راځی لږ سره وخاندو

Goldad khan 17.6.2019
د نعیمي صاحب سایټ همېش له ګیلو، شخړو، جنجالونو او غمونو خبرې او خپرونې کوي. نو ځکه ما وغوښتل چې ستاسو درنو لوستونکو پام د یوې شېبې له پاره بلې خواته واړوم. لومړی مو پر شنډو باندې موسکه راولم او بیا مو همدغو د سایټ روانو او جارې چارو خواته بوځم.
لکه چې ټولوته پته ده، پخوا وختونه (همدا زموږ د ماشومتوب او تنکیو ځوانیو وختونو پرمهال) په ټوله کې غریبۍ ډېرې زیاتې وې. خو که کله به وچکالۍ راغللې، نو د غریبانو په غریبتوب او شمېرو کې به لا زیاتوالی راغی او ډېری خلک به یې د مړستنو څنډوته ورسول. هغه څه چې ماته همدا د غریبیو اړوند یادیږي، زموږ د سیمې ډېری خلکو به نادر وختونه غوښې او غواړې ډوډۍ خوړلی شولې. زیاترو خلکو به هغه وخت چې د دوی خپله او یا د دوی د خپلوانو او یا ګاونډیانو (ډېوال پردېوال) خلکو کوم څاروی (مېږه، وزه، غوا او نور ورته څاروی) د ناروغتیا او یا کومې بلې پېښې له امله، له مړ کیده څخه د مخه حلال کړو، نو دوی به غوښې پکښې وخوړلې. خلکو چرګې هم ساتلې، خو هغه به یې هم کله کله کوم مېلمه ته حلالولې. څرنګه چې هغه مهال کورنۍ معمولأ ډېرې لويې وې، نو د چرګې څه غوښه به یې چې مېلمه ته ورکړه، د کورنۍ غړوته به نیم نیم ادمکی او یا وزر هم نه رسیده. خو د چرګو په غوښو کې به یې چې شوروا جوړوله، نو د شوروا کټوه او یا دېګ به یې له اوبو ډک کړو او په هغې (په نوم شورا) باندې به د کورنۍ غړو ډوډۍ هم لمده شوله او ټول به خوښ وو. د همغو غریبیو له کبله به خلکو په خیراتونو پسې لېرې ځایونوته مزلونه کول او ورپسې تلل به. خو په ځینو سیمو (خاصه توګه وروسته وختونو) کې د خیراتونو ورکړې هم، لکه پور غوندې شولې. د پور خیرات په دې معنې چې هرچا به چې کوم څوک خپل خیرات ته خبرول، خیرات ته خبر شویو خلکو به هم همغه خلک د کومو چې دوی خیرات خوړلی وه، خپل خیرات ته خبرول او نور څوک به له خیرات خوړلو څخه منع وو. دغې د خیراتونو خوړلو اړوند کوم چا یوه داسې ټوکه (ممکن په څه تفاوت خبره رښتیا وي) جوړه کړي وه:

 وايي، دوه تنه چې د غرونو له کومې درې څخه هوارې سیمې ته په مزدورۍ پسې تللي وو او یو ځای یې د خټګرۍ چاره موندلي او په هغې چارې کې سخت لګیا او مصروف وو. دوی کومه ورځ د مزدورۍ پرمهال، له کوم چا څخه اوریدلي وو چې د دوی د کار له ځایه لېرې، وچ څنار (نوم ما کېښود) کلي کې خیرات دی. دوی چې وچڅنار کلي کې له خیرات څخه خبر شوي، نو پرخپلو خېټو باندې یې لاسونه وهلي او یو له بله سره یې ویلي وو؛ که خدای کول، نن ماښام خو به په مړې ګېډې وریژې او غواړي وخورو. دوی دواړو د خیرات پیلیدو وخت ته ځانونه د چڅنار کلي ته رسولي او د کلي د جوس (خوست کې د کلیو شاوخوا پټیوته جواس وايي) په پټیو کې یوې او بلې خواته سره ګرځي او دا خبرې سره کوي چې د وریژو شخوندونه څرنګه په غواړیو کې ښه ډوب کړي او څرنګه په چل چل غواړي د خپلو شخوندونو جوړولو ځایونو ته ورواړوي، ترڅو نور ورپسې شخوندونه په هغو غواړیو کې وځديي او لا زیات یې غواړ کړي. کله چې د وربلل شویو خلکو جوپې د وچڅنار کلي دروازې خواته ورپیل شوي دي، دوی دواړو هم ځانونه د قلعه دروازې ته رسولي دي. خو هغه ځوانان چې په دروازې کې ظاهرأ د خلکو هرکلي لپاره ولاړ وو، د کوم یو تن پر دوی باندې نظر لګیدلی او له دوی څخه یې پوښتلي دي چې تاسې چېرې روان یاست؟ طبعأ دوی د خیرات خوړلو ورته ویلي وو. خو ځوان ورته ویلي وو، تاسې د ننه نشئ تللی. دوی چې هرڅه د مسافرۍ، مزدورۍ او نور عذرونه ځوان ته وړاندې کړي دي، ځوان د دوی عذرونه نه دي منلي. دوی ناهیلي شوي دي او په څټ روان شوي دي. خو د دوی زړونه همداسې هغو وریژو او غواړیو تخنول او دوی یې قرارته نه پرېښودل. دوی چې د قلعه له دروازې لږ غوندې لېرې شوي دي، د قلعه شاوخوا یې په دې موخې له نظره تېره کړي ده چې که د خیرات ځای ته له کومې بلې لارې څخه ځانونه ورورسولی شي. دا مهال د دوی نظر د قلعه څنګ له دېوال سره، د توت پر یوې ونې خخ شوی دی او سره ویلي یې دي چې د توت په دغې ونې باندې به یو یو تن وخېږو او له دېواله به قلعه ته ورواوړو. لومړی یو تن پردېوال ختلی او بل دې ته انتظار باسي چې هغه د قلعه انګړته د ورکوزیده امکان وګوري. که ممکنه وه او د ده ملګری ورکوز شو، نو بیا به دی هم ونې ته وخیږي او قلعه ته به ورکوز شي. په توت ختلي کس چې دېوال ته کتلي دي، دېوال په نظر ډېر جګ ورغلی دی، نو ځکه یې هڅه کړي ده چې د توت په غوړګې (څانګې) باندې ورو ورو مخ ته ولاړ شي او هغه غوړګه ورو ورو ټیټه شي. کله چې غوړګه دومره ټيټه شوله چې دی پوه شي، نور ټوپ ترې اچولی شي، نو بیا به مځکې ته ټوپ ترې واچوي. تصادفأ د خیرات تربلونه هم همدا د ونې له دېوال سره نیږدې ځاي پرځای او اېښودل شوي وو. د خلکو پېنډې د وریژو او غوړیو پرتربلونو باندې ناستې دي او دی چې لږ پرڅانګې باندې مخ ته تللی دی، څانګه یوناڅاپه پرې ماته شوي ده او مسافر د تربل منځ کې لویدلی دی. په تربل کې رالویدلي مسافرته د خیرات والا کسانو او پر تربلونو باندې ناستو خلکو کنځاوې منځوې کړي او څو تنو ځوانانو نوموړی مسافر څو څپلې او سوکونه هم وهلی دی او بیا یې د قلعه له دروازې ایستلی او شړلی دی. د ده هغې بل ملګري چې د ده لویدل او د خلکو غلمغل اوریدلی، منډې کړي او له قلعه څخه لېرې کوم ځای کې پټ شوی دی. خو کله چې د هغه دا ملګری، د کوم چې کونټی په وریژو خیرن او په غواړیو غوړ دی ورورسیدلی دی، نو تښتیدلی ملګری ورته راپورته شوی او د خپل تربل کې لویدلي ملګري څخه یې پوښتلي دي؛ وریژې او غواړې دې وخوړل او که نه؟ ربړیدلي ملګري یې ځواب ورکړی دی؛ نه، ما  ونخوړل. خو دوی ته مې هم هرڅه ورمړداړ کړل.

کله چې امریکايي پوځونو په ۲۰۰۱ م کال د افغانستان پرخاورې تېری دوکړو، افغانانو له دې کبله چې د شوروي اتحاد له پوځونو سره اوږدو جګړو او ورپسې کورنیو اوږدو جګړو ډېر سخت ځپلي، ژوبل او سخت ستړي کړي وو، نو د دوی پوځونو له راننوتو ته يې په خوښۍ هرکلی ووایه. افغانانو له امریکایانو څخه دا هیلې درلودې چې د دوی پوځونو له راتګ وروسته به په هېواد کې جګړې پای ته ورسیږي او آرامي به راشي. همدا ډول افغانان په دې هیلې وو چې له دې وروسته به یو څه آبادۍ هم راشي. خو حریصو امریکایانو لا دغه تربل نه وخوړلی چې د عراق تربل ته یې وربیړه شوله. د امریکا جمهوري غوښتونکي ګوند جمهور رئیس بوش د افغانستان او عراق پر تربلونو باندې خېټه واچوله. خو کله چې د دموکرات جمهور رئیس اوباما وخت راورسید، نو هغه له ځانه سره وویل چې زه که تورپوټکی هم یم، د دموکرات ګوند مشر او د امریکا جمهور رئیس یم، نو زه له بوش څخه څه کم یم. هغه د خپلې واکمنۍ پرمهال په خپل وار سره بیا د تونس، مصر، لېبیا او سوریا دولتونو پرضد، د نوموړو هېوادونو خلکو منځ کې ګډوډۍ پرلارې واچولې. د لېبیا دولت یې نېغ په نېغه وټکوه او له پښو یې وغورځوه. د سوریې دولت یې د نسکوریدو پولو او څنډوته ورنیږدې کړو. خو د تونس او مصر دولتونو ځانونه له زیاتو او پرلپسې ګډوډیو او بشپړو ماتو بچ کړل. د افغانستان تربل په ګډون، په دغو ټولو نورو تربلونو (لوبو او چارو) کې امریکایانو څه ونخوړل، خو د خپلو پتلونو ګونټي یې خیرن او غوړ او یادو شویو دولتونوته یې هرڅه ورمړداړ کړل.

اوس وختونه ترامپ لګیا دی ایران ته اوبه ورخړوي. څرګنده به شي چې ترامپ به د دغې خیرات له تربل څخه څه وخوړل شي او که د ده به هم د مخکنیو یادو شویو مشرانو غوندې کونټي لمده او خیشته شي، خو څه به ترې ونخوري.

یادونه : – موږ خوستیان د وریژو ډک کنډول او یا ښنک (د لرګي جوړ کنډول) ته چې منځ کې یې خوزۍ وي او هغه د نګه غواړیو او یا شوروا ډکه وي، تربل وایو. پخوا وختونه به د خیرات کنډولونه او ښنک ډېر ستر وو او ګړد چاپېر به یې اووه – اته تنه ځاییدل. پرهغو سترو کنډولونو او ښنکونو باندې به یې د خیرات پرمهال دومرې ډېرې وریژې کېښودلې چې د هغو وریژو سر او خوزیو ته به څلور او پنځه کلن ماشومان نه وررسیدل. سره د دې چې هغه وریژې به د پنځو او شپږو پېنډو (هغه ډله کسان چې د کنډول ګړد چاپېر کېني، موږ پېنډه ورته وایو) بس کیدې، خو کله به چې یوه پېنډه جګیدله، د بلې پېنډې له ناستي د مخه به د خیرات والا کسانو نورې وریژې پر کنډولونو او ښنکونو باندې اېښودلې او غواړي خو به یې هرې پېنډې ته زر زر او څو ځلې ورتازه کول.

ریښتینی دوه مخی څوک دی

د نن ټکی اسیا په یوه خبر کې چې د طالبانو ویندوی بریښناپاڼه ګڼل کیږي، لولو« پخواني ولسمشر حامد کرزي له افغان حکومت او امریکا څخه غوښتي چې د سولې روانو هڅو په وړاندې دې د خپلې دوه مخې او متناقضې پالیسۍ څخه ډډه وکړي. کرزي د امریکا او حکومت له لوري د نظامي عملیاتو زیاتوالی او بمبارۍ د سولې د روانو هڅو سره په تضاد کې ګڼلي». نوموړې بریښناپاڼه دا هم زیاتوي چې طالبانو سره د امریکا د مذاکراتو له پیل راوروسته د طالبانو په خلاف چاپې، بمبار او نظامي عملیات زیات شوي او دې سره سم د ملکي تلفاتو شمېر هم ډېر شوی.

کېدای شي د حامد کرزي، طالبانو او د دوی د نورو حامیانو په اند، د طالبانو په وړاندې عملیات د سولې هڅو سره اړوپیچ وي، خو د ډیری افغانانو په نظر د سولې د هڅو تر څنګ پرلپسې عملیات چې طالبان يی افغان حکومت سره د مخامخ خبرو لپاره نه وي چمتوکړی، اړین دي؛ باید نورهم شدت پیداکړي او لا تهاجمي بڼه غوره کړي.

باید په ډاګه وویل شي، طالبانو سره د سولې خبرې چې د پنجاب پشان بهرني ملاتړي تر شا لري، په زارۍ او ننواتو نتیجه نه ورکوي، دلته پوځي عملیات باید د سولې د خبرو د بریا او بشپړندوی په توګه وګڼل شي.

که ښاغلی کرزی د سولې خبرو کې امریکا په دوه مخۍ تورنوي، کېدای شي خبره يي تر یوه بریده په حق وي . خو دلته هم په امریکا د کرزي نېوکه د هغې سولې لپاره چې د هېواد او افغانانو په خیر وي نه تر سترګو کیږي، کرزی د جهادي مافیا له ګټو سره  یو ځای د خپلو ګټو د زیان په غم کې کړیږي.

امریکا سره په یوه تله کې د حکومت وراچول او د سولې په هڅو کې يي دوه مخی ګڼل، حقیقت کې خپله د کرزي دوه مخي راسپړي.

د کرزي موخه دلته هم د حکومت له دوه مخۍ څخه یوازې ارګ دی. اسلامي جمعیت، نظارشورا او په یوه خبره ټوله جهادي مافیا چې په ورته وخت کې د حکومت غوړه برخه جوړوي او له حکومت بهر بیا کرزي سره په یوه ټلواله کې شریک دي، د کرزي په اند په دې دوه مخۍ کې برخه نه لري. کرزی همدغه شریکباڼو سره یوځای، د ارګ خلاف طالبانو سره ماسکو کې ګوري او په قطر کې خپلو طالبي یارانو سره د ارګ د ځایناستي په توګه ځان ځلوي.

کرزی او حواریون يي ارګ سره د موازي حکومت چلند کوي. دوی په دې توګه ځان سیوری حکومت راپېژني.

د کرزي د حوارینو او شریکباڼو داسې دریځ، طالبانو ته فرصت او پلمه لاس کې ورکړې چې حکومت سره له مخامخ خبرو ډده وکړي او د ارګ پرځای دې جهادي مافیا سره دلته، هلته وګوري.

دا چې کرزی او مافیايي حواریون يي د حکومت د پوځي عملیاتو بولاله هم تکراروي، طالبانو سره په  زدوبند کې، ترسره کیږي. طالبي رسنۍ ځکه د کرزي او جهادي مافیا، حکومت ضد څرګندونې په ډول و سرنا خپروي!

حکومت د روژې او کوچني اختر په ورځو کې طالبانو څخه د اوربند غوښتنه وکړه، خو هغوي په بېشرمۍ سره رد کړه. حکومت د ښه نیت په موخه د کوچني اختر په ویاړ او وروسته ۸۸۷ تنه طالبان له زندان خوشې کړل چې ګروپ وار به خپلو کورونو ته لاړ شی، خو کرزی او مافیايي په دې اړه پټه خوله دي!

کرزي طالبانو سره د ناڅرګنده اړیکو او ژمنو په لامل د سولې په مشورتي لویه جرګه کې هم ګډون ونه کړ او هغې سره يي پرېکون وکړ.

حکومت سره له مخامخ خبرو ډده چې په کور دننه د کرزي او جهادي مافیا لخوا طالبانو ته ډالۍ شوې، حکومت اړکړی چې طالبانو سره د سولې خبرو تر څنګ چې د مشورتي لويي جرګې د لارښوونو په رڼا کې مخې ته ځي، پوځي عملیات هم له پامه ونه غورځوي.

دا عملیات په روژه او اختر کې د اوربند په اړه د طالبانو د ملي ضد دریځ وروسته، ښه په بریا سره مخ په وړاندې روان دي.

د جون په ۲۵ مه، د لوګر ولایت محمداغې ولسوالۍ کې ۱۳ وسلوال طالبان چې دوه يي مشران ول، ووژل شول او ۳ يي ژوبل شول، دغه عملیاتو کې یو شمېر وړې او لويې وسلې هم ترلاسه شوي. په همدې نېټه د خوست په موسی خېلو ولسوالۍ کې تر ۲۰ ډېر طالبان نېول شوي.

بل پلو«افغان کمانډو ځواکونو د زابل میزانې ولسوالۍ کې د طالبانو مشهور نظامي مسوول او د هغه لس ساتونکي وژلي دي.
د زابل والي رحمت الله یارمل وایي، ملا الفت خطرناک قومندان وو چې تیره شپه یې پر پټنځای ځانګړو ځواکونو چاپه وهلې او له خپلو ۱۰ وسله والو سره یې وژلی دی.تاند»
همدارنګه د دغو بریالي عملیاتو تر څنګ د افغان کماندويي ځواکونو لخوا په دې وروستیو کې د طالبانو له زندانونو څخه یو زیات شمېر افغان خوشې شوي او زندانونه دړې وړې شوي.

د افغان امنیتي ځواکونو د همداسې بریاوو په مهال کرزی او جهادي مافیا چیغې وهي چې افغان حکومت دوه مخی دی او سولې ته ژمن نه دی.

د اجراییه ریاست واکمن عبدالله عبدالله هم کرزي سره غاړه تاووي او ارګ ته په اشاره وايی چې طالب بندیان د سولې خبرو پیل لپاره د ښه نیت ښوودلو په خاطر خوشې شوی او له دې کار څخه باید کمپایني ګټه وانه خیستل شی. البته ټول خبر دي چې ارګ دا بندیان د سولې د مشورتي لويې جرګې په لارښوونه خوشې کړي، چې عبدالله عبدالله د خپلې ډلې سره یوځای هغې سره پرېکون وکړ. تر اوسه چې سوله نشته اتل يي هم نشته، خو چې سوله راځي اتل به يي هم افغان ولس وي، طبعآ ارګ چې د ولس استازولي کوي په دې بریا کې به بې برخې نه وي.

طالبانو په دې وروستیو کې بزګرانوته امر کړی چې خپلو ځمکو کې کوکنار وکري او دوی يي د ساتنې ضمانت کوي.

کاشکې چې کرزي په دې اړه هم خپله غاړه خلاصه کړی وايی او خپل وروڼه يي له دې اسلامي ضد عمل څخه راګرځولای وايی.

بلخوا کرزی د حکومت د دوه مخۍ خبره داسې مهال کوي چې ارګ وايي امریکا د سولې خبرې د ارګ د دریځ سره سمې پرمخ وړي.

په نورو هېوادو کې چې ولسمشران متقاعد شي، کورونو کې کښيني او ځیني د ژوند او کار خاطرې لیکي، خو کرزی هیڅ ارام نه لری، په یوه پښه ګډیږي او لکه د شړومبو مچ ځان به هر څه کي ورګډوي!

د ۲۰۱۹ کال د جون ۱۷ مه

سرلوڅ مرادزی

دهېواد داستقلال دسلمې کلیزې په ویاړ څېړنیزه مقاله پرینت ایمیل توضیحات لیکونکی پوهاند جانس زړن د ننګرهار پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي 6.6.2019Jans دغازي اعليحضرت امان الله خان دواکمنۍ ژورناليستيکي او مطبوعاتي لاسته راوړنې دهېواد دآزادۍ او استقلال دبېرته تر لاسه کولو داته نويېمې کالېزې په مناسبت غواړم چې دافغانستان داستقلال او آزادۍ دملي قايد غازي امان الله خان دواکمنۍ دمطبوعاتي او ژورناليستيکي لاسته راوړنو په اړه يو څه وليکم ،اعليحضرت غازي امان الله خان په خپله يو ستر فرهنګپال ،هنر دوست او ادب پروره پاچا وه ، غازي امان الله خان دهنر او ادبياتو ، ژورناليزم ، انځور ګرۍ، موسيقۍ او دفرهنګ دبېلابېلو اړخونودپياوړتيا او پراختيا دلارې يو مبارز او فرهنګي شخصيت و. ډېری څېړنې دا څرګندوي چې دغازي امان الله خان زياتره نژدې ملګري او دوستان يا شاعران وو،يا ژورناليستان ،يا ليکوالان او هنر مندان او يا هم دښکلو هنرونو لارويان ، ټول هغه ملي ، انقلابي او فرهنګي شخصيتونه لکه عبدالهادي پريشان داوی،محمود ظرزي، عبدالرحمن لودين ، سيد احمد لودين قندهاری ، ولي محمد خان دروازی، شجاع الدوله بابکرخيل، مير قاسم خان،ابراهيم خان جمشيدي،آدم خان (دګرشک حکمران ) ، مير ياربيګ خان دروازی، غلام احمد اعتمادي ، ، غلام محۍ الدين افغان ، سيد حسن خان فرقه مشر ، غلام جېلاني خان اعظمي (دکابل دادبي انجمن مشر) ، محمد سعيد خان حبيبي مشهور په (لالا) ،انور بسمل، تاج محمد خان بلوچ ، فيض محمد خان ناصري ، عبد الحسين عزيز، مشهور هنر مند استاد قاسم افغان ،پياوړي هنر مند او انځور ګر استاد فرخ افندي او يو شمير نور …په اصل کې دهغه ستر خپلواکي غوښتونکي غورځنګ مشران او غړي وو چې دفرهنګ او فرهنګی چارو له لارې يې خپله مشروطه غوښتونکې مبارزه پر مخ وړله . (۴: ۳۹) غازي امان الله خان دخپلواکۍ او ژورناليزم دپراختيا په برخه کېس امان الله خان وايي :(( دآزادۍ يوه خوږه ثمره داده چې تاسې ، عالمان ، فاضلان ، مشايح ، وکيلان او دملت عزتمند او مخور زما په حضور حاضر او خپلې اندونه او فکرونه په آزاده توګه بيانولی شۍ. (۲:۱۶) داعليحضرت امان الله خان حاکميت په همدې اصل راپيل شو. امان الله خان دملت رايو ، افکارو او اندونو دخپلواکۍ او دبيان دآزادۍ په ستر اصل باور درلود . هغه اصل چې دده دپلار او نيکه په پاچاهېو کې نه و. امان الله خان په دې نظر و ، چې دبيان آزادي دولس او پا چا تر مينځ سمون او بشپړتيا راو لي ، نو ځکه خو امان الله خان دغه اصل دهېواد په لومړني اساسي قانون کې خوندي کړ ، او تر ټولو مهمه دا چې دمشروطه نظام په اعلانولو سره يې مطلقه پاچاهي له مېنځه يوړه . اعليحضرت امان الله خان دفرد آزادي او دشخصی حريت ساتنه دخپلو موخو په سر کې راوړې وه .دجلال آباد په لويه جرګه کې يې ملت ته په خطاب کې وويل :(( مقصد له دې آزادۍ دمحمدي غرا شريعت له مقرراتو او دحکومت له هداياتو سره سمه آزادي ده ، چې يو شخص دنورو افرادو له ظلمونو او غېر مشروع تېرېو څخه آزاد وي ، دخپل شخصي حريت خاوند وي ، تر څو هغه خرابۍ تيري او تجاوزونه چې پخوا له دې درعيتی اشخاصو پرمال ، ځان ، شرف اوناموس د دولت دمامورېنو ، درسوخ دخاوندانو او دملت (اعزه و) له خوا ، هر ورځ اجرا کيدل رفع او دفع شي.(۲:۱۶). او په دې توګه امان الله خان دهر ځانګړي افغان دکرامت ، کار ، ژوند ، افکارو ،نظرياتو او اندونو دخپلواکۍ لپاره لومړني پياوړي ګامونه پورته کړل . دهمدغو ښېګڼو پر بنسټ دافغان ملت هر ځانګړي فرد دخپل هېواد او دولت په چارو کې ځان شريک باله . نور نو هر چا کولای شو آن مخامخ د دولت وزيرانو او پخبله پاچا ته مخامخ دانتقاداو نېوکو ګوته ونيسي او دچارو دسمون او سمبالښت لپاره هر فرد او يا دافرادو يوې ټولنې کولای شو دګروهو او اندونو بيان په آزاده توګه وکړي او خپرونې ولري .ددې لپاره چې دملت دغه غوښتنه په ښه توګه تر سره شي ،نو امان الله خان دمطبوعاتو او ژورناليزم وده ، لوړتيا او خپلواکه پراختيا ديو ارزښتناک عنصر په توګه ارزولې وه .پا چا په دې خبره ښه پوهيده ، چې پر افغان ملت له کلونو کلونو راپه دې خوا استبداد او مطلقيت واک چلولی او اوس نو ددې وخت رارسيدلی ، چې دخپلواکو مطبوعاتو دا لړۍ دملت په واک کې ورکړل شي. اعليحضرت امان الله خان دخپل واک په لومړي کال دمطبوعاتو او ژورناليزم خپلواکي او وده اعلان کړه او ديو ټولواکمن په توګه يې دخپلو مطبوعاتو له ودې څخه ملاتړ څرګند کړ .دهغه دواک په هماغه لومړي کال د (( امان افغان )) جرېدې د (( سراج الاخبار)) ځای ونېوه . چې ددولت رسمي خپرونه وه . ( د۱۹۱۹ داپريل مياشت ) د۱۹۲۹ هـ ــ ل په چنګاښ کې د(( افغان )) په نوم ورځپاڼه راووتله ، چې مسوليت يې محمد جعفر خان کندهاري درلود.اوس نو هغه وخت راورسيد ، چې مطبوعات د دولت له انحصار نه را ووتل او ملت ته ددې واک ورکړل شو چې خپلواکې او ملي ورځپاڼې ، جريدې ، مجلې او خپرونې ولري .د (( ارشاد النسوان )) دجريدې په خپرېدلو سره مطبوعاتو دافغانستان دښځو لپاره دبيان دخپلواکۍ پوره زمينه برابره کړه ، چې مسوليت يې دامان الله خان خواښې مېرمن اسما رسيمې او يوې بلې منورې مېرمنې آغلې روح افزا درلود . ددې دورې په روزنيزو مطبوعاتو کې د ( معرف معارف وروسته (( آيينه عرفان )) دپوهې په رواجولو او دود کې پراخه ونډه واخېسته . دغه راز (( مجموعه عسکريه )) په نوم يوه ځانګړې مجله دهېواد دوسله وال پوځ منسوبينو ته ډالۍ شوه ، چې مسول مديريت يې د ډګروال عبدالطيف خان پر غاړه و. پر افغانانو حقدار ژورناليست او ليکوال محمد ګل خان مومند هم څه موده ددغې مجلې مسول مدير و ، چې وروسته دغه مجله د (( اردو )) په نوم تر ډېرو کلونو په ښکلې بڼه چاپيدله . دمحمد حسن سليمي په مسول مديريت د (( مجموعه صحيه )) په نوم يوه بله ځانګړې خپرونه دهېواد دډاکترانو او روغتيايی چارو کارکوونکېو ته ډالۍ شوه . چې نه يوازې دطب دبرخې علمي معلومات يې وړاندې کول ، چې دخلکو دروغتيا لارې چارې يې هم دوی ته ورښودلې . په همدغه وخت کې د (( ثروت )) په نوم بله خپرونه چې مسوليت يې علامه صلاح الدين سلجوقي درلود ، مالي خپرونو ته ځانګړې شوې وه (۱۹۲۵کال). ديادونې وړ ده ، چې امان الله خان په هېواد کې دبيان دآزادۍ او د ژورنالېزم دبنسټيز بدلون په موخه دلومړي ځل لپاره په ۱۹۲۴ کال کې دافغانستان دمطبوعاتو لومړنۍ نظامنامه يا دمطبوعاتو قانون نافذ کړ، چې په دې توګه دنادولتي او ملي خپرونو دخپرېدو لپاره يې لاره هواره کړه . په دې باب د (( استقلال افغانستان وتاثير ان بر تحولات اجتماعي کشور )) ليکوال داسې وايی : (( دښوونځېو، کتابتونونو، سينماګانو او تياتر تاسيس هر يو پرخپل ځای دذهنونو او فکرونو په تنوير او روښانولو او د ملت په وېښولو کې ډير ګټور او اغيزمن رول لوبولی دی.دمطبوعاتو دنظامنامې په نافذيدو سره ۱۳ديارلس جريدې او مجلې د دولت په مصرف لکه (( دارشاد النسوان جريده ، اتحاد مشرقي جريده ، روزنامه افغان ، مجله معارف ، جريده امان افغان ، مجله اردو ، جريده اتفاق اسلام ،جريده بېدار ، روزنامه حقيقت ، جريده انتقادي ستاره افغان او طلوع افغان نشر او چاپ شوې . چې له دې جريدو يو تعداد تر نن ورځې پورې دورځپاڼې او مجلې په شکل چاپ او نشريږي .له دې جملې په هرات کې د اتفاق اسلام ورځپاڼه ، په مزارشريف کې دپېدار ورځپاڼه ، اتحاد مشرقي په ننګرهار کې چې اوسنی شکل يې دننګرهار ورځپاڼه ، طلوع افغان په کندهار کې او داردو مجله دي. دمطبوعاتو دقانون له انفاذ نه وروسته لومړنۍ خپرونه د (( انيس)) ورځپاڼه وه چې غلام محۍ الدين انيس د ۱۹۲۷ميلادي کال دمۍ په مياشت کې په کابل کې خپره کړه . انيس ديوې ملي خپرونې په توګه آن تر ننه خپريږی . دغير دولتي مطبوعاتو بله بېلګه د (( نسيم سحر)) خپرونه وه چې مسول مدير يې احمد راتب باقي زاده و . دغه خپرونه ډېره انتقادي او کيڼ اړخې وه ، چې څه موده وروسته له چاپ نه پاتې شوه . دلوګر يو مخور شخصيت محمد نوروز خان د (( نوروز )) په نوم يوه بله ملي خپرونه چاپ کړه ، چې په دې توګه دمطبوعاتو شمير ،ورځ په ورځ زياتيده . دغه راز زياتره څېړونکي دا خبره يادوی ، چې امان الله خان دلويې جرګې د دود په راژوندي کولو سره په اصل کې د ديموکراسۍ او دبيان دآزادۍ لپاره تر ټولو لوړ ګامونه پورته کړي دي ، ځکه لويه جرګه په اصل کې دولس د آزاد بيان ډېره غوره مرجع ګڼل کيږی او دغه وياړ هم امان الله خان لري. غازي امان الله خان دلومړي ځل لپاره دپرودکاستنګ دوه وړې دستګاوې په ۱۳۰۴ هـ ش کال کابل ته راوړې او په ديارلس سوه اوم هــ ش کال يې يوه په کابل کې نصب او په کار يې پيل وکړ ، په دې وخت کې ددغو دستګاوو جوړې راډيو او سيلې راډيو ګانې په اکثرو اسيايي هېوادونو کې نه وې . ددغې دستګاه قدرت دوه سوه ولټه و او امواج (څپې) يې دکندهار تر ساحې پورې دخپريدو او اوريدو وړ وې . دراډيو ودانۍ دهغه وخت په يو ډېر ښکلي ځای کې موقعيت درلود ، چې (( کوټی لندني)) ورته ويل کيده . په هغه وخت کې دلومړي ځل لپاره پخپله د امان الله خان په هدايت لومړی ديرش او بيا زر پايې وړې بترۍ لرونکې راډيوګانې هم هېواد ته راوړل شوې او په خلکو ووېشل شوې . (۳: ۲) دغه راز په ښار کې د دولت له خوا په يو شمير ټاکلو ځايونو کې لوډسپيکرونه نصب او کيښودل شول ، چې خلک وکولای شي دراډيو خپرونې او موسيقي واوري. په همدې ډول امان الله خان دسينما له لارې دترقي غوښتونکوموخو دڅرګندولو او په هېواد کې دسينما پراختيا او رواجيدو ته ځانګړې پاملرنه درلوده .(( امان الله خان لا په اروپا کې و چې دهغه دمصر او انګليستان د سياحت دفلمونو نمايش دکابل ښار په مرکزي سينما کې شروع شو . ددې فلمونو په ليدو چې به دافغانستان خلکو دامان الله خان د ذات سره کوم محبت او جوش ښکاره کولو دهغې بيان په الفاظو کې ګران دی.( ۵:۸۴۵). دا خبره په ډاګه څرګندوي چې داروپا له سياست نه مخکې لا په کابل کې امان الله خان دسينما درواجولو او دودولو په لړ کې يو شمير سينمايي مرکزونه جوړ کړي وو. استاد حبيب الله رفيع په دې اړه وايی: (( په اماني دوره کې لومړی ځل سينما د آرګ دسلامخانې په برنډه کې دخلکو د نندارې او تماشې لپاره په کار واچول شوه .دکابل سربيره دپغمان سينما تياتر په نامه په پغمان کې هم يوه ډيره عصري ودانۍ جوړه شوه ، چې دسوونو کسانو دناستې لپاره يې چوکۍ درلودې . په دې ودانۍ کې پر فلمونو سربيره ډرامې هم ښودل کيدې او دجشن په شپو ورځو کې به يې د ډرامې او فلمونو بېلابېلې نندارې او نمايشونه درلودل … دپغمان سينما په سقوي اړودوړ کې وسوزول شوه . په دې توګه ګورو چې امان الله خان شخصآ په هېواد کې د ژورنالېزم ، مطبوعاتو ، سينما او راډيو دپراختيا ، لوړتيا او بشپړتيا لپاره اغيزمن ګامونه پورته کړي دي . امان الله خان دمطبوعاتو دلوړتيا لپاره دمطبعو او چاپځايونو زياتيدو ته ډېر ارزښت ورکاوه . دهغه وخت مطبوعاتو دخلکو دذهنونو په روښانولو کې پراخه ونډه درلوده .دافغانستان دخپلواکۍ تر لاسه کيدو وروسته دهېواد پر مرکز سربېره په ګڼو ولايتونو کې هم مطبعې جوړې شوې. دا ددې څرګندونه کوي چې امان الله خان او دهغه ملګرو په ټينګه په هېواد کې دبيان دآزادۍ په اصل ټينګ باوردرلود. امان الله خان په دې اړه دجلال آباد دلويې جرګې په غونډه کې دخپلې وېنا په يوه برخه کې وايي: ((دخدای (ج) لپاره هڅه وکړئ ، وېښ اوسئ او يوه دقيقه هم دملت ، مملکت دحکومت دخير او نيکۍ له فکر څخه غافل مه اوسئ، چې ددنيا او اخرت بدنامي به مو په برخه وي . تاسې بايد بلې !بلې! ويونکي ونه اوسئ او نه هر څه دنی په ويلو رد کړئ، بلکې هر څه مو چې دملت او مملکت دترقۍ په برخې کې په فکر کې ګرځي ، په آزاده او حقاني توګه په لوړ او صاف آواز بيان کړۍ…. زه ! هر کار چې کوم غواړم چې دملت په مشوره وي…(۱:۷). امان الله خان دموسيقۍ دپراختيا ،علمي کېدو او لوړتيا په برخه کې امان الله خان اصلاآ په يوه موسيقي پروره کورنۍ کې زيږيدلی دی . دهغه نيکه (امير عبدالرحمن خان ) له موسيقۍ سره ډېره مينه درلوده .او پخپله عبدالرحمن خان دموسيقۍ ځېنې آلات ډير ښه غږول .بيا دامان الله خان پلار امير حبيب الله خان هم هم دخپل پلار په شان له موسيقۍ سره خورا ډيره مينه درلوده .امير عبدالرحمن خان او امير حبيب الله خان دواړو دافغاني موسيقۍ دپراختيا لپاره ډير خدمتونه کړي دي.هغو له هندوستان څخه دکلاسيکې موسيقۍ يو شمير پوهان ، استادان او هنر مندان افغانستان ته راوغوښتل او هغوته يې افغانستان کې دموسيقۍ دسمون او پياوړتيا دندې ورکړې.امير حبيب الله خان دخپل پلار په هڅونه او د دربار دموسيقي پوهانو په مرسته دپيانو غږول زده کړل . هغه ډيره ښه پيانو غږوله . داعليحضرا غازي امان الله خان په دوره کې دلومړي ځل لپاره موسيقي دمرکز دريو سترو ښوونځېو يعنې اماني ( چې بيا دنادر خان له خوا يې نوم په نجات بدل شو ) ، حبيبيې او دارالمعلمين په درسي پروګرام کې ديو مضمون په توګه داخله شوه .استاد قربان علي داستاد نتو پلار په اماني ښوونځي کې او استاد پير بخش په دار المعلمين او پخپله استاد نتو په حبيبيې ښوونځي کې دموسيقۍ دمضمون دښوونکو په توګه مقرر شول . دغو استادانو په يادو شوېو ښوونځېو کې په هره اوونۍ کې دوه ورځې زده کوونکو ته دموسيقۍ تدريس کاوه. دامان الله خان د دربار يوه پياوړې برخه دموسيقۍ برخه وه،دا لکه يوه ټولنه او يا لکه يو هنري مرکز له ځانګړي اعتبار او ټاکلو مقرراتو څخه برخمنه وه . ددغه هنري مرکز څارنه او پالنه پخپله امان الله خان کوله . دافغاني او کلاسيکې موسيقۍ استادانو ، پوهانو او هنرمندانو ته ځانګړی درناوی او ځانګړي امتيازات موجود وو . استاد قاسم افغان يو له دغو نامتو هنرمندانو څخه و،چې دامان الله خان تر لارښوونې او څارنې لاندې يې دافغاني او کلاسيقې موسيقۍ دودې او سمون لپاره نه هېرېدونکي خدمتونه کړي دي .په ځېنو اسنادو او مدارکو کې راغلي ، چې امان الله خان به کله کله شوقي سندرې هم ويلې او پيا نو يې ډېره ښه غږوله لکه څنګه چې څرګنده شوه امان الله خان پخپله هم له افغاني موسيقۍ سره خورا زياته مينه درلوده او ان تر دې يې دا ظريف صنعت خوښ و ، چې کله دی ځوان او شهزاده و، له خپل پلاره پټ يې داستاد قاسم تر نظر لاندې او دهغه په لارښوونه پيانو زده کړه ، چې په ډير مهارت سره يې غږولی شوه ، ځکه نو کله چې واکمنۍ ته ورسېد، نو خپل پوه استاد او داوسنۍ افغاني موسيقۍ بنسټ ايښودونکي ته يې دافغاني موسيقۍ داصولي احيا کولو لپاره صلاحيت ورکړ. امان الله خان دځان او دخپلو انقلابي ملګرو هغه کرکه چې د ښکيلاکګرو انګريزانو په وړاندې يې لرله ، کله کله يې دموسيقۍ له لارې څرګندوله او په دې برخه کې دهغه هنرمند ملګري همدا استاد قاسم افغان او استاد فرخ افندي و. که په مطبوعاتو او ژورناليزم کې ددغه سنګر ملګری محمود طرزي ، مولوي صالح محمد خان کندهاری او نور وو او که دادبياتو له سنګر نه دعبدالهادي داوي ، غلام محۍ الدين افغان او يو شمير نور ليکوالان او شاعران دهغه ملګري وو، نو دموسيقۍ له دغه هېواد پالونکی سنګر څخه امان الله خان داستاد قاسم افغان ،استاد فرخ افندي او يو شمير نور و هنرمندانو ملګرتيا يې له ځانه سره درلوده . لنډه دا چې امان الله خان علمدوسته ، ادب پروره فرهنګي پاچا وه هغه ډيره مينه درلوده چې دژورناليزم ، مطبوعاتو ، افغاني ادب او هنر تر څنګ په ځانګړي توګه ډرام هم په افغانستان کې لاپسې وده وکړي ، په يو سند کې راغلي دي چې قاضی رحيم الله خان په ۱۹۲۸ ميلادي کال د ((نوې روشنی )) په نوم ډرامه (چې بيا امان الله خان دافغانستان پا چا هم دا ډرامه کابل ته وغوښته )…. دغازي امان الله خان دواکمنۍ په دوران کې په ځانګړي توګه په (۱۹۲۹م) کال دامان الله خان په سلطنت کې ځېنې وړې وړې تمثيلي ټوټې (پارچې) دښوونې او روزنې په چوکاټ کې دپوهنې شاګردانو له خوا نندارې ته وړاندې شوې. نو په لنډو کې ويلای شو چې امان الله خان ديوې ملي او فرهنګي څېرې په توګه هم دهېواد دفرهنګ په وياړلي تاريخ ژورناليزم ،مطبوعاتو ، ادبياتو ، هنر ،موسيقۍ ، تياتر ، دافغاني کلتور او فرهنګ د نورو برخو په پرمختګ او وده کې يې په هغو سختو اورنېو شرايطو کې خپله ونډه اخېستې ده ، او د افغاني کلتور ،فرهنګ ، ادب او نورو فرهنګي برخو کې يط نه ستړي کيدونکې هلې ځلې کړي دي ، نو په همدې اساس دهغه وخت او زماني افغان ولس له خپل ځوان او هڅاند ، فرهنګپال پاچا غازي امان الله خان سره ځانګړې مينه درلوده او په خپل ولس ګران او محبوب وه ، چې دا محبوبيت اوسنېو نسلونو هم درک کړی او تقريبآ يوه پېړۍ وړاندې محبوبيت يې اوس او ښکاره او څرګند دی. ماخذونه ۱ـــ بورګی ، محمد طاهر .(لويه جرګه مقاله ) . ورځ مجله ، لومړی کال ، ۷مخ. ۲ـــ بورګی ، محمد طاهر(لويه جرګه مقاله ) .ورځ مجله ، لومړی کال ، ۶ ګڼه . ۱۶ مخ. ۳ـــ دراډيوي ستيشنونو په هکله داطلاعاتو او کلتور وزارت رساله . ۴ـــ سستاني ،محمد اعظم او مهريان عبدالله .(۱۳۶۸ش).بررسي اوضاع اقتصادي ، اجتماعي وسياسي افغانستان طی سالهای . (۱۹۰۱ـــ ۱۹۱۹م). کابل : دولتي مطبعه .۳۹ مخ ۵ـــ کاکا خيل ، ظفر . ( ) . پښتانه دتاريخ په رڼا کې .۸۴۵مخ دا لاندې تصویر دارواښاد عبدالغفور ویاند صیب دی ، ارواښاد عبدالغفور ویاندد اعلیحضرت محمد ظاهرشاه په شاهي او سردار محمد داوود خان په نظامونو کې دنورو دولتي لوړو دندو ترڅنګ دراډیو افغانستان پیاوړی او برجسته نطاق ، زما لارښود او استاد هم وه. الله دې وبخښي. دهېواد ټولو ژورنالیستانو ته ددې ورځې په مناسبت مبارکي وایم.

6.6.2019Jans
دغازي اعليحضرت امان الله خان دواکمنۍ ژورناليستيکي او مطبوعاتي لاسته راوړنې
دهېواد دآزادۍ او استقلال دبېرته تر لاسه کولو داته نويېمې کالېزې په مناسبت غواړم چې دافغانستان داستقلال او آزادۍ دملي قايد غازي امان الله خان دواکمنۍ دمطبوعاتي او ژورناليستيکي لاسته راوړنو په اړه يو څه وليکم ،اعليحضرت غازي امان الله خان په خپله يو ستر فرهنګپال ،هنر دوست او ادب پروره پاچا وه ،
غازي امان الله خان دهنر او ادبياتو ، ژورناليزم ، انځور ګرۍ، موسيقۍ او دفرهنګ دبېلابېلو اړخونودپياوړتيا او پراختيا دلارې يو مبارز او فرهنګي شخصيت و. ډېری څېړنې دا څرګندوي چې دغازي امان الله خان زياتره نژدې ملګري او دوستان يا شاعران وو،يا ژورناليستان ،يا ليکوالان او هنر مندان او يا هم دښکلو هنرونو لارويان ، ټول هغه ملي ، انقلابي او فرهنګي شخصيتونه لکه عبدالهادي پريشان داوی،محمود ظرزي، عبدالرحمن لودين ، سيد احمد لودين قندهاری ، ولي محمد خان دروازی، شجاع الدوله بابکرخيل، مير قاسم خان،ابراهيم خان جمشيدي،آدم خان (دګرشک حکمران ) ، مير ياربيګ خان دروازی، غلام احمد اعتمادي ، ، غلام محۍ الدين افغان ، سيد حسن خان فرقه مشر ، غلام جېلاني خان اعظمي (دکابل دادبي انجمن مشر) ، محمد سعيد خان حبيبي مشهور په (لالا) ،انور بسمل، تاج محمد خان بلوچ ، فيض محمد خان ناصري ، عبد الحسين عزيز، مشهور هنر مند استاد قاسم افغان ،پياوړي هنر مند او انځور ګر استاد فرخ افندي او يو شمير نور …په اصل کې دهغه ستر خپلواکي غوښتونکي غورځنګ مشران او غړي وو چې دفرهنګ او فرهنګی چارو له لارې يې خپله مشروطه غوښتونکې مبارزه پر مخ وړله . (۴: ۳۹)

غازي امان الله خان دخپلواکۍ او ژورناليزم دپراختيا په برخه کېس
امان الله خان وايي :(( دآزادۍ يوه خوږه ثمره داده چې تاسې ، عالمان ، فاضلان ، مشايح ، وکيلان او دملت عزتمند او مخور زما په حضور حاضر او خپلې اندونه او فکرونه په آزاده توګه بيانولی شۍ. (۲:۱۶)
داعليحضرت امان الله خان حاکميت په همدې اصل راپيل شو. امان الله خان دملت رايو ، افکارو او اندونو دخپلواکۍ او دبيان دآزادۍ په ستر اصل باور درلود . هغه اصل چې دده دپلار او نيکه په پاچاهېو کې نه و. امان الله خان په دې نظر و ، چې دبيان آزادي دولس او پا چا تر مينځ سمون او بشپړتيا راو لي ، نو ځکه خو امان الله خان دغه اصل دهېواد په لومړني اساسي قانون کې خوندي کړ ، او تر ټولو مهمه دا چې دمشروطه نظام په اعلانولو سره يې مطلقه پاچاهي له مېنځه يوړه .
اعليحضرت امان الله خان دفرد آزادي او دشخصی حريت ساتنه دخپلو موخو په سر کې راوړې وه .دجلال آباد په لويه جرګه کې يې ملت ته په خطاب کې وويل :(( مقصد له دې آزادۍ دمحمدي غرا شريعت له مقرراتو او دحکومت له هداياتو سره سمه آزادي ده ، چې يو شخص دنورو افرادو له ظلمونو او غېر مشروع تېرېو څخه آزاد وي ، دخپل شخصي حريت خاوند وي ، تر څو هغه خرابۍ تيري او تجاوزونه چې پخوا له دې درعيتی اشخاصو پرمال ، ځان ، شرف اوناموس د دولت دمامورېنو ، درسوخ دخاوندانو او دملت (اعزه و) له خوا ، هر ورځ اجرا کيدل رفع او دفع شي.(۲:۱۶).
او په دې توګه امان الله خان دهر ځانګړي افغان دکرامت ، کار ، ژوند ، افکارو ،نظرياتو او اندونو دخپلواکۍ لپاره لومړني پياوړي ګامونه پورته کړل . دهمدغو ښېګڼو پر بنسټ دافغان ملت هر ځانګړي فرد دخپل هېواد او دولت په چارو کې ځان شريک باله . نور نو هر چا کولای شو آن مخامخ د دولت وزيرانو او پخبله پاچا ته مخامخ دانتقاداو نېوکو ګوته ونيسي او دچارو دسمون او سمبالښت لپاره هر فرد او يا دافرادو يوې ټولنې کولای شو دګروهو او اندونو بيان په آزاده توګه وکړي او خپرونې ولري .ددې لپاره چې دملت دغه غوښتنه په ښه توګه تر سره شي ،نو امان الله خان دمطبوعاتو او ژورناليزم وده ، لوړتيا او خپلواکه پراختيا ديو ارزښتناک عنصر په توګه ارزولې وه .پا چا په دې خبره ښه پوهيده ، چې پر افغان ملت له کلونو کلونو راپه دې خوا استبداد او مطلقيت واک چلولی او اوس نو ددې وخت رارسيدلی ، چې دخپلواکو مطبوعاتو دا لړۍ دملت په واک کې ورکړل شي.
اعليحضرت امان الله خان دخپل واک په لومړي کال دمطبوعاتو او ژورناليزم خپلواکي او وده اعلان کړه او ديو ټولواکمن په توګه يې دخپلو مطبوعاتو له ودې څخه ملاتړ څرګند کړ .دهغه دواک په هماغه لومړي کال د (( امان افغان )) جرېدې د (( سراج الاخبار)) ځای ونېوه . چې ددولت رسمي خپرونه وه . ( د۱۹۱۹ داپريل مياشت ) د۱۹۲۹ هـ ــ ل په چنګاښ کې د(( افغان )) په نوم ورځپاڼه راووتله ، چې مسوليت يې محمد جعفر خان کندهاري درلود.اوس نو هغه وخت راورسيد ، چې مطبوعات د دولت له انحصار نه را ووتل او ملت ته ددې واک ورکړل شو چې خپلواکې او ملي ورځپاڼې ، جريدې ، مجلې او خپرونې ولري .د (( ارشاد النسوان )) دجريدې په خپرېدلو سره مطبوعاتو دافغانستان دښځو لپاره دبيان دخپلواکۍ پوره زمينه برابره کړه ، چې مسوليت يې دامان الله خان خواښې مېرمن اسما رسيمې او يوې بلې منورې مېرمنې آغلې روح افزا درلود .
ددې دورې په روزنيزو مطبوعاتو کې د ( معرف معارف وروسته (( آيينه عرفان )) دپوهې په رواجولو او دود کې پراخه ونډه واخېسته . دغه راز (( مجموعه عسکريه )) په نوم يوه ځانګړې مجله دهېواد دوسله وال پوځ منسوبينو ته ډالۍ شوه ، چې مسول مديريت يې د ډګروال عبدالطيف خان پر غاړه و. پر افغانانو حقدار ژورناليست او ليکوال محمد ګل خان مومند هم څه موده ددغې مجلې مسول مدير و ، چې وروسته دغه مجله د (( اردو )) په نوم تر ډېرو کلونو په ښکلې بڼه چاپيدله . دمحمد حسن سليمي په مسول مديريت د (( مجموعه صحيه )) په نوم يوه بله ځانګړې خپرونه دهېواد دډاکترانو او روغتيايی چارو کارکوونکېو ته ډالۍ شوه . چې نه يوازې دطب دبرخې علمي معلومات يې وړاندې کول ، چې دخلکو دروغتيا لارې چارې يې هم دوی ته ورښودلې . په همدغه وخت کې د (( ثروت )) په نوم بله خپرونه چې مسوليت يې علامه صلاح الدين سلجوقي درلود ، مالي خپرونو ته ځانګړې شوې وه (۱۹۲۵کال).
ديادونې وړ ده ، چې امان الله خان په هېواد کې دبيان دآزادۍ او د ژورنالېزم دبنسټيز بدلون په موخه دلومړي ځل لپاره په ۱۹۲۴ کال کې دافغانستان دمطبوعاتو لومړنۍ نظامنامه يا دمطبوعاتو قانون نافذ کړ، چې په دې توګه دنادولتي او ملي خپرونو دخپرېدو لپاره يې لاره هواره کړه . په دې باب د (( استقلال افغانستان وتاثير ان بر تحولات اجتماعي کشور )) ليکوال داسې وايی : (( دښوونځېو، کتابتونونو، سينماګانو او تياتر تاسيس هر يو پرخپل ځای دذهنونو او فکرونو په تنوير او روښانولو او د ملت په وېښولو کې ډير ګټور او اغيزمن رول لوبولی دی.دمطبوعاتو دنظامنامې په نافذيدو سره۱۳ديارلس جريدې او مجلې د دولت په مصرف لکه (( دارشاد النسوان جريده ، اتحاد مشرقي جريده ، روزنامه افغان ، مجله معارف ، جريده امان افغان ، مجله اردو ، جريده اتفاق اسلام ،جريده بېدار ، روزنامه حقيقت ، جريده انتقادي ستاره افغان او طلوع افغان نشر او چاپ شوې . چې له دې جريدو يو تعداد تر نن ورځې پورې دورځپاڼې او مجلې په شکل چاپ او نشريږي .له دې جملې په هرات کې د اتفاق اسلام ورځپاڼه ، په مزارشريف کې دپېدار ورځپاڼه ، اتحاد مشرقي په ننګرهار کې چې اوسنی شکل يې دننګرهار ورځپاڼه ، طلوع افغان په کندهار کې او داردو مجله دي.
دمطبوعاتو دقانون له انفاذ نه وروسته لومړنۍ خپرونه د (( انيس)) ورځپاڼه وه چې غلام محۍ الدين انيس د ۱۹۲۷ميلادي کال دمۍ په مياشت کې په کابل کې خپره کړه . انيس ديوې ملي خپرونې په توګه آن تر ننه خپريږی . دغير دولتي مطبوعاتو بله بېلګه د (( نسيم سحر)) خپرونه وه چې مسول مدير يې احمد راتب باقي زاده و . دغه خپرونه ډېره انتقادي او کيڼ اړخې وه ، چې څه موده وروسته له چاپ نه پاتې شوه . دلوګر يو مخور شخصيت محمد نوروز خان د (( نوروز )) په نوم يوه بله ملي خپرونه چاپ کړه ، چې په دې توګه دمطبوعاتو شمير ،ورځ په ورځ زياتيده . دغه راز زياتره څېړونکي دا خبره يادوی ، چې امان الله خان دلويې جرګې د دود په راژوندي کولو سره په اصل کې د ديموکراسۍ او دبيان دآزادۍ لپاره تر ټولو لوړ ګامونه پورته کړي دي ، ځکه لويه جرګه په اصل کې دولس د آزاد بيان ډېره غوره مرجع ګڼل کيږی او دغه وياړ هم امان الله خان لري.
غازي امان الله خان دلومړي ځل لپاره دپرودکاستنګ دوه وړې دستګاوې په ۱۳۰۴ هـ ش کال کابل ته راوړې او په ديارلس سوه اوم هــ ش کال يې يوه په کابل کې نصب او په کار يې پيل وکړ ، په دې وخت کې ددغو دستګاوو جوړې راډيو او سيلې راډيو ګانې په اکثرو اسيايي هېوادونو کې نه وې . ددغې دستګاه قدرت دوه سوه ولټه و او امواج (څپې) يې دکندهار تر ساحې پورې دخپريدو او اوريدو وړ وې .
دراډيو ودانۍ دهغه وخت په يو ډېر ښکلي ځای کې موقعيت درلود ، چې (( کوټی لندني)) ورته ويل کيده . په هغه وخت کې دلومړي ځل لپاره پخپله د امان الله خان په هدايت لومړی ديرش او بيا زر پايې وړې بترۍ لرونکې راډيوګانې هم هېواد ته راوړل شوې او په خلکو ووېشل شوې . (۳: ۲)
دغه راز په ښار کې د دولت له خوا په يو شمير ټاکلو ځايونو کې لوډسپيکرونه نصب او کيښودل شول ، چې خلک وکولای شي دراډيو خپرونې او موسيقي واوري.
په همدې ډول امان الله خان دسينما له لارې دترقي غوښتونکوموخو دڅرګندولو او په هېواد کې دسينما پراختيا او رواجيدو ته ځانګړې پاملرنه درلوده .(( امان الله خان لا په اروپا کې و چې دهغه دمصر او انګليستان د سياحت دفلمونو نمايش دکابل ښار په مرکزي سينما کې شروع شو . ددې فلمونو په ليدو چې به دافغانستان خلکو دامان الله خان د ذات سره کوم محبت او جوش ښکاره کولو دهغې بيان په الفاظو کې ګران دی.( ۵:۸۴۵).
دا خبره په ډاګه څرګندوي چې داروپا له سياست نه مخکې لا په کابل کې امان الله خان دسينما درواجولو او دودولو په لړ کې يو شمير سينمايي مرکزونه جوړ کړي وو.
استاد حبيب الله رفيع په دې اړه وايی: (( په اماني دوره کې لومړی ځل سينما د آرګ دسلامخانې په برنډه کې دخلکو د نندارې او تماشې لپاره په کار واچول شوه .دکابل سربيره دپغمان سينما تياتر په نامه په پغمان کې هم يوه ډيره عصري ودانۍ جوړه شوه ، چې دسوونو کسانو دناستې لپاره يې چوکۍ درلودې . په دې ودانۍ کې پر فلمونو سربيره ډرامې هم ښودل کيدې او دجشن په شپو ورځو کې به يې د ډرامې او فلمونو بېلابېلې نندارې او نمايشونه درلودل … دپغمان سينما په سقوي اړودوړ کې وسوزول شوه .
په دې توګه ګورو چې امان الله خان شخصآ په هېواد کې د ژورنالېزم ، مطبوعاتو ، سينما او راډيو دپراختيا ، لوړتيا او بشپړتيا لپاره اغيزمن ګامونه پورته کړي دي .
امان الله خان دمطبوعاتو دلوړتيا لپاره دمطبعو او چاپځايونو زياتيدو ته ډېر ارزښت ورکاوه . دهغه وخت مطبوعاتو دخلکو دذهنونو په روښانولو کې پراخه ونډه درلوده .دافغانستان دخپلواکۍ تر لاسه کيدو وروسته دهېواد پر مرکز سربېره په ګڼو ولايتونو کې هم مطبعې جوړې شوې.
دا ددې څرګندونه کوي چې امان الله خان او دهغه ملګرو په ټينګه په هېواد کې دبيان دآزادۍ په اصل ټينګ باوردرلود.
امان الله خان په دې اړه دجلال آباد دلويې جرګې په غونډه کې دخپلې وېنا په يوه برخه کې وايي: ((دخدای (ج) لپاره هڅه وکړئ ، وېښ اوسئ او يوه دقيقه هم دملت ، مملکت دحکومت دخير او نيکۍ له فکر څخه غافل مه اوسئ، چې ددنيا او اخرت بدنامي به مو په برخه وي . تاسې بايد بلې !بلې! ويونکي ونه اوسئ او نه هر څه دنی په ويلو رد کړئ، بلکې هر څه مو چې دملت او مملکت دترقۍ په برخې کې په فکر کې ګرځي ، په آزاده او حقاني توګه په لوړ او صاف آواز بيان کړۍ…. زه ! هر کار چې کوم غواړم چې دملت په مشوره وي…(۱:۷).
امان الله خان دموسيقۍ دپراختيا ،علمي کېدو او لوړتيا په برخه کې
امان الله خان اصلاآ په يوه موسيقي پروره کورنۍ کې زيږيدلی دی . دهغه نيکه (امير عبدالرحمن خان ) له موسيقۍ سره ډېره مينه درلوده .او پخپله عبدالرحمن خان دموسيقۍ ځېنې آلات ډير ښه غږول .بيا دامان الله خان پلار امير حبيب الله خان هم هم دخپل پلار په شان له موسيقۍ سره خورا ډيره مينه درلوده .امير عبدالرحمن خان او امير حبيب الله خان دواړو دافغاني موسيقۍ دپراختيا لپاره ډير خدمتونه کړي دي.هغو له هندوستان څخه دکلاسيکې موسيقۍ يو شمير پوهان ، استادان او هنر مندان افغانستان ته راوغوښتل او هغوته يې افغانستان کې دموسيقۍ دسمون او پياوړتيا دندې ورکړې.امير حبيب الله خان دخپل پلار په هڅونه او د دربار دموسيقي پوهانو په مرسته دپيانو غږول زده کړل . هغه ډيره ښه پيانو غږوله .
داعليحضرا غازي امان الله خان په دوره کې دلومړي ځل لپاره موسيقي دمرکز دريو سترو ښوونځېو يعنې اماني ( چې بيا دنادر خان له خوا يې نوم په نجات بدل شو ) ، حبيبيې او دارالمعلمين په درسي پروګرام کې ديو مضمون په توګه داخله شوه .استاد قربان علي داستاد نتو پلار په اماني ښوونځي کې او استاد پير بخش په دار المعلمين او پخپله استاد نتو په حبيبيې ښوونځي کې دموسيقۍ دمضمون دښوونکو په توګه مقرر شول . دغو استادانو په يادو شوېو ښوونځېو کې په هره اوونۍ کې دوه ورځې زده کوونکو ته دموسيقۍ تدريس کاوه.
دامان الله خان د دربار يوه پياوړې برخه دموسيقۍ برخه وه،دا لکه يوه ټولنه او يا لکه يو هنري مرکز له ځانګړي اعتبار او ټاکلو مقرراتو څخه برخمنه وه . ددغه هنري مرکز څارنه او پالنه پخپله امان الله خان کوله . دافغاني او کلاسيکې موسيقۍ استادانو ، پوهانو او هنرمندانو ته ځانګړی درناوی او ځانګړي امتيازات موجود وو . استاد قاسم افغان يو له دغو نامتو هنرمندانو څخه و،چې دامان الله خان تر لارښوونې او څارنې لاندې يې دافغاني او کلاسيقې موسيقۍ دودې او سمون لپاره نه هېرېدونکي خدمتونه کړي دي .په ځېنو اسنادو او مدارکو کې راغلي ، چې امان الله خان به کله کله شوقي سندرې هم ويلې او پيا نو يې ډېره ښه غږوله لکه څنګه چې څرګنده شوه امان الله خان پخپله هم له افغاني موسيقۍ سره خورا زياته مينه درلوده او ان تر دې يې دا ظريف صنعت خوښ و ، چې کله دی ځوان او شهزاده و، له خپل پلاره پټ يې داستاد قاسم تر نظر لاندې او دهغه په لارښوونه پيانو زده کړه ، چې په ډير مهارت سره يې غږولی شوه ، ځکه نو کله چې واکمنۍ ته ورسېد، نو خپل پوه استاد او داوسنۍ افغاني موسيقۍ بنسټ ايښودونکي ته يې دافغاني موسيقۍ داصولي احيا کولو لپاره صلاحيت ورکړ.
امان الله خان دځان او دخپلو انقلابي ملګرو هغه کرکه چې د ښکيلاکګرو انګريزانو په وړاندې يې لرله ، کله کله يې دموسيقۍ له لارې څرګندوله او په دې برخه کې دهغه هنرمند ملګري همدا استاد قاسم افغان او استاد فرخ افندي و.
که په مطبوعاتو او ژورناليزم کې ددغه سنګر ملګری محمود طرزي ، مولوي صالح محمد خان کندهاری او نور وو او که دادبياتو له سنګر نه دعبدالهادي داوي ، غلام محۍ الدين افغان او يو شمير نور ليکوالان او شاعران دهغه ملګري وو، نو دموسيقۍ له دغه هېواد پالونکی سنګر څخه امان الله خان داستاد قاسم افغان ،استاد فرخ افندي او يو شمير نور و هنرمندانو ملګرتيا يې له ځانه سره درلوده .
لنډه دا چې امان الله خان علمدوسته ، ادب پروره فرهنګي پاچا وه هغه ډيره مينه درلوده چې دژورناليزم ، مطبوعاتو ، افغاني ادب او هنر تر څنګ په ځانګړي توګه ډرام هم په افغانستان کې لاپسې وده وکړي ، په يو سند کې راغلي دي چې قاضی رحيم الله خان په ۱۹۲۸ ميلادي کال د ((نوې روشنی )) په نوم ډرامه (چې بيا امان الله خان دافغانستان پا چا هم دا ډرامه کابل ته وغوښته )…. دغازي امان الله خان دواکمنۍ په دوران کې په ځانګړي توګه په (۱۹۲۹م) کال دامان الله خان په سلطنت کې ځېنې وړې وړې تمثيلي ټوټې (پارچې) دښوونې او روزنې په چوکاټ کې دپوهنې شاګردانو له خوا نندارې ته وړاندې شوې. نو په لنډو کې ويلای شو چې امان الله خان ديوې ملي او فرهنګي څېرې په توګه هم دهېواد دفرهنګ په وياړلي تاريخ ژورناليزم ،مطبوعاتو ، ادبياتو ، هنر ،موسيقۍ ، تياتر ، دافغاني کلتور او فرهنګ د نورو برخو په پرمختګ او وده کې يې په هغو سختو اورنېو شرايطو کې خپله ونډه اخېستې ده ، او د افغاني کلتور ،فرهنګ ، ادب او نورو فرهنګي برخو کې يط نه ستړي کيدونکې هلې ځلې کړي دي ، نو په همدې اساس دهغه وخت او زماني افغان ولس له خپل ځوان او هڅاند ، فرهنګپال پاچا غازي امان الله خان سره ځانګړې مينه درلوده او په خپل ولس ګران او محبوب وه ، چې دا محبوبيت اوسنېو نسلونو هم درک کړی او تقريبآ يوه پېړۍ وړاندې محبوبيت يې اوس او ښکاره او څرګند دی.
ماخذونه
۱ـــ بورګی ، محمد طاهر .(لويه جرګه مقاله ) . ورځ مجله ، لومړی کال ، ۷مخ.
۲ـــ بورګی ، محمد طاهر(لويه جرګه مقاله ) .ورځ مجله ، لومړی کال ، ۶ ګڼه . ۱۶ مخ.
۳ـــ دراډيوي ستيشنونو په هکله داطلاعاتو او کلتور وزارت رساله .
۴ـــ سستاني ،محمد اعظم او مهريان عبدالله .(۱۳۶۸ش).بررسي اوضاع اقتصادي ، اجتماعي وسياسي افغانستان طی سالهای . (۱۹۰۱ـــ ۱۹۱۹م). کابل : دولتي مطبعه .۳۹ مخ
۵ـــ کاکا خيل ، ظفر . ( ) . پښتانه دتاريخ په رڼا کې .۸۴۵مخ
دا لاندې تصویر دارواښاد عبدالغفور ویاند صیب دی ،
ارواښاد عبدالغفور ویاندد اعلیحضرت محمد ظاهرشاه په شاهي او سردار محمد داوود خان په نظامونو کې دنورو دولتي لوړو دندو ترڅنګ دراډیو افغانستان پیاوړی او برجسته نطاق ، زما لارښود او استاد هم وه. الله دې وبخښي. دهېواد ټولو ژورنالیستانو ته ددې ورځې په مناسبت مبارکي وایم.

طالبان او د شمالټلوالې ستونزه

 

په ۲۰۰۱ کال د بن کنفرانس کې اسلامي جمعیت او نظارشورا چې یونس قانوني يي هغه مهال استازولۍ کوله، د دولتي واک شپېته سلنه ځانته بېله کړه. دوی په لومړي سر کې په شپېته سلنه هم قناعت نه کاوه او د لا ډېرې ونډې چنې يی وهلې. په کنفرانس کې دې ډلګۍ په یو پراخ بنسټه دولت کې نه یوازې په افغانستان کې د نورو لوبېدلو او مطرحو ځواکونو د ګډون مخه ډب کړه، بلکې هغه مهال يي په واک کې د طالبانو مخنیوی هم وکړ.

د بن کنفرانس کې اسلامي جمعیت او نظار شورا ته چې کومه ونډه په دولتي واک کې وړیا بخښښ شوه، د واک هومره زیاته ونډه دوی په ۱۹۹۲ کال کې، افغانستان لپاره د ملګرو ملتو د سولې تګلار په سبوتاژ او کودتا کې هم نه وه ترلاسه کړې.

د کابلښار د اوویا زره بېګنا وکړو په وژلو او د ښار په کنډواله کولو بیا هم افغانانو د دغې خونړۍ او تبهکارې ډلې واکمنۍ ته غاړه کېنښوده او په پای کې طالبانو په ۱۹۹۶ کال کې دوی له جیحونه ورتېر کړل او د رباني د واکمنۍ تخت لکه د حضرت سلیمان د تخت پشان د اسمان په کنارو او د کوه قاف پر غرونو لالهند په الوت وو او د پښې لګېدو ځای يي نه وو!

خو یوازې د بن کنفرانس وو چې دغې سرګردانې او ماتې شوې ډلې ته يي سا ورکړه او یو ځل بیا يي را ژوندۍ کړه او د افغانانو پر برخلیک يي ورسپره کړه.

د جمعیتي ډلې مشهور سیاسي اماتورعبدالله عبدالله ډېر وختونه امریکایانو ته ویل چې واړه واړه بمونه بسیا نه کوي، پر طالبانو دې غټې غټې! بمونه واچول شي. 52 ــ B الوتکو د جمعیتي پوځي نښه ګرو په خوله، طالبان تر پرلپسې بریدونو لاندې نېول.

د ماسکو په تازه غونډه کې هم د اسلامي جمعیت اجراییه رییس عطا محمد نور طالبانو ته وايی«طالبان نباید افغانستان ته د راتګ فکر وکړي، پښتو نیوز»

همدارنګه د ماسکو د غونډې بله ګډون کوونکي فوزیه کوفي چې جمعیت سره خواخوږي لري، په خپله ټويټرپاڼه طالبانو ته د یوه ګواښ په بڼه لیکي«سوله د طالبانو نظام ته د ورتګ په مانا نه ده او طالبان دې په دې خبره پوه شي، ازادي رایو»

طالبانو سره د اسلامي جمعیت او نظارشورا د داسې دښمنۍ په شالید، دا چې طالبان بیا هم د افغان حکومت پرځای په جمعیت او نظارشورا باور کوي، دوی سره خبرو ته حاضریږي، د دوی په غوښتنه ماسکو کې ورسره ګوري، هلته یوځای هوټلونو کې اوسیږي، په یوه دسترخوان ډوډۍ او نور څه څه سره خوري، څښي او تر سره کوي؛ یوخوا افغانانو ته د حیرانتیاوړ اوبلخوا معجزه ګڼل کیږي.

طالبان د شوروي اتحاد د پخواني مشر ولادې میرلنین تر سیوري لاندې د جهاد او مقاومت د ټیکدار اسلامي جمعیت سره ماسکو کې ویني، خو د ولسمشر غني په مشرۍ افغان حکومت سره مکه مکرمه کې لېدو ته چمتو نه دي.

دلته خامخا دا دوه پوښتنې رامنځته کیږي؛ لومړي دا، طالبان چې د حکومت په وړاندې وسله په لاس جنګیږي او اسلامي جمعیت چې حکومت کې دننه اختلافاتو ته لمن وهي او سبوتاژ کوي، دواړه له یوه ځایه سرچینه اخلي او دواړه د هېواد د ملي ګټو پر وړاندې د نورو هېوادو په تېره بیا د پاکستان او روسيي د ګټو لپاره سره یو شوي دي.

بله دا چې افغان حکومت طالبانو ته وايي، د افغانستان په هر ځای کې چې دفتر غواړۍ؛ ننګرهار وي، کابل وي، کندهار او یا بل هرځای وي؛ ځای غوره کړۍ او دفتر پرانیزۍ.

همدارنګه د مکې مکرمې په ګډون هرځای چې غواړۍ افغان حکومت درسره بې قیدو شرطه خبرو ته چمتو دی. په دولتي واک کې چې څونه ونډه مو رسیږي؛ درکول کیږي، دولت يي ذمه واري پر غاړه اخلي، بیا جګړه د څه لپاره؟

دولت تل خپل چمتووالی ښودلی چې د اوربند او دایمي سولې په موخه، طالب بندیان خوشي کړي. دا او په لسګونو نورې غوښتنې یوازې دولت ترسره کولای شي. اسلامي جمعیت او په دولت کې دننه نور مخالفین د یادو غوښتنو د یوې غوښتنې د ورکړې واک او اختیار نه لري.

طالبان د دې پرځای چې ماسکو، اسلام اباد او یا د افغانستان په نورو بدخوا پلازمېنو کې د بېواکه او د ټولنې منفورو ډلو سره کښیني او له هغوی په واک کې د ګډون خیرات وغواړي، ولې نیغ په نیغه خپل دولت سره نه کښیني.

د هېواد ملي ګټې او د ټولو په سر کې سوله او امنیت دا اړتیا رامنځته کوي چې طالبان دې د اسلامي جمعیت او نظارشورا پرځای، د افغان حکومت په څنګ کې ودریږي.

دا فرصتونه مخ په تېرېدو دي. که طالبان له وخته ګټه پورته نه کړي؛ خپله هم شر، فساد او جګړې ته ادامه ورکړي او بلخوا په کور دننه د شراو فساد د نورو ډلو لکه اسلامي جمعیت سره هم یوځای شي، نه یوازې دا چې سخته ماتې به وخوري، بلکې د تاریخ مختورن به پاتي شي!

د ۲۰۱۹ کال د مۍ ۳۰ مه

سرلوڅ مرادزی

 

افشاگری در ارگ ، دامی برای سقوط جنبش زنان

زنان ریشه های انسانیت اند، اشتباه خواهد بود اگر فکر کنیم با محدود کردن ریشه ها، شاخه ها بهتر رشد خواهند کرد، هر قدر ریشه ها محدودتر شوند شاخه ها پژمرده تر، فاسد تر و رشد نایافته تر خواهند داشت. «رومو»

در فرهنگ های مختلف ارزش زن و بینش در مورد آن کاملأ متفاوت بوده است. در فرهنگ افغانستان قبل از هجوم اعراب، بنابر اسناد تاریخی زن ها نقش پر رنگی در اجتماع و کانون خانواده داشتند. نام گل ها و ارزشمند ترین عناوین را بر زن‌ها و دختران می گذاشتند و هم اکنون هم پسوند گل همواره همراه نام آنهاست. زنان در جامه های رنگین و شاداب در جامعه حضور داشتند و در عرصه های مختلف اجتماعی مشارکت می جستند.

در فرهنگ اعراب قبل از اسلام دختران را زنده به گور می کردند چون آنان را مایه ی شرم و خواری می دانستند و هنوز هم می دانند و تنها راه پنهان کردن این ننگ و شرم، پنهان کردن آنها در سیاهی و تاریکی است. چادر سیاه نماد تحجر اعراب و شرم از وجود زنان است. چادر سیاه وسیله ای است که نماد سیاهی و تاریکی گور را تداعی می کند. بعد ها با آمدن اسلام رنگ سیاه مکروه شد و لباس احرام هنگام حج تا کفن هنگام دفن مردگان را سفید جایز کرد. اما اعراب بر سنت دیرین خویش پا فشاری کردند.

قرآن پیامبر اسلام را اسوه قرار داد و وجود کوثر یا دختری بنام فاطمه توانست ایشان را از مقطوع النسلی رهایی دهد. اما اعراب پسران را وارث می دانند.

قرآن رفتار زنی مانند هاجر که برای یافتن آب برای رفع تشنگی نوزادش اسماعیل هفت بار سراسیمه بین صفا و مروه دوید، [خداوند] برای تکریم زن و ارج نهادن به عطش حب و دوستی او نسبت به زندگی و انسانیت؛ هفت بار دویدن بین صفا و مروه را جزو شعا ئر اسلام و ارکان اصلی حج قرار داده است. بقره ۱۵۸- یعنی انگیزه ی تلاش و رفتار یک زن در زندگی، سمبل امت اسلام از بدو وجود تا قیامت شد. قصص قرآن با ذکر وجود هر رسالتی، زنی را مثل می زند که به خدا نزدیکتر بوده است همچون آسیه در زمان موسی(ع) تحریم۱۱ – مریم با ایمانتر و مطمئن تر نسبت به پیامبر زمان خود ذکریا بوده است عمران۳۷- و یا رسالت پیغمبری اولوالعزم چون مسیح(ع) در گرو احترام به مادرش مریم و ذکر ارزش زنی چون مریم.مریم ۳۲- و یا تحسین کردن سیاست و تدبیر زنی چون بلقیس بر تمام مردان مشاور در زمان سلیمان(ع) نمل۳۲- وغیره … . آنچه در میان مسلمانان عرب بعد از پیامبر(ص) هویدا گشت نه تنها از فرامین اسلام هیچ برداشتی نکردند بلکه با اصرار بر سنت قدیمی خویش بر زنان خشونت روا داشته و نقش او را در اجتماع کم رنگ و فقط سیستم وار و خالی از مفهوم مفاهیم قرآنی را یدک کشیدند. آن همان خطاب قرآن است که إن الاعراب اشد من الکفر و النفاق « براستی حق کش ترین [انسانها] اعراب هستند.»توبه ۹۷-

متاسفانه بعد از حمله اعراب این فرهنگ عربی اسلامی و مردسالار بیمارگونه بر افغانستان حاکم شد که همواره زنان با آزار و اذیت جنسی روبرو می‌شوند و همزمان قربانی و مجرم پنداشته می شوند. بعد از چندین سده سخن گفتن از آزار و اذیت جنسی و حتی قتل زنان، در لفافه ی عرف و سنت دست نخورده باقی مانده است. امروزه یک زن افغانستانی وقتی مورد تعرض جنسی قرار می گیرد، در جایگاه قربانی ای قرار می گیرد که هر ادعایی، مستقیمأ او را به جایگاه متهم اصلی منتقل می کند. زیرا نورم جامعه افغانستانی، مردانگی را به عنوان یک ارزش می پذیرد و زنانگی را در قالب ناموس و ملکیت، سرکوب و سرپرستی می کند.

زنی که با شجاعت زبان به اعتراض باز کند، نا خودآگاه به زن بد اخلاق و بدکاره متهم و در نگاه جامعه مایه ی ننگ و آبروریزی خانواده و قومش خواهد بود و در اکثر موارد به قتل او منجر خواهد شد. با دو دهه پس از سقوط طالبان و زیر پرچم دموکراسی، هنوز افغانستان یکی از بدترین کشورهای جهان برای زن بوده است.

زمانیکه در کابل زندگی می کردم شاهد جنبش های خود جوش زنان بودم که توأم با ترس و وحشت بود. با وجود قانون های ضد زن حکومتی فهمیدم قناعت دادن جامعه سنگین تر از خانواده است. ازدرب خانه آزار و اذیت های جنسی شروع می شد تا بازار و یا محل کار و دفاتر و ادارات، توأم با برخورد تبعیض آمیز قانون ادامه داشت.

در خانه نگه داشتن زن و اتکا اقتصادی دادن به شوهرش بزرگ‌ترین ایده حمایتی جامعه و حکومت بود. هیچ نهادی و یا ارگانی از زنان دعوت به مشارکت و فعالیت های اقتصادی و سیاسی در جامعه نمی کرد. اما در مقابل خشونت علیه زنان در خانواده با حمایت جامعه و قانون روبرو می شد و گاه این خشونت در اجتماع هم با سکوت خانواده و قانون عملی می شد. اکثر خشونت ها و قتل ها در خفا بوده و هیچ گاه رسانه ای نشده اند و تنها معدودی از آنها رسانه ای شده اند. بیشتر این خشونت ها مواردی چون بریدن بینی، شکنجه، سوزاندن، سنگسار کردن و یا قتل و سر به نیست کردن زنان و… در بر می گرفت.اما با این موارد فجیع باز قانون از زن ستیزی با سکوت حمایت می کرد.

بینش و دیدگاه جاهلانه و تعصبی زن ستیزی که در بستر سنتی دینی جامعه ی افغانستان شکل گرفته است، با حمایت قانون و دستگاه جزایی کشور هم گام است.

در کابل آنچه مرا به شگفتی وا می داشت سیاست ضد زن رهبران سیاسی بخصوص رهبران قوم هزاره که نقش اصلی را دراعمال قدرت بر جامعه هزاره به عهده داشتند و دارند، همواره با اتکا به فرهنگ باوری خویش و سنت عربی اسلامی در متن جامعه ی هزاره اظهار حکم می کردند و اکنون هم می کنند.

این افراد بسان محمد محقق رهبر حزب وحدت مردم در بدنه ی حکومت با داشتن چند همسر، مخالف آزاد نگه‌داشتن زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی بود و به قول خودش آزادی زنان درد سر ساز است  و از طرف دیگر با قربانی کردن مردم هزاره در پیکره ی لشکر فاطمیون و اصرار به حقانیت این لشکر در جهت حفظ منافع شخصی خویش با کشتار و جنایات که در پیشینه ی تاریخی ایشان فقط گوشه ی کوچکی از کارنامه ی ایشان است. از آن طرف نیز محمد کریم خلیلی رهبر حزب وحدت اسلامی با سمت‌های مختلف در بدنه حکومت کنونی افغانستان؛ با پیشینه‌ی اتهام معامله واگذاری بامیان به طالبان تا انشعاب حزب وحدت بر مبنای منفعت طلبی‌های خویش و دیگر ابهاماتی که هنوز بی‌جواب مانده است ، ایشان در تمام عمر سیاسی خویش هیچگاه از زنان دفاع مشروعی نکرده‌اند  بلکه خواستار محدودیت و بسته‌ بودن جامعه زنان بوده‌اند در عوض برای انتخابات از رآی آنان سو استفاده کرده‌اند . در کل تمام رهبران سیاسی و جهادی افغانستان فقط در مورد سلب حق آزادی زنان  دیدگاه واحد و متفق الرای داشتند  و دارند .

دولت افغانستان در دوره‌ی پس از طالب برای فریب اذهان عمومی و شعار تحت عنوان دمکراسی در افغانستان،  پروژه‌های ناکام زیادی زیر نام حمایت از حقوق زنان اجرا نموده که کارهای پروژه‌ای و کوتاه مدتی بیش نبوده است اما این تلاش‌ها خراشی بر سطح جامعه‌ی سنتی و زن ستیزی افغانستان هم وارد نکرده است . گسترش فرهنگ زن ستیزی طبقه‌ی حاکم در تلاش برای نگه داشتن زنان در خانه بوده است.

در این چند سال کنونی که جنبش‌های خود جوش زنان با فعالیت‌های گوناگون در قالب تشکل‌های آنان ، هم در داخل افغانستان داشت اذهان عمومی را با خود همراه می‌کرد و هم افکار خارج از افغانستان را به خود معطوف می‌کرد که نقطه عطف بر خروج از جامعه‌ی سنتی افغانستان را می‌پیمود که انتظارات زیادی را بر خود در تمام جهات حقوقی و انسانی در افغانستان متحمل می‌شد ، نمونه‌ی اعتراض همسر زلمای خلیل زاد بر همین باور موج می‌زد . حضور زنان در این برهه حساس در عرصه سیاسی افغانستان داشت بسوی تعیین سرنوشت سیاسی افغانستان با ترغیب مشارکت عموم مردم پیش می‌رفت و قوت می‌گرفت که عملکرد تلاش زنان در راه ایجاد عدالت و گام نهادن به سوی جامعه‌ای مسئولیت پذیر ، عرصه را بر رهبران سیاسی و جهادی تنگ می‌کرد ، زیرا در مدت نه چندان دوری مسبب تغییر چهره حکومت می‌شد و چه بسا جهادی‌ها و حکومت مداران را به دادگاه برای تفهیم جنایات مرتکب شده‌شان فرا می‌خواند. برای کنترل جو سیاسی و ممانعت از این روند نو تنها راه ، تقویت کردن سنت‌های زن ستیز رایج با مفاهیم عربی دینی است که زن بودن را شرم و ننگ جلوه می‌دهد .

برای این منظور برنامه‌هایی را برای پذیرش عناصر شکننده از زنان جهت حضور دادن آنها در عرصه‌های سیاسی چون مجلس به راه می‌اندازند و برای آماده سازی اذهان عموم بر مشکل ساختن وجود زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی ، ابتدا شروع به افشاگری و رسانه‌ای کردن آزار و اذیت‌های جنسی در سطوح مختلف اجتماع می‌کنند از جمله افشای آزار و اذیت‌های جنسی در مدارس ، ادارات دولتی ، مراکز ورزشی همچون دختران فوتبالیست افغانستان و مراکز معارف و غیره  را در طی این دوران به صورت مسلسل آماج برنامه‌های تحلیلی و خبری خویش قرار می‌دهند و در سطح فضای مجازی به صورت گسترده نشر دادند و چنان وانمود کردند که حضور زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی بانی فساد و تباهی در جامعه‌اند و با رسانه‌ای کردن قتل‌های خیابانی و ترور زنانی چون مینه منگل و قتل و عام خانوادگی و … هم وحشتی ایجاد میکنند و هم ناقوس به خطر افتادن ناموس را به صدا در می‌آورند .

هر چند این آزار و اذیت ها در دوران های قبل از این افشاگری‌ها همواره بوده است. اما هدفمند در این مدت مردم افغانستان و جهان را در جریان آن قرار می دهند و کار کرد نظام حکومتی هم فقط تعلیق و اخراج و تنبیه و قول پیگیری بیشتر برای مسببان آن بوده است. و هیچ گاه علل آن را مورد توجه قرار نداده اند.

بعد از قتل‌های مشکوک ، یکی از مشاوران ریاست جمهوری که خود را مدافع مردم و بر حسب ندای وجدان شروع به افشاگری می کند، آن هم در هنگامه ی پایان دوره ی ریاست جمهوری اشرف غنی.

حبیب الله احمد زی مشاور ریاست جمهوری در تقابل با افشاگری و رسانه‌ای کردن این دام گسترانیده شده و از قبل برنامه ریزی شده برای تضعیف پایه های اجتماعی زنان افغانستان رقم می‌خورد  تا عامل بازدارنده رشد ریشه های جنبش و مشارکت زنان در عرصه های اجتماعی شود. این دام با قرار دادن عناصری شناخته شده برای ارگ و دادن کرسی مجلس نمایندگان به آنها و سمت هایی که خود در ارگ در نظر گرفته بودند. بعد با دمیدن شیپور فحشا در ارگ و سمت های بالای حکومتی طبل رسوایی زنان را به صدا در آوردند که این واقعه در تاریخ افغانستان تا مدت مدیدی، لطمه ی جبران ناپذیری بر جنبش زنان خواهد بود. مرحله ی پایانی این برنامه با عملکرد جهادی ها و منبر نشینان در مساجد خواهد بود که همچنان زنان را حبل شیطان و فتنه و غیره خطاب کنند و از مردان برای حفظ ناموس و مالکیت حیثیت خویش بر پایه ی ایمان مردان طلب یاری کنند.

از نام ننگ برای خانواده ها و یا بی غیرت شدن مردان حذر داده می‌شود  که نهایتأ زنجیر اسارت زن را در خانواده و جامعه تنگ تر کنند.

شناخت ارزش ها تضمین نهادینه کردن عدالت است. که سقوط ارزش‌ها ضمینه ی سقوط عدالت که با انحراف از قاعده نشأت می گیرد که توازن [در جامعه] را برهم زده و با سیری رادیکالی سقوط انسان و جامعه را فراهم می کند.این انحراف نتیجه ی عملکرد حاکمان غیر مسئولی است که با حکم ناروا و به دور از حقیقت، سیستمی فاسد و طاغوتی را بنیان می نهند از طرف دیگر با نبودن علم و آگاهی در بینش اسلامی جهادیها و خالی بودن باورهایشان از ارزش ها سیاست هایشان پرتگاهی برای انسانیت و جامعه است. سیستم غیر مسئولی را بنیاد نهاده اند که هیچ تعهدی در مقابل انسان و حقوقش ندارند و محصول حاکمیت این جهادیها تا به امروز در افغانستان تاریخچه ای پر از کشتار، خیانت، بی عدالتی، فساد و تباهی بوده است.

طاهره خدانظر

t.khodanazar@yahoo.com

 

 

 

 

 

خواخوږي او خذمت

 13.5.2019Goldad khan
ما دغه لاندې لیکنه د نورالحق ن. څلي مضمون لوستلو وروسته، سمدستي پیل او په څو ورځو کې مې دغې اوسني برید ته ورسوله. خو نعیمي صاحب د هغې مهربانۍ له مخې چې پرما یې لري، زما د مخکینۍ لیکنې څخه د لغماني او شیطان د تننم سندره جوړه کړه. ده له یوې خوا څخه زما د لیکنو نیم مخ اېله زما په انځور نیولی دی او له بلې خوا یې زما دغه لیکنه په وړو وړو برخو کې خپروله.
دا د ده محبت چې خپل سایټ کې هره ورځ زما دومره ستر انځور لوستونکو ته ورښئي. خو زه په دغسې چارو باندې یوڅه ځورېږم. لکه چې اشاره مې وکړه، په دغې سایټ کې زما هغې مخکینۍ لیکنې یوڅه ډېر وخت ونیولو، نو ځکه ما نعیمي صاحب ته د دغې لاندې لیکنې ورلېږل هم وځنډول. اوس دا تاسې او دا زما لیکنه.

دوې ورځې د مخه مې د درنه لیکوال نورالحق ن. څلي«د سټاکهولم سندرم څه ډول رواني ناروغي ده؟» عنوان لاندې لیکنه د نعیمي سایټ کې په سترګو شوه. د هغه دا لیکنه ماته په زړه پورې وه، خو باید ووایم چې لنډه غوندې وه. زه د څلي صاحب دغې په زړه پورې لنډې لیکنې وتخنولم او اړینه راته وبرېشیده چې د هغه دا «د سټاکهولم سندرم …» غوندې خبرې، کومې چې یرغمل شوي خلک د یرغمل کوونکو په لومو کې لویدلو وروسته، له هغو سره څرنګه خواحوږۍ پیدا کوي او د هغوی خذمت او ملاتړته ملاوې تړي، یو څه غوندې ډېرې راسپڼم او د سټاکهولم سندرم خبرې ته ورته د ځینو نورو خبرو او کړنو مخونه هم یو څه غوندې ورسره بیان کړم. په بل عبارت، د څلي صاحب څلي («د سټاکهولم سندرم …») پرسر باندې هم څو نورې پسخې کېږدم او هم یې لږ نور ورنګوم.

د دغو خبرو پیل کې دا یادونه اړینه ګڼم چې د انسانانو سره د لوږو او غریبیو په وختونو، د ناروغیو او دردونو په وختونو او ورته نورو درنو ستونزو په وختونو کې مرستې کول، همدا ډول د زورونو، زیاتیو او مرګونو لاندې کسانو سره هغه ډول مرستې کول چې هغوی له همغو مرګونو پېښو څخه وژغورل شي او یا هم هغه کوم کسان چې د زیاتو پیسو او شتمنیو وږي وي له هغو سره د شتمنیو پیدا مولو په لارو – چارو برابرولو کې مرستې کول او هغوی چې د واکونو تږي وي د هغو واکونوته رسولو کې مرستې کول او ورته نورو چارو کې مرستې او لاس نیوي کول، زیاتره دا یاد شوي کسان د احسانونو لاندې راوستل کیږي او د مرستو برابر کونکو خذمت کولوته چمتو کیږي. له دغو خبرو څخه، څو یې لاندې رااخلم او لږه غوندې نوره رڼا پرې اچوم.

الف – دا خبره ټولوته څرګنده ده چې خلک د هر زور او زیاتي پرمهال، په تېره د مرګ تهدید پرمهال، د ترحم کولو سخت تږي وي. که له دغو زرونو، زیاتیو او مرګونو تهدیدونو لاندې خلکو سره د هغوې د تهدیدولو پرمهال هرڅوک او په تېره خپله تهدید کوونکی کسان د پخواني زیاتي او تهدید پرځای، بېرته خواخوږي وښئي او له سرونو یې لاس اوچت کړي، دوی یې منندویه کیږي. په دغې د زیاتي او تهدیدونو لاندې راوستلو او یرغمل کولو کسانو ډلې کې، د ډول ډول موخو له پاره تهدید شوي او تهیدیدونکي، یرغمل شوي او یرغمل کیدونکي کسان راځي. یرغمل نیول د اقصتادي موخو (له بانکونو، موزیمونو او ورته ځایونو څخه پیسې او قیمتي شیانو غله کولو او په زور لوټلو) او یا سیاسي موخو ( په واکمنو باندې د خپلو بندیانو خلاصولو او یا د کومې سیاسي ډلګۍ له خوا د خپلو ځینو موخو او خبرو منلو او ورته نورو چارو) له پاره سرته کیږي. د یرغمل نیولو په ټولو موخو کې لږې او یا ډېرې د یرغمل نیول شویو کسانو، د سرونو خطرې نغښتي دي. نو که یرغمل کوونکي، د یرغمل نیول شويو کسانو له سرونو څخه، د سرونو بایللو خطرې او نور خطرناک جسمي او روحي تهدیدونه لېرې کوي او لاس ترې اخلي، هغوی د یرغمل نیوونکو منندویه کیږي. دا د انسانانو (حتا ډېریو ژوو) طبېعي خواص دي چې احسان منونکي او تر خپله واسه د احسان ځواب، په احسان ځواب ورکوونکي دي. د سټاکهولم بانک چارواکو یرغمل نیول او په وروسته کې د هغوی له یرغمل نیوونکو سره خواخوږي پیدا کیده خبره، یوه له دغو خبرو څخه ده چې محترم څلي صاحب څه د پاسه پنځوس کاله وروسته رابرسېره کړي ده. خو دغه ډول خواخوږۍ، لکه چې څلي صاحب هم اشاره ورته کړي ده، یو شمېر یې اوږد مهاله خواخوږۍ نه دي.

ب – په مخامخ جګړو کې نیول شویو بندیانو سره له څه دردولو او ځورولو وروسته، په بندیخانو کې مرستې کول هم، هغوی د دښمن (جګړې مقابل) لورته وراړولی شي. ځکه دا هم همغه د انساني عاطفې خبره ده. د جګړو هر لوري استخبارات دغه ډول چارې چې د مقابل لوري بندیان په خپلو استخباراتي کړیو کې راولي، سرته کوي. ځکه دغه چارې د هغوی په ګټې دي او په لازمو وختونو کې له هغوی څخه د مقابل لوري صفونو کې په خپلو ګټو کار اخلي.

په دغو چارو کې داسې خبرې هم شاملې دي چې د یو هېواد د ننه، د هغه دولت استخبارات غواړي چې د کومې ډلې او یا کومې کمپنۍ اړوند ژور پټ معلومات ترلاسه کړي، خو د دغو چارو سرته کولو له پاره خپل کسان د هغوی لیکوته نه شي ورننه ایستلی، نو بیا هڅې کوي چې د هغوی له د ننه څخه کوم څوک په مالي او نورو ډولونو تطمیع کولو، خواخوږیو او ښو رویو ځانوته ورنیږدې (جذب) او کار ترې واخلي. خو که په تطمیع کولو، خواخوږیو او ورته نورو طریقو او وسیلو د نوموړو ډلګیو او کمپنیو له منځه څوک ونه مومي، بیا د هغوی ځینو نظر لاندې کسانوته دسیسې او توطئې جوړوي او هغوی د د سیسو له لارو د څارنوالو او قاضیانو له پوښتنو سره مخ کوي. کله چې دوی د هغوی له منځه کوم څوک په توطئیو کې ګیر کړي، دوی بیا له هغو توطئیو کې ګیرو کسانو (هغوی که په بندیخانو کې اچوال شوي اوسي او یا په خپل کورونو کې اوسیږي)، سره د پوښتنو ـ ګروېږنو او تحقیقونو پرمهال، په محکمو کې مرستې کوي او هغوی د خپلو احسانونو لاندې راولي. استخبارات د دغو ډولو خواخوږیو په لارو او طریقو هم یو شمېر هغه کسان چې په فکري او ذهني لحاظ کمزوري وي، د خپلو پټو اجنټانو احسانونو د جذبو لاندې راولي او خپلو لومو کې اچوي او استخداموي یې. په رښتینو خبرو باندې جوړو شویو فیلمونو کې دغه د یرغمل نیول شویو کسانو له یرغمل نیوونکو سره او یا برعکس د یرغمل نیوونکو له یرغمل شویو سره او یا هم د دواړو خواو د خواخوږیو پیدا کیده خبرې ډېرې دي. همدا ډول، دغه د استخباراتو له خوا د توطئیو او بیا په توطئیو کې د ګیرو کسانو استخباراتي او اجنټوري چاروته جذبولو خبرې هم ډېرې دي.

ج – ایدیالوژیکې (سیاسي او مذهبي) ډلې جوړول هم دغو نورو جذباتو پیدا کولو او د ډلو جوړونکو له خوا څخه د خلکو ټولیو، د ځانونو پرلور ورماتولوته یو څه غوندې ورته چارې دي، خو د احساسونو ورپیدا کولو په جامو او جذبو کې. سیاسي ډلې او ګوندونه او همدا ډول مذهبي ډلې، دواړه اوږده  طیفونه لري چې ډول ډول غوښتنې او کړنې په بر کې نیسي. زه دغه د ایدیالوژیکو (سیاسي او مذهبي) ډلو طیفونه نه راسپڼم، ځکه دغه طیفونه د دې ډول لیکنو له پولو پولو او بریدونو وتلي (ستر او پراخ) دي.

دغه د ایدیالوژیکو ډلو سازمانوونکي او مشران هم یو شمېر خلک د خپلو موخو له پاره، د خپلو تبلیغونو د اغېزو لاندې راولي او د تبلیغونو له لارو یې خپل لور(خپلې ډلو او خپلو موخو) ته ورجذبوي. لکه چې لیدل شوي او لیدل کیږي، دغو ایدیالوژیکو ډلوته ورجذبیدونکي کسان، د خپلو ډلو مشرانو ټولې خبرې په پټو سترګو ( له سمو او ژورو شننو او سنجونو پرته) مني او په سر او مال ملاتړ ترې کوي.

هو! لکه چې ټول پوهیږو، انسان د ټولو ژوو منځ کې، هغه ژوی دی چې د هر ډول روزنې لاندې راتللی شي او هرڅه له نورو ژوو څخه زر او ښه زده کولی شي. د انسانانو له دغو خواصو څخه یو شمېر هوښیار او ځیرک خلک، په خپلو ډول ډول تبلیغونو د زرونو، لکونو او حتا په ځینو حالتونو (موخه مذهبونه دي) کې د ملیونونو او په سوونو ملیونو خلکو روح او روان ته تغیر ورکولی شي او هغوی خپل لورته ورجذبولی شي.

د – د چارو (کارځایونو) ورکول هم یو ډول مادي مرستې ګڼلی شو. او همدا د چارځایونو ورپیدا کولو او برابرولو له لارو جذب هم یو ډول رواني جذب بللی شو. دغه طریقه معمولأ استخبارات کاروي. خو یادونه باید وشي چې دغه د مادي مرستو طریقه یو شمېر لوی او واړه پانګوالان هم د خپلو موخو له پاره کاروي. دوی د مادي آسانتیاو په برابرولو او د پیسو په ورکړو سره یو شمېر کسان جذب او استخداموي او له هغوی څخه د خپلو ګټو او شتمنیو ساتلو په موخو، د باڼدونو او نورو ډولونو ټولګیو کارونه اخلي. په دغې ډول ډلو کې د مافیه ډله له ټولو ډلو ستره، غښتلي او وتلي ډله ده، کومه چې د خپلو موخو له پاره، هر چېرې (د نړۍ په هرکونج کې) خپل زور کارولی شي.

دلته له دغو پاس خبرو سره تړلي، د یوې بلې خبرې یادونه هم کوم. سره له دې چې پوهېږم زما دغه خبره به د یو شمېر شنونکو خوښه نشي. خو زه به خپل نظر ولیکم او بیا چې هرچا څه ویل، هغه به د هغوی نظر اوسي. زما دا وروستۍ خبره دا ده؛ یو موټی ترټولو غټو پانګوالانو د دولتونو وږي (واکونه)هم په نېغه او یا غیرمستقیم ډول خپلو لاسونو کې نیولي دي. دغو پانګوالانو دولتي او د ځانګړو مهمو مؤسسو داسې قوانین جوړ کړي دي چې د دوی پانګې او ګټې بشپړې پکښې خوندي دي. همدا غټ پانګولان دي چې د دولت او غټو مؤسسو لوړپوړي چارواکي (ولو که دوی هربل نوم ورکړي) غوره او پرمهمو څوکیو ټاکي او کښېنوي. نو ځکه نوموړي لوړپوړي چارواکي د همغو پانګولانو منندویه او د هغوی له خوښو او غوښتنو سره سم، پر ګڼو ولسونو باندې هغه یوطرفه قوانین پلي کوي. د غټو پانګوالانو دغه چارې هم د یو شمېر کسانو، د احسانونو لاندې راوستل (د پیسو او ګټو ورکړو یرغمل کیدل) او د هغوی له وجود څخه د ګټو پورته کول بللی شو. نوموړي لوړپوړي دولتي چارواکي، نه یوازې د هېواد پرپوړ د غټو پانګوالانو ګټې ساتي، بلکې د نړۍ په کچې د هغوی پرګټو پام ساتي، د هغوی ګټې سمبالوي او خوندي کوي. د بېلګې په توګه، د امریکا متحدو ایالتونو لوړپوړي دولتي چارواکي او واکمن، یا د امریکا د تېلو غټو کمپنیو ګټو، یا هم د وسلو جوړولو غټو کمپنیو ګټو او یا هم د دغو دواړو غټو کمپنیو ګټو لاس ته وروړلو په موخو، د نړۍ په بېلو بېلو سیمو کې ګډوډۍ جوړوي او ځینې وختونه حتا خپله نېغ په نېغه جګړې سرته کوي.

زه به په دې موخې چې دغه پاس بېلګه لږ غوندې نوره هم روښانه کړم، د محترم ډاکتر صاحب احمد ویس وردګ د ۳۰ / ۳ / ۲۰۱۹ نېټې له مقالې (دا مهال چې زه څه ترې رااخلم د مقالې لومړنۍ برخه د نعیمي سایټ کې خپره شوي ده) څخه یو مهم او لنډ مطلب راواخلم. هغه لیکي چې انګرېزانو د نړۍ بېلو هېوادونو لاندې کولو او مستعمره جوړولو چارو د څېړلو په موخو، د « ایسټ انډیا کمپنۍ » په نوم څېړنیز شرکت درلود. د دغې شرکت سیاسي څېړونکو به د بېلو سیمو هېوادونو اړوند څېړنې کولې او هغه څېړنې به یې د دولتي واکمنو په اختیار کې ورکولې. دولتي واکمنو به د هغو څېړنو په رڼا کې د هېوادونو لاندې کولو پرېکړې کولې او د خپلو پرېکړو عملي پلانونه به یې جوړول او هغه به یې عملي کول. دی وایي، د امریکا په متحدو ایالتونو کې همدا اوس د « رانډ » په نوم څېړنیز شرکت شتون لري. د امریکا د دغې شرکت سیاسي څېړونکي، د نړۍ د بېلو بېلو سیمو په هېوادونو کې د امریکا په ګټې د کودتاګانو سرته کولو پرچارو، د هېوادونو د وېشلو او تجزیه کولو پرچارو او یا هم نېغ په نېغه د امریکا پوځي تېريو اړوند چارو باندې څېړنې کوي او دغه څېړنې د خپل هېواد دولتي واکمنو ته وړاندې کوي. دولتي واکمن د راند څېړونکو څېړنو په رڼا کې، د اړوندو دولتونو په باب خپل عملي پلانونه جوړوي او سرته کوي.

طبعأ، په هر بل هېواد کې د هر ډول نا آرامیو جوړولو له پاره، د نوموړي هېواد له د ننه څخه یو شمېر داسې کسان چې ټاکل شوی وری (بار) وړلی شي، په کار دي. نو د دې له پاره چې ستر او زورور دولتونه په وړو او کمزورو هېوادونو کې د خپلو موخو له پاره ګډوډۍ جوړې کړي، لومړی په همغو نظر لاندې هېوادونو کې د داسې کسانو لټون کوي چې هم د پیسو او مقامونو وږي وي او هم د ګډوډیو جوړولو امکانات پکښې لیدل کیږي. د زورورو دولتونو استخبارات دغه کسان مومي، هغوی په پیسو او مقامونو ورکړو تطمیع او لاسپوڅي کوي او ورپسې د خپلو موخو پرلور نور ګامونه اوچتوي. د همدغو وروستیو خبرو اړوند، زه یوازې په افغانستان کې د دغو ډولو پېښو، هغه هم د شلمې پېړۍ له دېرشمو کلونو څخه بیا تر نن پورې ځغلنده یادونه کوم.

لکه چې د افغانستان تاریخ ښئي، د سقاو زوی حبیب الله کلکاني انګرېزانو واک ته ورسوه او د هغه واکمنۍ پرمهال، د هېواد په هرې سیمې کې د قبیلو او قومونو ترمنځ کورنۍ جګړې ونښتې. د شلمې پېړۍ په اتیایمو کلونو کې شورویانو هم د خپلو پوځونو راننه ایستلو له پاره، لومړی زموږ له د ننه څخه ځان ته لاره جوړه کړه او بیا یې خپل پوځونه راننه ایستل. د شوروي پوځونو له وتلو وروسته زموږ کورنۍ جګړه هم بهرنیانو د خپلو موخو له پاره تمویلوله او تازه ساتله. امریکایانو هم افغانستان ته د خپل پوځ لېږلو وړ فضا جوړه کړه. دوی لومړی له ځانه سره د شمال ټلواله یوځای کړه او بیا یې پوځي یرغل وکړو. دوی او ملاتړي یې هم لکه د شورویانو غوندې، همدا اوس له دواړو خواو افغانان سره جنګوي.

داسې برېښي چې دغه د تېري ـ زیاتي چارې، د انسانانو په طبیعیت کې نغښتي دي. ځکه، له هغه مهاله چې انسانان د مځکې پرمخ پیدا شوي دي، هر زورور کس او هرې زورورې ډلګۍ او ډلې، د نورو کمزورو کسانو حقونه په چلول، زور او زبردستۍ لاندې کړي دي. د زمانې په تېریدو سره چې انسانانو د نورو حقونو لاندې کولو په موخو وسلې جوړې او هغو ته وده ورکړه، د نورو خلکو حقونو لاندې کولو اندازې یې هم زیاتې شوي او تر نننیو بریدونو راورسیدلې. په نیږدې راتلونکي کې چې د ځینو قدرتمندو دولتونو له خوا، د مځکې له کرې څخه بهرنۍ فضاته تباه کوونکي وسلې نقل او هلته ځای پرځای شي، نو هردولت چې دغه کار زر وکړي او هردولت چې په دغې کار کې زورور وخوت، یا به هغه دولت د مځکې د ټولې کرې واکمن او نور خلک غلامان جوړیږي او یا به د زورورو ترمنځ ټکرونو له امله، د مځکې په کرې کې ژوند (په خاص توګه د ژوو ژوند چې موږ انسانان یې برخه یو) پای مومي. که څه هم، همدا اوس چې تباه کوونکي وسلې لا بهرنۍ فضا ته وړل شوي هم نه دي، د مځکې کره د تباهۍ کندې پرغاړې ولاړه ده.

                  د لیکنې پای، خو د نړۍ دې خدای پاک نه پای کوي.

د پښـــتون ژغورني د غورځنګ قانوني مبارزه او د پوځـــي مقتدر استبلشمنټ لخوا ” غـــــدارنـــامه ” :

 

لومړي : د پښتون تحفظ موومنټ [ پ ټ ام ]

فعاليتونو ته لنډه کتنه :

پاکستاني پوځي استبلشمنټ او استخباراتو په کلونو کلونو او په تيره بيا په ۲۰۰۳ زيږديز کال په قبايلي سيمو ، سوات او وزيريستان کي د بهرني بادارانو او امريکا د خوښحالولو او رضايت لپاره ، د هغوي په گرين سيګنال ، د ضرب عضب ، راه راست ، ردالفساد ، راه نجات ، زلزله … په نومونو پوځي عمليات وکړل ، په دغو عملياتو کي د پاکستان هوائي ځواکونو هم ګډون درلود او په بي گناه خلکو به ئي بمونه غورځول ، بي پيلوټه ډرون طيارو به هم اهداف په نښه کول ، د پاکستان د پوځي ـ ملکي حاکم اشرافيت موخي په قبايلي پټاره کي خپل سوق الجيش تسلط ټينګول او د ډيورند د تحميلي کرښي په شاوخوا سيمو د کنټرول او لاندي کولو لپاره وو ، همدارنګه پوځي واکمنو هڅي کولي ترڅو د عملياتو او بمباريو په نتيجه کي د سيمي خلک د خپلو کورونو پريښولو ته مجبوره شي او د غيرسکنه کولو پاليسي عملي سي او بيا د پوځ پراکسي او ګـــووډ طالبان ځاي په ځاي شي ، څرګنده ده چي د پوځي او هوائي عملياتو په نتيجه کي بي ګناه خلکو تلفات وليدل ، په وزيريستان او نورو قبايلي سيمو کي د ظلمونو او مرګونو لړۍ پيل شوي ، داسي مرګونه چي د قتل شوو نارينه ، ښځينه او ماشومانو جسدونه به په ورځو ورځو پراته وو ، د ژوند او مرګ فرق ختم شو ، خلکو به په ډله ايزه توګه دعاګاني کولي چي يا خدايه قيامت راولي ، دغي ظالمانه وضعي په لکونو خلک خپلو کورونو پريښولو ته اړ ايستل ، ډير کورونه د بمونو غورځولو له امله وران شول ، په لکونو خلک افغانستان او يا په داخل د پاکستان کي ئي کډي وکړي ، له هغي جملي څخه د [ پ ټ ام ] د مشر منظور پښتين ، علي وزير او په لسګونو زره کورنۍ له وزيريستان څخه ديره اسمعيل خان او يا نورو سيمو ته ووتي ، کورونه ئي هم وران او هرڅه ئي له لاسه ورکړل ، په داسي کړکيچنو شرايطو کي په ۲۰۱۴ع کال کي د محسودو تحفظ موومنټ د منظور پښتين لخوا منځ ته راغي ، دوي به د پاکستان د پوځ او استخباراتو د عملياتو او ظالمانه پاليسيو په ضد مظاهري کولي ، منظوراحمد پښتين چي په ۲۵ اکتوبر ، ۱۹۹۲ع کال په جنوبي وزيريستان د عبدالودود محسود په کور کي پيدا او پلار ئي په کلي کي د ښوونکي وظيفه لرله ، هغه د ابتدائي تعليم وروسته د بنو په ارمي پبليک سکول کي ثانوي تعليم پاي ته ورساوه او په ديره اسمعيل خان ګــومل پوهنتون کي ئي د ويترينري په رشته کي ډاکتري ترلاسه کړه ،  نوموړي په ۲۰۱۰ع کي د قبايلي محصيلينو د اتحادئي مشر وو ، او په ۲۰۱۴ع کي د محسود تحفظ تحريک وروسته خصوصآ هغه وخت چي په کراچۍ کي د پوليسو د افسر راو انور په مشرۍ گستاپو پوليسو نقيب الله مسيد ( محسود ) او نور ملګري ئي په غيرقانوني او بي رحمانه ډول ووژل ، د پنجابي حاکم اشرافيت او استبداد په ضد د نوموړي غورځنګ مبارزي ګړندۍ او نوي بڼه ئي غوره کړه او محسود تحفظ غورځنګ په پښتون تحفظ موومنټ [ پ ټ ام ] يا پښتون ژغورني په غورځنګ ونومول شو ،

د پښتون مدني خوځښت مشر منظوراحمد پښتين او د رهبرۍ نور غړي ئي ، محسن داوړ ، ډاکتر سيدعلم محسود ، علي وزير ، ثناء اعجاز ، ګلالۍ اسمعيل ، اياز جوګيزي ، مرحوم پروفيسور ابراهيم ارمان لوڼي ، خان زمان کاکړ ، وړانګه لوڼۍ او … دي ، په کراچۍ کي د نقيب الله محسود او ملګرو قتل د [ پ ټ ام ] رهبري او غړي داسي تحريک کړل لکه چي په اور تيل واچوي او بي له ځنډه ئي د لانگ مارچ تصميم ونيو ، د پښتون ژغورني د غورځنګ لانگ مارچ په ۲۰ نفرو په ۲۶ جنوري ، ۲۰۱۸ع له ديره اسمعيل خان څخه پيل شو د لاري په اوږدو کي زيات خلک ورسره يوځاي او په ۲۸ د جنوري ، پيښور ته ورسيدل ، بيا له پيښوره د اسلام اباد په لور روان شول چي په اول د فبروري ۲۰۱۸ع اسلام اباد ته ورسيدل او هلته ئي د خپلو قانوني او روا غوښتنو لپاره ( پرلت ) پلتۍ ووهلي چي لس ورځي ئي دوام وکړ ،

د [ پ ټ ام ] پنځه مطالبات :

۱>> د نقيب الله مسيد قاتل ونيول شي او په عدالت کي دي محاکمه شي .

۲>> په لس ګونو زره هغه خلک چي د پوځ ، استخباراتو او د دوي د مليشو لخوا په غيرقانوني او جبرآ تښتول شوي او لادرکه دي د هغوي سرنوشت دي معلوم شي .

۳>> د ماوراي عدالت وژنو لپاره دي يو عدالتي کميسيون جوړ شي .

۴>> د خلکو په تګ راتګ دي کرفيو يا ګرځبنديز ليري شي .

۵>> د پوځ او د هغوي د پراکسي لخوا په وزيريستان او نورو قبايلي سيمو کي ماينونه نصب کړي ، دا ټول بايد پاک شي .

له پورته پنځو غوښتنو له جملي څخه يواځي په ۵ مي غوښتني ليږ کار سوي ، نوري ټولي غوښتني نه دي عملي سوي ، د يادولو وړ ده چي د اسلام اباد په لس ورځني پرلت کي په زرګونو خلکو ګډون کړي وو او د ځينو سياسي ګوندونو رهبرانو لکه ، محمود خان اڅکزي ، اسفنديار ولي ، مولانا فضل الرحمن ، عمران خان ، د پاکستان د بشري حقونو د کميسيون مشري ارواښادي عاصمه جهانګير او نورو په دغه پرلت کي د [ پ ټ ام ] د غوشتنو په پلوي ويناوي هم کړي وي ، پرلت وروسته له لسو ورځو ځکه پاي ته ورسيد چي د پښتون ژغورني غورځنګ استازو ته چي د پاکستان مسلم ليګ نواز د ګوند صدراعظم شاهد خاقان عباسي سره ئي د مطالباتو په اړوند مذاکرات کول او هغوي د عملي کولو ژمنه وکړه .

د پښتون ژغورني غورځنګ د رهبرۍ او غړو لخوا په پيښور ، کوئټه ، لاهور ، کراچۍ ، باجوړ ، سوات ، شمالي وزيريستان کي لاريونونه او ولسي غونډي شوي چي په لس ګونو زرو نارينه وو ، ښځينه وو ، د بيلابيلو ګوندونو ، مدني او ادبي ټولنو غړو پکي ګډون کړي ، خو د افسوس ځاي دي چي د پاکستان ميډيا د پوځ په اشاره د [ پ ټ ام ] د فعاليتونو او لاريونونو په هکله نشرات نه کوي او د بليک اوټ پاليسي ئي اختيار کړي ، له نيکه مرغه د نوموړي غورځنګ فعاليتونو ته د ټولنيزو رسنيو او بهرنۍ ډله ايزي رسنۍ په پراخه اندازه نشر ته سپاري ،

د پاکستان حاکمه بيروکراسي ، پوځ او استخبارات د [ پ ټ ام ] په رهبرۍ اتهام لګوي چي دوي د افغانستان او هند د استخباراتو څخه د جلسو د دايرولو لپاره فنډ ( پيسي ) اخلي ، دا اتهام له پيل څخه تر اوسه په دوي د پوځ د وياند بريدجنرال اصف غفور ، او د ځمکنيو پوځونو د لوي درستيز جنرال قمرباجوه لخوا هم شوي او حتي دوي ته ئي د غدار خطاب کړي چي د منظور پښتين ، او نورو رهبرانو لخوا رد سوي او د سپيناوي غوښتنه ئي کړي ، د پښتون ژغورني د غورځنګ رهبرۍ ورته اعلان کړي چي موږ احتساب ته هروخت تيار يو ، ولي له تاسو هم د احتساب غوښتونکي يو .

د پ ټ ام ، د عدم تشدد مبارزه ، د پوځي وياند بريدجنرال اصف غفور او جنرال باجوه پوچ اتهامات ، د پ ټ ام د رهبرۍ ځوابونه او په نوموړي نهضت پوري اړوند مطالب … دوام لري

 

لویه جرګه: د سولې او نوي افغانستان په لور بېساری ګام!

د سولې لویه جرګه په دې موخه پرانیستل شوه چې هېواد کې څلويښت کلنه جګړه ختمه کړي، هېواد د تلپاتې سولې په لور راهي کړي او افغانان د هېواد په بیا ودانۍ کې په یو ټغر را ټول کړي. دغه جرګې ته  د ثور ۹ مه نېټه ځکه په پام کې نېول شوې ښکاري چې دلته د ثور د ۷ مې او ۸ مې پېښو په توپیر؛ رامنځته شویو ناخوالو، تربګنیو، جګړو او ویجاړیو ته د پای ټکی کېږدي او د نوې افغانستان د بنسټ ډبره چې هلته تلپاتې سوله واکمنه وي افغانان بیرته یو موټي او د هېواد په بیا رغونه کې بوخت وي، کېښودل شي.

داسې ښکاري چې د ثور د ۹ مې نېټې، د سولې لویي جرګې، د همداسې موخو په ترسره کېدو کې د نوې افغانستان د بنسټ ډبره کېښوده!

۳۲۰۰ تنه د افغان ولس ریښتیني استازي چې ډیری يي د هېواد ځوان قشر، پوهان، د شهیدانو د کورنیو غړي او میرمنې وي، په پلازمېنه ــ کابل د جرګو په خیمه کې سره جرګه شول او په پنځو ورځو خبرو اترو، یو بل سره په سلا او مشوره يي خپل ۲۳ فقره یز پریکړه لیک یانې د سولې لارنقشه، حکومت ته مخکې وړاندې کړه.

د سولې لویه جرګه په داسې نظم تر سره شوه چې مخکې يي ساری نه وو لېدل شوي. ټولو افغانانو ته دې مبارک او نیکمرغه وي!

لويي جرګې، تر هر څه مخکې د طالب بندیانو خوشې کول او د دوه اړخیز اوربند وړاندیز وکړ. څنګه چې افغان حکومت اوربند ته ژمن دی، که طالب چارواکي هم اوربند په تېره بیا د روژې په میاشت کې پلی کړي، داسې چلند به د سولې او نورو اختلافي چارو په اړوند د حکومت او طالبانو ترمنځه د بې باورۍ فضا چې په کور دننه ټاکلو کړیو او ځینو بهرنیانو رامنځته کړې او لا ورته لمن وهي، له منځه یوسی. د لويي جرګې یوه موخه هم دا وه چې د حکومت او افغان استازو لخوا، طالبانو سره د خبراترو په اړه د بې باورۍ چاپېریال ختم کړي او تر نورو لومړي په دې برخه کې عملي ګام پورته کړي. د لويي جرګې دا وړاندیزونه لکه، له هېواده د بهرنیو ځواکونو د وتلو مهالویش؛ سملاسي او دوه اړخیز اوربند؛ طالبانو ته افغانستان کې سیاسي دفتر ورکول؛ د اساسي قانون او د ښځو او بیان ازادي؛ د طالب بندیانو خوشې کول او یا تبادله د حکومت لخوا په پراخ تندې ومنل شول او په دې اړه ولسمشر غني هم لويي جرګې ته په خپله اختتامیه وینا کې د پلیتوب ډاډ ورکړ.

ولسمشر غني د ښه نیت او روژې میاشتې ته د درناوۍ په پار «د طالبانو د ۱۷۵ بندیانو د خوشې کولو اعلان وکړ او زیاته یې کړه، که طالبان چمتو وي حکومت د اوربند په اړه هم بحث ته چمتو دی.» ولسمشر غني دا هم زیاته کړه « له طالبانو غواړم چې کابل یا نورو ولایتونو ته خپل استازي را واستوي، چې دا بندیان ور وسپارو. هغه دا هم وویل، چې د بندیانو خوشي کول یې د روژې ډالۍ ده او وبه لیدل شي چې طالبان څه ډالۍ لري.»

لويي جرګې په خپلې پرانیستې او بریالۍ پای سره په طالبانو کې د ځینو متحجرو څېرو او یا په کور دننه د هغو کړیو وړاندوینې هم په اوبو لاهو کړې چې يي انګېرله ګنې لویه جرګه، د ولسمشرې پیر د غځېدو او یا د ټولټاکنو لپاره د کمپاین په موخه تر سره کیږي. منفي پال او بد بین کسان او ډلې تل په تورو عینکو کې پېښو او اشخاصو ته ګوري او هر څه د خپلو شخصي او تنګو ګټو په تله کې تلي!

په دې منځ کې به هغه کسان پښیمانه وي چې ولې يي د لويی جرګې جوړېدو سره، مخکې له مخکې مخالفت وکړ او بې ګودره په اوبو ورګډ شول. لويي جرګې په خپل نظم او پریکړو سره د هېواد د لوړو ارزښتونو او ټولو افغانانو د ګټو په خونیتوب کې ستر ګام پورته کړ او په دې توګه يي د ټولو افغانانو درناوی وکړ.

د اشنا تلویزیون سره مرکه کې ښاغلی حضرت عمر زاخېلوال وايی«د مشورتې لويي جرګې مخالف نه دی، خو جرګه باید په خپل وخت شوی وای»

داسې څرګندونې د خلکو د ذهنونو د خړپړولو او د ځان د سپیناوي لپاره ترسره کیږي، ګنې د لويي جرګې کومه پریکړه بېوخته ده!

ایا پروسکال د روژې میاشت کې افغان حکومت چې زاخېلوال هغه مهال اسلام کې د افغانستان سفیر وو، اوربند اعلان نه کړ او بیا يی طالبانو ته د غځېدو وړاندیز ونه کړ؟ چا بیا اوربند مات کړ، حکومت که طالبانو؟ ښکاره ده چې طالبانو!!

ویل کیږي چې زاخېلوال په دې وروستیو کې په پټه اسلام اباد ته سفر کړی او داسې څرګندونې د دې سفر سره بې تړاوه نه دي!

افغان حکومت تل د اوربند او سولې په چارو کې لومړی قدم پورته کړی، خو په کور دننه د سولې مخالفین او په طالبانو کې پردۍ کړۍ د اوربند او سولې سره مخالفت کوي او شرموونکې دا چې پړه يي هم بیا پر افغان حکومت وراچوي!

د سولې بل مخالف عطا محمد نور بیا وايی، چې خپل پلویان يي لويي جرګې ته د دې لپاره لېږلي ول، څار وکړي چې هلته د ولسمشرۍ مهال ونه غځیږي او د ټاکنو په اړه کمپاین و نه شي. خو پوښتنه دا ده چې د دې دواړو چارو د څار لپاره عطانور باید خپله جرګې ته ورغلی وای او هلته يي خپله اصلي غوښتنه چې سولې سره مخالفت دی، بیان کړی وای!

شف شف ویلو ته څه اړتیا ده!

عبدالله عبدالله هم په لویه جرګه کې د سولې په مخالفت د خبرو د نه جرئت په لامل ترکيي ته وتښتید او د تل پشان يي د«نه منم» لار خپله کړه. که د نورو هغو کسانو څخه چې ځانونه پخپله په افغانستان کې مطرح او بانفوذه کسان بولي، پوښتنه وشي چې تاسو ولې د سولې لویه جرګه بایکاټ کړه، ځواب به يي د عطا نور او عبدالله عبدالله څخه هم ټيټ او پرېوتی وي او د شرمېدلو خبرو پرته به، بل څه د ویلو ونه لري!

له بده مرغه، د دې ډلو او اشخاصو څرګندونې او کړه وړه د طالبانو د ځینو متحجرو ککریو څخه چې وايی«د سولې په نوم مشورتي لویه جرګه د حکومت نمایشي ناسته او د ولسمشر غني ناکامه هڅه وه او د روژې میاشت کې جګړه ډېر ثواب لري!»، څه توپیر نه لري. دواړه د یوې سکې دوه مخونه دي او په دواړو ډلو کې د سولې او امنیت مخالفین او دښمنان، پوخ ځایګی لري!

اوس د دې وخت دی، که د سولې د لويي جرګې مخالفین، د جرګې د پریکړو او د سولې لارنقشې څخه بله منلې او ګټوره لارنقشه لري، افغانانو ته دې وښۍ او حکومت ته دې وړاندې کړې.

د ۲۰۱۹ کال د مۍ ۳ مه

سرلوڅ مرادزی

سیاست ایران بر فاطمیون چون کارد دولبه و عاقبت کار

                     

 جنگ مفهومی جهانی است که نوع و وسعتش توسط جامعه‌ای که هزینه هایش را می پردازد تعیین می شود. جنگ به درگیری سازمان یافته، مسلحانه و غالبأ طولانی مدت گفته می شود که بین دولت ها، ملت ها یا گروه های دیگر انجام شده و با خشونت شدید، گسیختگی اجتماعی و تلفات جانی و مالی زیاد همراه است از آنجا که جنگ یک درگیری مسلحانه واقعی، ارادی و گسترده بین جوامع سیاسی است، می توان آن را نوعی خشونت سیاسی تلقی کرد.

تعریف کوئینی: جنگ هنر سازمان دادن و به کار گرفتن نیروهای مسلح برای انجام مقصود است. در جنگ جهانی ، آلمان و ایتالیا تلاش برای دستیابی به بازارهای مواد خام ، جنگ را لازم دانستند. غیر از نیروهای مسلح، نوع جنگ افزار هم در بالانس و تعیین جنگ موثر بوده است.رابرت و التزر در کتاب« دام سلاح هسته ای و راهی برای گریز از آن» می نویسد: « تصور دولت مردان و نظامیان آمریکایی این بود که شوروی (سابق) با اختیار داشتن هارتلند( قلب زمین) به راحتی می تواند به اروپای غربی( متحد آمریکا) حمله کند، بنابراین تنها راه بازدارنده از پیشروی آن، توسعه‌ی سلاح های هسته ای در اروپای غربی است. زیرا شوروی (سابق) به علت دارا بودن سربازان بی شمار و عمق استراتژیک و مهمتر از آن یخبندان بودن همیشگی اقیانوس منجمد شمالی، نمی توان از طریق زمین و دریا مورد حمله قرار داد.»

علل سیاسی جنگ؛ در کل هرگاه سیاست توانایی خود را از حل و فصل اختلافات از دست بدهد، جنگ آخرین وسیله است، که انگیزه های مادی و سیاسی آن بقول بعضی عشق به قدرت، سودجویی و قدرت طلبی است.رهبران انقلاب اسلامی ایران همواره جنگ را رحمت الهی می‌دانستند و ادامه‌ی جنگ تا رفع فتنه در عالم ، جزو اهداف استراتژیکی هست .

در کتاب ” آیا اسلام خطر جهانی است ” از مهدی بازرگان ؛ از همان اوایل انقلاب انتقادهایی از رویکرد سیاسی نظام جمهوری اسلامی شده است،  از جمله – از زبان بازرگان – : به آقای خمینی گوشزد کردم برای سیاست خارجی طبق نص قرآن – ۵ مائده و و ۱۳۹ نسا – باید با کشورهای اهل کتاب در ارتباط باشی و از رابطه با کشورهای کفر چون شوروی ( سابق ) و هم نوعانش حذر کن ،  تا عزت شما بماند اما رهبر انقلاب عملکرد بر عکس داشت . در ابتدای کار سلمان رشدی به آقای خمینی یادآوری کردم که بر علیه سلمان رشدی فتوا ندهد ، زیرا می‌توان با ادله‌ی متون و منطق دینی جواب داد و ثابت کرد که اسلام دین منطق است ؛ اگر شما فتوا دهید در اصل اسلام را قربانی خویش کرده‌اید که نام خود را پرآوازه و اسلام را خشونت طلب و چه بسا تروریست معرفی کنید . و به یاد داشته باش اسلام برای ما انقلاب کرد ، نه ما برای اسلام.  و … .

با اینکه بازرگان معمار اصلی جریان اسلام گرایی مدرن در ایران بود در زمان نخست وزیریش در دولت موقت ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ ، که تا آخر مخالف سرسخت ولایت فقیه بود. بعد از فتح خرمشهر هم با ادامه‌ی جنگ ایران و عراق مخالفت کرد و ادامه‌ی جنگ را عامل نابودی نامیده بود . اشکوری ، تکاپوی آزادی ج۲

هرچند تاریخ نویسان تشیع از زمان آل بویه به بعد فرار موسی وار امام حسین ع را در ماه محرم ( ماه حرام از جنگ بر طبق قرآن) را به قیام تعبیر کرده‌اند تا جنگ برای حکومت و قدرت را جزو ارکان اصلی دین قرار دهند ، و کوشیده‌اند که حکومت دینی را ملزم الاجرا فرض کنند ، ودیعه‌ی الهی خواندند و ادعا کردند هر چه دارند از محرم و صفر است.  در حالی که امام حسین ع همانند داوود پیامبر و موسی ع به دامن سرزمین جدشان ابراهیم در ماوراء النهر پناه بردند . تعبیر فرار امام حسین به قیام،  در حقیقت خیانت به عهد عظیم الهی است،  همانا رسالت امام حسین عدالت خواهی بود که او امانتدارش بود .

حکومت جمهوری اسلامی ایران در سیاست طلبی و بی ثباتی در بسیاری کشورها دست بالای دارد برای نمونه هرچند طالبان در اوایل زمامداریشان دیپلومات‌های ایرانی را قتل و عام کرد اما حکومت ایران اکنون بنا بر مقتضیات سیاست تخریبی خود در قبال افغانستان،  طالبان را همکاری می‌کند ، آموزش نظامی می‌دهد ، مکان امن برای سران طالبان در نظر می‌گیرد و به آنها کمک مالی می‌کند و برایشان اسلحه و مواد منفجره روان می‌کند.

خط مش رهبری دینی در ایران در جهت گیری فکری همواره عبارتهای دینی را عوض و تحریف کرده است ؛ تعبیر روز پیروزی انقلاب در ایران به ایام الله که از قول امام باقر ایام الله فقط سه روز است : روز قیام مهدی ع ، رجعت و روز قیامت ( تفسیر المیزان ) و نکوهش شده از تحریف آن . اما رهبر انقلاب پا فراتر گذاشته و انقلاب را انفجار نور الهی می‌خواند که جهان را زیر پا گذارد و صدورش را جزو اهم واجبات خواند و اطاعت از آن برابر اطاعت از خداوند و رسولش تفهیم کرد . در حقیقت این مفاهیم برای قیام عدالت خواهی مهدی موعود است . با بیان نه شرقی و نه غربی  جمهوری اسلامی؛ تعبیر آیه ۳۵نور را تحریف اساسی داد که تعبیر آیه ملت مهدی است ، اصطلاح شرق با مرکزیت کعبه و غرب با مرکزیت مسجد الاقصی است ،  جایگاه نور مکان ابراهیم معرفی می‌کند .

 حکومت جمهوری اسلامی ایران با سیاست بی توجهی و تعبیر مهمان نا خوانده و مشکل ساز معرفی کردن افغانیان مقیم ایران همواره در صدد توهین و تمسخر و بی لطفی در سطح جامعه ی ایرانی نسبت به این مردم آواره روا کرده است. هر چند افغانیان در جنگ هشت ساله ایران شرکت کرده و تلفات زیادی هم داشته اند. در زمان بعد از جنگ با ساختن شرایط سخت و گیر و گرفت و رد مرز باعث شده که آنها همواره با ترس و رعب روزگار را سپری کنند. برای اقامت، شناسنامه و حقوق ماهیانه از آنها لشکر فاطمیون که بزرگترین نیروی خارجی در جنگ سوریه است را می سازد، که فقط تلفات آنها ده ها هزار نفر بوده اند و همه روزه در شهر های ایران شاهد نمایش تشیح جنازه ی آنها هستیم. بعد از کشته شدن علیرضا توسلی که فرمانده افغانی فاطمیون بود، فرماندهی این لشکر اکنون با ایرانیان است.

شیعیان در افغانستان در اقلیت هستند و هزاره ها در تبعیض نژادی قرار دارند. اکنون جمع کثیری از لشکر فاطمیون وارد استانهای شرقی ایران شده اند و امکان سرکوب کردن مردم آن استانها را بالقوه دارا است، که در صورت انجام این امر افغان‌ها در ایران چهره ی منفوری پیدا خواهند کرد و شیعه ها بخصوص قوم هزاره در افغانستان در مضاعف بودن، تبعیض و تنفر مردم افغانستان خواهند بود.

حکومت ایران ادعای نجات مستضعفین و رهبری جهان اسلام را داراست و تمام مفاهیم را در مسند خویش بکار گرفته و حدود الهی را بر خود قائل است و ثمره‌ی ۴۰ سال حکومتش در داخل رواج دروغ، ناعدالتی، اختلاس و دزدی های کلان و در بیرون جنگ افروزی و نابسامانی در منطقه مشهود است.

مقدم شیطان در او نمایان است که تهدیدی بر مکان های مقدس بیت المقدس و کعبه ی شریف را دارد. چنانچه زمان سلیمان، شیاطین با کمک علمای دین بر مردم مسلط شدند و هنگامی که فرعونیان خود را خدا خواندند شیطان آنان را از تولد موسی(ع) خبر داد و هنگامه ی تولد پیامبر اسلام(ص) هم ابرهه قصد تخریب کعبه کرد و زیارتگاه خویش را مستحق تر می دانست.

اما پایان امر چه خواهد بود:

خاورمیانه در دامنه ی بحران و تلاطم خاصی قرار گرفته است. بنا بر مکاشفه ، احادیث و روایت وارده از« من الساعات الاخر» بر این منوال است. در ابتدای جنگ سوم خلیج (فارس) پرچم های سیاه(داعش) بعد از کشتار زیاد و پس از ۵ سال در وادی ابراهیم(ع) [کردستان] به نابودی می روند. قدرت شیطان بر مرکب دین چنانچه در ابتدا بر سلیمان و موسی و محمد(ص) اثر داشت تکرار خواهد گشت در میانه بلا بر وادی شیطان در نبرد سوم خلیج فارس که تابش نور آتش آن بر پشت شتران در بصره نمایان خواهد بود( اشاره بر انفجار اتم)- پیکره ی شیطان خواهد افتاد و توانش در دمشق رو به افول خواهد گذاشت( اشاره به سقوط حکومت دمشق) و آن در رمضان در بهار آن سال آثارش نمایان خواهد گشت. آن هنگام منادی ندای حقیقی مهدی را خواهد داد. 

طاهره خدانظر

t.khodanazar@yahoo.com

پر مدعا «هوښياران» !

حکيم روان

زمونږ په ټولنه کې له اوږدو مودو راهيسې د پرمختګ او ارتجاعيت تر منځ جګړه روانه ده . د پرمختګ پلويانو تل اصلاحی پروګرامونه وړاندې کړی دی او د هغو د تطبيق په لاره کې يې هڅې او هاند کړی دی . آمانی نهضت د دې بهير تر ټولو غوره نمونه او مثال دی . خو آمانی نهضت د ګوډ ملا او د انګريزی استعمار سره د تړلو کړيو د توطئو په پايله کې ماتې وخوړه .

آيا د آمانی نهضت آرمانونه ( سياسی آزادی ، خلکو ته د انسانی او مدنی حقوقو ورکول، د ښځو د نهضت له پاره مبارزه ، د نوي تکنالوژۍ راوړل ، د علومو د ودې سره د متناسب مدرن تعليمی نظام ايجادول ) او په سياسی ، ټولنيزو ، اقتصادی او کلتوری برخو کې د مدنی اصلاحاتو راوستل ناوړه کار وو ؟

بايد ووايو چې د آرمانونو په انتخاب کې آمانی نهضت په حقه او دقيق وو ، خو د عمل په جريان کې اشتباهات او خطاوې د آرمانونو د ناسموالی مانا نه لري . د ګوډ ملا د منځنيو پيړيو د مسلط تفکر پر ځای بايد مجربو او ژمنو روشنفکرانو د آمانی نهضت انسانی تفکر د ټولنې مختلفو پاړکو ته رسولای وای . خو په دې کار ځکه بريالی نه شول چې روشنفکران په الفاظو او کلماتو کې د آمانی نهضت پلويان وو او په عمل کې يې د ګوډ ملا له تفکر څخه واټن نه وو اخيستی .

تر ننه د آمانی نهضت آرمانونه نه دی پوره شوی او د آمانی نهضت آرمانونه زمونږ د وخت آرمانونه هم دي . مانا دا چې ګوډ ملا زمونږ هيواد سل کاله وروسته وغورځاوه .

نن چې په هيواد کې د نظر د بيان او مطبوعاتو آزادی را منځته شوی ده او نن چې افغان انسان د واکمنی د ټاکلو په چارو کې د ګډون حق تر لاسه کړی دی ، د ښځو د آزاديو او حقوقو آوازونه اوريدل کيږي ، د سياسی ګوندونو د فعاليت آزادی ( سياسی پلوراليسم ) را منځته شوی دی او نجونی او هلکان په مرکز او ولاياتو کې ښوونځيو او فاکولتو ته ځی، د افغانستان د اقتصادی بدلون پراخ پروګرامونه تر لاس لاندې دی ، پر زاړه پالو مرتجعينو بر سېره يو شمېر ځان غوښتونکی روشنفکران هم خشميږي او د طالبانو او پنجاب ارتجاعی موضع ته ور رغړي .

په داسی حال کې چې هيواد مو څلويښت کاله د نيابتی جګرو ډګر دی او هر افغان ته ښايي چې د مغرضو ګاونډيانو د ارادې پر خلاف د اصلاحاتو له پاره د خپل حکومت ملا وتړي ، په خواشينۍ سره ځينې لويدلی په اصطلاح روشنفکران د پنجاب له ملاتړه برخوردار طالب ته د خلکو د مقاومت وسله واله برخه وايي !!!!  يانې طالب ته د ملی او آزادي بښونکی نهضت په سترګه ګوري . په مستقيم او غير مستقيم ډول د طالب او آس-اس-آی تبليغات بدرګه کوي . طالب او داعش زمونږ د عصر د وحشت او بربريت تر ټولو غوره نمونې دی . که اسلام د جهالت ضد وي ، پس اسلام او طالب دوې متضادې پديدې دی .

زمونږ پر مدعا « هوښياران » د منځنيو پيړيو طالب او د هغه تروريست ملاتړی آی-اس-آی د خپلو تبليغاتو موخه نه ګرځوی ، بلکې افغان دولت يې د تبليغاتو اصلی موخه ده . دوی د طالب او پنجاب تر مخ تيريږی او پر افغان دولت او د هغه پر نړيوالو ملاتړو او امريکا بريد کوي . دا ښاغلی د قرون وسطايي ارتجاع او پرمختللی سرمايه داری نظام په توپير هم نه پوهيږی ،دوی  د مطلق حقيقت په لټه کې د طالبی ارتجاع په دام کې نښتی دی . دوی د افغان حکومت ستونزې په نظر کې نه نيسی ، څلوېښت کلنې جګړې ټول داخلی امکانات له منځه وړی دی . نن افغانستان د پردو مرستو ته اړ يو هېواد دی . د هيواد ولسمشر په ډاګه وايي چې حکومت له داخلی منابعو د څو مياشتو له پاره د وسله وال ځواک معاشونه نه شی تأمينولای . د حکومت ستونی د طالب د داخلی متحدينو جهادی چورګرو له خونړيو پنجو نه دی خلاص شوی . دې او دې ته د ورته واقعيتونو په نظر کې نيولو سره د عقل خاوندانو او پوهانو ته په کار ده چې د خپلو هيلو او افغانی واقعيت تر منځ انډول ولټوی او دا وار بيا د ګوډ ملا پر ځای د ړانده ملا د ايله جاريو په واسطه نور سل کاله افغانستان شاته ونه غورځول شی . لږ فکر کول په کار دی ، طالبان له جهادی غلو سره خبرو او جوړجاړی ته کينی ، خو د آی-اس-آی د دستور مطابق د افغان حکومت سره نه غواړي سوله وکړي .افغان روشنفکر هم د طالبی او جهادی ارتجاع جوړ، جاړی ته چکچکې کوي . د پاکستان صدراعظم د مؤقت حکومت خبره کوي ، په دی هدف چې افغانان د حکومت د ټاکلوغوره شوی لار پريږدي، مؤقت حکومت پر وتپي . اوپه دې توګه د موجود حکومت له شره ځان خلاص کړی ، څو وکولای شی  د خپل ستراتژیک عمق موخې په اسانی سره تعقيب کړي . او طالب د پاکستان دې موخې ته تر پاکستان هم زيات ژمن دی . افغان دولت په دې اړه د پاکستان مداخله د تل په څېر غندی او پاکستان په ديپلوماتيکو اقداماتو ګواښي ، خو مزدور طالب هيڅ ډول عکس العمل نه څرګندوي . دا ولې ؟ ځکه افغان حکومت د افغانستان د ګټو د ساتلو مسؤليت لری ، خو طالب د پنجاب نوکری کوي .

اړينه ده چې په برخليک ټاکونکو شيبو کې د منځنيو پيړيو د ارتجاع ( طالبی او جهادی اتحاد ) او د هغو د ملاتړو په وړاندې د اصلاح غوښتونکو او پرمختګ پلوه ځواکونو ټينګ سنګر جوړ شی . د داسې يوه پراخ اتحاد او پيوستون په هيله چې هيواد مو د ګوډو او ړاندو ملايانو له لعنت نه خلاص کړي او د افغانانو برحقه آرمانونه له پيړيو وروسته د عمل جامه واغوندي ، په خپلو پښو ودريږي او په خپل ځان د بسياينې پړاؤنه په بری سره ووهي .

د يوې عادلانه او د پرديو له مداخلی پرته د افغانانو د حقوقو او آزاديو په لور کې د پايښت لرونکی سولې په هيله !