د خپلواکۍ سلمې کلیزې ته یوه لنډه کتنه

له زمانو راهیسې دود ده چې دوستان د خپل دوست په خوشالۍ خوښیږي او مبارکي ورکوي، خو دښمن بیا دا خوشالي نه شي زغملای او په یوه یا بله بڼه د هغې په اړه خپله کرکه څرګندوي! دښمن هم که هوښیار وي د ناخوښۍ غبرګون تر پردې لاندې تېروي، خو بیعقل دښمن بیا خپل غبرګون په څونه کرغېړنه بڼه چې کیدای شي، ښکاره کوي!

د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په وړاندې هم، افغانان بیا د ورته غبرګون سره مخ شول لکه سل کاله مخکې چې د هغې په اړه دوستانو او بلخوا دښمنانو له ځانه ښودلای وو.

خپلواکي چې د افغانانو طبیعي او فطرتي حق وو، په زرګونه کیلو متره لیري پېرنګي ورڅخه په زور او ستم اخیستې وه، افغانان اړ ول چې د هغه مهال پخپل ملي زعیم غازي امان الله خان راټول شي او د سرښندنې او تورې په زور يې بیرته له انګریزانو ترلاسه کړي. د خپلواکۍ په ګټلو د سمون او پرمختګ هغه لار چې پیرنګي د افغانانو پر مخ تړلې وه، بیا پرانیستل شوه. غازي امان الله خان د داسې سمون او پرمختګ لپاره  مټې رابډ وهلې او د خپلې نهه کلنې واکمنۍ په مهال يي په دې لار کې اړین او مثبت ګامونه پورته کړل.

د خپلواکۍ په ګټلو یوازې افغانان خوښ او بیرته ژوندي نه شول، بلکې تر انګریزي ښکېلاک لاندې هغه مهال نورو ولسونو کې هم د خپلواکۍ سا ورپوو شوه او لږه موده وروسته له برتانوي هندوستانه هم د انګریز کډې بار شوې!

دلته دا خبره باید په زغرده وشي، د افغانستان خپلواکۍ په سیمه او له سیمې وراخوا د زاړه استعمار په ماڼۍ کې درځونه پېښ کړل چې وروسته د نورو ملتونو د خپلواکۍ د پراخ غورځنګ په زلزلې سره دا ماڼۍ نسکوره او په سیمه کې د بیخي نويو ملتو او هېوادو د رامنځته کېدو لامل شوه.

خو څونه چې د خپلواکۍ د غورځنګ پلوشې مخ په پیاوړتیا او خپرېدو وي، انګریزي دښمن دلته په کور دننه د خپلو جاسوسانو او د ولس د عمومي بېوزلۍ او د پوهې کچې له ټېټوالي چې هغه هم د اوږده ښکېلاک پایله وه، په ګټې اخیستنې د غورځنګ په وړاندې سنګر ونیو او هغه يی د تورې په زور نه، بلکې د شا لخوا په ناځوانۍ او د خپلو بړیڅو په مټ مات کړ.

سقاو او پلویان يي، همدارنګه مجددي خېل او د ملا په جامه کې نور پټ جاسوسان د دې غورځنګ د ماتي له پړې ځان نه شي ژغورلای. څونه ملامتیا چې د انګریز پر غاړه ده هومره هم په کور دننه د دوی تر غاړې ده، بلکې تر انګریز څو چنده او زیاته!

افغانان د ولسمشر غني او د هغه له پلویانو مننه کوي او کور ودانی ورته وايي چې پخپل راتګ سره يي د غازي امان الله خان د سمون او پرمختګ نیمګړی څپرکی بیرته تر لاس لاندې ونیو او د هغه په رڼا کې يي د خپلواکۍ سلمه کالیزه په پرتمین ډول ولمانځله او د غازي امان الله خان د پیر او د لاس نښه د دارالامان ماڼۍ يي بیرته ترمیم کړه.

د ماڼیو ترمیم کېدای شي د حکومتونو معمولي او ورځنۍ چار وګڼل شي، خو د دارالامان ماڼۍ یوه استثنايې بڼه لري. دا ماڼۍ په طبیعي توګه نه وه خرابه شوې، بلکې د افغانستان د خپلواکۍ، ملي حاکمیت او د هېواد د دښمنانو لخوا په توغندیو او بمونو ورانه شوې وه او موخه هم دا وه چې د غازي امان الله خان د لاس نښه او د خپلواکۍ سیمبول له منځه یووړل شي.

لکه څنګه چې تېر مهال د غازي امان الله خان، د هغه د وطنپالو تګلارو او د خپلواکۍ په وړاندې کورني او بهرني دښمن له یوه سنګره جنګېده، نن هم کورنی او بهرنی دښمنان په ورته ډول د خپلواکۍ د سلمې کلیزې، د دارالامان د ماڼۍ د ترمیم د بیا پرانیستې او د دې لارې د اوسني پلوی ولسمشر اشرف غني په وړاندې، په یوه مورچل کې ناست دي.

د زمري په ۲۷ مه، د خپلواکۍ د سلمې کلیزې درشل کې، دارالامان ته نږدې د ودونو په هوټل د طالبانو وسلوال برید چې ۸۰ تنه ملکي وګړي پکې شهیدان او تر ۵۰ زیات پکې ټپيان شول، ښۍ چې داسې خونړۍ پېښه د خپلواکۍ ورځې ته پلان شوې وه.

بلخوا په جلال اباد ښار او خوګیاڼیو ولسوالۍ کې ۱۱ پرله پسې چاودنو ۷۰ تنه ټپیان کړل چې د زمري په ۲۸ مه د خپلواکۍ په ورځ وشوې. دښمن که څه هم د طالبانو په جامه کې دا برید تر سره کړ، خو افغانان خپل اصلي دښمن چې ځان د انګریز میراثخور ګڼي او هغه نننی پنجاب دی، نه غلطوي.

همدې پنجابي د ښمن د خپلواکۍ کلیزې په تړاو، په تېرو درې ورځو کې د کونړ په دانګام، شلتن او ناړې ولسوالیو ۷۲۰ توغندي ویشتلي دي. د کونړ والي ښاغلی میرزکوال وايی: دغه توغندیو کونړ کې ولسي کورنیو ته زیات مالي زیان اړولی دی.

دولتي او پخواني دولتي جیګپوړي چارواکي چا چې په عمدي توګه د دارالامان ماڼۍ په پرانېستغونډه کې ګډون ونه کړ، د طالبانو سره زیات توپیر نه لري. دوی هم د خپلواکۍ د سلمې کلیزې په وړاندې د وسلوال دښمن سره ملګرتیا وکړه، توپیر دا وو چې ځان پورې يي واسکټونه ونه تړل او د حورو او غلمانو څخه بې نصیبه پاتې شول!

بلخوا همدغه چارواکي خپل پلویان هڅوي چې د قلم په ژبه، خپلواکۍ او غازی امان الله خان پسې سپورې ستغې ولیکي او ځانونه هغه انګریزي جاسوسانو سره همرنګ کړي چې د غازي امان الله خان په مهال يي خپله هغه او ملکې ثریا پسې ولسونه پارول.

که څوک دغه چارواکو سره، خواخوږ رسنیوته سر ورښکاره کړي، کوم وحشت چې دوی يي خپلو لیکنو کې له خپلواکۍ او غازي امان الله خان څخه څرګندوي، د طالبانو او داعشیانو له وحشته کمی نه لري!

همدغه سقاوي لیکوالان او رسنوال، د ولسمشر غني او د لومړۍ میرمني اغلې رولا غنې پسې هم له کله نه چې د امان الله خان د نیمګړي څپرکي د بشپړتیا خبره کوي، ورته پروپاګیند مخې ته وړي.

خو باید هېره نه کړو چې خپلواکي او غازي امان الله خان خپل پلویان لري. موږ افغانان به خپلواکي د سر په بیه ساتو او په ګډه به د نوموړي ټولواک د سمون او پرمختګ نیمګړی څپرکی عملي او بشپړوو.

که هغه غازي د خپلواکۍ په ګټلو سره په سیمه کې د خپلواک او نوی افغانستان ډبره کېښوده او افغانستان يي له خاورو اوچت کړ، نوی نسل به د ولسمشر غني په مشرۍ افغانستان د سیمي په څلور لارې بدل کړي. افغانستان به د سیمې د وصل او پیوستون په کړۍ بدلیږي. که پخوا افغانستان د سیمې د توپيرونو، شخړو او جګړو میدان وو، دا ځل به د ولسونو او هېوادونو د یووستون او پیوستون په ټاټوبي بدلیږي.

د خپلواکۍ د ورځې په ویاړ، د دوبۍ پر «خلیفه څلي»، د ترکيې پر«سلطان محمد» او «یاووزسلطان سلیم» څلي او د ګوګل په سکرین د افغان ویاړمن بیرغ رپا، ټولو افغانانو ته مبارکي ورکوم. افغانان له دغه دوستو هېوادو او ګوګل څخه د زړه له کومي منندوی دي.

تل دې وي خپلواکي!

ژوندی او سرلوړی دې وي افغانستان!

د ۲۰۱۹ کال د اګست ۲۲ مه

سرلوڅ مردزی

شاهنشاهي، خلافت، امارت او جمهوریت

21.8.2019Ghafor Lewal 1
تر اموي دوران روسته عباسیانو په بغداد کې اسلامي خلافت ته نوې واکپوړۍ (هیرارشي Hierarchy) وټاکله، دوی چې د خراساني ابومسلم (بهزادان د ونداد هرمزد زویپه مټ واک ته رسېدلي ول، نو د خراسان امارت یې ده ته وسپاره. خو له ځواک و واک څخه یې وېرېدل.
همدا و، چې خلیفه منصور مېلمه کړ او په مېلمستیا کې یې وواژه. په عباسي دوران کې د بغداد خلافت شاهنشاهي وه او نورو حاکمیتونو ته به یې امیران استول، امیران نیمه واکمن ول، خطبه به یې د بغداد میشتي خلیفه په نامه لوسته، له خپلې واکمنۍ څخه به یې مالیه راټولوله او ټاکلې برخه به یې خلافت ته وراستوله. نور نو په خپل ولایت ( امارت) کې خپلواک و. امارتونو د خلافت د ولایتونو حیثیت درلوده، نه د خپلواکې واکمنۍ.
غزنوي سلطان محمود دومره واک و ځواک وموند، چې نور یې د بغداد تر واک لاندې ځان امارت ګڼلای نه شو، بلکې خپلواکه امپراتوري ( شاهنشاهې ) یې جوړه کړه.
تر دې روسته ترکي عثماني امپراتورۍ ( خلافت) هم دا دود وپاله، دوی د منځني ختیځ (د مصر او عربستان په ګډون) او ان د اروپا ځينې سیمې په خپلو امارتونو کې شاملې کړې.
د هیندوستان کورګاني بابریانو هم خپل امارتونه درلودل. تر دې چې د نومهالي افغانستان د ملي سترواکمنۍ بنسټوال لوی احمدشاه بابا د افغانستان شاهنشاهي جوړه کړه او د هندوستان و ایران ګڼو سیمو ته یې امیران واستول. دُراني امپراتوري، هندوستان ته د نویو رارسېدلیو انګریزانو په ملاتړ و لمسون، پنجابي رنجیت سنګهه راوپرځوله او تر دوی روسته د بارکزیو هغه واکمن، چې د برتانوي هیند تر اغېزلاندې ول، شاهنشاهي بېرته امارت ته راکوزه کړه. احمدشاه، تیمورشاه، زمانشاه… شاه شجاع ځانونه شاهان ګڼل، خو امیردوست محمد خان، امیرشېرعلي خان … تر امیرحبیب الله خان پورې ځانونه امیران ګڼل، ځکه برتانوي هندوستان د دوی بهرنی سیاست او نورې لویې پرېکړې کنټرولولې او دوی ته یې د شاهې لقب ورخپلول نه منل. په حقیقت کې دوی د برتانوي هندوستان هغه والیان امیران) ول، چې په خپلو کورنیو چارو کې یې محدوده خپلواکي درلوده.
ځوان اعلیحضرت امان الله شاه غازي دې مسئلې ته ځیر و او د افغانستان د خپلواکۍ تر اعلان روسته یې ځان ( شاه) اعلان کړ او تر دې روسته یې په رسمي اسنادو کې له ځان سره ( امیر) نه لیکه.
ترغازي روسته کلکاني حبیب الله بېرته، د انګریزانو په اشاره، ځان امیرحبیب الله ونوماوه، خو راوپرځول شواعلیحضرت نادرشاه او اعلیحضرت محمدظاهرشاه ځانونه ( شاه ) ګڼل. داسې نظرهم و، چې که افغانستان بېرته خپلو طبیعي، تاریخي او ملي پولو ( ترډیورندکرښې پورې غاړه افغانستان) ته ورسیږي، نو افغان شاهان به ځانونه ( شاهنشاهوبولي.
په تاریخ کې هېڅ امارت د بهرني سیاست ټاکنې واک نه دی درلودلای او د فدرالوحاکمیتونو د والیانو هومره واک ورکړل شوی دی.
جمهوري نظامونه، چې د یوه هېواد ټولې چارې او بهرنی سیاست په بشپړه واکمنۍ پرمخ وړي، د شاهۍ یا شاهنشاهۍ واکمنۍ واک و ځواک لري، چې مشرتوب یې د خلکو په اراده ټاکل کیږي. د جمهوري واکمنیو ولایتونه له امارت او والیان یې له امیرانو سره انډول ګڼلای شو

د یوي پیړۍ ستري بریا ویاړونه

 

پوهنمل حاجي محمد نوزادي

 

( لومړۍ برخه )

 

په ( ۱۶ / ۸ / ۲۰۱۹ ) نیټه د ډنمارک هیواد په Aarhus ښار کی د میشتو افغانانو په زیار د استقلال د سلمي کالیزي د لمانځني په ویاړ یوه پراخه غونډه را بلل شوی وه چی هلته یې د اساسی بیانیې ویاړ ماته را بخښلی وو . دا هم د نوموړي بیانیې لومړۍ برخه  :
د نننۍ پرتمیني غونډي درنو ګډونوالو ، آغلو او ښاغلو!

د ویاړه ډګه خبره بولم چي د غربت د ټولو کمزوریو او محرومیتونو سره سره ، ډنمارک میشتي افغانان پدې توانیدلي چي دهیواد د استقلال سلمه کالیزه په ویاړمنه توګه ولمانځي . د غونډي د جوړولو ستړیاوي که تر لویه بریده د افغانستان د ملی تحریک پرغاړه وي ، خو هر افغان باید پدې اړه پر خپله ونډه او ګډون باندي و ویاړي .

زه غواړم پدغه مهمه ورځ د امان الله خان یوې تاریخي بیانیی ته ستاسی پام را واړوم . دده ددغي بیانیي څخه موږ دقیق حدس وهلای شو چي ځوان او نوی خپلواکی ته رسیدلی پر وطن مین واکمن د خپل هیواد راتلونکې  په څه کي لیدل :

 

داستقلال تر لاس ته راوړلو وروسته ، شاه امان الله د کابل په جامع جومات کی یوه تاریخی بیانیه ورکړه چی متن یې وتلی مورخ عبدالرحمن زمانی د برټانیوی هند د محرمو اسنادو له ارشیف نه تر لاسه کړی دی. غواړم ددغي ویاړلی ورځي د سلمي کلیزي په لمانځغونډه کي د نوموړی بیانیی برجسته ټکی د ګډونوالو سره شریک کړم . دلته څو خبري د یادولو وړ بولم : د ځوان شاه په بیانیه کي یو شمیر ترمینونه یا اصطلاح ګاني لکه ملت ، حکومت ، دولت او نور دهغه مهال د پوهاویو له مخي کارول شویدي . شاه امان الله کله چي ددغي بیانیي په ترڅ کي د ازادی معنی تشریح کوی ، دی د ازادی یو مهم شرط دا بولی چی یو  ازاد هیواد باید د نړۍ د لویو قدرتونو له ډلي نه وګڼل شي . البته دده موخه دا وه چی واړه اوکمزوره هیوادونو ته لکه څنګه چي ازادي تر لاسه کول سخته ده ، همدرانګه یې ساتل ورته اسانه کار ندی . ځکه نو ده پتیئلی وه چی خپل ګران هیواد افغانستان ته باید هر اړخیز پرمختګ ورکړي ، څو و کولای شي ځان د نړۍ د لویو قدرتونو سره سیال کړي . دی پوهیدی چی هیواد یې یوازی د اقتصادی اونظامی توان په درلودلو سره خپل استقلال ساتلای شی او د نورو اړمنو اولسونو سره مرسته کولای شي . ځکه یې نو د معاصرو غوښتنو سره سم د پیاوړتیا او پرمختګ پلانونه تر لاس لاندي و نیول .

راشئ چي دا هر څه پخپله دده له خولي نه واورو .

په نوموړی مسجد کي چي خورا ډیر خلګ حاضر وه ، ده خپله تاریخي وینا په ډیر ویاړ او برم سره د وطنپالني تر احساساتو لاندي داسی پیل کړه :

 

« ای زما هوډمن ملته !

ستاسو به ښه په یادوی چی ما دخپل سلطنت په پیل کی، شاهی تاج پدی شرط پر سر کښیښود چی د افغانستان بشپړه داخلی او خارجی آزادی به تر لاسه کوم ».

 

هغه وخت لوستی قشر دومره پراخ نه وو . پدې خاطر ده غوښته چي اولس یي دده ددغه هوډ په مانا او منځپانګه باندي و پوهیږي ، نو یې خپلو خبرو ته داسی دوام ور کړ :

 

« اوس غواړم تاسو ته څرگنده کړم چی د یوه هیواد خارجی او داخلی آزادی او همدارنگه د یوه خارجی هیواد تراسارت لاندی والی څه معنی او مفهوم لری ؟ یوه هیواد ته هغه وخت په خارجی او داخلی چاروکی آزاد ویل کیری چی و کولای سی د نړی له لویو قدرتونو څخه وشمیرل سی، دا حق ولری د هر حکومت سره په سیاسی او سوداگریزو چارو کي هوکړی لاسلیک ، دخپلو هم مذهبو او هم نژادو وړونو سره وحدت او د اړتیا پر مهال مرستی ور سره وکړی او په نړۍ کی د بل هیڅ هیواد تر نفوذ لاندی نه وی. پدی توگه د خپل هیواد په ټولو چاروکی د آزاد لاس درلودل او دخپل هیواد په گټه د هری چاری د اجرا کولو توان ته استقلال ویلای شو » . دا وه دده له نظره د ازادۍ او استقلال مانا چی د خلګو د فهم سره یې سم توضیح کړه . وروسته یې د اسارت د تشریح کولو په موخه خپلي خبري داسی و غځولې :

 

« د بل لوری نه تر اسارت لاندی والی وهغه څه ته وایی چی د نړی د قدرتونو څخه ونه شمیرل شی، دنورو هیوادونو سره د سوداګریزو او سیاسی هوکړو اجازه ونلری او ونه شی کړای د خپلو هم مذهبو او هم نژادو وړونو سره مرستي وکړی او همدارنګه دا حق ونلری چی د هغه هیواد داجازی نه پرته ، چی تر نفوذ لاندی یی دی ، دکوم بل هیواد سره اړیکي او سرو کار ولری ». پدې وخت کي یې د برټانیا سفیر ته د هغه هیواد د ناوړه نیت او کړنو پخاطر پدې ډول پیغور ورکړ :

 

« . . . . که څه هم نفوذ لرونکی هیواد ښایی په ظاهره او سربیرن ډول ځان دوست وښئی، مګر په واقعیت کی به یی دښمن وی او جرړی به یی باسی » . ددغه پیغور سره سم یې دا هم وښودل چي استقلال یې د نورو هیوادونو لخوا په ښه توګه بدرګه شویدي او زیاته یې کړه :

« زه نن د خپل خدای نه شکر باسم چی خپل هدف ته یی ورسولم .همدا اوس زموږ د هیواد استقلال د ترکیی ، المان ، برټانیی، روسیی ، اطریش، او بخارا د هیوادونو له خوا په رسمیت پیژندل سوی دی. زه نن دغه لاس ته راوړنی تاسو ته اعلانوم او ددغو ټولو بریالیتوبونو مبارکی درته وایم » ( اوږدی چکچکی او ستاینیز شعارونه ) .
د لومړۍ برخي پای . نور بیا .

د خپلواکۍ په ویاړ

 

د لاجوردو د یاقوتو په کان ناسته

د خپل ځان، خپلې استۍ نه بې خبر يې

د معدنو خزانې دې تر پښو لاندې

منطقه کې یو شتمن هېواد د لمر يې

منابع د انرژۍ لري پریمانه

داسې زیرمو کې بډای په لروبر يې

مست سیندونه دې میرو، دښتو کې ځغلي

په درو، دښتو خاوند د کښت و کر يې

که ویالې دې په میرو، دښتو سپرې کړې

د دې سیمې یو شتمن ملک د اوبخور يې

موقعیت د خپل هېواد دې بېنظیر دی

په همدې لامل مدام زیر خطر يې

څلور لارې د فرهنګ او تجارت يې

د وستون کړۍ د سیمې سراسر يې

د ختیځ او لویدیځ لار بې له تا نشته

د سهیل او قطب منځ کې لکه ور یې

د قومونو منځ کې ورور د هر یو قوم يې

په دوستۍ او په ورورۍ کې زړور يې

مینه لورې، مینه غواړې، مینه پالې

ګاونډیو سره خوږ او د زړه سر يې

زیات و کم چې ځان ونه ګڼې له چانه

په هر څه کې مساوي او برابر يې

که دنیا دې نن په کور کې میلمنه ده

دا په دا چې په دنیا کې معتبر يې

تربګني او دښمني در څخه لیرې

خو دښمن ته لکه غشی په ځیګر يې

د هویت نښان دې هسک په ټوله سیمه

ملتونو منځ کې دنګ لکه سپين غر يې

خپلواکۍ سره دې مینه ازلي ده

د خپلواکو قومو منځ کې سرلښکر يې

په دا هسې رنګ استي چې بخت درکړې

بیا له خپله بخته ولې مرور يې

دې بډای ملک او تاریخ سره حیران یم

په نس وږی هر ماښام او هر سهر يې

تر څو راز د خپل کمښت باندې پوه نه شې

تر هغو به در په در، خاورې پر سر يې

مدیریت کې دې بدلون او سمون راوړه

نن د ځوان نسل له مټو برخه ور يې

شعروزمه خیالونه

تاکید حکومت افغانستان بر نتایج مشخص تفاهم با طالبان

منبع : صدای امریکا   تاریخ: 8/18/2019

ریاست جمهوری افغانستان امروز بر اهداف مشخص حکومت افغانستان برای صلح تاکید کرد.

صدیق صدیقی، سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان دیروز ۱۷ اگست (۲۶ اسد) به صدای امریکا گفت که اهداف اساسی نقشه راه صلح برای حکومت افغانستان ” آتش بس، برگشتن طالبان به یک زندگی سیاسی و مذاکرات رو به رو با حکومت افغانستان است و نتیجۀ هر نوع تفاهم با طالبان نیز باید همین باشد.”

این در حالی است که مایک پمپیو، وزیر خارجۀ ایالات متحده دیروز پس از نشست دونالد ترمپ، رئیس جمهور ایالات متحده با مقامات بلندپایه امریکایی پیرامون افغانستان بر ”کاهش خشونت و آتش بس” اشاره کرد. او در یک تویت نوشت: ”در همکاری مشترک با افغانستان، ما برای کسب یک توافق صلح همه جانبه به شمول کاهش در خشونت ها و آتش بس متعهد باقی می ‌مانیم…”

اما سخنگوی رئیس جمهور افغانستان امروز در یک کنفرانس خبری گفت: ”در قدم نخست طالبان باید وادار به این شوند که آتش بس را بپذیرند، خشونت را قطع کنند و دشمنی آشکار خود را با ملت پایان دهند.” با آن هم، سخنگوی رئیس جمهور افغانستان گفت که موضوع خروج نیروهای بین المللی از افغانستان، بر اساس شرایط و آتش بس از موضوعات اصلی پروسه صلح محسوب می‌ گردد.

                    

ایکانومیست: ایالات متحده و طالبان به یک معامله نزدیک به نظر می ‌رسند
منبع : رادیو آزادی   تاریخ: 8/18/2019

ایکانومیستمجلۀ ایکانومیست مطلبی را زیر این عنوان نشر کرده ‌است: ”ایالات متحده و طالبان به یک معامله نزدیک به نظر می ‌رسند.” مجله می ‌نویسد، زلمی خلیلزاد نماینده خاص ایالات متحده برای صلح افغانستان پس از پایان دادن دور هشتم گفتگو‌ هایش با طالبان در دوازدهم ماه آگست با صراحت نگفت، معاملۀ حاصل شد که بر اساس آن راه برای خروج نیرو های امریکایی از افغانستان باز شود. خلیلزاد بحث ‌ها در قطر را مؤثر نیز خواند.

اما به نوشتۀ مجله لاورل میلر، یک مقام پیشین وزارت خارجۀ ایالات متحده و عضو گروه بین‌المللی بحران می ‌گوید، آن بخشی از گفتگو ‌ها آسان بود. مجله می ‌نویسد، خلیلزاد از طالبان نیز می‌ خواهد که آتش ‌بس کنند و روی یک راه حل سیاسی با دیگر افغان‌ ها به گفتگو بپردازند.

در ادامه آمده‌ است، اما روشن نیست که خط‌ های سرخ امریکا چیست. به نوشتۀ مجله بسیاری از افغان ‌ها، مشخصاً آنانی که امروز در قدرت اند، ترس دارند که مبادا ایالات متحده هنگام عجله برای خروج، امتیاز‌ات بزرگ بدهد. ایکانومیست می‌ نویسد، به عنوان مثال ترس اینست که بجای یک آتش‌ بس رسمی، زمینه برای کاهش مؤقتی خشونت ‌ها فراهم شود.

  • فارن پالیسی

نشریۀ فارن پالیسی نیز به گفتگو ‌های ایالات متحده و طالبان پرداخته است. به نوشتۀ نشریه، حالا که امریکا دنبال نهایی ساختن یک موافقت نامه با طالبان است، باید به دو مسئله توجه کند. اول به باور نویسندۀ مطلب، این طرز تفکر ایالات متحده که شورشیان را در افغانستان شکست خواهد داد، به شدت اشتباه بود و باید پیشتر در مورد خروج نظامی‌اش از افغانستان به گفتگو می ‌پرداخت. دوم به باور نویسنده، معاملۀ که ایالات متحده اکنون رویش گفتگو می‌ کند، ممکن منجر به افزایش خشونت‌ ها شود، تا کاهش آن.

نشریه می‌ نویسد، ایالات متحده برای پایان بخشیدن جنگ حدود ۱۸ سالۀ افغانستان هشت دور گفتگو ‌ها با طالبان را انجام داده‌است. نشریه نوشته است، صرف نظر از این ‌که ایالات متحده با چه مهارت با طالبان گفتگو می ‌کند، پس از خروج امریکا از افغانستان، شاید این کشور غرق یک جنگ داخلی گسترده و طولانی شود. اما زلمی خلیلزاد نمایندۀ خاص ایالات متحده برای صلح افغانستان پیش از این گفته است که دنبال یک معاملۀ خروج نه بلکه معاملۀ صلح اند و هدف شان تنها گذاشتن افغانستان نیست.

                 

اطلاعات روز: آیا افغانان له طالبانو سره روغې جوړې ته تیار دي؟
منبع : د آزادی رادیو   تاریخ: 8/18/2019

دکابل چاپ نننیو ورځپاڼو په خپلو ډېری مطالبو او تبصرو کې دافغانستان دسولې او انتخاباتو موضوع‌ګانې رااخیستې دي.

  • اطلاعات روز

داطلاعات روز ورځپاڼې په یوه تحلیلي راپور کې دامریکا او طالبانو ترمنځ خبرو ته اشاره کړې او پوښتي یې دي چې آیا افغانان له طالبانو سره روغې جوړې ته تیار دي؟ په مطلب کې راغلي دامریکا او طالبانو ترمنځ له توافق وروسته به نور مذاکرات په ناروې کې پیل شي. دمطلب لیګوال لیکلي، اوربند، دځواک شریکول او دافغانستان داساسي قانون موضوع ‌ګانې به ددغې ناستې اصلي اجندا وي.

  • راه مدنیت

دراه مدنیت ورځپاڼې هم دافغانستان سولې ته اشاره کړې او لیکلي یې دی چې انتخابات، سوله او دخلکو اندېښنې. په مطلب کې راغلي تراوسه هم دجمهوري ریاست ځیني کاندیدان څرنګه چې لازمه ده، خپلې انتخاباتي مبارزې نه‌ دي پیل کړی. دمطلب لیکوال لیکي، دانتخاباتي کمپاینونو دکمرنګۍ یو دلیل دا دی چې آیا انتخابات به وشي؟ په مطلب کې راغلي، ټول افغانان سوله غواړي، خو دموقت حکومت خبرې هم کېږي چې هېڅکله به دهېواد دستونزو غوټه خلاصه نه‌کړي.

  • ماندګار

ماندګار ورځپانې هم دسولې موضوع راخیستې او په یوه تحلیلي مطلب کې یې لیکلي چې امریکا او طالبان سره توافق کوي. خو په یوه بل مطلب کې یې لیکلي چې طالبان خپلې وسلې نه‌تسلیموي. مطلب زیاتوي، طالبان په افغانستان کې داسلامي امارت جوړول غواړي، خو خلک، سیاسي مشران او مدني فعالان ‌یې نه ‌مني.

  • هېواد

هېواد دولتي ورځپاڼې خپله سرمقاله دبرخلیک ټاکونکې شېبې او دافغانانو دستر مسؤلیت ترعنوان لاندې لیکلې ده. په سرمقاله کې راغلي چې افغانستان په حساسو شرایطو کې دی یعنې له یوې خوا دسولې هڅې جدي شوي او له بلې خوا انتخاباتو ته هم تیاریانې نیول شوې دي. سرمقاله لیکونکي لیکلي چې خلک باید په دغه حساس وضعیت کې ددولت ترڅنګ ودرېږي، په انتخاباتو کې ګډون وکړي او پرې نه‌ ږدي چې تېرې ستونزې بیا تکرار شي.

  • انیس

او انیس دولتي ورځپاڼې په خپله سرمقاله کې دسولې په پروسه کې ددیني عالمانو پر رول تمرکز کړی دی. سرمقاله لیکونکي لیکلي، اسلام دسولې دین دی او دیني عالمان کولای شي، داسلام داحکامو په بیانولو، په دغه برخه کې خپل رول ولوبوي.

                     

دسولې لپاره دافغان حکومت نوې شرایط
منبع : د امریکا غږ   تاریخ: 8/18/2019

دافغانستان جمهوري ریاست پرون دسولې لپاره دافغان حکومت نوې شرایط روښانه کړل.

دجمهوري ریاست ویاند صدیق صدیقي پرون شنبه د(اګست، ۱۷ مه) امریکا غږ ته وویل چې افغان حکومت ته دسولې دنقشې اساسي اهداف، اروبند، سیاسي ژوند ته دطالبانو ستنیدل او له افغان حکومت سره مخامخ مذاکرات دي او له طالبانو سره دهر ډول هوکړې پایله هم باید همدا وي.

دا په داسې حال کې ده چې دافغانستان دبهرنیو چارو وزیر مایک پمپیو پرون دافغانستان په اړه له امریکايي چارواکو سره دډانلډ ټرمپ ترغونډې وروسته ”دتاوتریخوالو کمیدو او اوربند” ته اشاره وکړه. هغه دټویټر په یوه پیغام کې وویل: ”موږ له افغانستان سره په مشترکه همکاري کې، دتاوتریخوالو دکمیدو او داوربند په ګډون دسولې دیو هر اړخیز توافق ترلاسه کیدو ته ژمن یو…”

خو دافغانستان دجمهور رئیس ویاند نن په یوه خبري کنفرانس کې وویل: ”په لومړي ګام کې طالبان باید دې ته وهڅول شي چې اوربند ومني، تاوتریخوالي ونکړي او له ملت سره خپلې ښکاره دښمني ته دپای ټکی کیږدي.” ښاغلي صدیقي دا هم وویل، داروبند او شرایطو پراساس له افغانستان څخه دنړیوالو قواوو وتل دسولې دپروسې اصلي موضوعات شمیرل کیږي.

                  

غنی: انتخابات پیشرو آزمونی برای فنا و بقای نظام ریاست جمهوری در افغانستان است
منبع : آریانا خبر   تاریخ: 8/18/2019

محمد اشرف غنی، یک تن از نامزدان ریاست جمهوری و رئیس جمهور بر حال کشور، افغانستان را در مرحله بقا و فنا می ‌داند. در آستانه توافق صلح میان امریکا و طالبان، آقای غنی، تنها نامزد ریاست جمهوری است که مبارزات انتخاباتی را به شدت ادامه می ‌دهد. به باور وی، انتخابات پیش ‌رو آزمون بقا و یا فنای نظام سیاسی جمهوری در افغانستان است. آقای غنی می ‌گوید: “در این موقعیت بین بقا و فنا تصمیم می ‌گیریم، این انتخابات با تمام محبت که با تیم دولت ساز دارید راجع به تیم دولت ساز نیست، این انتخابات راجع به بقای نظام جمهوری اسلامی در افغانستان است.”

آقای غنی، در گردهمآیی انتخاباتی، دسته انتخاباتی دولت ساز می ‌گوید که برگزاری انتخابات ریاست جمهوری تنها دریچه‌ی برای پا برجایی نظام سیاسی جمهوری در افغانستان است. او می‌ افزاید: “در آن‌ جا برای شما گفتند که کودتا می ‌شود، اردوی ملی تقسیم می ‌شود، امروز نه کودتا می‌ شود و نه هیچ فقط قانون اساسی تطبیق میشود.”

 این نامزد ریاست جمهوری شکل ‌گیری دوباره حکومت ایتلافی را پس از انتخابات ششم میزان نمی‌ پذیرد و می‌ گوید که بار دیگر قدرت را تقسیم نخواهد کرد. در همین حال، آقای غنی یک‌ بار دیگر تأکید می‌ ورزد که بدون کمک خارجی ‌ها، انتخابات ریاست جمهوری را با پول حکومت افغانستان برگزار خواهد کرد. آقای غنی در این تجمع دو تا پیام دارد، نخست این‌ که نظام فعلی را در مذاکرات صلح معامله نخواهد کرد و دوم، انتخابات را حتی بدون کمک بیرونی، با پول خزانه افغانستان برگزار خواهد کرد، اما به گفته او این ‌بار شبیه حکومت وحدت ملی قدرت تقسیم نخواهد شد.

با این همه رهبر دسته انتخاباتی دولت ساز، به قشر سیاسی هم هشدار می‌ دهد که در معادلات اقتصادی مداخله نکنند، بل در گوشه ای به آموزش قرآن و سیرت نبوی بپردازند. آقای غنی، بیان می‌ دارد: “تیم‌ های پتره ‌یی یک چیز است و تیم‌ های واحد چیزی دیگری است، بیاید با ما روی موضوعات درست صحبت کنید، اگر یکی از آنان کدام طرحی برای آب ‌های افغانستان داشتند، من در مقابل شان از نامزدی ام می‌ گذرم.”

روند پیکار های انتخاباتی کم ‌رنگ به پیش می ‌رود، عامل این کم‌ رنگی هم سایه توافق احتمالی صلح بر سر انتخابات پنداشته می ‌شود، اما آقای غنی اظهار داشته است که رئیس جمهور کنونی، صلاحیت تصمیم‌ گیری روی صلح را ندارد و حکومت آینده که نتیجه انتخابات باشد، تصمیم گیرنده خواهد بود.

 

صدیقی: تا حال زمان مشخص برای گفت ‌و گو های رو در رو میان حکومت و طالبان تعیین نشده است
منبع : آریانا خبر   تاریخ: 8/18/2019

با آن که وزارت دولت در امور صلح، یک هفته پیش گفته بود که گفت‌ و گو های رو در رو میان حکومت و طالبان به ‌زودی در یکی از کشور های اروپایی برگزار می‌ شود، اما اکنون ریاست جمهوری می‌ گوید که هنوز زمان مشخص برای این گفت‌ و گو ها تعیین نشده است.

صدیق صدیقی، سخنگوی ریاست جمهوری تاکید می کند، هنوز حکومت در انتظار نتیجه دور هشتم گفتگو های امریکا با طالبان است. آقای صدیقی می ‌گوید: “زمان مشخص برای آغاز گفت ‌و گو های میان افغانی نداریم، ما باید منتظر نتیجه دور هشتم گفت ‌و گو های امریکا با طالبان باشیم.”

درهمین حال منابع نزدیک به طالبان می ‌گویند که این دور گفت‌ و گو های میان افغانی حساس ‌تر از هر دور دیگری خواهد بود و در آن روی نظام آینده و صلح سرتاسری مشوره خواهد شد. ظاهرآ روشن نبودن نتیجه دور هشتم گفت ‌و گو های صلح میان امریکا و طالبان، یکی از دلایل تاخیر در این گفت ‌و گو ها گفته می ‌شود. اما این دور گفت ‌و گو های میان افغانی تا چه اندازه مهم وسرنوشت ساز است؟ وحید مژده، یک تن آگاه امور سیاسی اظهار می ‌دارد: “مرحله مذاکرات میان افغانی حساس ‌تر از گفت ‌و گو های امریکا با طالبان است که در آن روی نظام اسلامی و صلح سرتاسری بحث می ‌شود.”

در این میان شماری از جریان‌ های سیاسی می‌ گویند که طولانی شدن روند گفت ‌و گو های امریکا با طالبان و تأخیر در گفت ‌و گو های میان افغانی، میدان را برای بهره برداری طالبان در سطح منطقه هموار ساخته است. عبدالله قرلق، معاون حزب جنبش ملی در این مورد میگوید: “خلیلزاد باید گام عملی بردارد و طالبان را وادار به گفت ‌و گو با حکومت افغانستان بسازد. هر قدر این گفت ‌و گو ها طولانی شود و گفت‌ و گو های میان افغانی به تاخیر بیافتد، به سود طالبان تمام خواهد شد.”

طالبان با امریکا هشت دور گفت‌ و گو کرده اند، اما هرگونه گفت ‌و گوی مستقیم با حکومت افغانستان را رد کرده اند. با این همه حکومت افغانستان امیدوار است که پس از نتیجه دور هشتم گفت ‌و گو های امریکا با طالبان، گفت ‌و گو های رو در رو با طالبان آغاز شود. پیشتر از این ریاست اجرائیه گفته بود که هم ‌زمان با امضای توافق ‌نامه صلح میان امریکا و طالبان، واشنگتن با حکومت افغانستان هم یک توافق‌ نامه تازه را به امضاء می ‌رساند.

                  

له افغانستانه دځواکونو دایستلو په اړه دټرمپ پرپالیسۍ دفارن پالیسي نیوکه
منبع : تاند   تاریخ: 8/18/2019

امریکايي خپرونه “فارن پالیسي” لیکي چې امریکا دوتلو پرمهال باید دغه دوه (۲) ناتړلي واقعیتونه ومني: لومړی، امریکا په غلطۍ سره دا فکر کاوه چې دوی کولای شي په افغانستان کې جګړه مارې له منځه یوسي او خپل ځواکونه ژر تر ژره وباسي. دویم، له طالبانو سره دامریکا معامله ممکن تاوتریخوالی دکمولو پرځای ډېر کړي.

دلیکنې په دوام کې راغلي، له لومړي سره امریکا غوښتل القاعده له منځه یوسي، خو دهغوی دکوربنو یعنې طالبانو له منځه وړل یې داسې خاص نه غوښتل. مطلب بیانوي چې دامریکا له وتلو وروسته، که مذاکرات هرڅومره ښه وشي هم، دپراخې او اوږدې کورنۍ جګړې امکان شته. آن په ۲۰۱۸ کې، د افغانستان شخړه دنړۍ ترټولو مرګونې هغه وه. مطلب زیاتوي، “فارن پالیسي” خپرونه لیکي، امریکا دوتلو پرمهال باید دغه دوه (۲) ناتړلي واقعیتونه ومني: لومړی، امریکا په غلطۍ سره دا فکر کاوه چې دوی کولای شي په افغانستان کې جګړه ماري له منځه یوسي او خپل ځواکونه ژر تر ژره وباسي. دویم، امریکا دامریکا معامله له طالبانو سره ممکن تاوتریخوالی دکمولو پر ځای ډېر کړي.

مطلب کاږي چې له لومړي سره امریکا غوښتل القاعده له منځه یوسی، خو دهغوی دکوربنو یعنې طالبانو له منځه وړل یې داسې خاص نه غوښتل. مطلب بیانوي چې دامریکا له وتلو وروسته، که مذاکرات هرڅومره ښه وشي هم، د پراخې او اوږدې کورنۍ جګړې امکان شته. آن په ۲۰۱۸ کې، د افغانستان شخړه دنړۍ ترټولو مرګونې هغه وه. مطلب زیاتوي چې افغان جوړجاړي ته رسېدل ډېر ستونزمن کار دی.

مطلب په اوس وخت کې دکشمیر په اړه دنرېندر مودي پرېکړه داسې تعبیروي چې که په افغانستان کې سوله راشي، نو دترهګرو ډلو پام به کشمیر ته ورواوړي، نو ځکه غواړي کشمیر ځان ته رابېل او له ستونزې ځان خلاص کړي. مطلب وايي چې دامریکا راتلونکی ګام ښايي دپراخې جګړې امکان راکم او دافغان جوړجاړي په لاره کې خنډونه له لارې لېرې کړي، او یا ښايي په دواړو برخو کې وضعیت لا خراب شي.

مطلب سپارښتنه کوي چې دامریکا حکومت دافغانستان دجوړجاړي تر ترلاسه کېدو پورې باید خپله حوصله له لاسه ورنکړي. مطلب توضېح کوي چې دخبرو دپایلو او وضعیت تر معلومېدو وړاندې داوسني سیاسي نظم له منځه وړل، یوازې او یوازې وضعیت نور هم ګډوډي او افغان دولت نور هم کمزوری کوي. مطلب په پای کې وايي چې دافغانستان دمسلې ترسیاسي جوړجاړي وړاندې که امریکا خپل پوځيان او بسپنه سپموي، نو دا به سوله نه بلکې د ۱۸ کلونو مداخلې څخه وروسته یوازې دخپلو ځواکونو ایستل وي او بس.

                

امریکايی سناتور، که ټرمپ په افغانستان کې سوله وکړه، داوباما دسولې جایزه دې ورکړل شي
منبع : تاند   تاریخ: 8/18/2019

امریکايي سناتور رانډ‌ پال وویل، که ولسمشر ټرمپ په افغانستان کې سوله وکړه، باید دسولې دنوبل هغه جایزه ورکړل شي چې دسولې کمېټې پخواني ولسمشر بارک اوباما ته ورکړې ده. دکانګریس ددغه جمهوریپال غړي (Rand Paul) په باور اوباما په افغانستان کې جګړه پراخه کړه، نو دنوبل دسولې کمېټه باید ورڅخه خپله جایزه بېرته واخلي.

ده زیاته کړه، «اوباما دنوبل دسولې جایزه وګټله خو په نهایت کې نوموړي افغانستان ته دجګړې لپاره یولک نور ځواکونه ولېږل چې په دې هیواد کې دجګړې اور لا تود کړي. نو که ډانلډ ټرمپ په رښتیا دافغانستان جنګ پای ته ورسوي، دنوبل دسولې کمېټه باید له اوباما څخه دسولې جایزه بېرته واخلي او ټرمپ ته یې ورکړي.»

دا په داسې حال کې ده چې پرون (جمعه) دامریکا دکانګریس یوه بل مخکش غړي سناتور لینډسي ګراهام وویل، دامریکا او طالبانو ترمنځ دسولې هر راز موافقه باید ترلاسلیکېدو مخکې کانګریس ته وړاندې شي او دکانګریس غړي یې وڅېړي. سناتور ګراهام دخپل هیواد له ولسمشر ډانلډ ټرمپ څخه وغوښتل چې له طالبانو سره دسولې دموافقې په لاسلیکولو کې له احتیاطه کار واخلي او داسې پرېکړه ونه کړي چې دسختدریځو ډلو دپیاوړتیا سبب شي.

                  

سناتور گراهام: اعتمادکردن به طالبان خطای بزرگ خواهد بود
منبع : رادیو آزادی   تاریخ: 8/18/2019

قبل از آنکه رئیس جمهور امریکا با نماینده خاص کشورش برای صلح افغانستان و دیگر مقامات امریکایی در مورد پروسه صلح افغانستان صحبت کند، یک سناتور امریکایی از رئیس جمهور ترمپ خواست در صلح با طالبان عجله نکند.

لیندسی گراهام سناتور مشهور امریکایی از حزب جمهوریخواه گفته است، در هر موافقه صلح با طالبان باید موضوع حضور امریکا در افغانستان ذکر شود. به گفته وی، اگر در این توافق موضوع مبارزه با تروریزم جای نداشته باشد در حقیقت این موافقه یک موافقه صلح نیست، بلکه راه را برای حملات دیگر بر خاک و منافع امریکا هموار می ‌سازد.

لیندسی گراهام که از متحدین نزدیک رئیس جمهور امریکا می‌ باشد، دیروز قبل از آنکه دونالد ترمپ با زلمی خلیلزاد نماینده خاص امریکا برای صلح افغانستان و دیگر مقامات حکومتش در مورد افغانستان صحبت کند، در تویتر خود نوشت: ”امیدوار است که رئیس جمهور امریکا و تیم وی در مورد تهدید های اسلامگرایان افراطی یک تصمیم پایدار و مناسب را در افغانستان اتخاذ نمایند.”

او خطاب به رئیس جمهور ترمپ گفته است که از اشتباه رئیس جمهور سابق امریکا بارک اوباما درس بگیرد، زیرا یک موافقه بد و نامناسب افراطگرایان را در سراسر جهان شجاع تر خواهد ساخت. او هم ‌چنان از رئیس جمهور ترمپ خواست که در رابطه با افغانستان هر تصمیمی که می ‌گیرد در مورد آن به مشاورین امنیتی خود گوش بدهد.

لیندسی گراهام نوشته است، مردم امریکا و کانگرس این کشور باید در مورد موافقتنامۀ که با نمایندگان سیاسی طالبان در قطر امضا می ‌شود با جزئیات معلومات داشته باشند و این موافقتنامه باید از سوی گانگرس مورد قبول قرار گیرد. آقای گراهام در پیام تویتر خود نوشته است، اعتمادکردن به طالبان که آن‌ ها جای قوای امریکا را در مبارزه علیه تروریزم می ‌گیرند و گروه‌ های افراطی مانند داعش، القاعده و دیگر گروه‌ های دهشت افگن را مهار می کنند، یک خطای بزرگ خواهد بود.

به گفته سناتور گراهام این خطا بزرگتر از اشتباهی خواهد بود که رئیس جمهور سابق امریکا بارک اوباما در امضای موافقتنامه اتُمی قدرت‌ های بزرگ با ایران انجام داد.

              

در این شرایط همه باید به منافع ملی بیندیشیم
منبع : افغانستان ما   تاریخ: 8/18/2019
این روز ها از یک طرف حکومت و مردم افغانستان برای برگزاری با شکوه تر جشن استقلال آمادگی می گیرند و از طرف دیگر با پیشرفت هایی که در مذاکرات صلح میان امریکا و طالبان صورت گرفته، بار دیگر زمزمه های صلح از زبان برخی سیاستگران ما بلند می شود و این ذهنیت را در جامعه ترویج می کند که چنانچه مسأله صلح جدی شود، انتخابات به تأخیر می افتد.
ایجاد شک و تردید در مورد برگزاری انتخابات بیشتر از سوی کسانی طرح می شود که برای خودشان شانسی برای پیروزی در انتخابات نمی بینند. این دسته از ابتدا حکومت را به تعلل در برگزاری انتخابات متهم می کردند، بعد که حکومت و کمیسیون انتخابات روی برگزاری انتخابات تأکید کردند و جدول زمان بندی انتخابات را اعلان کردند، دوباره حکومت را به دخالت در امور انتخابات و مهندسی کردن آن متهم ساختند و حالا مسأله صلح احتمالی و زمانبر را چنان  برجسته می کنند که گویا همه چیز رو به راه است و لذا نیازی به انتخابات نیست و باید پروسه صلح به پیش برده شود.
قرار است توافقنامه صلح میان امریکا و طالبان تا نوزدهم آگست (۲۸ اسد، روز استقلال افغانستان) امضا شود. ترمپ رئیس جمهور امریکا نیز برای بررسی طرح صلح امریکا با طالبان با مشاوران ارشد امنیت ملی اش دیدار می کند. زلمی خلیلزاد، نماینده خاص وزارت خارجه ی امریکا برای صلح افغانستان، تا کنون هشت بار با نمایندگان طالبان مذاکره کرده است.
دور هشتم گفت و گو های صلح میان آقای خلیلزاد و نمایندگان گروه طالبان به تاریخ دوازدهم اسد در دوحه، پایتخت قطر آغاز و به تاریخ بیست و یکم اسد پایان یافت. تضمین در مبارزه با تروریزم، خروج نیروها، شرکت در دیالوگ و مذاکرات بین الافغانی و آتش بس جامع و دایمی از چهار موضوع اساسی مورد بحث در این دور مذاکرات بوده است.
در حالی که پروسه انتخابات با شور و هیجان جریان دارد و کاندیدان ریاست جمهوری همه روزه کمپاین انتخاباتی برگزار می کنند، سخن گفتن از تأخیر انتخابات نوعی نفهمی و تضاد رفتاری نامزدان ریاست جمهوری را نشان می دهد. از سوی دیگر مسأله صلح زمانی برای مردم ما اهمیت پیدا می کند که اقشار و طبقات مردم رسما در آن پروسه شامل باشند و خواست های شان در نظر گرفته شوند، صلحی که از سوی کشور های خارجی راه اندازی و بر مردم افغانستان تحمیل شود، نه تنها صلح نیست که آغازی برای شروع دخالت های بیشتر کشور های خارجی در امور داخلی کشور و مهندسی کردن امورات سیاسی و امنیتی به نفع خودشان می باشد. این صلح هیچگاه خواست مردم نیست. مردم صلح پایدار و با عزت می خواهند، صلحی که برای آنها استقلال، آزادی و امنیت بیاورند.
به همین دلیل حکومت و مردم باید بیش از پیش بر اهمیت انتخابات تأکید کنند و برگزاری آن را یک اصل خدشه ناپذیر بدانند و در عین حال از پروسه صلح نیز استقبال کنند. جشن استقلال در واقع نشانه این است که ما مردم افغانستان در صد سالگی استرداد استقلال افغانستان هنوز هم از استقلال واقعی برخوردار نیستیم. لذا ما می خواهیم مستقل باشیم و زندگی با عزت داشته باشیم و از آزادی، برابری، عدالت و حقوق شهروندی دفاع کنیم و جلو دخالت های نامشروع کشور های خارجی و خیانت های عناصر نفاق افگن و تفرقه انداز داخلی را بگیریم.
برگزاری جشن امسال هم زمان با انتخابات و گفتگو های صلح، پیام های مهم و واضح برای مخالفان و کشور های منطقه دارد. از همین رو برگزاری جشن استقلال امسال برای مردم افغانستان از اهمیت خاص برخوردار می باشد. در این روز از یک طرف فرصت های گذشته و کاستی ها و نقص های آن به بررسی گرفته می شود و عوامل داخلی و خارجی وابستگی و عقب مانی افغانستان مورد ارزیابی قرار می گیرد و از سوی دیگر خواسته های مردم در زمان فعلی و چشم انداز کشور در سال های آینده به تصویر کشیده می شود. تا عوامل درونی و بیرونی جنگ، ناامنی و ترویج خشونت و تضعیف استقلال بدانند که مردم افغانستان به این درک و شعور سیاسی رسیده اند که منافع ملی خود را درست تشخیص دهند و سیاست های مداخله جویانه و نفاق افگنانه دشمنان را شناسایی نمایند. 

دګران هیواد خپلواکی دسلمی پرتمینی کلیزی په ویاړ.

دګران هیواد خپلواکی دسلمی پرتمینی کلیزی په ویاړ… !!! 🌹🌹🌹🌹
ګرانه وطنه ستا سلمه خو زه درنه لیری یمه !
ایمانه ! ځانه ! ګران وطنه خو درنه لیری یمه !!
ستا دباران په څاڅکو ،څاڅکو دی قسم وی زما
ستاوچکالی په شان در تږی یم خو لیری یمه !! 
ستا د سلمی ماذدیګر می ديارانو منځ کی
قرغه ،پغمان کی می لمانځلی درنه لیری یمه !!
ببوزی ږیری دا بګوی دکربړو نسل …
دا ځناور دی څوک داړی څوک دی چیچی زه درنه لیری یمه !!
ستا لویو لارو کی یی ښخ کړل په تکبیر ماینونه
دخدای په نوم دی قتلوی خو درنه لیری یمه !!
ستا مکتبونو ته اور واچوی ایره ایره شی

حجره جومات دی ورانوی خو درنه لیری یمه !!
طالب ، داغیش او I.S.I لکه چی سپی در غاپی…

دشعر سنګر کی ورته ناست خو درنه لیری یمه !!
ستا په فاریاب ، آمو پامیر باندی سوګند دی زما… ترګډ جیلمه به ورځو خو درنه لیری یمه !!

زمادژمی پلازمینی پیښوره ښاره…

لکه کابل داسی به خپل شی خو درنه لیری یمه !!
ایمان او ځان می یی وطنه د افغان وطنه…

پښتون وطنه دمنظور وزیرستان وطنه !!
اوس به درنه درته کوی داده دنن فیصله …
که سبا وار دټوپک راغی نو بیا دوطن فیصله !!! 🌹

ګارډین: کوچنيان دافغانستان دجګړې دتلفاتو درېيمه برخه دي

منبع : د آزادی رادیو   تاریخ: 8/15/2019
سټارز اېنډ سټراپيسسټارز اېنډ سټرایپس ورځپاڼې په قطر کې دامریکا او طالب استازو ترمنځ دسولې اتم پړاو خبرو ته پام کړی دی. دورځپاڼې په لیکنه، که دواړه لوري یوه توافق ته ورسېږي، ویل کېږي دطالبانو تضمین به هم په‌کې شامل وي چې افغانستان به یو ځل بیا دافراطیانو په مرکز نه‌بدلېږي. په مقاله کې راغلي چې په هر حال، په دغه هېواد کې دالقاعده او داعش ډلې څانګې هم فعالې دي.

ورځپاڼه لیکي، طالبان شااوخوا هره ورځ دافغانستان په بېلابېلو سیمو کې حملې کوي او عمدتاً افغان امنیتي ځواکونه او حکومتي چارواکي هدف ګرځوي. خو دورځپاڼې په وینا، په وژل شویو کې ډېری ملکيان دي. په مقاله کې راغلي چې اوربند او دا چې طالبان به دافغان حکومت له استازو سره خبرې کوي، هم به په احتمالي هوکړه‌لیک کې شامل وي. دې ډلې تراوسه له افغان حکومت سره له خبرو ډډه کړې ده او حکومت‌یې دامريکا لاسپوڅی بللی دی.

ورځپاڼې لیکلي، طالبانو شااوخوا دنیم افغانستان کنټرول په لاس کې اخیستی، او په ۲۰۰۱ کال کې ددوی دپنځه کلن حکومت دړنګېدو وروسته په ترټولو پياوړي وضعیت کې دي. دامريکا او طالبانو ترمنځ دسولې دخبرو اتم پړاو پرته له دې چې نتيجه‌یې په رسمي توګه اعلان شي، ددوشنبې په ورځ پای ته ورسېد. طالبان وايي، اوس دامريکا او طالبانو مذاکره کوونکي له خپلو مشرانو سره مشوره کوي.

دافغانستان دجمهوري ریاست ویاند صدیق صدیقي ددغو خبرو پای ته رسېدو په غبرګون کې ازادي راډیو ته وویل چې دخبرو نتيجه ډېره مهمه ده او باید دجګړې دختمېدو لامل شي. دسولې دهڅو پرمهال په افغانستان کې جګړه دوام لري.

  • ګارډين

ګارډین ورځپاڼې لیکلي، کوچنيان ددې جګړې دتلفاتو درېيمه برخه دي. ورځپاڼې لیکلي، ملګرو ملتونو راپور ورکړی چې تېر کال‌يې ۹۲۰ وژل شوي او ۲۱۰۰ ټپيان شوي کوچنيان ثبت کړي دي. ګارډین دیو شمېر کوچنيانو عکسونه خپاره کړي چې په افغانستان کې دجګړې په لومړۍ کرښه کې ژوند کوي.

ورځپاڼې دخوست داوسېدونکي ۶ کلن اسد له قوله لیکلي کله چې ماخوستن دهلیکوپټر غږ اوري، بېرېږي. اسد ویلي دي چې دخپل ژوند دخونديتوب په خاطر يې ټوپک کارول زده کړی دی. دورځپاڼې په لیکنه، ۱۶ کلنه راضیه دهلمند ولایت اوسېدونکې ده او دحکومتي ځواکونو او طالبانو ترمنځ په جګړه کې يې دوه وروڼه او یوه خور وژل شوي او په خپله ټپي شوې ده. ورځپاڼې لیکلي، راضیه چې اوس په یوه روغتون کې بستر ده، خپل کور ته له تګه بېرېږي ځکه ددې په وینا، هلته ډېری وختونه جګړه وي.

نیویارک ټایمز: امریکا باید دا اجازه ولري چې هر وخت خطر احساس کړي افغانستان ته راستنه شي

منبع : تاند   تاریخ: 8/13/2019
نیویارک ټایمز دافغان سولې په تړاو ویلي، دجګړې دختمولو لپاره دسولې هوکړه بیخي رانژدې شوې خو لاهم افغان سوله پراخ ابهامات له ځانه سره لري. ورځپاڼه وايي، امریکا له ۱۸ کلنې جګړې وروسته طالبانو سره دسولې په یو چوکاټ هوکړې ته رسېدونکې ده چې دافغان حکومت او طالبانو ترمنځ به مخامخ خبرو ته لاره هواره کړي، خو دا به دیو منتخب حکومت او دطالبانو یو پخواني غاصب دولت ترمنځ لانجمن پړاو هم وي.

ورځپاڼې دامریکايي ځواکونو د پاتې کېدو یا نه پاتې کېدو، دښځو دحقونو خوندیتوب او راتلونکي نظام کې دطالبانو دونډې په تړاو پوښتنې مطرح کړې دي او زیاته کړې یې ده په داسې حال کې چې دواړو لوریو لا تاوتریخوالی کم کړی نه دی خو ولسمشریزې ټاکنې په مخکې دي، دا دې معنا ورکوي چې که هوکړه رانږدې شوې هم ده، مګر جګړه نه ده درېدلې.

ورځپاڼه وايي، طالبانو له جولای میاشتې راهیسې خپل بریدونه زیات کړي دي چې له کبله یې ۱۵۰۰ ملکیانو ته مرګ ژوبله اوښتې ده. نیویارک ټایمز امریکا کې دافغان سفیرې رویا رحماني له قوله لیکلي، افغان حکومت سره دسولې خبرې شاید له ټاکنو وړاندې پيل شي. خو ورځپاڼه وايي، دا ټاکنې وار له مخه طالبانو له درغلۍ ډکې بللي، تحریم کړې یې دي او پرې دبریدونو ګواښ یې هم کړی دی. ورځپاڼه وايي، طالبان دافغانستان پر ۱۰ سلنه جمعیت حاکم دي او دهېواد له ۴۰۷ ولسوالیو څخه یې په ۵۹ وړو ښارونو او کلیو ولکه لري او ۱۱۹ ولسوالۍ کله دیو لاس کله دبل لاس ته کېوځي.

نیویارک ټایمز لیکي، دطالبانو لویه غوښتنه دا ده چې ټول امریکايي ځواکونه دې له افغانستانه ووځي او ټرمپ هم دا خبره مني، خو دامریکا ګڼ پوځي مشران په دې باور دي چې نه یو شمېر ځواکونه دې په افغانستان کې پاتې شي چې دا دسولې په هوکړه کې یو بل مبهم ځای دی. بلخوا ورځپاڼه دامریکایانو دشرط په اړه غږېږي او وايي، امریکا غواړي طالبان له القاعدې سره اړیکې وشلوي، خو دا کار ناشونی دی.

امریکايي نظامي چارواکو بیا نیویارک ټایمز ته دا هم ویلي چې ټولې مسئلې یوې لوري ته مګر داعش ته نه هم افغان ځواکونه او نه هم طالبان شکست ورکولی شي چې په اړه یې افغانستان کې دامریکايي ځواکونو پخواني قومندان ډیویډ ډبلیو ویلي، دسولې هره هوکړه چې کېږي باید امریکا ته دا اجازه ورکړي چې هر کله یې زړه وغواړي باید افغانستان کې دداعش او القاعدې پر ضد جګړې ته یو وار بیا راودانګي.

                     

ه ټاکنې ونه شي؟

9.8.2019hvis det ikke valg
اوس چې د سولې او ټاکنو بهيرونه څنګ په څنګ روان دي، نو ټولو سره دا پوښتنه مطرح ده چې که ټاکنې ونه شي، څه به کېږي؟ موقت حکومت به راځي؟ سرپرست حکومت به کارونه پر مخ وړي؟ ټاکنې به کېږي او د سولې بهير به هم تعقبېږي که څنګه؟ که ټاکنې ونه شي، حکومت به نور هم خپل مشروعيت له لاسه ورکړي، که ټاکنې کېږي، څومره به رڼې او له درغلۍ پاکې وي؟
ټول نوماندان به د ټاکنو بهير تر پايه تعقيب کړي که نه؟ ټاکنو کې به د خلکو د ګډون کچه زياته وي که کمه؟ د ټاکنو مشروعيت او د نتايجو منل به څنګه کېږي؟ دا او دېته ورته نورې ګڼې پوښتنې د هر افغان په ذهن کې ګرځي راګرځي، دا چې په دې پوښتنو کې به کومه لومړۍ مطرح کېږي او د کومې حل به لومړی پيلېږي، دا به په څو راتلونکو ورځو، اوونيو او مياشتو کې څرګندېږي، خو زه دلته غواړم يوازې يوې پوښتنې ته د يو بديل وړانديز وکړم او هغه پوښتنه دا ده چې:
که ټاکنې ونه شي، څه بايد وشي؟
که ټاکنې ونه شي، نه موقت حکومت، نه سرپرست حکومت، نه ناپېيلې شورا، نه ګډ کمېسيون، نه ناپېيلي اشخاص او نه هم محسن شخص ډېر کارنده رول لوبولی شي او نه تر ډېره بريده د هېواد په ګټه تمامېږي، په داسې يو حالت کې د کار، ځواک او قانون يوه خلا رامنځته کېږي او له دې تشيال څخه ځينې مغرضې کړۍ ناوړه ګټه پورته کوي، نو د غني په مشرۍ اوسنی حکومت سره له دې چې ګڼې نيمګړتياوې، تېروتنې او خطاوې لري، خو د يوه ټاکلي وخت لپاره يې تداوم په کار دی، که څه هم د دې حکومت د کار تداوم هم قانوني بڼه نه لري، خو تر بل هر ناقانوني بديله د قانونيت سرچينې ته نږدې دی. دا کار به د دې سبب شي چې غني ته وخت په لاس ورشي چې خپلې کړې هوکړې، رښتينې ژمنې او خيالي تعهدات عملي کړي او د نه عملي کولو په حالت کې به يې ټول تاريخي مسوليت غاړې ته ولوېږي، غني به بېرته د خپل هېر کړي شعار (تحول او تداوم) د يوې برخې څښتن شي، د تداوم مرحله بايد لږ تر لږه دوه کاله دوام وکړي، په دې پړاو کې بايد غني دغه لاندې کارونه ترسره کړي:
• اجراييه رياست بايد په بشپړ ډول له ټولو تشکيلاتو سره له منځه يوسي.
• په حکومت کې موازي، مشابه او ناضروري تشکيلات بايد ختم کړي.
• د يو نيم زر مشاورينو دندې چې پر بيت المال يو دروند بار دی، له منځه يوسي.
• يو ميليون شغله باید رامنځته کړي.
• شپږ زره ښوونځي باید جوړ کړي.
• د ټاپي، ټيوټاپ، کاسا يو زر او دېته ورته نورې غټې پروژې باید بشپړې کړي.
• جنوبي اسيا له مرکزي اسيا سره وصل کړي.
• د هېواد اته مهم لوی ښارونه پر اتو مهمو اقتصادي زونونو بدل کړي.
• هوايي دهلېزونه داسې فعال کړي چې بيا يې پاکستان او کوم بل هېواد هېڅ بند نه کړای شي.
• منځنی ختيځ او منځنۍ اسيا ته د افغانستان د وچو او لمدو مېوو صادرات پيل کړي.
• نه يوازې ټول افغانستان، بلکې د افغانستان محکومې برخې (پښتونخوا) ته هم برېښنا ورسوي.
• شل زره مېګاواټه لمريزه انرژي توليد کړي.
• ښوونکو ته ښارګوټي، د شهيدانو اولادونو ته پوهنتونونه او روزنځايونه جوړ کړي.
• دوه نيم زره اوبو بندونه، برېښنا بندونه او اوبه خور سستمونه جوړ کړي.
• د افغانستان اوبه بايد مهار کړي.
• د ځمکو د غاصبينو او نورو زورواکانو لاسونه لنډ کړي.
• ضوابط پر روابطو حاکم کړي.
• د ارګ او ممبر فاصله او نورې هغه ژمنې چې ده خلکو سره کړي، اکثره ترسره کړي.
د تداوم په حالت کې د حکومت تشکيل:
د تداوم په حالت کې بايد د غني تر مشرۍ لاندې حکومت دوه مرستيالان ولري، يو د طالبانو له خوا او بل د شمالټوالې له خوا. د طالبانو له خوا کېدی شي (امير خان متقي) او د شمالټلوالې له خوا کېدی شي صلاح الدين رباني د مرستيالانو په توګه غوره شي. د تداوم حکومت بايد لږ تر لږه دوه کاله دوام وکړي، دا حکومت بايد دا لاندې کارونه ترسره کړي:
• د طالبانو، حکومت او نورو افغانانو تر منځ شوي توافقات بايد عملي کړي.
• د طالبانو او حکومت تر منځ اوربند بايد پلی کړي.
• امنيتي سکتور، قضايي او عدلي ارګانونه او ټاکنيز کمېسيونونه بايد ناپېيلی کړي.
• د اوسني اساسي قانون د سمون لپاره بايد ځانګړی مسلکي او ناپېيلی کمېسيون وټاکي.
• له نړيوالې ټولنې څخه د اوسمهالې او اوږدمهالې مرستې تضمين واخلي.
• له نړيوالې ټولنې څخه د ګاونډيو هېوادونو د نه لاسوهنې تضمين ترلاسه کړي
• له امريکايانو څخه د سولې د تامين او د بلې جنګي ډلې د نه فعالولو عملي تضمين راخپل کړي.
• د اساسي قانون د تصويب لپاره بايد د لويې جرګې د جوړېدو مېکانيزم جوړ کړي، که د لويې جرګې لپاره په تېرو اتلسو کلونو کې د ټولو جوړو شويو لويو جرګو او ملي شورا له ترکيب څخه ګټه پورته شي، يوه نسبي معقوله لاره به وي.
• د عادلانه سراسري ټاکنو لپاره بايد لاره اواره کړي.
• د همدې حکومت تر سرپرستۍ لاندې بايد ټاکنې ترسره شي، خو د جمهور رييس غني، د هغه مرستيالان او د تداوم په لړۍ کې د کابينې هېڅ غړی او نور لوړ رتبه مامورين حق نه لري چې جمهوري رياست او يا ولسي جرګې ته ځانونه نوماندان کړي.
• د دې لپاره چې د تداوم په پړاو کې حکومت خپل مسولیتونه په ښه ډول ترسره کړي، د ملګرو ملتونو او ناپېيلو موثرو افغانانو په ګډون دې د څارنې يو خپلواک کمېسيون جوړ شي، چې د حکومت، طالبانو او بهرنيانو تر منځ د شويو توافقاتو د تطبيق څرنګوالی په دقت سره وڅاري.
له دغو څو وړانديزونو څخه، چې اصلي زړی يې د غني په مشرۍ د حکومت تداوم دی، پرته بله هره لاره مبهمه، کږلېچنه، ستونزمنه او تر دې حالته په نسبي ډول ناقانونه ده، د موقت حکومت په رامنځټه کېدو سره قانوني خلا رامنځته کېږي، اوسنۍ پيل شوې رغنيزې او بنسټيزې پروژې له ځنډ و خنډ سره مخامخېږي، غلو، زورواکو او غاصبينو ته د تنفس او بيا غوړېدو زمينه برابرېږي، د حکومت جوړونې سريال بيا له سره تکرارېږي.
د حکومت تداوم يوه منځنۍ لاره ده چې غني ته په کې پر اوسنيو شپږو مياشتو سربېره دوه کاله نور هم د حکومت واک په لاس ورځي او تر دې زيات دی هم د زيات کار انرژي نه لري، په نسبي ډول يو ډول نيمه انتخابي بڼه او مشروعيت هم لري، ده ته هم زمينه برابرېږي چې خپلې کړې رښتينې او خيالي ژمنې تر يوه بريده عملي کړي او په عزت سره يو بل قانوني او منتخب حکومت ته واک ورانتقال کړ.
شمالټلوالې ته هم نسبتاً غوره لاره ده چې د طالبانو له زور او قهره وژغورل شي او شل کلن امتيازات هضم کړي، طالبانو ته هم د عزت لاره ده، ځکه چې هغوی د نوي او ماډرن حکومت د جوړولو او پرمخبيولو تجربه نه لري، يوازې په جنګ او مذهبي ترانو د ولس ضرورتونه نه شي پوره کولای او د زمانې او نړۍ له غوښتنو سره برابر نه دي، امریکايان او نړيوال به هم له يوه لوی پېغور څخه بې غمه شي چې په شلو کلونو کې يې شاګرځ ونه کړ، حکومت او نظام ونه شڼېد او د يو نيم بنده انتخابي حکومت ځای يې پوره انتخاباتي حکومت ته پرېښود او د دې تر څنګ لوی هدف (سوله) چې د ټولو ګډ ارمان و، ټول په ګډه هغه هدف ته ورسېدل، هېڅوک به د ناکامي او محروميت احساس ونه کړي او هر څوک به ځان بريالی او اتل وګڼي.

دګوند اوانقلاب دثقل مرکزونه ، دبیلانسونوسنجونه اود وختونو غوښتنې

10.8.2019Noor Mohammad Tarakai og familie
لومړی برخه
تره کی اودویښ زلمیانوغورځنګ :
د ویښ زلمیانودغورځنګ په باب ډیرومحترمولیکوالولیکنی کړی ،چی هر یوه، ددی ملی سیاسی سازمان دښاغلواونومیالیوموسسینواوشخصیتونودنومونواوفعالیتونو،مرام اوتشکیلاتوپه اړه ډیرګټورتاریخی معلومات لیکلی چی لومړی لاس اسناد ښودل کېږی ،چی موږ یی دلته لنډیز را اخیستی دی .
محترم میرزامحمد لودی پخپل اثرکې دویښ ځلمیانودغورځنګ دتاسیس په اړه په ( ۷۶) مخ کې لیکلی : ددغه سازمان لومړي غونډه په دارالامان کې د تره کي په کور کې جوړه سوه ، نور محمد تره کي په دغه وخت کې له زابلي سره د ناظر په توګه کار کولو د زابلي په یوه کور کې اوسیده ، دغه غونډه د۱۳۲۶ لمریزکال د ثور په میاشت کې په داسې وخت کې جوړه سوه، چې د ګډون کوونکو شمېر یې دېرش تنو ته رسېدلو.
لیکوال ددی غورځنګ دتشکیلاتوپه باب په (۱۵۸) مخ کی داسی لیکلی دی :
الف:- د مرکزي عالي کمیټي غړو ټاکل :
۱- د کابل ولایت له خوا: نور محمد تره کي، غلام حسن خان صافي صدیق الله رښتین.
۲- د کندهار ولایت له خوا: عبدالروف بینوا، فیض محمد انګار او غلام دستګیر خان.
۳- د مشرقي ولایت له خوا: ګل پاچا خان الفت، قیام الدین خادم.
۴- د جنوبي ولایت له خوا: نیک محمد خان او غلام محي الدین زرموال (روشان).
ب:- د کابل اجرائیه کمیټه:
نورمحمد خان تره کي، غلام حسن خان صافي، ګل پاچا خان الفت، عبدالروف خان بینوا، صدیق الله رښتین، فیض محمد خان انکار، شاه مرد خان ملیا، نیک محمد خان پکتیاني، عبدالرازق خان فراهي او محمد موسي شفیق.
د کابل د اجرائیه کمیټي له خوا نور محمد خان تره کي د رئیس په توګه او عبدالروف خان بینوا د منشي په توګه او شاه مرد خان ملیا د خزانه دار په توګه د کابل په کمیټي کي مقرر شول.
د انګار جریده چې دویښ ځلمیانو د ګوند د نشراتي ارګان په توګه په کابل کي نشرید له د ویښ ځلمیانو د ګوند د مرامنامي سره سم نشرات کول . د ویښ ځلمیانو ګوند اصلاً له ۱۳۲۶ لمریز کال څخه چې د۱۹۴۷ میلادي کال سره سمون خوري، په فعالیت پیل کړي وواو د دریو کالو څخه وروسته د موسسینو د تماسونو او فعالیتونو په نتیجه کي و کولاي شواي مرامنامه، تشکیلات او مقررات تصویب کړي.
ددغه سیاسي جریان په موسسه کنګره کې د شاملو کسانو شمېر یوویشت (۲۱) تنو ته رسیدلو، چې د هغو له ډلې څخه څلور تنه د مدیره هییات غړي وو او نور پاتې کسان د نوموړي غونډې ګډون کوونکي غړي وو.
د ویښ ځلمیانو د ټولنې په موسسه کنګره کې دغه کسان شامل وو:عبدالروف بېنوا، قیام الدین خادم، نورمحمد تره کي، فیض محمد انګار، محمد ارسلان سلیمي، صدیق الله رشتین، نیک محمد پکتیاني، محمد ولي ځلمي، ګل شاه صافي، لعل محمد احمدي، غلام رحمن جرار، عبدالقدوس پرهیز، شاه مرد ملیا صافي عبدالهادي خوږمن، ابوالحسن افشار، غلام محي الدین روشان، محمد طاهرتایب، پاینده محمد روهیلي، نور محمد پوهنده، ګل پاچا الفت. )) …
لیکوال د ویښ زلمیانودمرام په اړه دخپل اثرپه (۱۱۵) مخ کې داسی لیکلی دی:
ډاکتر عبدالرحمن اتمر د ویښ ځلمیانو د ګوند د مرامنامي په باب د زیات بحث او خبرو څخه وروسته وائي چي د ویښ ځلمیانو د مرامنامي دوه مسودي جوړي شوي وي چې یوه یي نور محمد تره کي او بله ئي قیام الدین خادم لیکلي وه، دغه دواړه مسودي تر بحث لاندي ونیول شولي ځیني مادي یي حذف او ځيني پري زیاتي شوي ،چې په نتیجه کي له دواړو مسودو څخه یوه مسوده جوړه شوه، او پر هغو یی توافق وکاوه او د ویښ ځلمیانو مرام یي په دي ډول تصویب کړ :
۱- اسلام او پاچا ته درناوي درلودل.
۲- د افغانستان د خاوري تمامیت او استقلال ساتل.
۳ـــ ملي نوامیسو او افتخاراتو ته احترام کول.
۴- د اجتماعي ټولنو او مطبوعاتو د ازادي تامینول.
۵- د اجرائیه، تقنینه او قضائیه قواوو بیلیدل .
۶- د ملي وحدت او قومي ښیګڼو ساتل او هر ډول تبعیضونه محکومول .
۷- د ملي ژبي تقویه او انکشاف.
۸- د پښتونیستان او د پښتنو ملي خود ارادیت تامینول .
۹- د ښځو حقوقو او مقام ته درناوي کول .
۱۰- د ظلم، رشوت، غلا، قاچاقو او اخلاقي مفاسد و سره مبارزه.
۱۱- د اقتصادی اصلاحاتو له پلوه د خانخاني سره مبارزه کول .
۱۲- د علمي او مطبوعاتي موسسو پراخول د جهل او بیسوادي او مزخرفاتو سره نه پخلا کیدل .
۱۳- د حکومت او ملت په منځ کي د سوء تفاهماتو لیري کول او په ګټورو چارو کي ورسره مرسته کول. ــ ارواښاد تره کی چی د ویښ ځلمیانود غورځنګ دمبارزواوفعالیت بډایه تجربی درلودلی ، تردی وخته دفرهنګ ،ادب ، مطبوعاتواوژورنالیزم په برخه کی ارزښتناک او ویښوونکی آثارولیکل ، له نوروژبویی ګټوری ژباړی وکړی اودا اثاریی چاپ کړل ، چی اغیزی یی په هرلورخپری شوی ، دیادوآثاروپه اړه موددی لیکنی په دوهمه برخه کی لازم معلومات لیکلی اووړاندی کړیدی .
تره کی پخپلو نه ستړی کیدونکوملی ،ټولنیزواوسیاسی مبارزوکی ګوندی ملګرو ،ځوانانواوخلکوته د انګېزوپه ورکولوکې ځانګړی مهارت درلود، ده د خپلو فعالیتونوپه لړکې د آړیکو پراختیا ، د موخوټاکنه او لومړیتوبونه مشخص ، دمسوولیت پیژندنی اوځانی پرمختګ ، رښتینولی اود باورحاصلولو لور ته ډیره پاملرنه کوله . تره کی چی پخپله د لوړی ملی روحیی ،ټینګی ارادی اوپیاوړی انګیزی لرونکی وه ، تل یی د لویوموخو لورته دحرکت فکرکاوه ، دا هرڅه یی په علمی ډول مطالعه ، تحلیل اود شرایطوسره سم یی دندی مشخصی اود هغو پخپل اجرا کولوسپارښتنی به یی کولی ، ترڅولدی لاری خپل ګران ولس ته ارزښتناک اونه هیریدونکی خدمتونه وکړی .
تره کی صاحب به تل ځوانان هڅول چی ،خپل درسونه ووایی ،لوړی زده کړی وکړی ، مطالعه وکړی ، ارزښتناکی څېړنی وکړی ،ژورفکراوتحلیل ولری ،دټولنی دود اوعنعنوته احترام ولری ،ملی ګټی اوملی ارزښتونه وساتی اوکلکی دفاع ته یی چمتو وی ،د چاروپه اجرا کی مخکښ اود مثال نمونه اوسې . دهېواد د پرمختګ اوښېرازی ، دخلکودهوسایی اوسوکالی په لاروچاروځان پوه اوپدی ویاړلی لاره کې ارزښتناک خدمتونه وکړی اوجوړونکی رول ولوبوی .
دالیکنه څوبرخی لری ، چی پرله پسی خپریږی .
م ــ کټوازی .