هلته هم ستغې سپورې

خوشال مزاروال

لنډه کیسه

له لږې شیبې وروسته دینو ګل په خپل نوي کور کې سترګې غړوي. څلورو خواوو ته په څکو ګوري. تندی یې تریوییږي. نورې ګونځې او موړې په کې راټوکیږي. کور ورته لنډ تنګ او زړه تنګی برېښي. د تسپو د دانو په څېر غوټي یې په مرۍ کې راڅرګندیږي. ګروم (عُقده) یې لاپسې ستونی مروړي. له ځانه سره په خبرو کیږي. وایي:

– مشرانو خو ویل چې له غزا وروسته به خوشبخت یې! هغه نړۍ به دې ښایسته وي. ټول عمر به ته یې او مزې چړچې. داخو مې کور مټې(ایله بیله) دوه لوېشتې دی. دوه لوېشتې څه چې له دې هم کوشنی دی. دا کله د ګوزارې دی. دا خو به ما وخوري. دا خو زړه چاودی دی….. زه خو په دې اند وم چې خورې تڼۍ ژوند به مې وي. دا خو به راته پړک زړه  وچوي…… نورې یې هم خُلق  لا پسې تنګ و تریخیږي. له ځانه سره وایي:

دې کې خو مې پښې هم نه غځیږي. دا په څه بلاواوښتم…. له دې سره کوښښ کوي چې خپلې پښې وغځوي. اخ خدایه پښې مې کار نه کوي. زما پښې. زما خو پښې نشته. زه خو غرک شوم. زه خو تباه شوم…. بېرته ځانته وایي:

– دا خو لکه چې هلته رانه پاتې شوي دي. د غزا او جنګ په ډګر کې….. او بیا د روح و روان په وزرو سپور د جنګ ډګر ته ځي:

ګوري چې بده ورځ ده.  د ولایت د نیولو په سر جګړه روانه  ده. سپکو او درنو وسلو له ټولو لوری لودن ورک کړی دی. واټونه او لارې کوڅې په وینو اخېړ دي. د مړو په لیدو یې سترګې تور خوري. د ټپیانو زګيروی په واټونو او کوڅو کې د غم سندره وایي. دینو ګل دی چې همداسې خپله ماشینګڼه چلوي. د اور لمبې دي چې د ماشینګڼې له خولې وځي. هغه همداسې روان دی. د مړو په سینو تېریږي. همداسې پر مخ درومي. همداسې لو کوي، د سرونو لو. د ګولیو د شړک جکړ لا همداسې روان دی. د ښار په منځ  او واټونو کې جګړه تر لاس و ګرېوانه رسي. ځانمرګي دي چې یو پر بل پسې ځانونه بلهاروي. د ولایت  دفاعي ځواکونه د سر په بیه په جګړه کې ښکېل دي. تازه دمو ځواکونو ته سترګې اړوي. دواړو خواوو ته د الله اکبر نارې سورې دي. دینو ګل هم نارې وهي. دواړه خواوې تر همدې نامه لاندې یو بل سره وژني. یو د بل مرۍ پرې کوي. نر هغه دی چې خپل کار وباسي.  وژنه او قتل  عام وکړي، او خپل دښمن له پښو وغورځوي……

ښار ژاړي. د ښار واټونه، کوڅې چنې ژاړي. د ښار اوسیدونکي ژاړي. له ټولو لوری لودن ورک دی. په خپله ګناه نه پوهیږي. خو له یوه سره وژنه روانه ده. خبره د نر یا ښځې نه ده، او نه څوک د ماشوم په کیسه کې دي. له یوه سره لو روان دی. له ګاونډه، ان له لرې لرې هم  راغلي دي. ښار ته زندۍ اچوي. د ښار د وګړو ژوند اخلي…… له دې سره د دینو ګل وینه نوره هم په جوش راځي. انګېرنې او ننګېرنې یې لاپسې راپاریږي. په خپل کوشني کور کې ځان لاپسې کشوي او خوځوي چې په دې کې یې تن له یو چا سره لګیږي. هېښ پېښ ګرځي. وایي:

دا لا څوک دی چې په کور کې یې اوسیږي. او دی پرې خبر نه دی. بې واره ترې پوښتي:

– خیریت خو دی وروره! له کومه راپیدا شوې، او دلته څه کوې!

د دینو ګل له اختنې پوښتنې سره سرتېری فدا هم ټکان خوري،حیرانیږي. ځکه تر دې دمه هغه هم نه پوهيږي چې په خپل کور کې یوازې نه دی. له ځانه سره بڼیږي، وایي: پر ځای د دې چې زه ترې وپوښتم، دی راڅخه پوښتي. هغه هم په داسې انداز ته به وایې بولندوې مې دی. سرتېری فدا د دې پر ځای چې د دینو ګل پوښتنې ته ځواب ووایي، په ځان کیږي. ګوري چې ټوټې ټوټې هډونه پروت دی. د نامه له غوټۍ پورته تنه یې چورلټه نشته. تشې پښې پروت دی. او له دې سره ځغلند یې هغه جګړه ییز امر ذهن ته راوړاندې کیږي چې د جزوتام بولندوی بیړنی اکر بکر ابلاغوي، وایي چې د ارامۍ دښمنانو د ولایت ارامه فضا له ګواښ سره مخ کړې، غواړي هیوادوال په وینو ولمبوي. بویه چې مرستې ته یې ودانګو. او ورسره جوخت ځان د جګړې په کوڅو او واټونو کې ګوري…..

اوخ خدایه! دا څه حال دی. دا خو واټونه، لارې او کوڅې په مړو ډکې دي. کورونه او هټۍ دي چې رانړیږي. دوړو او لوګو تشیال په سر اخیستی دی. دواړو خواو ته د الله اکبر نارې سورې دي چې له کومو راووځي. تر همدې نارې لاندې یوبل سره وژني. یو پر بل د کفر ټاپې لګوي. سرتېری فدا دغه نارې په سوچ کې اچوي. وایي:

– ای زما خدایه! دلته څه روان دي! ستا بنده ګانوڅه نادودې نښلولي! داسې نادودې چې د زغملو نه دي. دوی پرته له دې چې وډار شي، په مرګ ژوبلو سر دي. دواړه خواوې د مرګ ژوبلې په وخت کې ستا نوم اخلي. بیا د وینو لښتي بهوي. هر یو پړې ته غاړه نه ږدي. ستا له پاک اوسپېڅلی نامه څخه یې د وژنوسېمبول جوړ کړی. دوی په ټولوداسې کړنو کې ستا نوم په خوله راوړي! خدایه ته پخپله ښه پوهېږې…….

سرتېری فدا په هماغه لوري چې دنده ورکړل شوې وړاندې ځي. سره له دې چې دینوګل ترې څو واره پوښتي. خو سرتېری فدا دومره په خپلو خیالونو کې ډوب دی چې د هغه خبرو ته نه ځير کیږي. لږشانې وړاندې د ویالې اړخ ته په پستو شګو کې یې سترګې په دوو تنکیو ماشومانو نښلي چې د لوبو د کوټنیو تر څنګ په وینو کې لېت پېت پراته دي. کوټنۍ یې په وینو سرې دي. په خپلو وینو یې تازه رنګ کړي دي…… له ځانه سره په خبرو کیږي، ماشومانو ته وایي:

– تاسو هم د الله اکبر تر نارې لاندې بلهاري شوي یاستئ! تاسې هم ابدي ژوند ته په دې کوشنیوالي کې پناوړې! اخر ستاسې ګناه څه وه! ستاسې کوټنۍ او کورګي به څنګه شي!…..

دی لا همداسې له ماشومانو سره د اندیښنو او خبرو اترو په چوپړ کې و چې ناببره یې د سترګو په وړاندې له هوا توتکۍ راپرېوځي. هغه هم په وینو سور ټټر. پړتکې وهي. خواړه یې په خوله کې نیولي. لکه چې بچي یې وږي او نهار دي. له اریانې او مجبورې ورځې راوتې ده. وږی نس هم بلا دی. د بچو لوږې اړکړې چې بهر راوځي. بچي ورته سترګې په لاره دي. شیبې شماري….. خو د مور یې ځنکدن دی. خوله وازه وازه کوي. خو نه پرېږدي چې د بچو رزق او خواړه یې له خولې ولویږي. نه پرېږدي چې بچي یې له لوږې مړه شي. څه وکړي اخېر مور ده…… خو درېغه چې زړه یې دریږي. د بچو رزق یې په خوله کې همداسې پاتې کیږي…… د سرتیري فدا له خولې سوړ اسویلی راووځي. وایي:

– ته هم د دې نارې بلهارې شوې! ته هم له کفر سره د جنګ په ټس کې لولپه شوې. ستا د بچو برخلیک به څنګه شي….

سرتېری فدا لا همداسې د توتکۍ ویر کوي چې په خپل وړوکي کور کې دینو ګل یې د سوچونوله سمندره راباسي،  او په ستغه ژبه ورته وایي:

– کوڼ خو نه یې!  ولې ځان  نانګاره  اچوې! څه مې درته وویل! ولې ځواب نه راکوې؟

سرتېری فدا چې تر دې دمه د ماشومانو غلبیل غلبیل ټټرو، د توتکۍ، او د هغې د بچو برخلیک زښت خواشینی کړی و، هم په ستغه ځواب ورکوي، وایي:

– ته څوک یې او دلته څه بلا غواړې!

– پکه وایي دا دې لا بله سپکه. زما په کور کې اوسېږې او لا وایې چې ته څه کوې!

– خوله سمه خوځوه! دا ته یې چې زه دې په دې برخلیک اخته کړی یم! که تا او ستا په څېر نورو تورغوږو د مور سپکاوی نه کولی او د نورو په لمسون مو خپل وروڼه نه وژلی، ولې به مې له وخته مخکې دغه دوه لوېشتې کور په برخه رسېده! او هغه هم له تا بدبخته سره یوځای! بیا له یوه لنډ لارغي وروسته غلی له ځانه سره وایي:

–  لکه چې د ښار سمبالوونکو زمونږ په ټوټو هډونو د یوه تن شک کړی، او ختاوتي دي. خو دینو ګل ورته په تروه ټنډه چې د کرکې او غوسې سپرغۍ ترې الوځي، وایي:

– ده ته ګوره! چې پر څه اوتو بوتو سر دی. مونږ ته دوعا کوه چې بهرنیان مو درله تر دوو سپېږمو راوستي دي. که نه،له تاسې خو اوبو ورخ وړی دی. تاسې خو یې غلامي په سر سترګو منلې ده!

– اپلتې مه وایه! تاسوخپله د مریي مریان وئ! د هغوی ډول ته نڅېدلئ! د  هغوی د پلیتو موخو له پاره مو د خپلو وروڼو او خویندو په ستونو چړې ايښودلې. ستا د سپېره په دې خبرو سر نه خلاصېږي. ستاسې مشرانو له تاسو د جګړې د سون توکو په څېر کار اخیست.خو دوی بیا مزې او چړچې کولې.  غرونه رغونه، دښتې او شاړې خو څه کوې چې ان په هدیرو یې هم خیټې واچولې، او اسمان څکي یې پرې اباد کړل. ستا د خوار په برخلیک خو دا دی دوه لویشتې کور هم په نصیب نشو. زه دې  له ځانه سره وسوزولم………..

سره له دې چې دینو ګل لا تر اوسه په هماغه خره سپور و. نه پوهېږم ولې یو دم راښکته شو. خوله یې وازه پاتې شوه. د سوچونو لاره یې ونیوه. له ځانه سره په پسېدو شو، وایي:

– والله دی هم رښتیا وایي. دې ځینو خو هرڅه لوټ کړل. د چا خبره خر یې له باره سره په بډه ووهو. سرکاري شتمنۍ او شاړې زمکې خو څه کوې چې په هوایي ډګرو، څلور لارو، ملکي او پوځي پوهنتونونو یې خېټې واچولې…… له دې هم وړاندې تېر شو. او د داسې مړو سر ته ودرېد چې په مړینو یې تاریخي ځایونه ، غونډۍ او پارکونه ونیول. او خېټې یې پرې واچولې. له دې سره یې کرکه او غوسه راوپارېدله، د مشرانو هغه دوکې ورپه زړه شوې چې پاسپورتونه او کلیانې به یې ورته وېشلې، او له تپوسه پرته به یې په ابدي نړۍ کې د مزو چړچو غوړې، ټینګې او ترینګې ژمنې ورکولې…..

دینو ګل لا د خپلو ترخو یادونو ګرېوان همداسې ټینګ نیولی و چې سرتېري فدا پرې ورغړمب وهل:

– تاسو نامردو خو له پلار نیکه راپاتې شمله هم په عزت پرې نښوده. هغه مو هم د بارودو په لوګو ککړه، او والوځوله. د خدای پر کور مو ناره کړه، دیوالونه مو ورله دعبادت کوونکو په وینواخېړ کړل. جنازې مو له  لمونځ کوونکو سره هم والوځولې. د مور په وژل شویو بچو مو یو ځل بیا نادودې وکړې. لږ سر ګرېوانه ته ورښکته کړه. څه نادودې مو د هېواد په بچو ونه کړې…..

په دې وخت کې دواړو یو بل ته ستغې سپورې وکړې،او شور ماشور پورته شو. نږدې و چې خبره بې خوندۍ ته ووځي،چې په دې کې د اوږدو څنو والا دینو ګل ورته په توندۍ وویل:

– بس بس، خوله دې بنده کړه! خبره دې مردارې ته ووېسته! تاسو چاته څه پوزه پرېښوده. په ودونو مو بمونه واچول. غرونه رغونه مو د ماشومانو په وینو ولمبول…..  د بوسو لاندې اوبه مه بیایه. ستاسو مشران کله خپلواکه دي. د پردیوله اجازې پرته متیازې هم نشي کولی. خوله دې په واک کې لره…… له دې سره چوپتیا خوره شوه، ښایسته شیبه چوپتیا لاسبرې وه، یو له بله سره نه غږېدل،بوڅ برند وو. خو څه چاره وه. دواړه په یوه کور کې سره اوسېدل. رغېدن یې کله کېده. نه یې کور بدلولی شو، او نه هم یو له دوی کډه کولی شوه. که د کډې او بیلتون چاره کېدای، نو وختي به یې لارې ګودرې لټولې وای. خو درېغه چې هېڅ نه کېدل. بویه چې جوړ جاړی یې سره کړی وی…..

له دې ټولو سره سره دینو ګل د سرتېري فدا په لوري سترګې واړولې. یوه شیبه یې د هغه په سر راسور چت او اړخونو ته وکتل. د هغه برخه ورته غوړه غوندې ښکاره شوه. په تندي کې یې د خواشینۍ موړې راشنې شوې. بې واره یې ورته وویل:

– دا څنګه د ځان په نسبت راته ستا برخه چاغه برېښي. نه چې د دواړو په منځ کې د مور او د مېرې سلوک شوی وي!

سرتېری فدا د دینو ګل خبرې ته په سوچ کې ځي او له لنډ لارغي (مکث) وروسته ورته په موسکو وایي:

– دا ځکه چې زه د مور منونکی بچی وم. د هغې مې اورېدلي. د هغې مې خیال ساتلی. د هغې اوښکې مې پاکې کړي. د هغې مینه مې په زړه کې پاللې…. ستا په څېر تورغوږي او ازاري نه وم. له چا سره چې د مور لاسنیوه وي، خود به یې کور ارت اوپراخ وي…..

له دې سره دینو ګل لږ غوندې ماتیږي. بیا یې روح و روان همدې جګړې ته، چېرې چې ټوټې ټوټې هډونه ترې نوي کور ته راګرځېدلی، وایي:

– رښتیا په دې جګړه کې چا خپل سرونه بایلل؟ چاته مرګ ژوبله واووښته؟ او چا په کې خپلې وسلې وپلورلې او  وازمایلې….؟ بیا د پښېمانۍ سوړ اسویلی د زړه له تله راباسي، په سپیرو شونډو وایي:

– ما خو لکه چې هرڅه بایلل. هغه هم د پردیو پر کړنو. دا دی نیمه تنه پروت یم. د پښو درک مې نشته. او له دې سره خدایزده کومو لټو او سوچونو لرې چېرته یووړ. دا مهال چې سرتیري فدا د دینو ګل خبرو ته غوږ غوږ و،د هغه د سوچونو لړۍ هم د تېرې بدمرغې جګړې میدان ته وغځېده، او د خپل ټوټې ټوټې صورت، او  پاتې شوو هډونو د لټون په موخه  د ښار واټونو، لارو او کوڅو  ته شو. یو ځل بیا پرې ور سم و، چېرې چې وړاندې په توده جګړه پرې اوښتی و. یو ځل بیا نړېدلو دیوالونو او هټیو ته ګوري. ښار ورته د پرهرونو نه ډک یو وجود ښکاري.  د انسانانو پرنځ شوو وینو ته تمیږي چې لښتي لښتي بهېدلي دي. د مړو بویونه احساسوي. هلته وړاندې یې کمزوری کوڅه ډبی سپی پام ځانته را اړوي چې د وچو شوو لښتيو وینې څټي، او خپل وږي نس پرې ډکوي….. کیڼ اړخ ته د یوه کور د تمبو په وت کې تورسرې بوډۍ ويني چې خپلو نمجنو او ننوتوسترګو ته یې پلو نیولی. اوښکې پاکوي، او اریان دریان ښار ته ګوري. همداسې په کراره کراره وړاندې ګامونه اخلي. ناببره یې د واټ په څنډه کې  سترګې د هغو دوه ماشومانو په کورونو او کوټنیو نښلي. کوټنۍ ورانې ویجاړې او کنډر کنډر دي. وازې خولې یې نیولي دي. د ترهې خپسه لا تر اوسه پر ښار خپره ده.  په ځینو واټونو کې یوه نیمه هټۍ پرانیستي ښکاري. یو نیم ښاري ،هغه چې د جګړې له تاړاکه په امان پاتې شوي، زېړ زبېښلي، او ارور تروره ، له کوره راوځي. له هټیو خوراکي توکي رانیسي ، او بیا ژر په خپلو تمبو ننووځي…….

د ښار د ویرژلي اکر او ناخوالو تر څنګ د سرتیري فدا پام ځان ته راګرځي. د خپلو پاتې غړو  په سودا کې کیږي. له ځانه سره ورو شانې وایي:

– زماپه برخه خو وړه شانې سرپناه ورسېده، هغه هم له هغه چا سره یو ځای چې یو تر بله سره جنګیدو. خو پاتې غړو به مې سرپناه موندلې وي او که نه. او که موندلې یې وي، زما د برخلیک په څېر به یې د ستغو سپورو مجلس ګرم وي ، او که نه؟

۱۵ – ۱۰ – ۲۰۱۸

۲۳ – تلې – ۱۳۹۷

ډنمارک

 

 

 

 

 

د ترخو يادونو انځور

 

۱۳۶۷ ل کال د جلال اباد همېشه بهار ښار

پر ننگرهار د پاکستان او نورو متحدينو اود د جهاد تر نامه لاندې تنظيمونو، د پاکستان د استخباراتو د مشر جنرال حميد گل  په مستقيمه لارښونه او گدون يرغل وشو. د ير غل موخئ او پلان ما او نورو مخورو ليکوالانو نشر کړی.

خپل د ترخو يادونو انځور يوه کوشنۍ بېلگه وړاندی کوم.

کله چی د مخالف لوري د جنگ خط ختيځ لوري تر مارکو پوری را مخته شولو او سهېل کې تر کوز کنړ او لويديز کې تر سرخرود پوری دا وخت په ننگرهار کې  والي  يو غېری  گوندي شخص د وکيل اعظم  شينواري په نوم دنده  درلوده مرکزي واکمنۍ په اجله توگه د ولايت په ټولو چارواکو کې بدلون راوست يانې ټول گونديان اود داکتر نجيب الله نژدی کسان وو پرنوو دندو وگمارل شول،دا نوو کسانو هم جنگ کنټرول نه کړ. د ښار څنډو کې جنگ پېل او تر هوايي ډگر پوری مخامخ جگړه پېل شوه، زيات عام ولسونه ووژل يا تيښته وکړه جنگ دری مياشتی دوام وکړ لامل يې داوو چی پاکستاني پوځ په ښکاره په جنگ کې گډون درلوده اود اي ايس اي د مشر( جنرال حميد گل» لاخوا لارښونه کېدله .

يادونه ولی داجنگ ملي اوردو او هوايي پوځ پر سترو اتل وليو برياته ورسيد،کله چی جنگ پای ته ورسيد نو مرکز کې د خاد يا دافغانستان د ملي امنيت له خوا ۷۰ تنه لوړ پوړي جنرالان ونيول شول چی گويا دوی د حکمتيار پلويان شوي په داسی حال کې چی دوی ټول د گوند پوری مربوط افسران وو،په دی مخالفتو کې د شواهدو له مخې مالوميدل چی روسانو مخکښ رول در لوده.

د گوند مشرتابه کې بی باوري مخ پر زياتيدو شوه د گوند يو اړخ  غوښتنه وکړه چی دستونزو د حل له پاره ناسته وشي او مخامخ د خبرو له لاری ټولی ستونزی حل شي خو پاېله ورنکړه،د کب پر ۱۶ د ۱۳۶۸ل کال ددفاع وزارت او گارد او خادسيتانو تر مينځ شخړه وشوه زه دا وخت بيکاره ولی د گوند په دفتر کې وم چی ناگهان راديو تلويزون چپ شو زه له دفتره بيرون شوم ومې پوښتل خيرت دی؟ هيچا ماته ځواب رانکړمالوميدل چی دلته چارواکي له مرکزه لارښونه اخلي ټول تر راکيټانداز پوری په وسلو سنمبال شوي ماتعجب وکړ خو زه کورته ولاړم د شپې يوه بجه وه دخاد کسان د تنظيمه ريس افضل لودين په امر زما کورته را غلل اود کور دروازی زنگ  وکړنگيدو  زما کوشنې ورور جان ا غا دروازی ته ورغلی اوکله چی دوی يانی خادستان تر ۴۰ تنو زيات ليدلي ويلي خدمت دوی ورته ويلي موږ د افضل لودين د تنظيمه ريس په امر راغلي يو ده ووايه کله چی زما ورور ماته وويل زه پوه شوم چی خبره همدا په مرکز کې د مشرانو جنجالي ستونزی دي زه دروازی ته ور غلم په دی وخت کې زما خورا کوشنی لور رڼا جانه چی دری کلو به وه هغه هم را غلی او زما پاينڅه ټينگه نيولی کله چی دوی راته وويل ته لودين غوښتی يې ما ورته وويل په دي نيمه شپه سبا به ور شم او تليفون به مو کړی وو دوی ويل امرشوی همدا اوس به له موږ سره ځی ، ما ورته وويل سمه ده بوټان او مناسب کالي راواخلم زما لور ويل زه هم ستا سره ځم دا ملاريه وه او سخته تبه يې درلوده د تبی له زوره لړځيده خو په ستونزومې له هغی ځان خلاص کړ.او خپلې مېر منۍ ته می وويل لسگونو امنيتي کسانو زموږ د کور شاوخوا نيولی حالات ترينگلي را مالوميږي که زه  تر سهره کورته ستون نه شوم نو بيا زه نا مالوم برخليک سره مخ کيږم دا کا ذبه اداره اوپه خاصه توگه خاد کې ډېر چټل کسان ننوتي وبه گورو چی کوم سرنويشت را زي؟

زما ناروغه لور ټوله کورنۍ او زما خوارکې ميرمن چی يوځل  ما مخکې د نورو جابرانو ناخوالی ليدلی وی سخته وارخطا وه دوی نه پوهيدل چی زه د نا ځرگنده برخليک سيلۍ به يې پر  کوم جل وهلۍ دښتې وغورځوي.

کلونه به واوړي خو د رڼا جانۍ غږ زما په غوږونو کې همداسې انگازی وهلې.

پرېږده چی اوس درته د خپل بوږ نوړي سرنوشت کيسه تېره کړم ، زه کوښښ کوم چی خپلۍ ناروغه لور رڼا جانۍ ته دروغ ووايم چی زه د کا کا  سره ځم تا ته دوا هم راوړم دی ويل نه زه  لا لا هم درسره ځم زما ميرمنۍ په يوه بهانه دلاسه کړه او له ما جلا شوه زما سپېڅلۍ مور د نارو غۍ په بستره پرته وه ماله هغۍ رخصت واخستو په هر حال کيسه زياته خو زه يو څو ترخی وايم د ننگرهار د خاد رياست د څېړنو بند خونې ته  یو وړلم جالبه دا وه چی ددی خونۍ ټول کارمندان ما پيژني ما په ننگر هار کې ډېر وخت دنده سرته رسولی خولاصه دوه تنه يوددی رياست نظامي مرستېال د پکتېا ولايت  وو او بلی يې سياسي مسول،چی د لغمان وو دا لغمانۍ قسيم نوميده زما زيات وخت مادون هم پاته شوی وو نظامي  مرستېال ملگري ماته بدرد وويل خو قسيم دده سره همغږې نه وو زما د ښه سړېتوب پلوي کوله د څېړنو مدير سامند را ته وويل چی زما سره راځه هلته هغه د کب د ۱۶ داستان تير کړ يوڅه پوښتنې هم وکړی واپس بند خونۍ ته راوستلم هلته دوه اجينټان يا پيشونگيان هم لا مخکې موجود وو ټوله ورځ به يې د چارواکو پرضد بد رد ويل زه چپ ناست ځکه ما مخکې يوځل د سياسي زندان تجربه در لوده.يوه اونۍ وروسته وسلوال کسان خونې ته را غلل اوزه يې هغه ډبه ډوله موټرته له ځان سره يوړم هلته يې زما لاسونه شاته په پلاستکي پړي ټينگ وتړل چی د لاسو نو تړلو تر کابله زما لاسونه وپړسيدل گوتومې کار نه کولو، هلته مو ۳مياشتی کم زيات هغه ناخوالی بی خوبي، تهديد ښکنځلی ، ډبول وهل اوريدلي چی د سر دشمن به هم له چا سره دا ډول برخورد نه وي کړی ساختگي محکمې اختصاصي سارنوالی ويل به دا قاضيان، څېړونکي، او سارنوالان بی پری دی په داسی حال کې چی دا ټول د گوند غړي د خاد پټ مامورين اوددوه گونو معاشونو خاوندان وو چی يو شمېر موږ پېژندل .په سياست کې چلول چلوټي سياسي بازيگري د پرديو غلامي د پردي پاللو فکر ذکر، قام غوښتنه، يکتازي، دديموکراسی وژ ل کيدل د انتقاد کول په انتقام اوښتل، پټ پټکاني کول د جلا لارو درلودلۓۓ ددی لامل شوه چی زه  موږ ملگري دوه کاله وروسته له زندانه را خلا ص شولو حاکميت هم ړنگ شو واک هم له لاسه ووتلو په هېواد کې هغه غوبل جوړ شو چی هيچا کله هم په تير تاريخ کې نه وو مشاهده کړی، د بېلگې په توگه يوازی پلازمېنه کابل کې ۵۷زره ماشومان، بوډاگان. ميرمنې، ځوانان سياست کونکي سربازانو د شهادت جامونه وڅښل هر ه که وسلی وی که شتمنې چور او تا لا شوی.

دا يوه ترخه خاطره وه چی وليکل شوه.

محمد اقا شيرزاد

خلیلزاد په تقدم او تاخر کې تېروتلي دی!

د هېواد د ملي امنیت سلاکار حمدالله محب د مارچ په ۱۴ مه، امریکا ته د سفر په مهال، طالبانو سره په خبرو اترو کې د امریکا د بهرنیو چارو د وزارت ځانګړی استازي، زلمي خلیل زاد په هغه دریځ نیوکه وکړه چې نوموړی يي طالبانو سره په دوحه کې د پټو دروازو ترشا مخې ته وړي. سي بي ایس نیوز وایي، ښاغلي محب ورته ویلي:«موږ فکر کوو چې یا زل (د زلمي خلیلزاد د نوم لنډه بڼه) – سفیر خلیلزاد نه پوهېږي چې څرنګه خبرې وکړي یا ممکن د ده دا کار کوم بل علت ولري. څه چې دی کوي د داسې معاملې سبب کېدای نه شي چې په نتیجه کې یې په افغانستان کې سوله راشي.» نوموړې رسنۍ دا هم لیکلي، محب تور لګوي چې«خلیلزاد د ولسمشر غني د حکومت د منزوي کولو او ځان، واک ته د رسولو هڅه کوي» او زیاتوي محب همداراز ویلي «د حکومت په شمول په افغانستان کې داسې تصور دی چې ښای دا خبرې (د قطر) د دې لپاره دي چې یو موقت حکومت جوړ کړي او بیا به یې دی (خلیلزاد) وایسرای شي»

د ښاغلي محب د نوموړو څرګندونو وراخوا او د افغان دولت د اندیښنې سربېره، طالبانو سره په دوحه کې د خلیلزاد د پټو خبرو اترو په اړه، ټول افغانان په اتفاق او یوه خوله اندیښنه لري!

بېځایه نه ده چې د امریکا په استازیتوب د خلیلزاد او طالبانو ترمنځ خبرو ته افغانان یوخوا د بسوګۍ واده وایي(یانې چې دا واده نه ترسره کیږي) خو بلخوا دا اندیښنه هم پرځای ده، کېدای شي د واده پرځای افغانان پر یوه بل لوی ناورین واوړي!

افغان دولت او افغانان د داسې ناورین نښې نښانې هم ویني!

خلیلزاد وايي قطر کې طالبانو سره، په څلورو موضوعګانو خبرې کوي. افغانستان څخه د امریکايي پوځیانو ایستل، طالبانو لخوا دا ژمنه چې پرامریکا به برید نه کوي، اوربند او بین الافغاني خبرې اترې.

خلیلزاد دا هم وایي، چې په لومړیو دوه مسلو توافق شوی او یوازې پر پریکړې لاسلیک پاتې دی، په داسې حال کې چې په دوه نورو یانې اوربند او په بین الافغاني مسلو به وروسته خبرې کیږي.

د افغانانو له لوري اندیښنه دا ده، کله چې د افغان دولت او طالبانو ترمنځ د سولې خبرې چې بین الافغاني خبرې يي بولي ونه شي، نو اوربند شونی نه دی او کله چې خبرې اترې او اوربند دواړه نه وي؛ بیا جګړه ده، طالبان دي او تروریزم!

دلته یوه ټوکه رایاده شوه:

یو ملا خپل شاګرد ته د تیمم کولو عملي درس ورکاوه. ملا چې کله د تیمم لپاره پر دوه پښو کیناست او دواړه لاسونه يي خاورو ته یووړل، تیز(باد) ترې لاړ. ملا ځان ناګاره ونیو، تیمم ته يي ادامه ورکړه او کله چې له تیمم څخه خلاص شو، له شاګرده يي پوښتنه وکړه چې د تیمم طریقه دې سمه زده کړه؟ شاګرد وویل هو بیخي پرې پوه شوم، خو په یوه څه پوه نه شوم او هغه دا چې لومړی خاوره لمس کړم او بیا تیز واچوم او که نه، لومړی تیز واچوم او بیا وروسته خاوره لمس کړم! له فیسبوک څخه

اصولآ لومړی باید خبرې اترې او اوربند د مخه وشي او وروسته د هغو پر بنسټ او پایله کې امریکايي پوځیان له هېواده ووځي او یوازې طالبان نه، بلکې په هغه دولت کې چې طالبان هم پکې مدغم وي، د امریکا په ګډون ټولو هېوادو او په تېره بیا ګاونډیو ته ډاډ ورکړل شي چې له افغان هېواده به هیچا ته ګواښ متوجه نه وي، لکه نن چې افغان دولت، داسې ډاډ ټولو هېوادو ته په ډاګه اعلان کړی.

د افغانستان ستونزه یوازې د خلیلزاد په پڅ  او ناڅرګند رول کې هم نه ده، بلکې ستونزه د افغانستان د جګړې او سولې په اړه د امریکا په ناسمه تګلار او د سیمې لپاره د امریکا په اوږدمهاله او پټو پلانونو کې نغښتې ده.

ایا نړۍ ته لومړی درجه پاکستان چې د ترهګرو بېلا بېلې ډلې روزي او نړۍ ته يي صادروي، ګواښ او تهدید دی، که برعکس د پاکستان تولید، طالبان!

نړۍ په یوه خوله د تروریزم مرکز پاکستان بولي، امریکا هم کله ناکله چې فشار پرې راشي وايي چې پاکستان ترهګر پالي. د القاعده مشر بن لادن هم اسلام اباد ته نږدې په ایبټ اباد کې پیدا او په اصطلاح ووژل شو، ملا منصور هم پاکستان کې په درن الوتکو بمبار او لمنځه یووړل شو. په تېره اونۍ کې د جیش محمد د ډلې په ګډون، پاکستان کې په ۷۰ نورو تروریسټي ډلو عمران خان اعتراف وکړ، د طالبانو مشران چې قطر کې امریکایانو سره په اصطلاح د سولې خبرې مخته وړي، په الوتکو کې له پاکستانه قطر ته ځي راځي، خو امریکا په خپله خاوره د ګواښ او برید تمه او ډار د تروریزم د مرکزــ پاکستان څخه نه لري، برعکس د پاکستان د یو چړي او غلام ــ طالب سره د تړون مسوده تیاروي چې ښای بله اوونۍ يي په قطر کې لاسلیک هم کړي!

د افغانستان په دننه هم، یا د بهرنیو چارو د پخواني وزیر جان کیري، یا په کابل کې د خپلو سفیرانو او یا د خلیلزاد په لاس، په تېرو ۱۸ کلونو کې امریکا د یوه پیاوړي مرکزي حکومت ماڼۍ جوړېدو او درېدو ته پرېنښوده!

د جان کیري په لاس حکومت په دوه برخو ویشل، چې افغان حکومت ونه شي کولای افغانانو ته وړ خدمات وړاندي کړي، د جګړې په میدان کې غوڅ بري تر لاسه کړي، سوله او امنیت چې د افغانانو لومړۍ غوښتنه ده تامین کړي او په نړیوال سنګر د ښه او وړ نوم څښتن شي.

یوازې تېره اوونۍ، کله چې مرکزي حکومت غوښتل، په مزار کې د امنیتي چارو یوعادي قومندان تبدیل کړي او محلي جنګسالار عطا نور چې د داسې تبدیلۍ مخه يي نېوله، په خپل ځای کینوي، کابل کې د امریکا سفیر جان بس خوله پرانیسته چې د امریکا وسلې څوک په هېواد کې د امنیت لپاره نه شي کارولی او حکومت ته يي لارښوونه دیکته کړه چې د خبرو اترو له لارې ستونزه حل کړي. کله چې مرکزي حکومت د واک بېلا بېلو ټاپوګانو ته چې د هر ډول فساد زیرمې ګڼل کیږي، ګوتې نه شي وروړلای، له دې څخه افغانان د امریکا په وړاندې کومه انتبا اخلي!

په قطر کې د تړلو دروازو تر شا خبرې چې ویل کیږي، هلته له افغان دولت پرته، امریکایانو سره د قطر او پاکستان چارواکو هم حضور درلود او په دې اړه د ناټو غړو هېوادو هم شکایت وکړ، چې امریکا نه یوازې افغان دولت بلکې خپل نور ملګرې هم له دې خبرو ګوښه کړي، په کومه مانا تعبیرېدای شي؟

که په تېرو ۱۸ کلونو کې چې خورا اوږد مهال دی، یوخوا په هېواد دننه د مرکزي حکومت د پیاوړتیا په مخنیوي او د واک د ټاپوګاونو په ساتلو کې د امریکا د چلند شالید وشاربو او بلخوا د طالبانو او د هغوي د اصلي ساتونکي او روزنکي پاکستان په اړه د امریکا دوه مخیز دریځ وڅېړو، په اسانه مالومیږي چې امریکا کې د ځوان افغان ښاغلي حمدالله محب څرګندونې، ریښتینې دي او د افغانانو د څلویښت کلونو رنځونو ترجماني کوي.

د امریکا په خبرو او عمل کې لوی تضاد ښکاري، خدای مه کړه چې د طالبانو په نوم افغانستان بیا پاکستان ته ورحواله کړي.

افغانانو ویښ او بیدار اوسۍ، یوازې خپلمنځي یووالي مو له ټولو ښکاره او پټو توطیو ژغورلی شي!

د ۲۰۱۹ کال د مارچ ۱۸ مه

سرلوڅ مرادزی

ایا عطانور د یوه قومندان د ګمارنې او سلب حقوقي واک لري؟

کله چې عطا محمد نور د بلخ ولایت له مقام څخه ګوښه شو، اوس په حکومت کې نوموړی کوم حقوقي شخصیت نه ګڼل کیږي. همدارنګه که څوک د ولایت په مقام یا بل مقام کې دنده هم ولري؛ د حکومتي چارواکو بدلون رابدلون خپل پروسیجر لري او داسې مقام چا ته حقوقي واک نه ورکوي چې د چارواکو په ګمارنه او سلب کې دې د تنظیمي، سمتي او یا بلې خپلوۍ پر بنسټ لاس ووهي او واک دې ولري!

ګمان نه کیږي چې عطانور دې له داسې پروسیجره بې خبره وي، اوس پوښتنه دا ده چې نوموړی ولې د ځینو کسانو په ادلون بدلون سره چې حکومت کې قانوني چلند دی، په تېره بیا بلخ ولایت کې غبرګون ښۍ؟ ایا عطانور بلخ ولایت د افغانستان خاوره نه بولي او په خپل اند، ځان د د ې ټوټي ابدي واکمن بولي؟ ایا کوم بل هېواد ورته د مزارشریف د «وایسرای» دنده سپارلي؟

عطا نور ولي د مرکزي حکومت د پیاوړتیا او د قانون د پلیتوب په وړاندې، د دولت او نظام د نورو مخالفینو څخه مخکې، دریږي؟

ایا بلخ کې په داسې لاسوهنې سره، عطا یوازې خپلې تنظیمي او سیاسي ګټې په پام کې لري، که تر داسې ګټو خبره پورته ده؟

او په ټوله کې د بلخ په اړه عطانورڅه پلانونه په پام کې لري؟

څه مهال وړاندې د جرمني شپېګل مجلې د عطانور د ځینو پلانونو څخه پرده پورته کړې وه، هلته لولو«مجله شپیگل آلمان به اسنادی دست یافته است که نشان می دهد عطا محمد نور والی پیشین بلخ به‎خاطر دست داشتن در قاچاق مواد مخدر مورد پیگرد ناتو قرار دارد.این نشریه آلمانی گزارش داده است که ناتو از سال 2010 به بعد عملکردهای آقای نور را تحت نظارت دارد و در مورد دست داشتن او در قاچاق مواد مخدر اسناد و شواهد کافی جمع آوری نموده است. شپیگل فاش نموده است که نام عطا محمد نور در لیست قاچاقبران مواد مخدر ناتو، در جایگاه 1722 قرار دارد. نظر به گزارش این نشریه‎ آلمانی، عطا محمد نور تاکنون میلیونها دالر را از طریق قاچاق مواد مخدر در افغانستان به دست آورده است. منبع می افزاید، والی پیشین بلخ، علاوه بر سوء استفاده از مقام رسمی دولتی در قاچاق مواد مخدر، به قتل رقیبان سیاسی خود نیز متهم شناخته شده است.»

د حیرتانو بندر ګمرکي عواید او په بلخ کې د بیزنس نورې لارې چارې چې اسلامي جمعیت اوعطانور ته د پیسو پخه زیرمه جوړوي، حقیقت کې د مرکزي حکومت په وړاندې د عطانور د اختلاف اصلي لامل شمېرل کیږي. عطانور چې اوس په را روانو ټاکنو کې ډېرو پيسو ته اړتیا لري، نه غواړي بلخ کې هغه کسان له دندو ګوښه شي چې د دغو پيسو په ورکړه کې عطانور او اسلامي جمعیت ته ژمن دي.

بلخوا جرمني شپېګل مجله د عطانور د پلانونو بل اړخ هم راپه ګوته کوي او لیکي چې عطانور بلخ  کې د خپلو سیاسي سیالانو په لمنځه وړلو هم صرفه نه کوي. د ۱۳۹۶ کال د زمري میاشت کې عطا نور د بلخ د ولایتي شوراغړی اصف مومند د بلخ له هوايي میدان څخه ونیو او بیا يی خپل کور ته د جزا لپاره یووړ، امریکا غږ په دې اړه لیکي« محمد آصف مهمند، عضو شورای ولایتی بلخ ادعا می کند که طارق نور، پسر عطا محمد نور، والی بلخ، نصف گوش او رابا دندان گزیده و بُریده است.

آقای مهمند در یک مصاحبۀ اختصاصی با تلویزیون آشنا صدای امریکا همچنین ادعا کرد که سکرتر والی بلخ با تفنگچه بر فرق او کوبید و او را مجروح ساخت.

در این مصاحبه آقای مهمند که علایم ضربه خوردگی در چشم چپ اش دیده می شد، و سرش نیز با بنداژ سفید بسته بود، به گوش چپ اش اشاره کرد که نشانۀ دندان گزیدگی به صورت واضح در آن دیده می شد.»

احمد ضیا مسعود د اسلامي جمعیت مرستیال د مشرانو جرګې د لومړي مرستیال محمدعالم ایزدیار د زوی سالم ایزدیار د وژنې د لومړي تلین په مراسمو کې ویلي ول« دا اوس چې په شمال کې زیاتره ډلې جګړه کوي، په جمعیت پورې تړلې دي. هغه ډلې چې په فاریاب یا جوزجان کې جګړه کوي یا په جمعیت او یا هم په جنبش پورې تړلي دي، BBC»

په همدې تړاو امریکا غږ سره، ضیا مسعود دا هم زیاته کړې وه« تنها طالبان عامل بر هم زدن امنیت و ثبات در افغانستان نبوده، بلکه به گفتۀ وی، بیشتر گروه های مسلح مخالف دولت در فاریاب و جوزجان، اعضای وابسته به حزب جمعیت اسلامی یا جنبش اسلامی اند»

په ټوله کې اسلامي جمعیت او عطا محمد نور، بلخ د کابل او مرکزي حکومت په وړاندې د یوې خوږې ګوتې او ضربې پتوګه کاروي. دا ډله مزارشریف ښار ته  په خپل اند، د راتلونکي خراسان د پلازمېنې په سترګه ګوري. خوشې نه ده چې د افغان تذکرو د ویش په مخنیوي کې غږ له مزاره پورته کیږي. د افغان هویت، تاریخ او نورو ملي ارزښتونو سره مخالفت ته لومړی په مزار کې لمن وهل کیږي.

هغه کسان چې فکر کوي، د یوه چارواکي بدلون د کابل او مزار تر منځ په دومره کړکېچ نه ارزي، حقیقت کې د مرکزي حکومت په وړاندې د توطيې له ریښې نه دي خبر!

عطا نور د امنيې د یوه عادي قومندان بدلون د حکومت توطیه بولي، خو نوموړی په دې خبرو سره هغه لویه توطیه پټوي چې اسلامي جمعیت يي د مزار شریف څخه د کابل او ټول افغانستان په وړاندې په پام کې لري.

په ۱۹۹۲ کال هم په افغانستان کې د تنظیمي او کورنیو جګړو توطیه لومړی له مزاره پیل شوه او وروسته کابل او ټول افغانستان ته خپره شوه.

نن هم بیخي ورته سیناریو په پام کې ده، هڅه دا کیږي چې مزارشریف دې یو ځل بیا د مرکزي حکومت په وړاندې د بغاوت او اړودوړ په مرکز بدل شي.

خو د عطانور په وړاندې امرالله صالح بیا وايی«د بلخ امنیې قومندان ګوښه کېدل هیڅ ډول توطیه نه ده، بلکې ولسمشر دغه کار د امنیتي وضعیت د ښه کېدو په پار کړی دی»

په دې منځ کې یوه بله خبره چې بیخي خواشینوونکې او د حیرانتیا وړ ده، هغه د مزار د یوه قومندان د بدلون په اړه، کابل کې د امریکا د سفیر ښاغلي جان بس څرګندونې دي!

نوموړي په چهارشنبه د مارچ په ۱۳ مه، په ټوټير لیکلي چې د شخصې ګټو لپاره د هغه پيسو، تجهیزاتو او نورو مرستو چې د امریکا خلکو افغانستان ته ورکړې، لګول او کارول «زموږ د وژل شویو اتلانو»سپکاوی دی.

لومړی خو د امریکا سفیر د افغانستان په کورنیو چارو کې د لاسوهنې هیڅ حق نه لري، ځکه نوموړی یوازې د امریکا سفیر دی، نه د افغانستان«وایسرای»!

بله دا، دغه وسایل چې افغان حکومت يي د امریکا په ګډون له بل هېواده رانیسي، هغه د افغانستان ملکیت دی او افغان دولت يي د خپلو ملي ګټو په پار چې څنګه وغواړي، لګولي او کارولی شي.

دغه وسایل یو هېواد هم افغانستان ته وړیا او خدای په جات نه ورکوي، بلکې د هغو تر شا د هېوادو ګټې پرتې دي او په دې لامل وړیا نه ګڼل کیږي.

د امریکا د سفیر دا ډول څرګندونې، په ښکاره د افغان مرکزي حکومت پرځای، د یوه جنګسالار او ټاکلي تنظیمې ډلې څخه چې په کور دننه، ټولو ګډوډیو او توطیو کې لاس لري، ننګه او ملاتړ دی چې په هیڅ توګه افغانو ته د منلو وړ نه دي او هغه غندي!

بلخوا که د امریکا سفیر د خپلو نااهله څرګندونو په اړه، له افغان دولت او افغانانو بخښنه ونه غواړي، پر افغان دولت غږ کوو چې نوموړی سفیر دې په ۴۸ ساعتونو کې له افغانستان وشړي!

افغانستان د امریکا په ګډون ډېرو هېوادو سره دوستانه اړیکې او متقابلې ګټې لري او هغه پالي، خو دا په دې مانا نه ده چې د یوه سفیر او یا بل چارواکې بې سره بوله څرګندونو ته دې چوپ او بې غبرګونه پاتې شي!

د ۲۰۱۹ کال د مارچ ۱۵ مه

سرلوڅ مرادزی

د مارچ اتمه د ښځونړېواله ورځ ۱۳۹۷ل کال

 

دا ورځ په ټوله نړې کې دلمانځغوندو،خوښيو اود وی د کارنامو يادونه اومخکښوښځوته د جايزو په ور کولو سره لمانځل کيږي. ټول بشريت ته دا پېغام ورکول کيږي چی په ټولنه کې ښځه او نر برابر حقونه لري د کورنۍ څخه نيولی د ټولنۍد پرمختگ او ښېرازی پوری ښځې د نارينوو سره اوږه په اوږه کار کوي،ښځه داولاد په سالمه روزنه کې دنارينوو په پرتله زيات رول لري زيار گالي او ټولنی ته وړاندی کوي ،

زمو ږ هېواد افغانستان که څه هم د تير په پرتله لږ پرمختگ کړی په يوشمېر ولسواليو او زياتو الويو ښارونو کې افغان ښځو سره توپيري چلند کم شوی د کار، زده کړو د خپل را تلونکي سرنويشت له پاره د قانون په چوکاټ کې اجازت لري مدني فعاليتونه، سياسي مبارزه او نورو برخو کې پوره لاسوندونه لري ،  خو لا هم د تيرو ۴۰ کلنو جگړو د افغان ميرمنو زياتره قانوني حقونه پايمال کړي ددوی اولادونه دزده کړو محرو شوي دوی ته هيڅ ډول درناوی نه کيږي ددوی روا منل شوي حقونه د نارينوو له خوا د تاوتريخوالي تر سرحده وهل، ډبول، د غوږ يا پزی پرېکول، په بدو کې ورکول، پلورل او پيردل په صحرايي محکمو کې سنگساريدل زور زياتی او نور سره لاس گريوان دي.بېلگې خورا زياتي دي زه د تيرو ۴ کلنو نمونو بېلگه وړاندی کوم.۷۲۶۶ قضی د څو گتو په شمار ولايتو څخه څېړل شوي چی په دی کې ۳۸ سلنه له واده مخکې د تاوتريخوالي سره مخ شوي،۷۵ سلنه د ميړو لخوا ۶۶ سلنه د مېړه د کورنيو له خوا د تاوتريخوالي سره مخ شوي هغه خويندې ميندی  چی دولتي واکمني  مخالفينو تر قسمي واکمنې لاندی ژوند کوي او محکمۍ ته لاس رسی نه لري د هغوی دی الله مل شي خو کاملا دا ډول ښځی د تاوتريخوالي سره ژوند ته دوام ور کوي هلته نه مدني فعاليت شته نه ميډيا نه د بشر دخونديتوب اداره او نه دولتي واکمني  د ملگرو ملتونو راپور ښېې چی په افغانستان کې ۱۴ ميلونه خلک  خوراک نه لري ، بی وزلي، نالوستيتوب، بيکاري ، جنگ جگړی د۵ ميلونو په شمير کې کمکي مشومان د زده کړو محروم کړي .تر دری ميلنو زيات د مخدره موادو پر استعمال اخته شوي په پای کې بايد وويل شي چی دافغان ښځو ژوند دانديښنی وړ وو او دی داستونزه بايد دقانون په چوکاټ کې حل شي. چارواکي، مدني ټولنی اود بشر د خونديتوب اداره بايد په جدي توگه دا ستونزه هواره کړي .

ژوندی سرلوړې دي وي افغان ميرمنۍ

د ښځو نړېواله ورځ دی ټولو ميرمنو ته مبارک وي

محمد اقا شيرزاد مالمو سويډن

ګلبدین او پاکستان!

 

کله چې څوک هېواد کې د پاکستان تېرو ویجاړیو او تباهیو ته ګوري، سملاسي يي ګلبدین سترګو ته دریږي او بیا کله چې څوک د ګلبدین د بیان ژبې، څرګندونو او اعمالو ته ځیر شي، سم صفا په افغانستان کې د پنجاب د شوونیستي او ملیتاریستي ګټو ویاند او ساتندوی ښکاري!.

ګلبدین او پاکستان سره دوه نه جلاکېدونکي نومونه او د یوې سکې دوه مخونه دي. ګلبدین هغه هینداره ده چې پاکستان پکې د خپلو ټولو چټلیو سره په بشپړه توګه ځلیږي او پاکستان هغه ځای دی چې د ګلبدین پشان مجاهدینو، طالبانو، القاعده او داعشیانو د روزنې، پالنې او صدور ټاټوبی او ام البلاد دی!

پاکستان په ګلبدین او ګلبدینیانو ښه ښکاري او ګلبدین په اسلام اباد او پنجاب کې په اوسېدو ښه ښکاري، نه په کابل او افغانستان کې!

د هند او پاکستان د وروستۍ جګړې په اړه چې د کشمیر پر سر د دوه هېوادو خپلمنځي تاریخي شخړه ده، ګلبدین د پنجاب د ګټو د ویاند پتوګه چې نورو ته د بې پریتوب توصیه هم کوی، خو خپله نه یوازې د هند په وړاندې ښکاره دریږي، بلکې د دې پېښې او په عام ډول د پاکستان مخالف افغانان ټول بې شعوره ګڼي!

د ګلبدین په بیان شعوری او پوه افغانان، هغه کسان دی لکه ګلبدینیان چې د پنجاب ګټو ته ژمن وي. ګلبدین چې اوسیږي کابل کې خو اروا او اندیښنه يي ټوله د پنجاب ګټو سره ده، هېروي چې د همدې شخړې په پلمه، پاکستان پر افغانستان هوايي لار بنده کړه او افغان سوداګر اړ شول چې په ایران د اوږدې هوايي لارې او په زیات لګښت خپل مالونه هند ته ورسوۍ. دا چې پاکستان د سوداګرۍ د نړیوالو قوانینو په خلاف پر افغانستان د کراچۍ او واګې بندرونه تړلي او په خپله خاوره، افغان سوداګرو ته لار نه ورکوي، کله هم ګلبدین بیان ورکړ؟

دا چې د ګلبدین اعلامیه وايی، پاکستان په کشمیر کې د ازادي غوښتونکو خلکو ملاتړ کوی او اشغال شوی، کله هم ګلبدین د کوزو پښتنو په ملاتړ چې پنجاب اشغال کړی، ورته اعلامیه خپره کړه؟ همدا اوس پنجاب پر ډیورنډ تپلې کرښه ۱۶۰ زره پوځ اچولې، پر کرښه يی اغزن سیم لګولی او ځای ځای يی د کنترول دروازې لګولې، ګلبدینیانو کله کوم غبرګون وښود؟

همدا نن چې د کوزې پښتونخوا په زرګونو پښتانه د پنجابي پوځ په مټ لادرک او یا په زندانونو کې اچول شوي او پښتنې بي بیانې د پنجابي وحشي پوځ د جنسي هیلو لپاره له کورو تښتول کیږي، ایا ګلبدین بې خبره دی؟

تر ټولو بده دا، د پښتنو د ژغورنې غورځنګ« PTM » چې د پنجابي وحشي پوځ په وړاندې يي د کوزو پښتنو د همداسې غوښتنو په پار سر راپوته کړی، د ګلبدین اعلامیه يي د هند تحریک بولي!

ګلبدین په بلوڅو وروڼو هم چې د خپلو روا ملي حقوقو لپاره د پنجابي بربریت په وړاندې مبارزه کوي، د هند د ملاتړ تور لګوي. ګلبدین یوازې د پنجاب د خوښۍ لپاره د کشمیر ترهګر، ازادي غوښتونکی غورځنګ بولي، خو د پنجاب په وړاندې د پښتنو او بلوڅو غورځنګونه بیا د هند توطیه بولي!

هند په افغانستان کې د دوه میلیاردو ډالرو په ارزښت بنسټیزې پروژې په پښو درولې، ګلبدین دې یوه کوچنۍ پروژه چې په تېرو ۱۸ کلونو کې پاکستان په افغانستان کې جوړه کړې وی، د بېلګې پتوګه افغانانو ته په ګوته کړي؟

پاکستان بیا د هند په مټ همدغه جوړې شوې پروژې په بمونو الوځولې، انجیران او مسلکي پرسونل يي وژلی او له بده مرغه دا لړي تر ننه ادامه لري!

د افغان ملي پوځ هغه وسلې چې په ۱۹۹۲ کال، ګلبدینیانو او نورو مجاهدینو پاکستان ته وچلولې او د عادي اوسپنې په بیه يي په پنجابي اردو خرڅې او یا وړیا ورکړي، ګلبدین څه ځواب وايي؟ د ملت خزانه او ملي شتمنۍ څه ته وايی؟ ګلبدین ولې په دې اړه په یوه اعلامیه کې افغانانو ته وضاحت نه ورکوي؟

څونه چې پر پاکستان نړیوال فشار زیاتیږی، څونه چې د ترهګرو په ملاتړ پراسلام اباد کړۍ تنګیږي او څونه چې په سیمه یزه او نړیواله کچه پنجاب افشا او رسواکیږي، پنجابي ګوډاګیان په همغه اندازه په سپینسترګۍ او بېشرمۍ د خپل غلام بادار په چوپړ کې نڅیږي!

د اسلام اباد د ګټو په ملاتړ کې د ګلبدین وروستۍ اعلامیه د افغان د ملي ګټو او د افغان دولت د رسمي سیاست سره په ښکاره ټکر او ضدیت کې ده. ګلبدین او ګوند يي په دې اعلامیه کې د افغانستان پر لوړو ګټو کلک ګوزار کړی، ځکه ګلبدین باید لومړی د افغان ملت څخه بځښنه وغواړي او که دا نه کوي او په لجالت بیا هم تر خپلې پنجابي اعلاميي ملاتړ کوي، ګوند يي باید منحل او خپله د لاڅېړنو لپاره څارنوالۍ ته ورښکل شي.

د ۲۰۱۹ کال د مارچ ۳ مه

سرلوڅ مردازی

ایدئولوژی

 

 

نور محمد غفوری

بعضی از دوستان و علاقمندان سیاست از طریق مسنجر پرسشهای را در مورد ایدئولوژی سیاسی حزب آیندۀ خلق افغانستان (حزبیکه در راه احقاق حقوق و حفاظت منافع طبقات مؤلد، کارگران، زحمتکشان و تهیدستان کشور مبارزه می نماید) در شرایط بعد از فروپاشی سیستم سوسیالیسم عینی مطرح نموده اند. در این مقاله سعی به عمل می آید تا با در نظر داشت سوالات مطروحه، نخست در مورد ایدیولوژی روشنی انداخته شود. در مقالات بعدی در بارۀ انواع و نمونه های عمدۀ ایدئولوژیها در جهان معلومات هدفمند ارائه خواهد گردید.

در مورد ایدئولوژی و انواع آن دانشمندان علوم اجتماعی نظریه پردازی های زیاد نموده و کتابهای کثیری را به رشتۀ تحریر در آورده اند که همه معلوماتها در اینجا نمی گنجد. هدف اساسی این نبشته توضیح مفصل اصطلاح ایدئولوژی و تکامل تاریخی آن نبوده، بلکه دریافت پاسخهای مؤجز در پرتو تیوری های علمی برای فعالین سیاسی کشور در صحنۀ فعالیت عملی است.

 

  1. توضیح مختصر ایدئولوژی:

لغت ایدئولوژی (Ideology ) منشأ یونانی دارد که از ایدیا (Idea) به مفهوم (فکر و اندیشه) و  لوگوس (lógos) به معنای (علم، تدریس و تعلیم) ترکیب گردیده است که میتوان آنرا علم تفکر و اندیشه نامید. به صورت کل ایدئولوژی و بطور اخص ایدئولوژی سیاسی (Political ideology) یکی از مباحث مُهم و پیچیده در علوم اجتماعی میباشد. تا اکنون هیچ دانشمندی موفق به چنان تعریفِی از ایدئولوژی نه شده است که مورد اتفاق نظر همه قرار گیرد. در نخستین زمانیکه واژه ایدئولوژی وارد ادبیات و علوم گردید، بمثابه علم اندیشه مفهوم مطالعۀ مدون پدیده ها را با خود حمل می کرد. به تدریج «اين مفهوم انديشه اي اما به شدت سياسي شده در نزد مردم و افكار عمومي تا به كنون همواره در معرض كج انديشي و سلايق سياسي تعريف شده است. از اين رو معنا و مفهوم آن همواره با بيدقتي و گونۀ از سياست زدگي تعريف و مورد تعامل قرار گرفته است» (اقتباس از سميه رحيمي، بازخواني ايدئولوژي و نقش آن در عمل سياسي)در ابتدای قرن نوزدهم، انتان لوئیس کلود د تریسی Antoine Louis Claude Destutt de Tracy  دانشمند فرانسوی اصطلاح ایدئولوژی را به عنوان علم واحد ایده ها و ادراکات بنا نهاد. ایدئولوژیستها برای جلوگیری از ترور حکومت برنامۀ آموزشی روشنگری را به کار انداخت که از طرف ناپلئون بناپارت (Napoleon Bonaparte) به عنوان یک ساختارِ تخیُل پرستانه، دور از واقعیت زندگی و تحریف کنندۀ سیستماتیک جهانِ واقعی مورد حمله قرار گرفت. پس از آن ایدئولوژی به حیث تصور ناقص، واهی و وارونه از جهان برداشت می شد که مردم را به عوض جهان واقعی با تخیلات و نظریات اوتوپیک و خیالی تعلیم می داد. اگر چه قبل از کارل مارکس دانشمندان در مورد ایدئولوژی نظریات گوناکون داده اند، اما با ورود نظریات مارکسیستی تحرُک و تکانۀ جدید را کمایی کرد. مارکس و انگلس واژۀ ایدئولوژی را در مقابل حاکمان نقادانه بکار برد و آنرا شعور غلط و آگاهی اشتباه آمیز اجتماعی تعریف کردند که از طرف طبقات حاکمه به مردم داده می شود، تا آنها را مطیع و با خرافات و تخیلات غیر واقعی و بی اساس مصروف نگهدارند. از دید این دانشمندان ایدئولوژی عبارت از آن ایده ها و دیدگاه های جهانی است که مبتنی بر شواهد، مدارک و استدلالات خوب و منطقی نیستند، اما هدف آن ایجاد ثبات و یا تغییر روابط قدرت سیاسی است.

مارکس به این نظر است که شعور و تفکر اجتماعی را شرایط  و منافع مادی تعیین می کند، ایدئولوژی تحت تأثیر منافع گروه ها و طبقات اجتماعی قرار می گیرد و ایدئولوژی طبقات حاکمه، ایدئولوژی غالب در جامعه می باشد. به نظر وی برای مغلوبیت طبقات حاکم باید ایدئولوژی آنها نیز مغلوب گردد. نقد ایدئولوژی طبقات حاکم (بورژوازی) با توجه به منافع عامۀ خلق که یک تصویر صحیح و جامع از جامعه را مطابق به خواسته ها و منافع طبقات محکوم به بار آورد، برای مبارزۀ پیشرفت اجتماعی ضروری پنداشته می شود. طبقات و گروه های اجتماعی هر یک مُدل های دلخواه انکشاف جامعه، اعمال، اهداف، ایده ها، بینش ها، مقوله ها و ارزش هایشان را توسط ایدئولوژی توجیه می نمایند و همین است که احساس مشترک و وحدت درونی برای شان ببار می آورد.

انتونیو گرامشی Antonio Gramsci ایدئولوژی را ”عمل زندگی اجتماعی” می داند و به گفته لوئیس آلتوسرLouis Althusser، ایدئولوژی آگاهی را به فرد منتقل می کند و قدرت را بالای فرد می گذارد. علاوه بر این ایدئولوژی به افراد اجازه می دهد، تا خود را به عنوان افراد در جامعه تشخیص داده و آزاد احساس کند.

برای مبارزین عدالت طلب ضرور است تا در ساحات ایدئولوژیک با استثمارگران مبارزه نماید و ادعای آنها را مبنی بر حقیقت مطلق و دایمی نظریات شان رد نماید. سیستم فکری آنها نباید از نقد در امان باشد، بطلان آیدیال های اوتوپی و خرافی آنها بائیست با عقلانیت و منطق به اثبات رسد و قضاوت آنها در مورد پدیده ها و پروسه های اجتماعی نباید به حیث حقایق بلا منازعه پذیرفته شود.

عدۀ از دانشمندان مانند فرانسیس بکان Francis Bacon بر این نظر اند که ایدئولوژی برای افراد پیش فرض های را در مورد قضاوت بر جامعه و جهان در چوکات محدود ایدئولوژیک مطرح می نماید و توهمات و بت های (Idol ) خیالی و غیر واقعی را در تفکر شان خلق می کند. اکثراً تشخیصها در چوکات تنگ ایدئولوژیک، افراد را به راه غلط، غیر واقعی، غیر مفید، موهوم و مجعول می برند. پاکسازی تفکر از (بت Idol) پیش فرض روش علمی است. این بت های مقدس می توانند افراد، زبان، سنت ها، منشأ اجتماعی و غیره باشد. برای تحلیل علمی، عمل ریالستیک و سیاست عملی شکستاندن بت ها و رها کردن خویشتن از قید آنها ضروری پنداشته می شود.

نقد ایدئولوژی در روشنگری نقش ویژه ای ایفا کرد. هدف اصلی روشنگری آزادی آگاهی مردم از خرافات، خطاها و تعصباتی بود که در خدمت قوماندانان و حاکمان قرون وسطایی قرار گرفته و به حاکمیت شان مشروعیت می بخشید. ماتریالیست های فرانسوی، منجمله پاول هنریش دیتریخ فان هولباخ  Paul Heinrich Dietrich von Holbach و کلود آدریان هلویتئوس (Claude Adrien Helvétius) به طور خاص، از کلیسای کاتولیک انتقاد کردند و ادعاها و استدلالات شان را که برای حفظ قدرت ارائه می نمودند، به عنوان فریب کشیشان توصیف نمودند. هدف و میلان روشنگری تحلیل های بدون تعصب و علمی و تأمین دموکراسی و حقوق بشر از جانب سیاسیون بود.

به نظر کارل منهایم (Karl Mannheim  )  ایدئولوژی سطح آموزش معنوی Noologie را فعال و قابلیت شناسایی افراد را در خدمت طبقات معین ابزاری می سازد. ایدئولوژی (ارتجاعی) تلاش می ورزد که پدیده ها و پروسه های اجتماعی- تاریخی را به حیث خلقت های ماورای طبیعی و روند های نورمال طبیعت به خورد مردم بدهد. (مثال: نظر ارستو در بارۀ غلامان که از خلقت غلام خلق شده و یا زنان که طبیعتا عقل کمتر از مردان دارند) به نظر کارل منهایم ایدئولوژی برای نظام موجود و مسلط تضمین مشروعیت آنی و بلامعارضه میدهد که با آن نیازهای مردم را نسبت به امنیت و آرامش معنوی ارضا می نماید که دیگر دین عیسوی از عرضه و ارائۀ آن عاجز  مانده است. ایدئولوژی به راحتی می تواند که اشکال تصافی پدیده های موجود و روزمره را محتوای رومانتیک و عاشقانه بدهد و یا آن را به نوع ثابت، مطلق و دایما ماندگار نمایش داده و در اذهان مردم محکم نماید.

از جانب دیگر خطر ایدئولوژی در این است که به حیث سیستم بستۀ تفکر به پاسخگویی واقعیت های مجموعی و کمپلکس قادر نمی باشد و در تفسیر عقلی و منطقی اشیأ و مجموع کائنات عاجز می ماند. ایدئولوژی برای توضیح مسایل، همیشه خود را ریفرنس میدهد و به خود مراجعه می نماید؛ از تعاریف سایرین و توضیحات علمی و منطقی فاصله می گیرد. همه نظریات و افکاریکه با اساسات ایدئولوژیکِ خودی انطباق نداشته باشد، از همان ابتدا مردود می شمارد. هر ایدئولوژی میتود دفاعی خاص از خود را بوجود می آورد و توسعه می بخشد که به مانع پشرفت علم، حکمت، قضاوت آزاد و مدرنیزاسیون جامعه مبدل می گردد.

عدۀ از دانشمندان به این نظر است که سیاست همیشه با ایدئولوژی مرتبط است؛ یک سیاست غیر ایدئولوژیک و صرفا تکنوکراتیک به واقعیت بیگانه است. ایدیولوژی را مجموعۀ ازاصول، دکترین ها، افکار، آیده ها، باورها و اندیشه های سیاسی و اجتماعی می شناسند که بر مبنای آن در مورد ساختمان آیندۀ جامعه می اندیشند و مطابق آن اهداف مرامیِ تشکُل نیروهای سیاسی را مطرح می سازند. ایدیولوژی های سیاسی تنها به توضیح جامعه نمی پردازند، بلکه برای تاثیر گذاری در تغیر آن نیز کار می کند. ایدیولوژی های سیاسی را در سیاست عملی، «جریانات سیاسی»  و یا «جهان بینی سیاسی» نیز نامیده اند.

نظر چنینی هم وجود دارد که چون ایدئولوژی در طول قرون در محتوی خویش در پهلوی عناصر مثبت، اجزای منفی زیادی را نیز دارا است، بناءً نظر به داشتن بار منفی محتوی ایدئولوژی بهتر است که در وضعیت کنونی به عوض آن اصطلاح جهان بینی (World-View و یا Weltanschauung به زبان آلمانی)  به کار برده شود که عبارت از «مجموعۀ عقاید، باورها، و تصورات یک مکتب دینی، فلسفی، یا سیاسی که دربارۀ پدیده‌ها، جهان، انسان و جایگاه او در جهان هستی و یا در جامعه ارائه می‌ دهد[i]» می باشد. (اقتباس از  http://www.afghan-dic.com)

بعضی از دانشمندان عصرِ کنونی را بنام عصر پسا ایدئولوژی می نامند، زیرا که موضوعات اجتماعی عمدتا بطور واقعبینانه و عملی (پرکتیکی)، بدون قیودات ایدیولوژیک تحلیل و تطبیق می گردد. علم امروزی، تنوع نیروهای اجتماعی، پلورالیسم مدرن سیاسی، موجودیت جوامع باز، آزاد و دموکراتیک که افراد و گروه های اجتماعی بطور مسلسل متقابلا همدیگر را کنترول می نمایند، تدوین و تطبیق ایدئولوژی ها را ممانعت می کند. مدافعین این نظر مدعی اند که در کشورهای آزاد و دموکراتیک ایدیولوژی های فاشیسم، کمونیسم وقس علیهذا، دیگرنمیتواند زمینه رشد بیابد. شفافیت سیاسی- اجتماعی در کشور امکان آن را مهیا می سازد که اشتباهات از چشم مردم پنهان نماند و در اصلاح آن اقدام گردد. در سیاست بیشتر از هر زمان دیگر حقایق، صداقت، وسعت نظر و نظریات قابل تطیبق کاربرد دارد که در سیستم های ایدئولوژیک برایش جای پایی وجود نمیداشته باشد. از همینجا این نظر بوجود می آید که دیگر عصر ایدیولوژی ها گذشته است.

 

 

سیاست راهبردی ایران و پاکستان در فرایند صلح افغانستان   

 

 

رقابت های سیاسی در افغانستان دچار نوعی ناهنجاری و سیاست زدگی که خود را در نبود گفتمان سیاسی معنی می بخشد که تکیه بر قدرت نفوذ و نیروی جهادی همراه با پیشینه ی جهاد نمود و آشکار می‌شود. بازیگران و رقابت پیشگان عرصه ی سیاست نه چندان خواهان قاعده مندی رفتار و کردار خویشند و نه راغب در تعریف جغرافیای مشترک، که گاه به صورت سمبلی پذیرای گفتمان اند البته نه به رسمیت شناختن یکدیگر.

چنان عیان است که فرهنگ سیاسی آنها حامل نا هنجاری های مسألت آمیز حزبی است، امتزاج سیاست و ایدئولوژی در این مرز و بوم نوعی انسداد و عصبیت را جایگزین عقلانیت در پهنه ی کنش و واکنش های سیاسی کرده است.

فرهنگ عمومی آنان قانون گریزاستبدادگرا، فردگرا، کلام محور، قداست پرور، فصل گرا و وصل ستیز است که رونمایی عینی و عملی خود را در قالب رقابت های سیاسی جدایی خواه، قهر آمیز و فراق مسلک یافته است. در میزان بالایی سرگشتکی قواعد ناظر بر بازیهای سیاسی در نزد بازیگران جمعی سیاسی، به گم گشتگی  رفتار سیاسی دموکراتیک در جامعه دامن زده است.

آیا در کل بستر اجتماعی- سیاسی و نیز فرهنگی جامعه‌ی ما مستعد تقریر گزاره های جدی پیرامون تخریب و تکثیر سیاسی و رقابت سیاسی بوده وهست؟

به بیان دیگر آیا کردارهای تاریخی سازمان یافته ای فراسوی تشکل های گفتمانی سیاسی در جامعه ی چند دهه‌ی گذشته ی ما وجود داشته است که به گفتمان های سیاسی معنا بخشند؟

بلاخره در این شرایط گذار تاریخی چه باید کرد و چه نباید کرد؟

اما ایران و پاکستان بعد از پیمان‌ بغداد، جداگانه ادعای رهبری جهان اسلام را دارند. خط مش رهبری دینی در ایران، در جهت گیری فکری همواره عبارتهای دینی را عوض و تحریف کرده است. تعبیر روز پیروزی انقلاب در ایران به « ایام الله»؛ در حالی که قرآن ذکر ایام الله می کند-الجاثیه۱۴۱- و از قول امام جعفر ایام الله فقط سه روز است: روز قیام مهدی، یوم الکره و روز قیامت. که نکوهش شده از شبیه سازی و تحریف آن. اما رهبر انقلاب با ذکر آن؛ انقلاب را انفجار نور الهی خواند که جهان را خواهد گرفت و صدورش را جزو اهم واجبات خواند که اطاعت از آن محض اطاعت از خدا و رسولش دانست که در کل « جاء الحق» تعبیر کرد ، به عبارت دیگر انقلاب مهدی را برای خود معنا کرد، که ثمره‌ی این انقلاب بعد از ۴ دهه رواج دروغ ، نا عدالتی، اختلاس و دزدی های کلان و ‌جنگ افروزی و نابسامانی در منطقه مشهود است.

هر چند تاریخ نویسان تشیع از زمان آل بویه به بعد فرار موسی وار امام حسین را در ماه محرم ( ماه حرام از جنگ بر طبق قرآن) را به قیام تعبیر کرده‌اند که حکومت را جزو ارکان اصلی دین قرار دهند و کوشیده اند که حکومت دینی را ملزم الاجرا کنند و ودیعه ی الهی خوانند و چنان پیش رفتند که ادعا کردند هر چه دارند از محرم و صفر است. در حالی که امام حسین(ع) چون داوود نبی و حضرت موسی(ع) به دامن سرزمین جدشان ابراهیم در ماوراء النهر پناه بردند که تعبیر فرار امام حسین به قیام خود خیانت است به عهد عظیم الهی که رسالت امام حسین بار امانت او بود.

نظام اسلامی ایران در جریان جنگ ۸ ساله با عراق بارها سناریو های چون کربلای ۴ به وجود آورند که با عملیات لو داده شده بتوانند بر تعداد خانواده ی شهدا- صد هزار کشته در یک روز- بیفزایند که معتقد بودند پایه ی حکومت آنها بر خون استوار خواهد شد که ادامه ی جنگ را تکلیف الهی قرار داده بودند.

در داخل ایران هم برای تقدس خویش در مقابل دشمنان فقط به انفجار مرقد امام رضا هم بسنده نکردند و بارها متکی به فتواهایی شدند که جز در تفکر شیطانی در جای دیگر یافت نمی‌شود.

در سیاست خارجی هم پیمانی و داد و ستد با اهل کتاب ( به تعبیر قرآن) پشت کرده و با اهل کفر ( در قرآن نهی شده) همچون اتحاد جماهیر شوروی و کره ی شمالی و چین روی آوردند و در انحلال اتحاد جماهیر شوروی بجای دفاع از مسلمانان چچن، آنها را جدایی طلب خواندند و از حملات روسیه حمایت کردند. همچنین در مقابل وقایع کشتار مسلمانان میانمار و چین سکوت اختیار کردند.

طالب در اوایل زمامداریش دیپلوماتهای ایرانی را قتل و عام کرد، اما ایران اکنون بنا به مقتضیات زمان، طالب را همکاری می کند و به تهران دعوت می کند و برای دور بعدی مذاکره به روسیه هدایتشان می کند- که تریبون دیگری داشته باشند- و در جهت اثبات خلوص نیت خویش بیشتر از اعراب خلیج به طالب کمک مالی می کند و اسلحه برایشان روان می کند . این در حالی است که در طرف دیگر قضایا از هم کیشان خویش در افغانستان و دیگر افغانیان مقیم ایران بزرگ‌ ترین لشکر خارجی برای مشارکت در جنگ سوریه بنام فاطمیون می سازد و باز به این بسنده نکرده و از افغانیان پناهجو در ایران بعنوان اهرم فشار دیگری در برابر حکومت نا مستقل افغانستان استفاده می کند.

هم‌پیمانی متقابل پاکستان و عربستان

پاکستان تنها متحد غیر عرب عربستان سعودی است ، در بدو تاسیس پاکستان روابط تجاری، فرهنگی، مذهبی ، سیاسی و استراتژیک داشته‌اند. عربستان با سرمایه گذاری در پروژه‌ی سلاح های هسته‌ای پاکستان و دادن وام های بلاعوض و کمک‌های مالی تحت پوشش اعانه‌های نمادین و مذهبی دارد همچنین تامین مالی مدارس دینی پاکستان توسط عربستان بوده است. زمان جنگ هند و پاکستان،  عربستان حامی پاکستان بود که با تاسیس پاکستان شرقی ( بنگلادش) مخالفت کرد!

پاکستان باعث حفظ هژمونی عربستان در جهان عرب و غلبه بر مشکلات امنیتی داخلی عربستان شد. گسیل ۲۰۰۰۰ نیروی نظامی پاکستان بنام دفاع از حرمین شریفین ؛ که این نیرو در مقابل نارضایتی ها و اعتراض های شیعیان اثناعشری عربستان که عمدتا در استان‌های نفت خیز شرقی عربستان  ساکن هستند وعموما حقوق آنها رعایت نمی‌شود، در سرکوب آنها به نیروهای امنیتی داخلی عربستان کمک می کردند. در سال ۱۹۹۰-۹۱ در خلال جنگ خلیج فارس نیروهای نظامی چند ده هزار نفری پاکستان برای کمک به پادشاهی عربستان وارد آن کشور شد. هم اکنون هم بخشی از نیروهای عربستانی تحت آموزش نیروهای نظامی پاکستان هستند، و فروش جنگ افزار پاکستان به عربستان جزو پیمان نظامی آنهاست.

پاکستان تنها شرکت‌ در ائتلاف به رهبری عربستان بر ضد یمنی‌ها را رد کرد چون شیعیان یمن اسماعیلی و زیدی هستند که وجود قریب ۵۰ میلیون شیعه اسماعیلی و زیدی در پاکستان امکان بهم  زدن امنیت داخلی پاکستان را فراهم می‌ساخت . هرچند شیعیان در پاکستان اعتراضات شدیدی در راهپیمایی های مختلفی بر ضد کشتار مردم یمن و محکوم کردن آن داشته‌اند . دربرابر درخواست ایران به هم پیمانی؛ پاکستانی ‌ها اعلام کردند که پاکستان کشور دوم محمد بن سلمان- ولیعهد عربستان- است.

عربستان و پاکستان و امارات تنها کشورهایی بودند که حکومت طالبان را به رسمیت شناختند.  پاکستان و عربستان هیچ تعهد و مسئولیتی در قبال مسلمانان چچن که هم مذهب آنهاست ، نشان ندادند و ارجحیت را به روسیه دادند . و حتی کشتار مسلمانان میانمار و چین، را هم محکوم نکردند در حالیکه حقوق بشر اروپا آنرا محکوم کرد.

سیاست حاکمان خام اندیش کابل در مقابل پاکستان

در دوران ۱۳ سال زمان داری کرزی  در مقاطع مختلف سیاست های متفاوت در مقابل پاکستان اعمال کرده ، گاهی پاکستان را به جنگ طلبیده ، زمانی خود را مدافع پاکستان قلمداد کرده و در آخر زمامداریش بارها اعلام کرده که عامل ایجاد مشکلات و نا امنی های افغانستان، پاکستان است.

رول سیاست اشرف غنی در قبال پاکستان نه تنها محتاط نیست بلکه در حد محافظه کاری خوش بینانه است. التماس برای صلح و همکاری از اسلام آباد از سوی غنی به این معنی که نا امیدانه و شکست خورده از فشار برای تغییر استراتژی واشنگتن، شخصأ با پاکستان رو برو شده است. هر چند اشرف غنی از ائتلاف عربستان بر ضد یمن حمایت کرد و خواستار تعیین مکه مکرمه به جای مسکو برای دیدار با طالب شد. این امتیازها نشان می دهد که اشرف غنی در سیاست داخلی نا کام بوده و نسبت به پاکستان مأیوس شده است و خاطر نشان کرده که پاکستان تمایلی ندارد تا صداقت خود را در قبال صلح در افغانستان نشان دهد.

اکنون افغانستان در داد و ستد های سیاسی بین جناح ها از طرفی و منفعت طلبی و قدرت خواهی طالبان از طرف دیگر باعث رو به وخامت گذاشتن وضعیت امنیتی، بی ثباتی سیاسی و اقتصادی، فقر و فقدان حاکمیت قانون و عدالت قابل انتساب به فساد، بی کفایتی و انگیزه های پنهانی جنگ سالاران، فرماندهان و دیگر افراد فاسدی که فعلأ موقعیت های رهبری دارند. علیرغم  ملیاردها دلار کمک های مالی هیچ تغییری دیده نمی شود.

بی عدالتی و نبودن حاکمیت قانون، فساد گسترده، تبعیض های جنسیتی و قومی و رعایت نکردن حقوق زنان عوامل عمده ی بی ثباتی در افغانستان است.

عدم توانایی دولت در ارتقای ظرفیت نهاد های امنیتی، رهبری وضعیت ناشی از فساد اداری با نبودن اشخاص خبره و کارشناس از رأس تا پایه این نمادهای امنیتی است.

حاکمیت ناتوان از اجرای عدالت در دستگاه فاسد حکومتی؛ هنوز هم با مکانیزه های سنتی حل منازعات می شود که خود نشان از ناتوانی و فاسد بودن نهاد های تنفیذ قانون حکایت دارد.

در حاکمیت طالبان هم با ارجعیت منافع صاحبان خود و منفعت خواهی شخصی و نبودن علم و آگاهی در بینش اسلامی آنها و غرق بودن  مولوی ها و عالمان دینی آنها در باورهای پوچ و تهی و ترویج جامعه به سوی فتنه گری و جنگ با هدایت گردانندگان آنها در خارج از افغانستان پرتگاهی در جهت نابودی مردم و توانمندی های مردم افغانستان ایجاد کرده‌اند، که محصول آن بهره مندی و برد سیاسی برای صاحبان خود در خارج از مرز هاست.

صلح در افغانستان چون کلافی سردر گمی است که با وجود چنین گرداننده گانی میسر نخواهد گشت که هیچ مرجعی در کره ی زمین قادر به ارائه ی راه حلی که قناعت دهنده ی طرفین باشد وجود ندارد.

طاهره خدانظر

 

 

 

اتمر د افغانستان ضد مثلث په رأس کې

حکيم روان

داسې ښکاري چې روسان غواړي يو ځل بيا د شمال ائتلاف توطئه عملی کړي . شورای نظار ، حزب وحدت ، جنبش اسلامی د خاديست اتمر تر مشرۍ لاندې !  د مثلث اضلاع  پاکستان ، روس او ايران . راشه که يې ګورې !

ضمير کابلوف د خدای د پاره اسلام آباد ته نه وو تللی . په اسلام آباد کې کابلوف د آی-اس-آی سره د دوو غونډو تابيا کړي وه

–  د مسکو غونډه

–  ورپسې د اسلام آباد غونډه

کله چې مسکو د افغان حکومت د جدی مخالفت او په ملګرو ملتو کې د افغانستان د احتمالی شکايت سره مخامخ شو ، نو په دوه مخۍ سره يې وويل چې د مسکو غونډه د کرملين له خوا نه بلکې د افغان مهاجرينو له خوا تنظيم شوي ده او روسان په کې ګډون نه کوي . د روسانو د رسوايي تشت له بامه را وغورځيد او د کاسې لاندې نيم کاسه يې رسوا او افشاء شوه .

مسکو ، اسلام آباد او تهران هڅه کوي چې د اشرف غنی په مشرۍ حکومت ګوښه او بی اعتباره کړي او په دې توګه له اشرف غنی ځانونه خلاص کړي . کابلوف او آی-اس-آی پتييله وه چې د افغان حکومت په شا کې به د غونډو تابيا کوي . ځکه په دواړو غونډو کې د ټولو نړيوالو منل شوو نورمونو پر خلاف افغان حکومت ته حتی خبر نه وو ورکړل شوی . دا په داسې حال کې ده چې له دې درو شيطانانو يو يې هم ددې جرأت نه لري چې له افغان حکومت څخه د خپل رسميت پيژندلو حق واخلي . ځکه په دې صورت کې ددې درو شيطانانو مداخله ګر، شيطانی او غرضی ماهيت نړيوالو ته ښکاره کيږي .

د اسلام آباد تروريستو سپین سترګو د مسکو له غونډې زده کړه ونه کړه ، د کابلوف سره د پروتوکول له مخې يې د اسلام برباد غونډه اعلان کړه . خو د کابل جدی عکس العمل او د ملګرو ملتونو د امنيت په شورا کې د مسکو او اسلام آباد د سرغړونو په هکله د افغان حکومت شکايت د اسلام برباد غونډه برباد کړه او ګواګې پر طالبی مزدورانو بنديزونه عملی شوه . د دې تر څنګ دا خبره هم د ژبو په سر شوه چې د طالبانو په مشرتابه کې د جدي مخامختياؤ او تقابل له امله د اسلام آباد غونډه وځنډيده .

د سعودي شهزاده د خوشالۍ او رضايت د جلبولو له پاره د خوشخدمتی او تحفې په توګه اسلام برباد د جيش العدل په واسطه پر ايران تروريستی بريد وکړاو همدارنګه يې د جيش محمد پر مټ پر هند د بريد په واسطه سعودی شهزاده ته ورياده کړه چې د هند پر ضد د ترور ګډ تاريخ هېر نه کړي . سعودي شهزاده د امريکا د هدايت او فرمايش سره سم  شل مليارده ډالره شرطي مرسته د تروريسم بدلمني مور (پاکستان ) ته ومنل .

تروريست پلوه پاکستان د سعودی په نوکرۍ کې د مخ په زوال آخوندانو د چيغو ، غرتو او پرتو هيڅ پروا ونه کړه ، خو د هند له ډاره يې قرآنونه وخوړل چې د هند پر ضد بريد کې د پاکستان لاس نه شته .  د هند د غچ تکل د ترور مور مجبوره کړه چې نه يواځې د آی-اس-آی د تروريسم له سلو کړکيو څخه يو کړکۍ ( جيش محمد ) وتړي ، تر څنګ يې د امريکا او ملګرو ملتونو لمن هم ونيوه چې د هند د بريد مخنيوئ وکړي .

اوس د ترويسم د مور دريم ميړه ضمير کابلوف نوي ګلان اوبو ته ورکړل . ضمير کابلوف د دوکتور نجيب الله د پرزيدو د پاره د زاړه شمال ائتلاف توره تجربه نه ده هېره کړي او نن يې د نوی شمال ائتلاف له مخ نه پرده پورته کړه . هغه د شمال ائتلاف چې ک ج ب ، افغان وطن پلورونکو او تهران يې اضلاع جوړول ، نن د نوي شمال ائتلاف په محور کې روس ، ايران او پاکستان او پر مدار يې اتمر ، يونس قانونی ، محقق ، دوستم او کرزيان  څرخيږي . څه عجيبه غوندې دنيا ده ؟  شرم او حيا له دې کلی کډه کړيده .

لا په افغانستان کې د ولسمشري ټاکنو ته د کمپائن وخت نه دی پيل شوی ، پوتين او کابلوف وار د مخه د خپلو اجنټانو له پاره کمپائن پيل کوي ، د هيبت او دهشت د تحميلولو سره يې موازي ګوډ اتمر ته کمپائن پيل کړی دی . راشه دې ته څه وايي ؟

افغانستان او افغانانو ته په هر ګام کې پردو د ځان پلورونکو سره په ګډه مورچلونه نيولی دي . خو افغان ولس نور د ګوډ ملا د وخت ولس نه دي . ګوډان او ړانده  نور دا ملت غولولی نه شی . مونږ اوس خپل رنګارنګ دښمنان پيژندلی دي . افغان ملت به د پاخه او نه لړزيدونکی ملی يووالی او پيوستون په مټ ، په پولادين تکل او ژمنتيا سره د خپلې مور وطن سپيڅلی لمن له هره لوثه او کثافته پاکه کړي . مونږ وينو چې رڼا را روانه ده او تياره په ورکيدو ده . د اجيرو پنجابيانو ، ايرانی آخوندانو او روسی مزدورانو په ناولو لاسو ، زمونږ ويجاړو شوو او غمځپلو کوڅو ته د سولې او اختر د راتلو څرک له ورايه ښکاري .

د سولې ، دموکراسۍ او ټولنيز عدالت د بري په اميد !

 

 

سوله که انتخابات ؟

حکيم روان

ځواب :  دواړه !

څلوېښت کاله پر افغان ولس جګړه تحميل شوي ده . دا جګړه د پردو جګړه ده ، خو قربانی يې افغانان دي . جګړې د افغانانو ټولنه او هيواد د ژوند له عادي مسيره ايستلي دي . د ژوند په ټولو برخو کې د لعنتی نيابتي جګړې آثار له ورايه ښکاري .

سوله د افغانانو او ټولو انسانانو طبيعی حق دی . خو افغانان نورو له دې حقه بې برخې کړي دي . دا چې افغان سوله غواړي او کنه ؟ اصلا يوه بی اساسه او بی منطقه پوښتنه ده . سوله د هر انسان طبيعی حق دی . له طبيعی حقوقو او آزاديو پرته وړانسانی ژوند ممکن نه دی .

سوله د انتخاباتو او انتخابات د سولې متمم دي . بی له سولې به نيمګړي انتخابات ولرو او بیلې انتخاباتو به نيمګړي سوله ولرو .

طالبان ادعا کوي چې د دوی په واکمنۍ کې سوله وه . دا ادعا دوه وارې درواغ يانې ډبل درواغ دي .

–  د پنجشير په شاوخوا او د افغانستان په شمال او شمال شرق کې د طالب سره مقاومت او جنګونو ادامه درلوده . طالبان او د هغو ملاتړي له دې حقيقت څخه په ډاګه او سپين سترګی سره انکار کوي .

–  آیا د ښخو سنګسارول ، په کيبلونو او ډانګونو د انسانانو په ځانګړي توګه د ښځو وهل ټکول ، د انسانانو د لاسونو او پښو پرې کول او نندارې ته اېښودل ، د ښوونځيو او پوهنتونونو تړل ، د خلکو د ږيرو متر کول ، پر موسيقی او ملی آتڼ بنديزونه ، د مخالفينو بی شرمانه ترور او وژل ، سوله ده ؟

د منځنيو پيړيو وروسته پاتې او منحط طالب د پوتين په درګاه مسکو کې وويل چې : « مونږ ښخې ځکه له تعليمه محرومې کړې چې عفت يې وساتل شي » . د طالب په شانې بل مسخره به د نړي پر مخ پيدا شی ؟

د طالبانو د سولې فضا د ګورستان د فضا سره ورته والی درلود . خو طالبان نه پوهيږي چې د حقوقو څخه د خلکو محروميت او مذهبی استبداد د يوه لوی او ياغی توپان زڼې جوړوي .

طالبان فکر کوي چې که امريکا پر طالبانو يرغل کړی نه وای دوی به تر آبده د خلکو پر اوږو سپاره پاتې وای ، خو دا فکر واهی او بی بنياده دی . د خلکو قهر او خشم به طالبان د تروريستی سازمانونو او دولتونو د ملاتړ سره سره ، په مناسب فرصت کې تر امريکا هم په ناوړه توګه راپرزولي وای .

د افغانستان نظام د رښتينې سولې د راتګ او تأمين د پاره تر ټولو ډاډمنه وسيله ده . که انتخابات په خپل وخت سرته و نه رسيږي ، نو يو غير انتخابی رژيم ( لکه د طالبانو رژيم ) به موجود وي . د داسی يوه رژيم موجوديت د قدرت د خلا سره کم توپير لري . د قدرت خلا د نوی تباه کوونکی جګړې د زيږيدو بستر دی . ځکه د ګاونډيانو لاسپوڅي د مؤقت حکومت ، او د موجود نظام د نابودۍ زمزمې کوي . دا واضحه ده ،څوک چې انتخابات نه غواړي ، جګړه او په دې وسيله د واک انحصار غواړي . څوک چې انتخابات غواړي ، جګړه او د جکړې له لارې د واک انحصار نه غواړي . هر څوک چې د جګړې له لارې واک ته رسيدلی دی ، مستبدالرای او د واک انحصارګر ثابت شوی دی .  بناء انتخابات بايد هرو مرو سرته ورسيږي او د افغان ولسمشر ټينګار پر انتخاباتو د هغه د مسؤليت مننې ، ژور درک او سياسی درايت نښه ده . ولسمشر د افغانستان د بدنيتو ګاونډيانو په نيتونو پوهيږي . ګاونډيان د خپلو اجنټانو په مټ غواړي د خلکو او افغان حکومت تر منځ واټن را منځته کړي او حکومت په دې تورن کړي چې ګوندې سوله نه غواړي . د مختورو لاسپوڅو حافظه دومره کمزوری ده چې د ولسمشر په ابتکار د کابل د بې قيدو شرطه سولې دوه کنفرانسونه يې د ياده وتلی دی . دوی د ولسمشر په ابتکار په اندونيزيا کې د اسلامی علماؤ ، په جده کې د ټولو اسلامی هيوادونو او په کابل کې د بی شمېره اسلامی علماؤ د جنګ ضد بيساري فتوا ګانې  نه يادوي . دوی د خپلو بادارانو په لارښوونه  غواړي د افغان حکومت د سولې هلې خلې ناکامې او يو وار بيا د خپلو بادارانو له پاره اوبه خټې کړي ، څو هغوی  خپل ماهيان ونيسی .

انتخابات :

تر وسه بايد د يوې مياشتې ، يوې اونۍ او حتي يوې ورځې له پاره بايد د افغانستان حکومت غير انتخابی نه وي . افغانستان ته تر يوه غښتلی خو مستبد حکومت څخه يو کمزوری خو انتخابی حکومت په ګټه دی . ځکه مسبتد او طالبی حکومتونه د پرمختګ لارې بندوي او انتخابی حکومت د مرګونی جهادی او طالبی وباء او وروسته پاتې والی پر ضد د پرمختګ او ترقی لارې ، د تيارو او جهالت پر ضد د لمر او رڼا افقونه خلاصوي .