګټورتوب ادعا نشو کولای، هماغه وو چې د بې وزلو د ناخوښۍ سبب وګرځید، یا روسیې ته کډه شول او یا ځینو يې ځانووژنه وکړه، څو په دې ډول د مالیې له ورکولو ډډه وکړي. دا یو غیر مناسبه مالیه وه چې په خلکو لګول شوې وه او هماغه وو چې اقتصادي فعالیتونه په ټپه ودرېدل او یاد حکومت له پښو وغورځید، نو ویلی شو چې د مالیې د ګټورتوب ترڅنګ  د مالیې مناسبوالی هم مهم ټکی دی.

د ښو کړنو په ځای په ناوړه کړنو مالیه یا زرغونه مالیه

اقتصادپوهانو د سړي سر ثابت مالیې تجربې ته په کتو یو بل د مالیې لګولو کړنلاره وړاندیز کړه چې له مخې يې د ښو کړنو په ځای باید چې په ناوړه کړنو لوړه مالیه ولګول شي. د غیر ګټورتوب مهم لاملونه په ښو اقتصادي فعالیتونو مالیه لګول دي لکه په پانګونې مالیه، په سپما مالیه یا د ګواښ په منلو مالیه او داسې نور. په اقتصادي فعالیتونو مالیې لګولو له امله ښې کړنې د تشویق په ځای د ځنډ سره مخ کېږي او د فعالیت مخه يې نیول کېږي. غوره دا ده چې د ښو کړنو په ځای په ناوړه کړنو مالیه ولګول شي، لکه په ګناه مالیه، په شرابو مالیه، په سګرټ مالیه او داسې نور. اقتصادپوهان وايي په هغو ناوړو کړنو باید مالیه ولګول شي، چې له امله يې یو کس یا ټولنې ته زیان اړونکي پایلې له ځانه سره لري. د یو کارخونې د تولید له امله هوا ککړ کېږي او ناروغۍ رامنځته کېږي، نو غوره به وي د هوا ککړتیا په رامنځته کېدو مالیه ولګول شي او هغه کارخونه باید چې لوړه مالیه پرې کړي کوم چې ډېر کاربن ډای اکسایډ تولیدوي. په کارخونو چې ټولنې ته یې ډېر زیان رسېږي، باید د ناوړو کړنو درنه مالیه پرې کړي، څو په راتلوونکي کې د تولید په بدیلو او غیر مضره لارو چارو غور وکړي.

 

که چیرې حکومت په پطرول باندې مالیه لوړوي، نو د خلکو په ذهنونو کې مختلفې پوښتنې را ولاړېږي لکه:

  • په پطرولو مالیه څه اغیز به لري؟
  • آیا لګول شوې مالیه مصرفوونکي ته انتقالېږي؟
  • آیا ددې سره به د خامو تیلو ارزښت را ټیټ شي او کنه؟
  • آیا د پطرول تولید یا واردول به را کم شي او څه؟
  • د پطرول تولیدونکو یا واردونکو باندې به يې څه اغېز وي؟
  • آیا د ډبرو سکرو قیمت به بدلون ومومي؟
  • آیا په مزد کې به کوم بدلون راشي؟
  • په ښاریانو به يې څه اغېز وي؟

عام وګړي چې مالیه ورکوي، باید د خپلې مالیې پوښتنه وکړي، د حکومت په لګښتونو کې باید شفافیت موجود وي او حکومت باید ځان ځوابویونکی واوسيش.

 

 

فراخوان

 

٫٫گذشته را هیچ کس ـ حتی خدا ـ نمی تواند تغییر بدهد.،، گفته یی از اگاتون Agathon (۴۰۱ـ ۴۴۷ پیش از عیسای مسيح )، فیلسوف یونان باستان، که ارستو آن را در کتابش به نام، ٫٫ اخلاق نیکوماخسی،، Nichomachean Ethics    آورده است.

 

تاریخ را باید هر روز، سر از نو خواند

تاريخ افغانستان در سند هــــای روشن

 

تا جایی که دیده می شود، برخی از نویسنده گان و یا ٫٫ مورخان،، ما، به ويژه در دههٔ سی سدهٔ بیستم، روی به نوشت تاریخ کشور ـ‌ بیرون از رخدادنامه نگاری ها ـ دست یازیدند. برای درک به تر کار پردازش به تاریخ، به ویژه پیوند و رابطه اش با سیاست و شکل دهی اش در این رده، بایست این نکته را یاد آور شد که در این راستا دو مفهوم تاریخدانی یا تاریخگـزاری

History writings و تاریخ نگاری  یا نویسی Hsitorygraphy از هم تفاوت ژرف و عمیق دارند.

در بخش اول گروهی از نویسنده گان وجود دارند که داده های تاریخی را بدون آن کــه پیوند سند ها را با محیط اجتماعی – تاریخی، در نظر بگیرند، به آن می پردازند و تاریخ گزارش گونه یی را ارایه می دارند.

در بخش دوم، تاریخ نگاری به مفهوم علمی اش نی تنها بررسی تاریخ است، بل نوشتن تاریخ به حساب می آید. در این امر تاریخنگار بایست حادثه را از زاویه های گونه گون بر اساس ٫٫سند،، بررسی نماید و مهم تر از همه این که به شگردهای کار به صورت همه جانبه ورود، داشته باشد.

در این راستا، تاریخنگار با تمام نیرو تلاش می نماید تا میان گزارش ها و داده هایی که به درستی و حقیقت نزدیک اند و آن هایی که نیمه درست اند، مرز روشنی بکشد. او، در این راه سعی می نماید تا مشاهده های شخصی اش را با نگاه دنیایی، گیتيانه و خـِرَد گرایانه همراه بسازد و اُسطوره ها و افسانه ها را درجایگاه مناسب شان قرار بدهد و به آن ها رنگ واقعیت نبخشد. او همچنان با نگاه پُر از نقد به آن چی در دسترسش قرار می گیرد، می نگرد و در پایان از کنار دیدگاه ها و اندیشه های آنانی که در متن حادثه معینی قرار ندارند، ولی در این و یا آن مورد ابراز نظر نموده اند، به ساده گی و بی تفاوتی نمی گذرد.

به این گونه، در تاریخنگاری از دیدگاه دانشی، نی نتها رویداد های تاریخی مورد بررسی قرار می گیرید، بل، نگاه دقیق در خط نوشتن تاریخ صورت می یابد. با دید امروزی و مدرن، این اصطلاح بخش های گونه گون را در بر می گیرد. با این شیوه، مرزها میان داده های دانشی و علمی و آن چی برای ٫٫خوش خدمتی،، در نظر هست، به شدت روشن می گردد. در این شیوه، تاریخنگار تا جایی که امکان و توانایی وجود دارد، تلاش می نماید تا در خط سره نمودن کارنامه های مهم از نا مهم،

شکل تبلیغ سیاسی و حتی شکل دهی آگاهی ملی، به روشنی و وضاحت دست به کار شود.

چنین باور وجود دارد که تاریخ به مثابه دانشی است که تلاش دارد تا حقیقت را از راه بررسی کردار آدمیان در زمانه های گذشته، برپایه سند ها و شاهد ها، دریافت نماید.

با دید، هـِـرادوتوس Herodotus که در سال های  ۴۲۵-۴۸۴ پ.ع. می زیست، نخستین کسی بود که دست به این کار زد. اما، این توسی دیدیس Thucydides که در سال های  ۴۰۰-۴۶۰ پ.ع. می زیست، باز هم مورخ دیگری از یونان بود که برای بار اول برخورد علمی با تاریخ نمود. او پدیده های تاریخی را نتیجه شادی و قهر خدایان آسمانی و نیمه خدایان زمینی، نمی دانست. او اثر پُـرآوازه یی به نام ٫٫تاریخ جنگ پلوپونیزیاییان Peloponnesian،، که بیانگر نبرد مهم وتاریخی میان آتن و اسپارت در سال های  ۴۰۴-۴۳۱ پ.ع. می باشد، نوشت. در این جنگ، اسپارتیان پیروز شده و دوران طلایی یونان به سر آمد. او در این اثرش، به جستجوی علت ها، نتیجه ها و اثرهای آن  جنگ می برآید. او در چارچوب کارش به رویداد ها و پدیده ها، نگاهی در خط زمان و هم چنان بیطرف می اندازد. او این حادثه ها را نتیجه کرداری می داند که از انسان در روی زمین، سر می زند.

در شرق ما، این ابن خلدون بود که در اثر تاریخی اش ــ به ویژه در مقدمه و یا پیش درآمدش ـــ به تاریخ و تاریخ نویسان پیشینش، نگاه نقادانه و هم چنان جامعه شناسانه می اندازد. او به این باور است که برای درک تمام بُعد های یک پدیده تاریخی معین، بایست به فرهنگ آن دوره توجه نمود. او به این باور است که با این نگاه، می توان حادثه های تاریخی را ارزیابی نمود و رویداد ها را بر اصل سنجه های خِـــرَد و عقل  به داوری گرفت. او به روشنی هوشدار می دهد که نباید ٫٫ روایت ها،، را رنگ تاریخی داد و به آن ها با نگاه پُرنقد نگریست.

مورخان دیگر اروپایی تا آرنولد توین بی Toynbee  که در سال های ۱۹۷۵-۱۸۸۹ می زیست، آن را دنبال نمودند و تکامل بخشیدند.

با این دیدگاه، کار در حوزه تمدنی و به ویژه کشور ما، در محدوده جغرافیای سیاسی کنونی، در اول وصف قرار دارد. مساله یی که چون سدِ سکندر در برابر ما قرار دارد، این است که ما به شیوه گزارش سنتی در تاریخ عادت نموده ایم.

از سوی دیگر، مانع دیگری که در سر راه قرار دارد، این است که ما به تاریخ شفایی یا نا نوشته که سینه به سینه نقل می شده و هر بار زیر فشار قدرت رنگ دیگری به آن داده می شده است، خوی نموده ایم. نمونه بارز آن ریگ ویدا و همزاد دیگرش اوستا ست که به گفته کریستن سن و یار شاطر در آن ها تار و پود رویداد های تاریخی با اُسطوره ها، افسانه ها و قصه ها درهم تنیده شده اند.

در این دایره، ما تاریخ دانان و گزارشگران تاریخی داریم که تنها رویداد ها را گزارش داده اند و توجه کم تری به سند های تاریخی از آن میان باستانشناسی نموده اند.

بازنگری و بازخوانی تاريخ و از آن جمله تاريخ افغانستان يکی از نياز های مبرم  مرحله کنونی است که عطف توجه شماری از پژوهشگران و محققان را به خود جلب داشته است. از چندی بدينسو تلاش های موفق و ناموفق در اين عرصه ادامه دارد. فقدان ژرف نگری و برخورد های سليقه يی و تمايل های گروهی، قومی، زبانی و حتی محلی که می توان به آن ٫٫ دره نگری،، گفت، مانع جدی سر راه اين روند بوده است.

تأريخ از نگاه ما  بيان نقش انسان در روند اجتماعی بوده و در حقيقت عامل تدوين تاريخ، خود انسان ميباشد.

هرگاه بپذيريم که تاريخ زادهٔ کردار انسان است، در آن صورت منافع انسان را نمی توان در تدوين تاريخ بی دخل دانست، يکی از دشواری های تدوين تاريخ همين نکته است و خواهد بود.

به باور ما، رخدادنامه و  واقعه نگاران افغانستان از آن میان جامی حسينی منشی احمد ابدالی و فيض محمد کاتب، دو سرچشمهٔ بی بدیل برای کسانی اند که در سر هوای بررسی تاریخ کشور را دارند. البته برخی نویسنده گان ما، سعی نموده اند تا گوشه های از تاريخ  افغانستان را در عرصه های سياسی و اجتماعی تدوين نمايند، اما، به باور ما مشکل اساسی در این مورد، عدم بررسی نقادانهٔ این گونه اثر هاست. به این دلیل، تاريخ اجتماعی و فرهنگی افغانستان در يک حوزه تمدنی ـ در این راستا باشتانشناسان هرگز در چارچوب مرز های سیاسی کنونی منطقه، در بند نمانده، بل در پی دریافت پیوند رخداد ها، بیرون از این چارچوب تنگ نگاه می نمایند ـ ايجاب کاوش بيش تر را مي نمايد که اين تاريخنويسان کمتر به آن پرداخته اند. که اين همه بسنده ، کمال مطلوب  و پاسخگوی مرحله کنونی نمي باشد.

اکنون که روزنهٔ اميدی، با انسجام نسبی شماری از دانشمندان و محققان اين عرصه به برکت جال آگاهی جهانی یا نيت و شبکه های اجتماعی به ميان آمده است، لازم مي دانيم که اين درخت اميد به شگوفه بنشيند!

در اين خط چند اصل در برابر ما قد بر افراشته اند :

  • لازم است روشن گردد که زمان رخداد های تأريخی تا کجا گسترش می يابد و پيش از تاريخ کجاست؟

در این مورد باید این اصل پذیرفته شود که کشوری که بنابر دلیل های گونه گونهٔ سیاسی، تازه بر نقشهٔ جهان ظاهر و شناخت بین المللی را به دست می آورند، حق این را داشته باشند تا تمام دستآورد های پیش تر تاریخی و حتی پیش از تاریخ ٫٫ ملک طلق،، آن سرزمین شمرده شود. – این دید باید به روشنی بیان شود که تفاوت ژرف میان قلمرو پیشین سرزمین ها و مرز ها ـ‌ از سدهٔ شانزدهم شکل گرفته اند ـ وجود دارد و ما این را در بررسی های خویش در نظر داشته باشیم.

–     نگاه به تاريخ افغانستان از ديد باستانشناسی که به صورت روشن افسانه واسطوره را از تاريخ جدا می سازد و هرگز در پی آن  نيست که رخداد ها را درچارچوب سياسی امروز و ديروز دربند ببیند ؟

در اين راستا باستانشناسان معروف جهانی، از۱۹۲۴  به اين سو و افغانها همچنان کم کم، کار هايی پُرارزشی را نموده اند که از آورل شتاين Aurel Stein شروع تا لويی دوپری – به ويژه نگاه پيش از تاريخ – مستمندی، پروفیسر زمریالی طرزی ادامه می يابد.

با اندوه که پس از بحران ۱۹۷۳، اين بخش در خط تند سرآشيبی می افتد و تا پيش از  ۲۰۰۱ ادامه داشته است و حال هم سينه خز، گام های لرزان بر مي دارد.

اما دلگرمی فراخوان دهنده گان اين است که تا  رسيدن به ثبات و استقرار در این راستا، جنبش و حرکتی را در خط پژوهش تاريخی بر اساس داده های دانشی و سند، به وجود بياورد، زيرا شتاين باستانشناس معروف گفته بود که هرمغاره و کاوشگاه در افغانستان صد ها سند روشن تاريخی دارند و عمر یک کاوشکر دانش باستانشناسی را در بر می گیرد، تا به آن ها بپردازد.

به گونهٔ نمونه در این راستا سند های به دست آمده از منديگک کندهار و لشکرگاه و ٫٫ آزمایش کاربنی،، آن نشان می دهد که مجسمه های بدست آمده، بخصوص با پیکرهٔ هيکل زیبای زنان که برخی موی های آرایش شده و نگاه پُٰر اثر دارند، قدامت ۴۰۰۰ سال پيش از عيسا را نشان ميدهد. اين امر يک دگرگونی عميق را درقبال دارد.

–      شناخت مرزها وتفاوت هايی که ميان تاريخنويسی، تاريخنگاری وتاريخسازی وجود  دارد، بايد روشن تر گردد، زيرا  ايجاب پژوهش بيش تر را مي نمايد.

روی چنين نيازمندی، ناگزيريم به تاريخنگاران، تاريخ شناسان، تاريخ پژوهان و علاقمندان مسايل تاريخی مراجعه و ندا بر آوريم که دين و رسالت  ما در اين عرصه هنوز نا تمام مانده است.

طوری که شماری از دانشمندان وعلاقمندان اين روند در برگه ٫٫ فرهنگ وانديشه،، همسيويی های شانرا تبارز دادند، اين امر باعث شد که به مساله هر چی بیش تر دلگرم شویم و اين آهنگ را رساتر به آگاهی عامه برسانيم تا اهل کار وفن تاريخشناسی، به خاطر يک امر مهم ملی  و سترگ، رضا کار در کنار ما بايستند وبا نگاه های ژرف اين روند را غنا بخشند.

با حرمت / نامها به ترتيب القبا

۱- غفوری، شیما

۲- لمر، احسان

۳ ـ وفا، صدیق

۴- طرزی، صدیق رهپو

۵ – یوسفزی، یعقوب

به ابتکار صديق رهپو طرزی وصديق وفا

ای-اس-آی او د هغو شرميدلی افغانی اجنټان

حکيم روان

زما د ښونځي ښکلی ودانی زمونږ د خاورينو کورنو او کليو په منځ کې د يوې بلې نړۍ څخه راغلی څيز وو ، هغه وخت د خوست په ښار کې داسې ښکلی ودانۍ د ګوتو په شمار وې . زمونږ ښايسته ښوونخي ته اور واچول شو ، ښوونځی د اور په دوزخ کې لولپه شو . تر ننه هغه ښوونځۍ د په خوا په څېر و نه رغول شو . ترننه پاکستان په افغانستان کې د ښوونځيو سره دښمنۍ ته د جهادي لوټمارو او طالبی تالی څټو په مټ ادامه ورکوي . خلکو به ويل چې : « ښوونځۍ پرمټخورو وسوځاوه» . پرمټخواره يې د پاکستان اجنټان بلل ( پرميت يو انګريزی لفظ دی مانا يې اجازه ده ، دې کسانو د پاکستان د استخباراتو کارتونه لرل اوله هغه ځايه به يې مياشتنی معاشونه اخيستل ، د کارت لرونکو او معاشخورو ته به يې پرمټخواره ويل ). پرمټخورو د تيليفون سيمونه پرې کول، څو د وخت ادارې ته ستونزې جوړې کړي. د تيليفون مزی به يې په ځانګړی توګه  په هغو وختونو کی پرې کول ، کله به چې پرمټخورو کومه ورانکاری کوله او يا کله به چې د چارتراشو لوی کاروانونه پاکستان ته تيريدل ، تر څو افغان حکومت د هغو مخه ونه نيسي .

پرمټخورو( د پاکستان افغانی اجنټان ) به د خلکو په منځ کې بيلې ډاره د پاکستان په ګټه او د افغان حکومت پر ضد تبليغات کول ، عينا لکه اوس يې چې کوي .

مثلا ويل به يې چې : « د افغانستان پاچا سوالګر دی په سوالګری پاچاهی نه کيږي » ، په دې ډول دوی غوښتل د افغانستان پر حکومت د خلکو باور کم کړي . يا دا چې : « پاچاخان هندو دی ، ځکه د پاکستان ضد دی » ، « ښونځي هلکان د خويندو سره وادونو ته هڅوي » او داسې نور……

د پاکستاني اجنټانو تبليغاتو به په ځانګړی توګه هغه وخت زور واخيست ، کله  به چې د هند او پاکستان تر منځ اړيکی خړ ، پړ شول . پاکستانی چارواکي ډاريدل چې د هند سره د نښتې په مهال افغانستان د خپلې خاورې د تماميت له پاره لاس په کار نه شی . کله چې د هند او پاکستان تر منځ لومړی او دوهم وار نښتې وشوې . پاکستانی اجنټانو زمونږ د ساده او ناپوهو خلکو په منځ کې تبليغ وکړ چې : « هندی عسکر اوه ډزي توپک استعمالوی ، د پاکستان حکومت وايي چې که څوک له هندی عسکره ټوپک ونيسی ، هم به غازی شی او هم نيول شوی ټوپک د غازی شخصی مال ګرځي » . په دې توګه په سلګونو ساده او ناپوهه افغانان د توپک د ګټلو له پاره هغو جنګونو ته ورغلل او په ندرت سره بيرته څوک راوګرځيدل . ځکه پاکستانی شيطان د خپلو سربازانو د پرمختګ د پاره دوی د هند د لښکرو له خوا په کرل شوو بمونو ور خيږول .

پاکستاني واکمن له دې امله هم افغانستان خپل ستراتژيک عمق بولي او غواړی افغانستان تغير و نه کړي او د پاکستان د شومو موخو له پاره ، تل همداسی وروسته پاتې او جاهل وساتل شي . د ننی جنګ اصلی موخه همدا ده . پاکستان وېره لري چې افغانستان به د نړيوالې ټولنې په مرسته د پرمختګ مدارجو ته ورسيږی او بيا به افغانان د خپلو ناروا موخو د پاره استعمالولای نه شی . او طالب جان بله دنده نه لري ، اصلی دنده يې په افغانستان کې د تغير پر تابوت د وروستي ميخ وهل دي . طالب دوهمه سقاوی ده . ځکه د يو شمېر ناپوهو «پوهانو» تر څنګ د آی-اس-آی ډنډورچيان د اشغال او ملی مقاومت ډوهلونه ګړمبوي ، تر څو په افغانستان کې د تغير مخه ونيسي او ميدان بيا د آی-اس-آی لوبو ته خالی شی . په افغانستان کې هر افغان ، پوه او ناپوه په دې پوهيږي چې وينې يې پاکستان او د پاکستان تالی څټي تويوي .

پرمټخواره ( پنجابی اجنټان ) همدا نن پورې اخته دي . په داسې حال کې چې د پاکستان مشران په ډاګه نارې وهي چې په افغانستان کې د جګړې اور دوی بل کړی دی ، پرمټخواره وايي چې نه خدای دې نه کړي ، پاکستان زمونږ مسلمان ګاونډی دی ، د جګړې اصلی عاملين نور څوک دي .

د آی-اس-آی ډنډورچيان هيروي چې جنرال مشرف د پاکستان پخوانی ولسمشر په ډاګه اعتراف کوي او وايي چې : « حقانی ، ملا عمر ، او اسامه بن لادن زمونږ هيرو ( اتلان ) دی » ولې اتلان دي ؟ ځکه اسلامی بنسټ پالنه ، د تروريسم توليد او صدور د پاکستان د بقاء تضمين دی . حقانی او ملا عمر ځکه د پاکستان اتلان دي چې د پاکستان د ګټو د پاره افغانان وژني او بنسټ پالنه خوروي . حقانی او ملا عمر خو په انګلستان او فرانسه ، امريکا او کاناډا کې نه جنګيږی ، خو په افغانستان کې جنګيږی نو د جنګ قربانيان به يې له افغانانو بل څوک وي ؟ خو د پاکستان افغانی مرئيان په پوهه او ناپوهی کې د «ملی مقاومت» په نوم د دې جنګ په اور تېل پاشي .

د پاکستان واکمن په ډاګه وايي چې د افغانستان د جنګ او سولې برخليک د کشمير د کړکيچ سره تړلی دی . مانا دا چې که پاکستان په کشمير کې امتياز تر لاسه کړي ، دوی به په افغانستان کې له جنګه لاس واخلي . اوس هم د افغانستان پر ضد د جنګ ادرس مالوم نه دي ؟ د آی-اس-آی اجنټان د تروريستی پاکستان بربنډې کونې ته پرتوګ ګنډي ، خو پټولای يې نه شي . « نه ، نه څوک وايي ، پاکستان اصلی دښمن نه دی .»  اې زما د خلکو ويده زوره را ويښ شه ، ستا د ټاټوبي په پاکه لمنه د پنجاب ناولی لاسپوڅي څه نخرې کوي ! ګيلانيان څه وايي ؟ وايي دا افغانستان دی چې په پاکستان کې مداخلې کوي او بل ګيلانی وايي چې پاکستان زمونږ پر ضد د جنګ اصلی ادرس نه دي . دا کږې خولې به کله سميږي ؟

په پاکستان کی لسګونه تروريستی ډلې ( لکه لشکر طيبه «اوسنی داعش» ، سپاه صحابه ، لشکر جنګوی ، جيش محمدی ، جماعت اسلامی ، جمعيت الدعوه ، جمعيت الانصار ، حزب المجاهدين ، لبيک يا محمد او بی شمېره نور تروريستی سازمانونه ) د تروريستانو او انتحاريانو د روزنې مرکزونه او مدرسې هم په امريکا کې فعاليت کوي ؟ چې په عمده توګه په  ګران هيواد افغانستان او هند کې د جنګونو او خونړيو بريدونو اصلی عاملين دي ؟ د آی-اس-آی اجنټان له واقعيتونو څخه د انکار له پاره خپل د طالبانو په شان ړوند او ګوډ منطق کاروي او وايي چې پاکستان ته امريکا وايي ! که داسې وي خو تاسو خو کله هم ونه ويل چې پاکستانی حکومت ګوډاکۍ دی او د امريکا په دستور يې پاکستان د تروريسم په مرکز اړولی دی او له تروريستی ډلو او له هغې جملی له طالبانو ملاتړ کوي .

پرمټخواره خو يواځې افغان حکومت او امريکا او ناټو د ټولو بدبختيو منشاء بولي او پر پاکستان خبره نه کوي ، چپ شه چاته مه وايه ! د دوی له نظره که امريکا د افغان حکومت له ملاتړه لاس واخلی ، خير خيرت به شی . خو داسی نه ده ، اجنټان بايد پوه شی چې د امريکا او ناټو دوهم وار تېر وتنه او  د تروريسم ليوه ته د افغانستان يواځې پريښودل به نه يواځې خير خيرت نه شی بلکې د داسې خونړيو نښتو پیل به شی چې تېر به له هر چا هير کړي . مونږ امريکا او د هغو ناټويي متحدينو ته خبردارۍ ورکوو چې په دې وار تېر وتنې سره به د تروريسم سره په خپلو دروازو کې جنګيږئ ! پاکستان خپل ټول ۷۰ کلن تاريخ د تروريسم ودې او د بنسټ پالنې پراختيا ته وقف کړی وو او ددې کار د سرته رسولو د پاره يې « احمقان » ( ټرامپ وايي: پاکستانيانو زمونږ د ملياردونو په مقابل کې زمونږ احمق رهبران وغولول او درواغ يې ورته وويل ) لکه لنګې غواوې لويشل .

پنجابی اجنټان د آی-اس-آی ايله جاريو د ناولو قرون وسطايي طالبانو لښکرو ته چې په پاکستان او افغانستان کې د افغانانو په وژنه بوخت دي ، د ملی مقاومت او آزادي بښونکی نهضت نوم ورکوي . مونږ د پنجاب له تالي څټو پوښتنه کوو چې تاسو ولی د سميع الحق پاکستانی مقاومت ته ملی مقاومت واياست ؟ په ځانګړي توګه د ګوتو په شمار چپ نما بنسټ پال بايد د لرې پښتونخوا د پښتون ژغورنې د غورځنګ له چيغو او واويلاؤ وشرميږی کوم چې د آی-اس-آی او طالبانو« ملی مقاومت » په ګډه توطئه کې هره ورځ په خپلو وينو لامبي .

که طالبان ځانونه افغانان بولی چې البته دی خو مونږ له دې پاکستانی افغانانو پوښتنه کوو چې :« که طالبانو اسامه بن لادن له افغانستانه ايستلی وای ، آيا  «اشغال» به صورت موندلای وای ؟

نو که « اشغال » ته طالبانو په لوی لاس زمينه مساعده کړي وي ، نو بيا خو طالبان نه يواځې ملی مقاومت نه شی بلل کيدای او نه يواځې د پاکستان ګوډاکيان دی ، بلکې د « اشغال » ګوډاکيان هم دي.

ځه ! د پاکستان ، افغان مدافعين  دې د آی-اس-آی په ځای دې پوښتنې ته ځواب ووايي چې :  د امريکايي «اشغال» د مخه د آی-اس-آی او طالبانو په خدايي کې پر افغانستان څه تيريدل ؟ خارجيانو د کابل په غازی ستوديوم کی لاسونه پرې کول ؟ او ښځې يې په ګوليو ويشتی او که د آی-اس-آی طالبی نوکرانو ؟ زمونږ موزيمونه خارجيانو چور او تباه او په بمونو والوزول او که جهادی غلو او طالبی ځناورو ؟  نن که افغانستان يو فاسد او بی کفايته حکومت لري ، لوټماران او غله حکومت کوی دا غله ، په پاکستان کی روزل شوی جهاديان د پاکستان تحفه ده که د بل چا ؟

مولانا سميع الحق د طالبانو پلار ويل چې د طالبانو تحريک دده تر رهبری لاندې تشکيل شوی دی او طالبان يې خپل بچی بلل او په افغانستان کې يې جهاد ته هڅول . آيا سميع الحق هم د افغانستان د آزدی او استقلال له غمه  همداسې خوب نه درلود ، لکه زمونږ ځينې تش په نامه چپي بنيادګر چې خوبونه نه لري ؟ د ښي اړخه بنيادګر ملا سميع الحق بچيان طالبان د کين اړخو بنسټ پالو د پاره « ملی مقاومت » دي . ښۍ او کيڼه بنسټ پالنه يو بل ته لکه د يوې مور زامن ورته دي .

کله چې د اسامه ژوند په افغانستان کې د ګواښ سره مخامخ شو ، چا په آيبټ آباد کې پناه ورکړه ؟  مولانا سميع الحق ، آی-اس-آی که امريکا ؟  «سور انقلابی» دې انجام ته څه وايي ؟

زه نپوهيږم چې د پنجاب ذليل او ټيټ اجنټان د مظلوم افغانستان څخه څه غواړئ ؟

آ ها ، پخوا پاکستانی کنچنيو «احمق» امريکايان  او اروپايان د افغانستان او هند پر ضد استعمالول او اوس هغه احمقان هوښيار شوي دي او په افغانستان کې د خپلو ګناهونو جبران کول غواړي . خو له پاکستانه زيات د پاکستان جهادی – طالبی نوکران او د حيرانتيا سره ، ځينې چپ بنسټ پال ، سرونه شکوي ، چې ولی د زمان رټ ( څرخ ) د پاکستان خلاف د افغانستان په ګټه واوښت .

پرمټخواره ( د آی-اس-آی اجنټان ) بايد پوه شی چې امريکا د افغانستان له وينو نه ده بډايه شوي ، دا پاکستان دی چې د افغانانو د وينو او سرونو او د افغانستان د سوځولو او تباه کولو په قيمت بډای شوی دی .

پرمټخواره بايد وپوهيږی چې افغانستان سره د پاکستان د دښمنۍ په اړه چا کوم خوب نه دی ليدلی ، بلکې پاکستان عملا د افغانستان د تباهی هڅې کوي . دا د پاکستان د واکمن ضياءالحق خبره ده چې : « کابل بايد ورو ورو د اور په جهنم بدل کړو » . د پنجاب نوکران د پاکستان دې بربنډې دښمنۍ ته څه ډول پرتوګ ګنډي ؟ او د افغانستان سره د پنجاب دښمني څنګه پر بل چا تاوانوي ؟

ظالمانو !  د افغانستان د مظلومو او د پاکستان او طالبانو له خوا د تحميل شوی خونړۍ جګړې له ستړو خلکو هم نه شرميږئ ؟ زمونږ له بې اسرې يتيمانو او بورو ميندو هم حياء نه درځي ؟ او د پاکستان په غم کې ياست ، غواړئ پر پاکستان پردې واچوئ او ولس د خپل اصلی دښمن پاکستان پر ځای د نړی د زبر ځواک سره مخامخ کړئ ؟ افغان ملت خپل خونی دښمن پيژندلی دی ، هسې خواري کوئ . افغانان پوهيږي چې د پاکستان سړيخور رژيم  د افغانستان لومړی درجه دښمن  او د ايران فاشيستی آخوندي رژيم زمونږ د خلکو دوهمه درجه دښمن دی . دا دواړه رژيمونه بيلې خوشبينۍ او بدبينۍ په سيمه او نړئ کې د شرارت رښتيني مرکزونه دي . پاکستان او ايران پر افغانستان سربېره په يمن کې د اسلام تر نوم لاندې د يمني مسلمانانو وينې تويوی .

مونږ په نړئ کې نور دښمنان نه لرو، ممکن مخالفين او علاقمندان ولرو ، خو څرګنده دښمنی مونږ سره او د پاکستان او ايران د خلکو سره د پاکستان او ايران د لعنتي رژيمونو له خوا کيږي .

افغانان به يوه شيبه ددې خونخورو رژيمونو پرته د دوو وروڼو او دوستو خلکو سره د خپلو انسانی اړيکو د رغولو په هکله ترديد ته ځای پرې نږدي . خو زمونږ د خلکو زړونه به هغه وخت يخ شی چې د پاکستان سړيخواره نظامی واکمنی او د ايران فاشيستی آخوندي واکمنی په ګونډو شي او د خپلو خلکو تر پښو لاندې غوبل شی ، و به ګورو چې پاکستانی او ايرانی اجنټان به هغه وخت بيا کومی بابولالې وايي ؟

خو پنجابی نوکران بايد په دې خبره پوه شي چې د افغانانو وينې اوبه نه وې چې پنجابی واکمنو په دومره بی باکی سره تويې کړې . دوی زمونږ په وينو لړلی ګيدړ ( پنجاب ) د افغانانو له انتقامه په دې اوتو بوتو خلاصولای نه شي . پای   ۱۶/۱۱/۲۰۱۸

 

اړتيا، تړلتيا او خارجي ضد کرکه

حکيم روان

دريمه برخه

بيلې شکه زمونږ هيواد او خلک د نورو مرستو ته اړتيا لری ، مونږ د نورو مرستی منو او د بی آلايشانه انسانی مرستو مننه کوو ، خو اړتيا او تړلتيا يو له بله توپير لری . تاريخ او افغان ملت ټول هغه ګوندونه او تنظيمونه محکوموی چې د پردو د موخو ، په واک کی د پاتې کيدو او متمول کيدو د پاره د خپلو وروڼو وينی تويوی .
تاريخ په وارو وارو تيری کوونکو ، مداخله ګرو او د هغو مزدورانو ته دا درس ورکړی دی چې افغانان لوږه ، بربنډتوب ، ناروغتيا او مرګ منی خو غلامی ، مرئيتوب او تړلتيا نه منی . د پيړيو په اوږدو کی دې ځلاند حقيقت تر اوسه د پاکستانی سړيخورو او ايرانی فاشيستی آخوندانو او د پاکستان او ايران د ذليلو نوکرانو بی مغزو ککرو ته نفوذ نه دی کړی .
تر ننه د انترناسيوناليستی او اسلامی اخوت له شعارونو څخه ، ناپاکو هيلو او موخو ته د رسيدو د پاره ګټه پورته شوه ، نن بيا د دموکراسی څخه هر نااهل ، دوه مخی ، غل او جاسوس سوء استفاده کوی . بربنډ غله ، قاتلين او جنايتکاران د دموکراسی تر شعار لاندی د خپل شخصی اقتدار او ملوک الطوايفی واکمنی له پاره مرکزی حکومت چې د دوی د ناپاکو موخو مخه نيسی ګواښي . په ښکاره اساسی قانون نه منی . يو بی سواده اوباش د پيسو په زور د ولسی جرګې د لومړی مرستيال پست اجاره کوی . د دموکراسی تر شعار لاندې عامه ملکيتونه ، د خلکو ځمکې او کورونه غصب کيږی . زورواکی ، بی خدايه جهادی قوماندانان کلی له خلکو خالی کوی او په شتو يې خيټې اچوی . يو زورواکی او قاتل والی د ولسمشر فرمان نه منی . زمونږ د غميزې اصلی عاملين دغه په پردو پورې تړلی فرعونيان ، پردی پالی ګوندونه او تنظيمونه دی . په ژوره خواشينۍ سره بايد ووايو چې يو شمېر تش په نامه روشنفکران ، د دوکتور ، پروفيسور ، پوهاند ، استاد ، ليکوال او ژورناليست تر نامه لاندې د همدغو فرعونيانو په چوپړ کی دی .
په داسی حال کی چې هيواد مو څلويښت کلنی تباه کوونکی جګړی ځپلی وو ، په ځانګړی توګه د جهادی او طالبی واکمنيو له لاسه هيواد په سينه پروت وو او د نړيوالی تروريستی شبکې القاعدې د شيطانی بازيو او آسونو د ځغلولو په ميدان تبديل شوی وو ، افغانستان د تروريسم د مور پاکستان، آخوندی فاشيسم او ددې دواړو د نوکرانو او القاعدې د نړلوالی تروريستی شبکی د شر نه د خلاصون له پاره او همدارنګه د هيواد د بيرته په پښو اودريدو او د دولتی بنسټونو د بيا را جوړيدو له پاره ، نړيوالو مرستو ته لکه اکسيجن اړتيا درلوده . د دې انکار نه منونکو حقايقو سره سره ، نن يو شمېر کسان افغانستان «اشغال» بولی او په بی شرمۍ سره طالبی وحشت ته د آزادی بښونکی غورځنګ نوم ورکوی . هغه طالبی غورځنګ چې توغونه به يې د آی – اس آی بدنام او خونخوار استازی کرنيل امام په اوږو ګرځول . هغه طالبی غورځنګ چې د پراخې نړۍ له منځه يواځې درو تروريست پلوه هيوادونو ، پاکستان ، سعودی عربستان او عربی اماراتو په رسميت پيژانده . هغه طالبی وحشت چې افغان ميرمنې به يې سنګساورلې ، هغه چې افغان ولس يې په جبر او وحشت سره له وادونو او اخترونو محروم کړ ، هغه طالبی وحشت چې د خلکو د ماشومو اولادونو د ډوډي ، کاليو ، دوا او تعليم په اړه يې مسؤليت نه پيژانده او د هيوادوالو لاسونه به يې پرې کول . دا ښاغلی زړه بګنونکی طالبی وحشت او دهشت هيروي، خو طالب دښمنه ، تروريست ضد ، انسانی اړخ په کاڼو ولی او بيا دې پرېوتو ته د وطن پالنې نوم ورکوي .
مونږ ټول افغان او ټوله نړی تر ننه د تروريست پاکستان ، آخوندی-فاشيستی ايران او روسی پراختيا غوښتونکو د پټو او ښکاره مداخلو شاهدان يو . يواځې زمونږ د اتل ولس د پاره نه ، بلکې د هر چا د پاره د داسی لوی شر څخه په يواځې توګه خلاصيدل ستونزمن دی . په افغانستان کی د امريکا د متحده ايالاتو او د هغوی د متحدينو ګډې هڅی د خپلو تېرو تېروتنو د جبران او زمونږ په هيواد کی د سولی او امن د اعادې اوپر نړيوال تروريسم د غلبی له پاره ، د نړيوالو همکاريو يوه روښانه نمونه ده . دې همکاری ته افغانستان له هر چا زياته اړتيا لری ، ځکه مونږ د نړيوال تروريستی ښامار په خوله کی واقع يو .
افغانان اړتيا لری ، خود اړتيا له پاره تړلتيا نه منی . په داسی حال کی چې په نړۍ کی داسی هيواد نه شته چې د خپل ګڼ اړخيز ژوند د مختلفو برخو نه په يوه برخه کی د نورو سره اړيکو او د نورو مرستې ته اړتيا ونه لری . افغانستان څلويښت کلنې خونړۍ جګړې ځپلی هيواد دی ، د سپتامبرد ۱۱ د خونړی تروريستی بريد ور آخوا زمونږ هيواد د پاکستانی طالبی ناتار لاندې په سينه ښوئيدو . د هيواد ټول بنسټيز جوړښتونه د خدای او اسلام په نوم وران او ويجاړ وو ، افغانی ټولنه د خپل ژوند له طبيعی مسيره وتلی وه . ټول هيواد يوې پراخې او بی پايه هديرې ته ورته وو ، دهيواد په رګونو کی وينې وچی وې . ټولنه د ځنکدن په حال کی وه . بنسټ پالنی افغانيت پايمال کړی وو ، افغان پت منې ميرمنی په وحشيانه توګه په عام محضر کی د کوتکو او توپکو نښه کيدې او سنګساريدلې . پوښتنه پیداکيږي چې له جهادی-طالبی وحشت د مخه په دې هيواد کې اسلام نه وو، چې دا ناوړه انسانی ضد او شرميدلی اعمال تر سره شول . طالبی وحشت سره له دې چې له هيواده شړل شوی او د هغه د واکمنی توره او بويناکه ، منحوسه دوره پای ته رسيدلی ده ، خو تر اوسه د افغان وژنې او افغان ميرمنو له برخليکه خپل ککړ لاسونه نه آخلی . پاکستان تر دې دمه د نړيوالو له حماقت او خپل آسيايی شيطنت څخه په استفادې سره په ډاګه د تروريستی وحشت تر شا ولاړ دی . خو زمونږ د خلکو بی ساری ميړانی او مقاومت د نړيوالو په مرسته سره وکولای شو چې د اسلام د سپيڅلی دين تر نقاب لاندې د طالبی وحشت او جهادی ملوک الطوايفی په ويڼو لړلی او منحوسې څيرې او د هغوی د خارجی ملاتړو شيطان پاکستان او آخوندی خونخوارانو تيری کوونکی ماهيت نړيوالو ته بربنډې کړي ، که څه هم تر اوسه مقاومت کوي ، خو د بی مهاره واکمنی مخه يې نيول شوی او د زياتيدونکی انزوا او تجريد پروسه يې په ژوريدو ده .
نوکر طالبان او ټپوس جهاديان ورځ تر بلی خلک پيژني . د هرات د امير ملوک الطوايفی ، د کندهار د بلدوزر شيرزی او پادشاه خان ځدران پاچاهی ، د دوستم خپلسری د درواغو او چور مارشال فهيم او حاجی قدير واکمنی، د مزار د والی عطامحمد نور امپراطوری يو په بل پسی له منځه ولاړی . پر نامسؤلو وسله والو جنکسالارانو بريدونه ، په دی ډول هيواد ګام په ګام د سولې او امن پر خوا خوځيږی . افغانستان د سختو اړتياؤ سره سره تړلتيا نه ده منلی . ټول به خبر وی چې د حامد کرزی د واکمنی په مهال کله چې روسانو د اکرائن د کريميا جزيره د خپل قلمرو برخه وګرځوله ، امريکا او د هغو متحدينو د روسيې عمل تقبيح او محکوم کړ ، خو افغان دولت د روسيې د اقدام ملاتړ وکړ ، دلته ددې اقدام په ښو او بدو نه غږيږو ، خو ددې حقيقت بيان اړين ښکاری چې له نيکه مرغه ، تر دې وروسته افغانستان د نړی د آزادو او دموکراتيکو هيوادونو د پراخې کورنی د مساوی او برابرغړيتوب وياړ لري .
همدارنګه دا څو کاله په مسکو کی د افغان سولې په اړه غونډو ته امريکا او ناټو خپل استازی نه ورليږل ، خو افغان دولت د خپلو ملی ګټو پر بنسټ په دی غونډو کی ګډون کاوه .
زمونږ هيواد د تړلتيا په مهال يوې ټاکلی کتګوری هيوادونو په رسميت پيژاند ، خو نن يې د نړی پرې اکثريت هيوادونه په رسميت پيژنی . که افغان حکومت د ځينو د ادعا سره سم د امريکا لاسپوڅی وای ، نو حد اقل د امريکا مخالفينو لکه روسيه ، ايران ، چين او نورو خو به په رسميت نه پيژاند ؟ له نېکه مرغه د افغانستان آزادی پر هغو آزاديو متکی ده ، د کومو په لاره کې چې زمونږ د هيواد مبارزين سياه چالونو ته لويدلی وو، د توپونو خولو ته تړل شوی او دارونو ته ختلی وو . زمونږ په هيواد کې د بيان ، د مطبوعاتو او انتخاب آزادی ، د تحصيل او سفر آزادی او ورته نورې لاس ته راوړنې د لمر په شان ځليدونکی واقعيتونه دي چې د دښمنانو سترګې ړندوي . افغانستان د آزادۍ او دموکراسۍ په نه راګرځيدونکی مسير کې بلا واټن طی کړی دی . آزاد افغانان اړتيا منی ، مونږ نړيوالو مرستو ته اړ يو، خو تړلتيا نه منی .
زمونږ د هيواد اردو، پليس ، امنيتی ارګانونه د طالبی او جهادی وطن پلورونکو او د هغو د ناولو بادارانو د ګډې توطيې په پايله کی له منځه ولاړل ، طالبی او جهادی نوکرانو پاکستان ته دومره جرأت ورکړی وو چې په ډاګه به يې ويل چې د افغان امنيتی ارګانو مسؤلين بايد د پنجابی وحشی سپيو په مشوره وټاکل شی .
نن تاريخی افغانستان د يوې مستقلی افغانی وطنپالونکی اردو د تشکيل او قوام پړاوونه وهی . پوليس او امنيتی ارګانونه يې په خپلو پښو د اودريدو او د خودکفايي پر خوا لومړنی خو غښتلی ګامونه آخلی . هغه وخت چې روسی پوځونه په افغانستان کی وو ، جهادی لنډغرو به لاپي شاپې کولې چې که روسی پوځونه ووځي ، مونږ به په هماغه ورځ د نجيب الله حکومت نسکور او په کابل کې به جهادی واکمنی اعلان کړو . نن طالبان او د هغو ملاتړي ډوزې ولی چې که امريکا نه وي ، طالبان به په يوه ورځ کې افغان حکومت راوپرزوي . دا دی اوس د ۱۲۰ زرو امريکايي پوځونو څخه ټول ټال يواځې ۱۸ زره باندينی ځواکونه پاتې دي او له ځينو استثناتو پرته، يواځې د مشورو په نقش کې محدود دی ، خو طالبانو د څلورو کالو په موده کې د يوه ولايت مرکز ونه نيول شو . ټول مهم ښارونه او ستراتژيکې لارې او ګودرونه د دولتی حاکميت په سيوره کې دي . هيواد مو پر تجارت باندې د پاکستان شيطانی آغيز ته د پای ټکی کښېښود ، بحر ته مو لار د شاه بهار بندر له لارې پرانستل شوه او ډیرې نوری بديلې لارې او دهليزونه خلاص شول .دا او دې ته د ورته پروسو وده او بشپړتيا په تشو خبرو نه کيږي . يواځې د هيواد د امنيتی ارګانونو د کالنی مالی تأمين وجه ( ۶ ) شپږ مليارده ډالرو ته رسي ، په داسی حال کې چې هيواد کالنی ناخالص عايدات له درو مليارد دالرو زيات نه دي . د تشو خبرو پهلوانان يواځې د اردو او امنيتی ارګانونو مالی وجهی د نړيوال ائتلاف او په سر کی د امريکا د متحده ايالاتو له مرستو غير له کومه کوي ؟ طالبی واکمنی د سعودیانو او شيخانو او بين المللی تروريستی شبکو په مرستو چليده ، خو طالب – مجاهد پلوه «روشنفکران» افغان حکومت ، افغان اردو ، افغان امنيتی ارګانونه مزدور بولی او طالبان خپلواک ، للعجب ! زمونږ ملی اردو چې د هيواد او خلکو په دفاع کې د آی-اس-آی د لښکرو او ايله جاريو په وړاندې سرونه ورکوي ، د خپلو بی مسؤليته « روڼ آندو » له خوا مزدور بلل کيږی . د وطن مور دې په دې نااهلو زامنو بوره شي !
جګړې او جهادی – طالبی ترور افغانستان په اقتصادی لحاظ فلج کړی دی . د تروريسم پرضد د نړيوال ائتلاف پر خلاف د پروپاګندو نهايي پايله حد اکثر د طالبانو( د منځنيو پيړيو د وحشت د شرميدلو استازو) بيا واکمنی او د طالبانو بيا واکمنی د دوهم ځل له پاره له دفاعی او امنيتی ځواکونو څخه د افغانستان بيا محرومول او حد اقل په حاکميت کې د جهادی لوټمارانو د عمر اوږديدل دي . دا هغه څه دی چې پاکستانی او ايرانی مزدوران د هغې په لټه کې دي . ( نور بيا ) ۱۶/۱۱-۲۰۱۸

 

 

پوهنوال دوکتور سید محمد ټینګار له دې نړۍ سترګې پټې کړې

نور محمد غفوری

انا لله و انا الیه راجعون

پوهنوال دوکتور سید محمد ټینګار په رښتیا ټینګار و. پوهنوال دوکتور سید محمد ټینګار ټینګ انسان، ټینګ ملګری، ټینګ مبارز، ټینګ عالم، ټینګ افغان او بالآخره ټینګ انسان و. پوهنوال دوکتور سید محمد ټینګار د هلمند په ولایت کې زیږیدلی او په عالی نمرو د لیسې تر سرته رسولو وروسته یې د کم وخت له پاره د ښوونکي دنده سرته ورسوله او بیا یې د کابل پوهنتون د اقتصاد په پوهنځي کې لوړو زده کړو ته دوام ورکړ. له پوهنځي څخه د لوړو نمرو په اخیستلو د لیسانس د دیپلوم تر لاسته راوړو وروسته د آلمان دموکراتیک جمهوریت ته د تحصیل له پاره ولاړ او د اقتصاد په څانګه کې د دکتورا تر اخیستلو وروسته یې د کابل پوهنتون د اقتصاد په پوهنځي کې د استاد په حیث دنده ونیوه او د هیواد د ځوانانو په مسلکي روزنه بوخت شو.

کله چې په افغانستان کې د شریرو ځواکونو لخوا د نوموړي ژوند په خطر کې ولوید او د دندې او کار شرایط یې له منځه ولاړل، نو مهاجرت ته مجبور او د آلمان په مختلفو ښارونو کې یې له خپلې کورنۍ سره ژوند اختیار او په کار او فعالیت بوخت شو.

د بن تر کنفرانس وروسته بیرته خپل هیواد ته راستون شو، د آلمان سوکاله ژوند یې پریښود او د کابل پوهنتون د اقتصاد په پوهنځي کې يې د استاد په حیث دنده ونیوه چې په لنډه موده کې یې د پوهنوالۍ تر علمی رتبې ځان ورساوه. په صنفونو کې د تدریس سربیره یې په علمی او تحقیقاتی چارو کې زغرده ونډه واخیسته او ډیر علمی آثار یې ولیکل چې اوس هم د بیمې، ملی اقتصاد، تجارت او په نورو اقتصادي څانګو کې تري ګټه اخیستل کیږي.

د پوهنوال دوکتور سید محمد ټینګار علمی او تدریسی فعالیت یوازې د کابل پوهنتون د اقتصاد په پوهنځی کې محدود پاته نه شو. ده په نورو خصوصی پوهنتونونو لکه د تابش او دعوت او نورو په تدریس کې برخه واخیسته.

پوهنوال سید محمد ټینګار یوازي لوړ علمی تحقیقاتی شخصیت نه و، بلکې نوموړي ښه منیجر او اداره چې هم و. د همدې استعداد د لرلو له کبله د ځینو عالی زده کړو د موسسو ریاستونه او د علمی مرستیال دندې هم ور وسپارل شوې چې په خورا بریالیتوب او پوره مهارت یې سرته ورسولې. په وروستیو کلونو کې د کابل پوهنتون د اقتصاد پوهنځي ریاست ور د غاړې شو. نوموړي په هر ځای کې پخپله دنده کې د ابتکار او خلاقیت څخه کار اخیست او نوی تدریسی میتودونه، انضباطی- اداري اصول او مترقی بدلونونه یې رامنځته کول. نوموړي له قانون او مقرراتو څخه د هر ډول سرغړونو پر ضد ټینګه مبارزه کوله او له هر ډول سیاسی، اقتصادی او اخلاقی فساد سره یې د مخالفت او مقاومت ټینګه روحیه لرله.

پوهنوال دوکتور سید محمد ټینګار د ځینو بانکونو د څارني په ډله کې هم غړیتوب لاره او ټوله ورځ د هیوادنیو چارو په سمبالتیا مشغول و. پوهنوال دوکتور سید محمد ټینګار د پاک لاس، قوی ارادی، خلاق تفکر، ابتکاري چلند، د وطن په مینه ګرم زړه، خاص جدیت او فوق العاده انرژۍ څښتن و. د وطن د خدمت له پاره په کار او زیار کې يې ستړیا نه پیژندله. په کاري، سیاسي او ټولنیز محیط کې د لوړې اوتوریتې او مسلکی مهارت خاوند و. ورسپارل شوې دنده یې په خپلواکۍ اجراکوله، له همکارانو یې د مواظبت، مرستې او مهربانۍ تر څنګ په قاطعیت چلند کاوه. چاته یې په اړوندو چارو کې د لاسوهنې او غیر قانوني مداخلې اجازه نه ورکوله. په قانون او خپل قول ولاړ او په ملګرتیا کې خورا وفادار شخصیت و. دده سپینې او سوچه خبرې، لوړ نظر، صادقانه چلند به یې د ټولو ملګرو او همکارانو په ذهن کې تر ډیره پاته وي.

پوهنوال دوکتور سید محمد ټینګارد کار په ګمارلو کې د کار وړ کسانو ته د کار دسپارلو ټینګ پلوی و او په دې اړوند یې هیڅ ډول واسطه او ذریعه نه منله، د ملګرتیا، قومی، محلی او ژبنیۍ اړیکې يې په پام کې نه نیوې. زه له نوموړي سره د نږدي ملګری او همکار په حیث ډیرې خاطرې لرم چې یوه به یې دلته یاده کړم. کله چې نوموړی د اقتصاد د پوهنځي رئیس و،  یوه ورځ مې یو ملګری چې له هند څخه یې په لوړو نمرو د اقتصاد په څانګه کې ماسټری راوړې وه ور معرفی کړ چې د اقتصاد په پوهنځي کې یې د استاد په حیث استخدام کړي. ده راته وویل چې زموږ او ستاسې پرنسیپ خو له ما څخه تاته ښه معلوم دی چې باید واسطه ونه چلیږی او هر څوک چې د کار وړ او مستحق وی، همغه باید د استاد په حیث کار ونیسی. د استاد د استخدام له پاره ازموینه تر سره کیږي او «زه به قول در کړم چې ددې ماسټر یوه نمره به هم څوک ونه خوری، خو نیمه نمره به هم اضافه ورنکړم». همداسې یې وکړل او د امتحان په وخت پخپله په صحنه کې حاضر و او حق یې حقدار ته وسپاره.

پوهنوال دوکتور سید محمد ټینګار د علمی لوړ کادری شخصیت سر بیره کلک وطنپال، مدنی، مترقی مبارز او غښتلی سیاسی شخصیت و. د ځوانۍ له دورانه یې د غریبو طبقو د ګټو د ساتلو، د هیواد د پرمختګ، د افغانانو د ژوند د هوساینې، د دموکراسۍ او فردي آزادیو د رواجولو او ټولنیز عدالت د تأمین په خاطر د افغانستان د خلق دموکراتیک ګوند په لیکو کې منظمه او دوامداره مبارزه پیل کړه او د ژوند تر آخرو شیبو یې له مختلفو لارو خپل دې انسانی او عالی هدف ته مبارزه کوله.

ما دا دروند او مبارز شخصیت په آلمان کې له نږدې او ښه وپیژاند. کله چې د دموکراتیک جمهوری نظام تر سقوط وروسته په۱۹۹۳ کال کې زموږ ملګرو (د افغانستان د ملی یووالی او پرمختګ ټولنه) د ژور ملی او دموکراتیک مرام سره جوړه کړه، نو دوکتور سید محمد ټینګار هم په دې ټولنه کې د غړیتوب غوښتنه وکړه او  تر ډیرې مودې د همدې ټولنې د مرستیال په حیث راسره پاته شو. د همدې ګډ کار او مبارې له برکته د اوږدو کلونو په موده کې دواړه نږدی همکاران او ملګري پاته شوو او کورنۍ اړیکې مو هم سره ټینګې شوې. هغه وخت چې د افغانستان د ملی یووالی او پرمختګ ټولنې (د چارو د انسجام کمیسیون) په ۱۹۹۹ کال کې (په اروپاکې د افغانانو د تفاهم د نهضت) د جوړولو پریکړه او اقدام وکړ، ددې نهضت لومړۍ اوه دیرش کسیزه غونډه هم د دوکتور سید محمد ټینګار په کورکې چې د آلمان د فرانکفورت په ښار کې و، وشوه. دوکتور سید محمد ټینګار د هیواد په داخل کې هم د ملی، مترقی، دموکراتو او خلقی ځواکونو په انسجام او تحرک کښې ډیر کار او زیار وایست او د مرګ تر لحظې هم د وطن او خلکو غمخوار او خدمتګار پاته شو.

اوس چې دوکتور پوهنوال سید محمد ټینګار د سخت مرض له کبله د تل له پاره له فانی نړۍ سترګې پټې کړی، زما په څیر ډیر ملګری او د کورنۍ غړی یې غمجن کړل. د داسې لوړ ملی، علمی او سیاسی شخصیت مړینه به د ډیر وخت له پاره د هیواد په علمی موسسو، سیاسی بهیرونو او اجتماعی فعالیتونو کې لویه تشه رامنځته کړی او ځای به یې تر ډیره وخته خالی وی.

په پای کې نوموړی ته جنتونه، کورنۍ او ملګرو ته یې د زړونو صبر غواړم!

روح یې د ښاد او یادونه یې د تازه وي!

۱۲/۱۱/۲۰۱۸

اشتراک نزدیک به 4 میلیون رای دهنده در انتخابات شورای افغانستان

منبع : سپوتنیک   تاریخ: 10/22/2018
انتخابات ولسی جرگه افغانستان امروز پس از دو روز رای گیری به پایان رسید.
به گزارش سپوتنیک، عبدالبدیع صیاد رئیس کمیسیون مستقل انتخابات در یک نشست خبری گفت، که از میان افراد واجد شرایط انتخابات، 45 درصد در این روند اشتراک کرده ‌اند.
به گفتۀ آقای صیاد، شمار اشتراک‌کنندگان در انتخابات شورای ملی نزدیک 4 میلیون تن می‌رسد که از این میان 33 درصد را زنان تشکیل می ‌دهند.
رئیس کمیسیون مستقل انتخابات از مردم می ‌خواهد تا از قضاوت‌های پیش از وقت خودداری کنند و منتظر اعلام نتایج نهایی باشند.
آقای صیاد در ادامه گفت، که نتایج ولایت‌ها به زودترین فرصت به مرکز فرستاده شده و آنان پس از رسیدگی به شکایت‌ ها نتایج را اعلام می ‌کنند.
او همچنان از احزاب و نهادهای سیاسی می‌خواهد تا از روند شمارش آرا و رسیدگی به شکایت‌ها نظارت جدی داشته باشند.
یادآوری می کنیم، که انتخابات شورای افغانستان سرانجام پس از سه سال تأخیر، روز شنبه آغاز شد؛ قرار بود این روند برای یک روز برگزار شود، اما مشکلاتی از جمله تأخیر در گشایش مراکز رأی‌ دهی و مشکلات تخنیکی سبب شد تا انتخابات برای امروز نیز ادامه پیدا کند.
د افغانستان پارلماني ټاکنې او نړیوال غبرګونونه
منبع : د امریکا غږ   تاریخ: 10/22/2018
په ټاکنو کې د خلکو پراخ ګډون ستایل شوی دی

په افغانستان کې د ولسي جرګې ټاکنې چې د شنبې او یک شنبې په ورځو کې ( د تلې/ میزان ۲۸ او ۲۹) وشوې، نړیوال غبرګونونه یې له ځان سره درلودل.

امریکا، کاناډا، جرمني، هند او نورو هېوادونو په ټاکنو کې د افغانانو پراخ ګډون ستایلی دی.

په کابل کې د امریکا سفارت د دغه هېواد د بهرنیو چارو د وزیر مایک پمپیو اعلامیه خپره کړې او په کې د دغو ټاکنو ننګه شوې ده.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي دفتر یا یوناما ویلي، د تخنیکي او امنیتي ستونزو برسیره په ټاکنو کې د زیات شمیر خلکو ګډون هیله بخښونکې ده.

د یوناما مشر تادامیچي یاماموتو وايي ”دغه ټاکنې په خپلو پښو د ودریدلو په لور د افغانستان یو تاریخي پړاو دی”.

یوناما همداراز له څارونکو، سیاسي ګوندونو، کاندیدانو او رایو ورکونو څخه غوښتي چې په راتلونکو ورځو کې د رایو د شمیرلو پروسې تمامیت په ساتلو کې رول ولوبوي

همدا شان ملګري ملتونه وايي چې د ټاکنو پر مهال په کابل او ولایتونو کې په یو شمیر مرکزونو کې د تخنیکي ستونزو له کبله ټاکنې وځنډیدې او خلک په ساعتونو په کتارونو کې ولاړ وو.

په افغانستان کې د ناټو ملکي استازي کارنیلویس سیمرمن په ټویټر کې لیکلي چې د راتلونکې لپاره د افغانانو زړورتیا او ارادې حیران دی کړی.

همدا شان په افغانستان کې د کاناډا سفارت د ټاکنو پرمهال د مخالفینو بریدونه غندلې دي، او د قربانیانو له کورنیو سره یې همدردي ښودلې ده.

جرمني هم د ولسي جرګې له آزادو، شفافو او عادلانه ټاکنو څخه خپل ملاتړ ښودلی دی، او په افغانستان د سولې د راتلو هیله ښودلې ده.

د امریکا د سولې د انسټیټوت د آسیايي پروګرامونو مرستیال انډریو وایلډر وايي ”د ټاکنو په مدیریت کې د نن ورځې ګډوډي او بې کفایتي ښيي چې بیوروکراتیکې ستونزې د انتخاباتو مشروعیت د داعش او طالبانو د بریدونو او ګواښونو په پرتله ډېر زیانمنوي.”

دغه راز د ولسي جرګې د ټاکنو په هکله ګڼ شمیر نورو خپلواکو ادارو او کسانو هم بیلابیل نظرونه وړاندې کړې دي.

د ټاکنو خپلواک کمیسیون وايي چې د ولسي جرګې په ټاکنو په لومړئ ورځ نږدې ۴ میلیون کسانو ګډون کړی وو چې ٪۶۷ پکې نارینه او ٪۳۳ پکې ښځې وې.

رأی‌دهی در غرب کابل در دومین روز انتخابات نیز با تأخیر آغاز شد
منبع : طلوع نیوز   تاریخ: 10/22/2018

در دومین روز برگزاری انتخابات شورای ملی، روند رآی‌دهی در غرب کابل همانند روز شنبه با تأخیر آغاز شد.

شماری از رأی‌دهنده‌گان این بخش پایتخت که روز گذشته نتوانستند رأی بدهند، می‌گویند که امروز نیز ساعت‌ ها برای رأی دادن منتظر ماندند.

فرحناز فروتن، خبرنگار طلوع‌نیوز که برای دومین روز برای پوشش خبری انتخابات به غرب کابل رفته بود، می‌گوید که حضور مردم در روز دوم انتخابات نیز گسترده بود.

شماری از رأی‌دهنده‌گان در این بخش کابل، می‌گویند که کمبود کارمندان، کند بودن روند رأی‌دهی و آشنا نبودن با دستگاه‌های شناخت بایومتریک، باعث شدند تا ساعت‌ها در صف های طولانی بیاستند.

نصیر احمد، یکی از این رأی‌دهنده‌گان گفت: «دیروز آمدیم بسیار منتظر ماندیم، اما روند شروع نشد؛ بالاخره امروز موفق شدم رأی بدهم.»

در این میان، در شهرک دوازده امام در دشت برچی که بیش از چهارهزار تن برای انتخابات ثبت نام کرده بودند، در دومین روز انتخابات، کمیسیون انتخابات موفق نشده بود تا ساعت دوازه تمامی محل‌ها را در این بخش باز کنند – تنها چهار محل تا ساعت دوازده باز بودند.

بربنیاد ارقام کمیسیون مستقل انتخابات دومین روز انتخابات، در ۴۶ مرکز در کابل که به علت نرسیدن دستگاه‌های شناسایی بایومتریک، نرسیدن فهرست نام‌های رأی دهنده‌گان و برخی از مشکلات دیگر انتخابات آن‌ها برگزار نشده بود، امروز برگزار شد.

حقوق‌دانان: کمیسیون انتخابات با تمدید روز رای دهی قانون انتخابات را نقض کرد
منبع : رادیو تلویزیون ملی   تاریخ: 10/22/2018

شماری از حقوق‌دانان می گویند که کمیسیون مستقل انتخابات با تمدید روز رای دهی، چندین ماده قانون انتخابات را نقض کرده است.

انتخابات مجلس نمایندگان؛ پر چالش در بسیاری بخش های افغانستان خوانده شده است. برخی محل های رای دهی در روز نخست انتخابات یا ناوقت باز شدند یا هم هیچ در آنها گشوده نشد. برای شمار دیگر محل ها هم مواد انتخاباتی یا نرسید یا هم دیر رسید. کمیسیون مستقل انتخابات روند رای دهی را برای روز دوم تمدید کرد.

به اساس ماده ۸۴ معیاد رای دهی:

فقره دوم : رییس محل رای دهی مکلف است، بعد از پایان یافتن ساعات تعیین شده، آخر صف رای دهنده گان را نشانی و به آنان اجازه استعمال رای را بدهد.

فقره چهارم: کمیسیون می تواند در صورت ضرورت، معیاد رای دهی را در یک یا چند مرکز ویا حوزه، حد اکثر الی دو ساعت یا تا زمان ختم رای دادن کسانی که در صف رای دهنده گان در انتظار رای دادن هستند، تمدید نماید.

با این حساب گفته می شود که کمیسیون مستقل انتخابات این ماده قانون انتخابات را زیر پا گذاشت و به گونه غیرقانونی رای دهی را وارد دومین روز ساخت.

محمد عبدالله حقوق‌دان می گوید: “کمیسیون انتخابات خلاف قانون (انتخابات را به) یک روز را دیگر تمدید که این امر غیر قانونی می باشد. راه حل وجود داشت، کمیسیون انتخابات مطابق فقره ۵ ماده ۱۰۴ قانون صلاحیت داشت که انتخابات را مجدد در همان مراکز رای دهی که انتخابات ناقص شده بود، دوباره برگزار کند.”

روند رای دهی در روز نخست انتخابات پر از نواقص بود اما قانون انتخابات راهی را برای برداشتن نواقص پیشنهاد کرده بود که کمیسیون مستقل انتخابات آنراعملی نساخت. ماده 104، فقره پنجم؛ “هرگاه انتخابات در یک حوزه انتخاباتی ناقص تشخیص شود، کمیسیون می تواند امر مجدد برگزاری انتخابات را در حوزه مذکور صادر نماید.”

کمیسیون رسیده گی به شکایت های انتخاباتی نیز کمیسیون مستقل انتخابات را به انجام برخی تخلف های انتخاباتی متهم کرده است.

په ننګرهار کې چاودنې د ۶ ماشومانو په ګډون ۱۱ تنه شهیدان کړل
منبع : تاند   تاریخ: 10/22/2018

د افغانستان د ولسي جرګې د انتخاباتو په دوهمه ورځ /یکشنبه/ د ۶ ماشومانو په ګډون لږترلږه ۱۱ تنه په ننګرهار کې شهیدان شول.

د ننګرهار د والي ویندوی تایید کړه چې نن په دې ولایت کې یوې چاودنې، چې د ولسي جرګې د انتخاباتو د ګډوډولو په هدف وشوه، لږترلږه ۱۱ تنه شهیدان شوي دي.

عطا الله خوږیاڼی وايي چې په شهیدانو کې ۶ ماشومان هم شامل دي.

دا پېښه په اچین ولسوالي کې د یوه ځای پر ځای شوي بم د چاودنې په نتیجه کې وشوه.

اچین د داعش سختدریځې ډلې اصلي مرکز ګڼل کېږي.

خو تراوسه پورې څرګنده نه ده چې دا برید کومې ډلې کړی دی.

پرون /شنبه/ د ولسي جرګې د انتخاباتو په لړ کې پر رای ورکوونکو د ترهګرو په ۱۹۳ بریدونو کې ۶۸ تنه شهیدان او ۱۲۶ ژوبل شول.

په افغانستان کې د ولسي جرګې انتخابات!
منبع : رادیو آزادی   تاریخ: 10/22/2018

د افغانستان د انتخاباتو خپلواک کمېسیون اعلان وکړ چې د ولسي جرګې انتخاباتو ته د رأی ورکولو بهیر به د شپې تر اتو بجو او په ځینو سیمو کې به سبا هم دوام وکړي.

د دغه کمېسیون مشر ګلاجان عبدالبدیع صیاد نن په کابل کې یوې خبري غونډې ته وویل په هغو مرکزونو کې چې کارکوونکي ناوخته ورسېدل او یا تخنیکي ستونزې رامنځته شوې، رأی ورکوونکي کولای شي د شپې تر اتو بجو د رأیو صندوقونو ته ولاړ شي.

ښاغلي صیاد زیاته کړه په ۳۶۰ مرکزونو کې به سبا یکشنبه انتخابات ترسره شي.

تر دې وړاندې د انتخاباتو خپلواک کمېسیون اعلان کړی وو چې دغه مرکزونه به د سهار له اوو بجو پرانیستل شي او د مازدیګر تر څلورو بجو به پرانیستي وي، خو یو شمېر مرکزونه د کابل په ګډون په ډېرو ښارونو کې نن شنبه پر خپل وخت نه‌دي پرانیستل شوي.

په غزني او کندهار کې له وړاندې د ټاکنو د ځنډدو پرېکړه شوې وه.

په ځینو هغو سیمو کې چې نن د رأی اچولو لپاره پرانیستي هم دي د بې‌نظمیو راپورونه ورکول کېږي لکه د بایو مټریک سیستم د کارولو ستونزه، د رأی پاڼو کموالی او په لېستونو کې د رأی ورکوونکو د نومونو نشتوالی.

خو د انتخاباتو د خپلواک کمېسیون چارواکي وایي د ستونزو د هواري لپاره هڅې کوي.

  • پخواني معلومات

نن شنبه د تلې ۲۸مه له کندهار او غزني پرته په ټول افغانستان کې د ولسي جرګې انتخابات پيل شول.

ولسمشر محمد اشرف غنې د خپلې رایې په ورکولو سره دغه بهیر پيل کړ.

د ولسي جرګې د انتخاباتو لپاره څه باندې ۲۵۰۰ کسانو ځانونه کاندید کړي چې ۴۱۷ یې ښځې دي.

د افغانستان د انتخاباتو خپلواک کمېسیون وايي چې د نن مازدیګر تر څلورو بجو به د رأیو مرکزونه پرانیستي وي.

خو که چېرې د رأی ورکوونکو شمېر زیات او اضافي وخت ته اړتیا پیدا شي، حاضر دي چې دا موده تمدید کړي.

افغان چارواکو په انتخاباتو د کلکو امنیتي تدابیرو خبر ورکړئ دی.

د افغانستان د کورنیو چارو وزارت وايي، د انتخاباتو په دوهمه ورځ تر اوسه کومه امنیتي پېښه نه ده رامنځته شوې.

که څه هم د انتخاباتو په لومړۍ ورځ په ټول هېواد کې له ۱۹۰ ډېرې پېښې شوې وې، خو د افغانستان د کورنیو چارو وزارت د یکشنبې د ورځې په مازیګر ازادي راډیو ته وویل چې په دوهمه ورځ په هېڅ یوه انتخاباتي مرکز کې کومه امنیتي پېښه نه ده رامنځته شوي.

د یاد وزارت د ویاند مرستیال نصرت رحیمي وايي، افغان امنیتي ځواکونه په ټول قدرت سره د امنیت د ټينګښت په خاطر هڅه کوي، تر څو خلک په پراخه کچه د انتخاباتو په ملي بهیر کې ګډون وکړي.

نصرت رحیمي

​دی وایي:

”تر اوسه چې زه تاسې سره خبرې کوم، یعنې له سهاره چې د افغانانو پر مخ کوم انتخاباتي سایټونه خلاص شوي، د انتخاباتو اړوند هېڅ کومه امنیتي پېښه پکې نه ده رامنځته شوې.”

ښاغلی رحیمي وايي، تېره ورځ د هېواد په کچه ۱۸۴۹ ګواښونه موجود وو چې د افغان ځواکونو له خوا یې ۱۷۲۵ شنډ، خو ۱۹۲ پېښې رامنځته شوې.

دی وايي، د تېرې ورځې په حملو کې ۱۱ امنیتي ځواکونه او ۵ ملکي کسان وژل شوي او د امنیتي ځواکونو او ملکي وګړو په شمول ۲۵ نور ټپیان شوي دي.

دا څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي چې د ولسي جرګې د انتخاباتو په لومړۍ ورځ د کابل د ۱۷مې امنیتي حوزې اړوند د خیرخانې مېنې په سیمه کې د رأيې ورکونې یوه مرکز ته نېږدې د چاودنې له امله د ۱۵ امنیتي او ملکي وګړو د وژنې راپورونه ورکړل شوي دي.

په ورته وخت کې د امنیتي چارو کارپوه فقیر محمد فقیر د انتخاباتو په خاطر د امنیتي ځواکونو هڅې او پروګرامونه ستايي او وايي، سره له دې چې دښمن ډېر تبلیغات کړي وو، خو افغان ځواکونه وتوانېدل چې د دغه بهیر امنیت په ښه ډول ټينګ کړي.

نوموړي زیاته کړه:

”د انتخاباتو امنیت ښه و، په ټولو ولایتونو کې د اندېښنې وړ لویه پېښه نه ده رامنځته شوې، دا په داسې حال کې ده چې مخالفینو تبلیغ کاوه چې انتخابات ګډوډوي، خو دغو تبلیغاتو ته په کتو، امنیتي ځواکونو په ښه ډول پلانونه جوړ کړي وو او د ډېرو امنیتي ګواښونو نه يې مخنیوی وکړ.”

ښاغلی فقیر وايي، د انتخاباتو د امنیت په خاطر د افغان امنیتي ځواکونو ښه پلان د دې ښکارندويي کوي چې دوی د امنیت د ټينګښت توان لري او کولای شي چې د افغانستان دښمنان وځپي.

د افغانستان د انتخاباتو د خپلواک کمېسیون مسؤلین د ولسي جرګې د انتخاباتو په بهیر کې د زورواکو مداخله د اندېښنې وړ ګڼي او وايي، په ځینو مرکزونو کې يې هڅه کړې چې د رأیو صندقونه د ځانونو په ګټه ډک کړي.

د دغه کمېسیون رئيس ګلاجان عبدالبدیع صیاد د یکشنبې په ورځ په یوې خبري ناسته کې، سربېره پر دې چې د میزان په ۲۸ مه یې د رأیو ورکولو د ځینو مرکزونو د تړل کېدو خبره وکړه، ټینګار یې هم وکړ چې دغه صندقونه به په جدي توګه وڅېړل شي.

ګلاجان عبدالبدیع صیاد

نوموړي وویل:

”په اکثرو ځایونو کې زورواکو غوښتي چې د رأیو ورکولو مرکزونو ته ننوځي او هڅه یې کړې چې د بایومیټریک سېستم چې روڼتیا رامنځته کوي، ونه کارېږي، پر کارکوونکو یې فشار راوستی چې اجازه ورکړي چې د بایومیټریک له سېستمه پرته رأیې واچوي، ان شاءالله دغه صندقونه به په دقیقه توګه بررسي او باطل به اعلان شي.”

ښاغلي صیاد دا خبره د هغو ۲۵۳ تړلو مرکزونو په اړه چې د میزان په ۲۸ مه تړلي وو، د خبر ورکولو پر مهال وکړه.

ده وویل، د ځینو نیمګړتیاو له امله ونه توانېدل چې په دغو مرکزونو کې چارې په ښه توګه مدیریت شي.

ده وویل، د ۴۰۱ تړلو مرکزونو له جملې د رأیو ورکولو په دوهمه ورځ د رأیو ورکولو ۲۵۳ مرکزونه بېرته شول او نور يې د لوړو امنیتي ګواښونو له امله تړلي پاتې شول.

د ده په خبره چې د ځینو مرکزونو د تړل کېدو د یوشمېر لاملونو ترڅنګ بل لامل د رأیو ورکولو په لومړۍ ورځ انتخاباتي پروسې ته د یو شمېر روزل شویو ښوونکو نه حاضرېدل هم وو.

ده وویل، د فعالو مرکزونو د رأیو د شمېر په اړه وویل، د رأیو شمېرنه په سلو کې ۸۰ بشپړه شوې او شل فیصده به یې د نن ورځې تر پایه هم بشپړه شي.

ده زیاته کړه چې له ولسوالیو د ولایتونو مرکزونو او له دغو مرکزو کابل ته د رأیو د صندقونو لېږد پیل شوی دی.

د انتخاباتو د خپلواک کمېسیون د معلوماتو له مخې. د میزان په ۲۸مه څه باندې درې میلیونو کسانو رأيې ورکړې دي.

په ورته وخت کې د دغه کمېسیون ویاند سید حفیظ الله هاشمي د انتخاباتو په پروسه کې ځینې نیمګړتیاوې ومنلې، خو ټینګار يې وکړ چې رسېدنه به ورته وشي.

د افغانستان د ازادو او عادلانه انتخاباتو د څار بنسټ یا فیفا انتقاد کوي چې دغه کمېسیون پرته له تیاریو د انتخاباتو بهیر پیل کړ او لازم مدیریت یې ترې هم ونه شو کړای.

یوسف رشید

د دغه بنسټ اجرائیوی رئیس یوسف رشید وویل:

”فیفا د یوازني بنسټ په توګه د انتخاباتو له خپلواک کمېسیونه وغوښتل چې که اماده ګې نه لري، نو انتخابات دې لس ورځې وځنډوي، خو په خواشینۍ سره چې کمېسیون د تیارۍ ژمنه وکړه، دوی د دستګاو په لېږدولو کې ستونزه لرله، نن هم په ځینو ځایونو کې دوی انتخاباتو ته چمتو نه وو.”

خو کمېسون وايي، ځیني کسان غواړي چې د پروسې په اړه د خلکو ذهنونه ګډووډ کړي.

دوی وايي، انتخابات يې په بري سره ترسر ه کړل او خلکو پکې هم پراخ ګډون وکړ.

راپور: خان محمد سیند

د کندهار د والي مرستیال حاجي اغا لالی دستګیري وايي، د کندهار ولایت مقام د خونړۍ حملې طراح کوونکي دوه تنه وو چي یو ووژل شو او دوهم یې پاکستان ته تښتېدلی دی.

دستګیري له ازادي راډیو سره په ځانګړې مرکه کې وویل چې حمله کوونکي د بهرنیو ځواکونو له خوا ځای پر ځای ووژل شول او دوهم کس پنځلس ورځې مخکې خپله کورنۍ پاکستان ته لېږدولې او پخپله هم تر پېښې نیم ساعت مخکې تښتېدلی دی.

سیما سمر: سطح تقلب و تخلف انتخاباتی در انتخابات امسال نبست به گذشته کم بود
منبع : کلید   تاریخ: 10/22/2018

سیما سمر، رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر، می ‎گوید که سطح تقلب و تخلف انتخاباتی در انتخابات ولسی جرگه امسال نسبت به سایر انتخابات‎ در کشور کم بود. سمر که امروز نتایج مشاهدات این کمیسیون از روند برگزاری انتخابات را گزارش می ‎داد، گفت که کمیسیون مستقل حقوق بشر با ۲۷۵ مشاهد از روند برگزاری انتخابات در یک هزار مرکز رای ‎دهی در ۲۲ ولایت نظارت کرده است.

رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر افزود که براساس مشاهدات ناظران این کمیسیون، مشکلات متعددی در روند رای ‎دهی در این ۲۲ ولایت وجود داشته است. تأخیر در بازشدن مراکز رای ‎دهی، فعال نبودن دستگاه ‎های بیومتریک، نبود فهرست رای‎ دهنده‎ گان، پاک شدن رنگ انگشت‎، رای دادن افراد زیرسن قانونی و رای دادن یک فرد در چند محل رای ‎دهی از مشکلات عمده‎ای بوده است که مشاهدان کمیسیون مستقل حقوق بشر در شماری از مراکز رای ‎دهی در این ولایات با آن رو به‎ رو شده‎اند.

سیما سمر می ‎گوید که با وجود این مشکلات، میزان تخلف و تقلب در انتخابات ولسی جرگه امسال نسبت به سال‎های گذشته کم بود و تهیه فهرست رای‎ دهنده‎ گان و استفاده از سیستم بیومتریک تا حد زیادی به شفافیت این انتخابات کمک کرده است. به گفته وی، در گذشته صندوق ‎های رای توسط یک نفر پر می ‎شد و یا در مواردی، زنان بدون آنکه در انتخابات شرکت کرده باشند، صندوق ‎های رای به نام آن‎ ها پر شده بود.
سمر خاطرنشان ساخت که این نوع تقلب در انتخابات امسال مشاهده نشده است و تخلفاتی هم که صورت گرفته است، نسبت به انتخابات گذشته بسیار کم است.

رئیس کمیسیون مستقل حقوق بشر از کمیسیون مستقل انتخابات خواست در جریان شمارش آرا، صادقانه و شفاف عمل کند و از ارایه ارقام غیرواقعی از میزان مشارکت مردم در انتخابات خودداری کند. وی هم چنان گفت، در صورتی که شفافیت در شمارش آرا تأمین شود، امیدوار است که نامزدان، نتایج انتخابات را بپذیرند.

انفجاری در ننگرهار جان ۱۱ عضو یک خانواده را گرفت
منبع : دویچه ویلی   تاریخ: 10/22/2018

در نتیجه انفجار یک ماین کنار جاده در ولایت ننگرهار در شرق افغانستان دست کم ۱۱ تن به شمول کودکان جان باخته اند. این حادثه صبح دیروز یکشنبه در ولسوالی اچین این ولایت رخ داده است. مقامات ننگرهار گفته اند که ۱۱ فرد ملکی صبح دیروز یکشنبه (۲۱ اکتوبر) زمانی کشته شدند که مینی بس حامل شان در منطقه مکرانه در ولسوالی اچین ننگرهار از روی یک ماین کنار جاده گذشت.

عطاالله خوگیانی سخنگوی والی ننگرهار گفته است که یک زن و ۶ کودک شامل کشته شدگان اند. به قول وی هنگامی که نیرو های امنیتی به محل حادثه رفتند، دومین انفجار رخ داد که در نتیجه آن دو سرباز این نیروها زخمی گردیدند. خوگیانی افزوده است که افراد ملکی که کشته شده اند، همه اعضای یک خانواده بودند.

یک باشنده ولسوالی اچین که نخواسته نامش ذکر گردد، گفته است که در انفجار اولی ۱۱ فرد ملکی کشته شده و در انفجار دومی یک نظامی کشته و یک نظامی دیگر زخمی گردیده است. به قول وی نیرو‌ های امنیتی یک ماین سومی را در آن منطقه خنثی ساختند. تاکنون مسئولیت این سوءقصد ها را کسی به دوش نگرفته است، اما در این منطقه بیشتر از همه گروه تروریستی ”دولت اسلامی” یا داعش به حملات دهشت افکنانه دست می ‌زند. گروه طالبان در این منطقه حضور دارد.

روز گذشته در ۱۵ حمله گروه های مسلح در جریان انتخابات پارلمانی در این ولایت دست کم سه فرد ملکی به شمول یک زن کشته شده و حدود ۴۴ تن زخمی گردیدند که ۱۲ تن آنها نظامی بودند. به قول سازمان ملل متحد تلفات ملکی در افغانستان در ۹ ماه اول سال روان میلادی، از سال ۲۰۱۴ به این طرف، بالاترین رقم را داشته است. این سازمان افزوده است که از جنوری امسال تا به حال در افغانستان دست کم ۲۷۸۹ فرد ملکی کشته شده و حداقل ۵۲۵۲ تن دیگر زخمی گردیده اند.

                          

عبدالله: نباید اعتماد مردم نسبت به انتخابات دوباره آسیب ببیند
منبع : طلوع نیوز   تاریخ: 10/22/2018
رئیس اجرائیه دربارۀ برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در کشور نیز گفت که او امیدوار است این انتخابات در زمان معیین آن برگزار شود. عبدالله عبدالله، رئیس اجراییه حکومت وحدت ملی می ‌گوید که حضور گستردۀ مردم در انتخابات مجلس ولسی جرگه، نشان داد که مردم از میان خشونت و تروریسم، دموکراسی و مردم سالاری را می ‌خواهند.

رئیس ‌اجراییه در گفت ‌و گو با طلوع‌ نیوز افزود: «پیام انتخابات رد تروریسم، خشونت و توطعه‌ های دشمنان، توسط مردم است. من از صمیم قلب از مردم تشکر می‌کنم که با همه تهدیدات به پای صندوق‌ های رآی رفتند.» وی در این گفت ‌و گو اما از آن ‌چه که نارسایی‌ ها در روند انتخابات روز شنبه گفت، نیز یاد کرد. او از تجربۀ خودش از رأی‌ دهی گفت: «فهرست رآی ‌دهنده‌گان مشکل داشت؛ من خودم هم هنگامی که امروز رآی می ‌دادم دچار مشکل شدم – حرف ع – در فهرست پیدا نمی‌ شد.»

با این همه، آقای عبدالله تأکید کرد که نباید این نارسایی‌ ها تکرار شوند: «نارسایی ‌های در روند انتخابات بودند که قابل پیش ‌گیری بودند. نگرانی من این است که یک بار دیگر مردم اعتمادش را نسبت به انتخابات از دست بدهند.»

رئیس اجراییه دربارۀ برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در کشور نیز گفت که او امیدوار است این انتخابات در زمان معیین آن برگزار شود. او در پاسخ به این پرسش ‌که آیا در انتخابات ریاست ‌جمهوری خودش را نامزد می ‌کند یا نه، گفت: «به زمان اعلام نام‌ های نامزدان انتخابات ریاست‌جمهوری بیست روز دیگر مانده است و در آن زمان معلوم خواهد شد.»

آقای عبدالله در بخش دیگر گفت ‌و گو، دربارۀ صلح و تلاش ‌های امریکایی برای کشاندن طالبان به میز مذاکره سخن زد. او در این باره گفت: «طالبان یک توجیه دیگر از حکومت موقت دارند که می ‌گویند، نماینده‌گی از مردم می‌کنند – اما این ‌طور نیست. ارادۀ مردم چیزی دیگری است.»

آقای عبدالله هم ‌چنان افزود که امریکا پیش از فرستادن زلمی خلیلزاد، نمایندۀ خاص این کشور برای صلح افغانستان به کابل نیز تماس ‌هایی با طالبان داشته است.

 

صیاد: زورواکانو هڅه کوله، درغلۍ ته لاره هواره کړي
منبع : خبریال دات کام   تاریخ: 10/22/2018
ټاکنو خپلواک کمیسیون وايي چې په یوشمېر مرکزونو کې زورواک نوماندانو، دبایومټریک الې ماتې کړي دي. دیاد کمیسیون مشر ګلاجان عبدالبدیع صیاد یوې خبري غونډې ته وویل، “له ځینو مرکزونو راپور ورغلی وو، هغه زورواکان چې له شفافې لارې پارلمان ته نه شي تللی، دبایومټریک الې یې اخیستې او ماتې کړې یې دي، چې درغلۍ ته لاره هواره کړي.
 

نوموړي وويل له زورواکانو سره حکومت  دې کار په مخنیوي کې عاجز پاتې کېږي یا له ځینو پولیسو سره لاس لري او له زوره کار اخلي.

 

دصیاد په وینا، ځینې نیمګړتیاوې وې، چې کمیسیون پرې پړنه بلل کېږي، ځکه هلته ډېر محدودیتونه وو: دنوموړی وايي کوم ښوونکي چې دټاکنو پرورځ ټاکنیز مرکز ته نه ځي، پر کمیسیون پورې کومه اړه نه لري، بلکې دپوهنې وزارت اړوند کېږي.

                   

په سلو کې ۹۲ افغانان وایي چې هندوستان دپاکستان په نسبت دافغانستان ښه دوست دی
منبع : تاند   تاریخ: 10/22/2018

دتاند له خوا دیوې ترسره شوې آنلاین سروې په اساس، ۹۲٪ ځواب ویونکي وایي، چې دپاکستان په نسبت هندوستان دافغانستان ښه دوست دی. ۸٪ ځواب ویونکیو دپاکستان په پلوۍ رایې ورکړي. ددوی په ډله کې نژدې نیمایي دپاکستان مېشتو پښتنو دی چې د دغه ملک په ګټه یې رایه ورکړې ده.

تاند خپله دا سروې د(کوم یو دافغانستان ښه دوست دی؟ درایې ورکولو لپاره دوطن نوم کلېک کړئ، او دلیل کولی شئ په تبصره کې ولیکئ) ترعنوان لاندې داکتوبر په ۱۴مه پیل کړه چې داکتوبر په ۲۱مه پای ته ورسېدله. وېب سایټ له خپلو مینه والو څخه چې یوازې دفیسبوک دمینه والو شمېر یې له یو میلیون کسانو څخه اوړي، دهغوی درایو او نظرونو غوښتنه کړې وه. په سروې کې خواوشا ۳۲۰۰ کسانو رایې ورکړي او په لسګونو تبصرې شوي دي.

یوه ځواب ویونکي، وزیر ځدراڼ، لیکلي، «پاکستان ترهګر رالېږي، ولس مو وژني هيواد مو ورانوي ځان ته مسلمان وایی. هندوستان مو هيواد جوړوي، ځوانان مو روزي، د ترهګرو مخنیوی کوي او هندوان دي له داسې مسلمان نه راته هندو ښه ده.»

عبدالهادي بلاول لیکلي، «دواړو سره حسنه هراړخيزى اړيکى جوړول ضرور دى. پاکستان دهند په پرتله زمونږ نژدى همسايه دى له پامه غورزول يى زمونږ په زيان دى. بايد پاکستان سره ښى اړيکى ټينګى او اختلافات له منځه ولاړ شى. هند ددوستۍ رويه قابل دقدر او احترام ده، پاکستان نه هم ددغسې رويې هيلې کوو.»

له پاکستاني‌ رسنیو څخه چې دپوځ او استخباراتي ادارو ترواک لاندې خپرونې کوي معمولا دافغانانو او افغانستان په وړاندې له کرکې څخه ډکې خپرونې کیږي، او دغه ادارې له نژدې څلورو لسیزو راهیسې دهغو یاغي وسله والو ډلو ملاتړ کوي چې دافغانستان دحکومت پرضد جنګ کوي او افغانان وژني.

                         

د امریکا د هارفوډ پوهنتون (کنېټيکټ) د نړيوالو اړيکو او مقايسوي سياست استاد

 

ډاکټراحمد ويس وردګ د امریکا د هارفوډ پوهنتون (کنېټيکټ) د نړيوالو اړيکو او مقايسوي سياست استاد

افغانستان د ګندمک او ډيورنډ تړونونو تر وختونو هم د تاريخ له يوه ډېر حساس پړاوه تېرېږي. امريکا د نزول په حالت کې ده او نور سيمه‌ییز ځواکونه لکه چين او روسيه په ډېر قوت او چټکیا سره د پرمختګ په لور روان دي؛ نو ځکه د نړۍ په سطح نوي نوي سيمه‌ییز ایتلافونه او د هېوادونو ترمنځ نوي تعهدونه راټوکېږي.

 

په بل عبارت، د قدرت لیږد په هر هېواد کې کړکېچن وي. د ټاکنو په هر دوران کې نوې نوې سياسي څېرې رابرسېره کیږي او له ځانه سره نوي ایتلافونه رامنځ ته کوي. لکه د هېوادونو په څېر، د نړۍ نظام هم د بدلېدو په حال کې دی. له دويمې نړيوالې جګړې وروسته د نړۍ نظام دوه قطبي شو، چې يو خوا د شوروي اتحاد او ورسره د «وارسا»هېوادونه او بل خوا غربي نړۍ او «ناټو» هېوادونه، چې دا خوا د امريکا متحده ايالاتو لخوا رهبري کېده. د نړۍ معاصر تاريخ کې، دغه پېر تر ټولو سوله‌ییز او باثباته پېر ځکه وو، چې په نړيوال نظام (سيسټم)کې يو توازن موجود وو. خو په ۱۹۸۹ کال کې د شوروي اتحاد له ړنګېدو سره، دوه قطبي نړۍ ړنګه او پر ځای يې د امريکا متحده ايالات یکه تاز او په نړۍ کې یوازينی زبرځواک وګرځېد.

 

له شوروي وروسته، د ۱۹۹۰ لسيزې آزاد بازار پاليسيو څخه ځينې هېوادونو په ځانګړې توګه چين ډېره ژوره ګټه پورته کړه. دا تېر ۱۵ کاله د چين اقتصاد هر کال کابو ۹ سلنه وده کوي؛ په داسې حال کې چې د امريکا پورونه کال په کال زياتېږي او د بانډونو په وسيله، پورونه هم له چين څخه اخلي. دا په خپل وار سره په نړۍ کې د چين اعتماد، نفوذ او حضور زياتوي. بل خوا امريکا له اقتصادي بحران او د پانګې له فرار سره مخ ده؛ نو ځکه د نړۍ سياسي نظام هم د بدلېدو په حال کې دی او د نړيوالو اړيکو او سياسي علومو کارپوهان يو هم دا وړاندوينه نه شي کولی چې آيا راتلونکی «چينايي نړيوال سیسټم» به څه ډول وي؟ راتلونکي نړيوال اقتصادي او سياسي معيارونه به څه ډول وي؟ آيا دغه اوسنی «لېبرال نړيوال نظام» به پایښت ومومي او کنه؟ دغهډول تحليل ته په نړيوالو اړيکو کې «سیسټم تیوري» ويل کېږي، چې سیسټم ته په کتو سره، هر هېواد خپلو ملي منافعو ته په پام سره له بل هېواده سره يا دوستي او يا دښمني کوي. د امريکا تجربه لرونکيکارپوهان لکه د (سي ان ان) ټلویزیون خبریال فريد ذکريا (چې د نړيوالو اړيکو يو نامتو متفکر دی) او داسې نور دا تېر اتلس کاله پر همدې پوښتنو څېړنې کوي.

په هر صورت، لکه يو ماشوم ته چې مور او پلار په لومړي سر کې نوم ټاکي، همداسې هر هېواد ته په کار ده چې له هر څه وړاندې خپلې ملي منافع تعريف کړي او د هغو منافعو پر بنياد، یوه ملي ايډيالوژي وټاکي. وروسته بیا دغو ملي ګټو ته د رسېدو د بېلابېلو لارو او طريقو وړانديزونو او طرحو ته سياست ويل کېږي. په بل عبارت، په سياست کې هېڅ هېواد نه دايمي دوست لري او نه هم دايمي دښمن؛ بلکې دايمي منافع لري. خو له بده مرغه، د افغانستان ملي ګټې تر اوسه په علمي بڼه نه دي تعريف شوي. موږ د يو ملت په کچه خپل دوست او دښمن نه دی ټاکلی؛ نو ځکه زموږ د هېواد سیاست ګوندي نه، بلکې فردي او قبيلوي دی. په داخلي کچه، موږ په دې نه يو توانېدلي، چې خپل ولسمشر د ده د پاليسيو او طرحو پر بنياد وټاکو، ځکه نه ملي ايډيالوژي لرو او نه هم تعريف شوې ملي ګټې. له ولسمشر غني پرته، د افغانستان يوه سياستمدار هم خلکو ته کومه سياسي تګلار نه ده وړاندې کړې. په همدې ترتیب، زموږ نړيوال سياست هم ضعيف او بې تمرکزه دی، ځکه د افغانستان ټولو حکومتونو بهرنی او سيمه‌ییز سياست احساساتي، موقتي او غبرګوني دی. موږ له ځانه عمل نه لرو، بلکې، د پاکستان، ايران، روسيې، امريکا اونورو هېوادونو بهرنيو پاليسيو ته په کتو سره «غبرګون» ښيو.

همدا اوس د افغانستان په ګاونډ کې څلور مېګا (خورا لويې) پروژې روانې دي، چې يوازې يوه د ګوادر پروژه يې د ۵ تريليونو ډالرواهميت لري. په دې څلورو پروژو کې، دوه يې د بندرونو (ګوادر او چابهار) پروژې دي او دوې نورې يې د ګاز او انرژۍ (ټاپي او ټي آی آی) د لیږد پروژې دي. ګوادر، له ګلف سمندر نه ډېر ژور دی او ځکه ورته خورا درنې درنې کېښتۍ راتلی شي. چین په دغه بندر کې تر اوسه ۵۰ ميليارډه ډالر پانګونه کړې ده. که دا بندر فعال شي، د دوبۍ اهميت تر ډېره کموي چې ضربه يې مستقيمآ انګلستان او نورې غربي نړۍ ته متوجه کیږي. هر چا چې دغه سوداګریزه لاره او د انرژۍ د لیږد کنټرول تر لاسه کړ، هغه به په راتلونکي «نړيوال سیسټم» کې يو مطرح سياسي او اقتصادي ځواک وي. همدا دليل دی، چې د امريکا اوسنی ولسمشر، له ګڼو نیوکو سره سره غواړي چې د شمالي کوريا سره سوله وکړي. د شمالي او جنوبي کوريا يو ځای کېدلپه دې معنا چې په هغه سيمه کې به يو دوه قطبي نظام رامنځ ته شي چې متحده او قوي کوريا بيا کولی شي د چين د پرمختګ حد اقل چټکیا راکمه کړي. که له سياسي کمزورۍ سره مخامخ شي، نو امکان يې شته چې هانګ کانګ او ټايوان هم ترې بېل کړای شي.

 

نو دغې شرايطو ته په کتو سره، افغانستان د چين او امريکا تر منځ د نوې لويې لوبې ښکار ګرځېدلی. لومړۍ لويه لوبه د انګلستان او تزار روسيې سره وه چې افغانستان ته پکې د واخان ګوته ورډالۍ شوه تر څو دغه دوه امپراطورۍ سره تماس ونه لري. اوسنۍ ورېښمو لاره، چې دا ځل د امريکې او چين سره لوبېږي، همداسې اهميت لري لکه لومړۍ لويه لوبه، چې سياسي کارپوهان يې د «دوييمې لويې لوبې» په نامه يادوي. نو ځکه، که مو په دې حساس تاريخي پېر کې له پوهې، تعقل، او شهامت کار وانخيست، افغانستان به همداسې د لويو ځواکونو د ملي ګټو ښکار ګرځېدلی پاتې وي، چې هم به پر ګندمک او هم به پر ډيورنډ معاهدو شکر وباسو.

د يوه سوکاله، ځواکمن او شتمن افغانستان په هيله!

داکتر احمد ویس وردک

 

افغانستان د چين او امريکا ترمنځ | ډاکټراحمد ويس وردګ

 

ايران ، پاکستان له افغانستان سره داوبو پر سر خبری کوي؟

 

درانه هيواد وال، سياسيت بازان ، مدني فعالان د جهاد پر نوم مشران دولتي کاڼه چار واکي   خبرشوي کنه ؟

پوره ۴۰ کاله زموږ گاونډېوهېواد (ايران، پاکستان ) زموږ ولس، زمو ږ خاوره ونی بوټي، معدنونه وسلی او په کل کي هر څه چور کړل ۴۰ کلونه مستقيمه لاسوهنه وکړه د تروريسټانو ځالی پټ ځايونه سنمبال کړل زموږ اوبه چي يوه طبعي سرمايه ده رايگان خپلو هېوادونو کي په مصرف ورسولی د هلمند درود د ۱۳۵۱ ل کال تړون يې پر زور او زياتي سره دوخت پر چارواکو لاس ليک کړ ددی تړون پر سر د ولس زياترو سياسي گوندونو د مخالفت جنډې ورپولی ولی بيا هم  د هغه وخت افغان چارواکو د کمزوري سياست له امله ايران رايگان د هلمند له اوبو څخه تر نن استفاده وکړه ددی تړون هغه تغهدونه چی ايراني چارواکو کړي وه يو هم سرته ونه ريسدلو اوس د ايران د حکومت د بهرنيو چارو وزير محمد ظريف جواد په ډاگه اعلان وکړ  چی ايراني لوری دافغانستان له دولت سره داوبو پر سر خبری کوي او افغان لوري ته دا حق نشته چی پر خپلو دريابونو او سيندونو بريښناکوټونه اباد کړي يا نهرونه او ويالی وباسي؟همدارنگه پاکستان چی تر او يا کلونو زيات عمر نه لري دافغان خاوره يي د خپل بادار د تحفی په توگه ورته ور کړی اوس داوبو دعوا هم لري؟

زه د يوه متغهد ازاد افغان په حيث وايم که دافغانستان اوسيدونکي، سياسيون، چارواکي، د خپلو گاونډيانو ته د خپل هيواد د ارضي تماميت او خپلو حقونو ځواب نه وايي او کاڼه ناست وي دا د شرم او خجالت وړ خبره ده. که يو شمېر چارواکي دهمدغو هيوادو نو داستخباراتو سره تړاو نه لري نو د خپل ملي هويت خپلو منابعو، خپلی خاوری ساتنه او پوښتنه بايد وکړي.هغه متل مو هېر نه شي چی واي خلک پورغواړي گاونډي نور غواړي،پر ډيورنډ اغزن تار وزغلول شو چپ ناست، د خيبر پښتون خوا ولس ته ويزه اړينه شوه چپ ناست، اوبه په زور بايي چپ ناست، ځنگل او معدن چور او قاچاق شولو چوپ ناست ،په کورنيو چارو کې لاسه وهنه او لاسوندونه شته چوپ ناست،ليکن دلته بيا کور د ننه جگړه پر دی چی زما برخه کمه شوه د هغه بل زياته، دافغان له نوم نه منکر د ملي هويت نه منکرد يوالي له پروسی سره ستونزه په مقامونو جگړه په غلاوو کولو کې ماهر د وطن ورانولو اود خلکو زورونو او وژلو کې اتل د قوم پرستی، مليت پرستی ژبپرستی، پردي پالنه کې مخکښ دا څنگه افغانيت شو دا څنگه سياست شو، دا څنگه مشرتوب په خپل گريوان کې سرکښته او فکر زکر پکار دی او بس.

م اقا کوچی

20180829