فرانسه کې سیاسی بحران 

 

محمدالله صافی

سراسري توده اي خوځښت دولت شاتګ ته مجبورکړ

نږدې یوه میاشت کیږي چه د فرانسې ګوټ ګوټ کې د ټولنې خوار او متوسط قشرونه د څلورلارو او سرکونو مینځ کې ببندیزونه اچولي،  د مړټرو او لاریو په تیره هغه چه د لویو مغازو او شرکتونو اکمالات کوي، مخه نیسي. تیره شنبه  پاریس کې مظاهره چیانو هڅه وکړه  د جمهوري ریاست ماڼۍ ته ځان ورسوي، موټران يې وسیځل، څو مغازې او او دبانک دفتر ته يې اور واچوی اولوټ يې کړل. د پولیسو سره په ټکرکې سلګونه  تنه ټپیان شول، زیات شمیر زندان ته ولیږدول شول.

د خوځښت ګډون کونکي، چه زیړ واسکټونه يې اغوستي، زیړـ سپین بیرغونه يې جوړ کړي، په  «ژیړواسکټو» نومول شوي دي.  هیڅ سیاسی ګوند، اجتماعي ټولنې، سندیکا یا صنفی اتحادیو، دوۍ سره د اړیکو پخلی نه دی کړی.

ژیړ واسکټي، د مالیاتو او د بنزین،ـ دیزلو  د بیې د زیاتوالي په مقابله کې را پاڅیدل.  وروسته  د متقاعدینو د معاشونو دکموالي، او د هیوادوالو د خرید د قدرت د کمزورتیا او اجتماعي عدالت  د شعارونو سره،  نږدې اتیا په سلو کئ فرانسویان ورسره همغږي شول.

ژیړ واسکټي وايي چه دا پنځه دیرش کاله کیږي چه مونږ بخورنمیر ژوند کوو او بډایان لا پسې ماړه شول.  او تر هغه به کرارنه شي چه دولت  بشپړ بدلون نه وي راوستی. دوۍ وايي مکرون د بډایانو جمهور رییس دی، او  په دې پلمه چه پانګه اچونه کوي مالیه ورله کموي، خو پر ولس يې زیاته کړه.

د نویل، کرسمس د عنعنوي جشن په درشل کې د فرانسې هوسا ژوند نا آرامه او تجارت په ټپه ولاړ دی، د ژیړ واسکټو ملاتړ ورځ تر بله زیاتیږي، نو ځکه د دولت لمړي وزیر، په پارلمان کې د  پطرولو د قیمت او مالیې  د زیاتوالي پریکړه لغوه کړه. مګر ځینې ژیړواسکټي دا په شاتګ، ناوخته  او ناکافي ګڼي.

داسې ښکاري چه دولت به نور هم په شا ولاړ شي او د خوځښت زیاتې غوښتنې به ومني، کوم چه د ولس مشر مانویل مکرون دولت ته به  ۳ـ۴ ملیارد یورو په تاوان تمام شي. غوښتنې پر حق دي او د صنفي،  طبقاتي مبارزې ځانګړی بری ګڼل کیږي! په دېسربیره، دوه ورځو راهیسې د لیسې شاګردانو هم د خپلو صنفي غوښتنو دپاره  په اعتصابونو پیل کړی.

خو دوه سواله په دې پیښوکې بې ځوابه دي، چه څوک ورته ګوته نه نیسي:

۱ـ د ژیړ واسکټو د پاڅون  ګډون کونکي څو ډوله خلک دي: ـ دسیاسي ډلوڅخه بهرعام ولس؛ ـ د کیڼ او ښوی افراطي ډلو ټپلو ځینې غړي؛ ـ نامالوم رادیکال، ماتونکي (کسسور)، ویجاړونکي ، د بلک واټر په شان حرفه اي جنګي عناصر، چه وايي دراتلونکې شنبه ، د دسمبر په  اتمه د مرګ ژوبلې د خطر ګواښ کوي.، د نامالومه هویت خاوندان دي، د هرې خوا څخه پاریس ته راروان دي،  مګر څوک نه وايي چه دا څوک دي!

۲ـ دا ځوځښت، څلور ورځې وروسته تر هغه پیل شو چه پاریس کې دلمړي نړیوالې شخړې د پای د سلمې کلیزې په مراسموکې د ولسمشرانو ترامپ او مکرون تر مینځ مناسبات خړپړ شول، ترامپ وویل چه  امریکا لمړۍ ده، زه ناسیونالست یم،  مکرون وویل چه زه پاتریوت، وطنپال یم. امریکا دایکولوژي، د چاپیریال ژوند  د ژغورنې نړیوال  پروګرام کې خپل ګډون په زغرده رد کړ. مکرون د اروپايي اردو د جوړښت طرحه وکړه ، کومه چه په امریکایانو بده ولګیده! ترامپ د سولې په مجلس کې ګډون ونه کړ او په چټکه د پاریس نه ووت.  ددې ټکر وروسته  د ژیړ واسکټو ډیره غښتلې سازماندهي پداسې حال کې چه هیڅ رهبري، نماینده او آن ویاند يې مالوم نه دی، پیل شوه. دا فکر را مینځته  کیږي جه کوم نامريي لاسونه ولسمشر مکرون ته د اروپايي اردو د جوړښت د غږ په خاطر جزا ورکوي. خو د خوځښت سراسري  خصلت او د غوښتنو عادلانه بڼه دا ااټکل ترسیوري لاندې ساتلې!  نور بیا،. محمدالله صافی. ۱۵/۹/۱۳۹۷ (۶/۱۲/۲۰۱۸)