د ثور انقلاب د نړۍ د  نورو  سترو انقلابونو په هینداره کې

 

د فرانسې ۱۷۸۹ کال ستر انقلاب، د روسيې د اکتوبر ۱۹۱۷کال ستر انقلاب او  د افغانستان د ۱۹۷۸ کال د ثور «پرتمین» انقلاب ګڼ ټکي

د ثور پاڅون ته څوک کودتا وايې ، څوک پرتمین انقلاب، او څوک يې ناوړه بلوا بولي. سره ددې چه په دې باب  ډیر شمیر کتابونه او مقالې لیکلې شوي دي، خود ډول ډول  پړاوونو او د روزګار د  لوړو ژورو سره، په دې باب آن پخواني انقلابیانو په ارزونو کې سوالونه پیدادي. نو ښه به وي، که د ثور د قیام  ځای او موقعیت د نړۍ د  انقلابي پیښو په انګړ کې ولټول شي. د بل پلوه د تیروپیښو په باب به ځوانانو ته به د مالوماتو یوه ټوکرۍ شي.

لنډیز:

ـ د انقلابونو د ودې قوانین په نړۍ کې سره ورته دي، ځکه د بشري ټولنو د ودې قوانین سره مشترک دي.

ـ د فرانسې د ۱۷۸۹ کال انقلاب اود روسیې د ۱۹۱۷ کال انقلاب ته ځکه په تاریخ کې ستر انقلابونه ویل شویدي، چه:

۱) په خپله ټولنه کې يې د خواریکښو په ګټه ژور بدلون راوستۍ؛

۲) په سیمه او په نړۍ کې ددې انقلابونو اغیزې  دومره غښتلې وې، چه د لامله يې ګڼ شمیرنوي سیاسي رژیمونه مینځته  راغلي دي.

ـ د ثور انقلاب، د فرانسې او د روسيې د انقلابونو په شان بنیادي وو، ځکه:

۱) د خواریکښ ولس سره يې د خانانو، بډایانومناسباتو ته  ژور بدلون ورکړ. د افغانستان په تاریخ کې د لومړی ځل د پاره  په زرګونو بزګران د سود او سلم څخه خلاص شول، او د ځمکو خاوندان شول، چه آن په سترو انقلابونوکې ساری نه لري؛

۲) په ګاونډیو هیوادو کې د لویو بدلونونو سبب شو، په تیره بیا، د شوروي اتحاد  د ړنګیدو او د نوو جمهوریتونو د پیدایښت د پروسې پیل يې کیښود.

ـ د نړۍ لویو انقلابونو ته  لنډه کتنه څرګندوي چه له بده مرغه، د سور ترور، یا انقلابي دکتاتورۍ پیدایښت، چه نه یواځې په دواړو ستروانقلابونو کې بلکه په  چین، کوبا، او نورو انقلابونوکې، دباندنيو او داخلي دسیسو او شخړو دختمولو او انقلاب دژغورنې په موخه مینځته راغلې، د  بې پرې محکمې د فیصلو پرته يې وژل کړي اود  دیکتاتورانودزیږولو لامل ګرځیدلي دي، په پایله کې يې انقلاب ته د خپل لمړني هدف څخه انحراف ورکړی.

ـ د لیکنې د لوستلو سره به هرچا ته خپل خپل تصور پیداشي، چه  د ثور د انقلاب څومره پرتمین دی، او څومره ستر. خو زما په اند، په انقلاب کې حلوانه ورکول کیږي، انقلاب دخلکو قهر دی «  د خلکو قهر د خدای قهر دی»، هرومرو به پکښې جنګونه، مرګونه راځي. ښه به وي که دا انقلاب  زمونږه چارواکو، بډایانو او لوټمارانو، ته پند او عبرت شي، چه نور ظلم او بیرحمي بس کړي که نه یوځل بیا به خدای نه کا، د تودو د صبر کاسه نسکوره شي او انقلاب ته  مجبور شي.

هغو یارانو ته چه د موضوع سره لیوالتیا لري  ټوله لیکنه وړاندې کیږي:

 کودتا  که انقلاب‌

په نړۍ کې زیات انقلابونه ، قیامونه، کودتاوې،  بلواګانې او پر هیوادونو د غښتلو دولتونو یرغلونه  ترسره شوې چه د پاچایانو او ولسمشرانو د راپرزولو، سیاسي رژیمونو د نسکورولو، د مد نیتونو د ړنګولو، او بیساري مرګ ژوبلو لامل ګرځیدلي دي. يايې ټولنه د مدنیت دیوالونو شاته اچولې او یا يې د ټولنې د هوسا پرمختګ  تاداو  ایښی دی.

کودتا،  د وسله والو په مټه  او یا په چل ول د دولتي قدرت لاسته راوړل دي. کودتاوې په ډیرو هیوادو کې، په تیره بیا  په بیرته پاته افریقايي او آسیايي هیوادوکې، چیرته چه د قانون حاکمیت کمزوری وی، سر ته رسیږي. څو ډوله پایلې يې د یادونې وړدي: ـ د دولت مشر د خپل څو یارانو سره د واکه ګوښه شي، خو سیاسي رژیم او ټولنیزې اړیکې  په پخواني حالت پاته شي. داسې کودتاوو ته  قصري یا درباري کودتا وايې. په مصر او پاکستان کې د  جنرالانو پرله پسې کودتاوې يې ښه مثالونه دي. ـ په بل حالت کې ولسمشر د هغه د حکومت او رژیم  سره نسکورکړی شي، چه پایله يې  په ټولنه کې  یا  د یو دیکتاتوري ځای په ځای کیدل، د قومي او مذهبي کړکیچونو پیل او د دیموکراتیکو حقوقو محدودول شي، یا خو ولسمشراو دولت  له خوا  مترقي پروګرامونه پیل شي.

انقلاب، د زیربنايې او ژور تحول په مانا دی، چه د  کودتاوو، قیامونو، بلوا ګانو، مظاهرو، اعتصابونو او آن د مذهبي او قومي شخړو سره پیل کیدای شي. خوکله چه دا پیښې ټولنیز مناسباتو ته  ژور تغیر ورکړي، د خلکو د هرکلي او د  بشپړ ملاتړ سره مخامخ شي، نو په انقلاب واوړي. د ټولنپوهنې د تعریف له مخه، انقلاب د یوې ټولنې د غړو تر مینځ د کار د افزارو اوځمکو، فابریکو د مالکیت  بدلون او د تولیدي اړیکو تغیر دی. که انقلاب مترقي او د زیارکښ ولس  په ګټه وي نو بزګر یا کارګر چه د خان او سرمایدار په ځمکه یا فابریکه کې، د پلار او نیکه نه د یوې ګوله ډوډۍ  یا کوچني معاش د پاره کار کاوه، د انقلاب  په نتیجه کې د هماغې ځمکې خاوند وګرځی  یا فابریکه کې  د برخې خاوند شي. او بیا ورسره دده  ټولنیز مناسبات او معنوي حالات بدلون ومومي. یانې دی د خان او بای سره ځان  برابر او سیال احساس کړي.

مګر دا د ژور بدلون  تیوري، د خیالي (اوتوپيست) نظر په ډول، په کتابو کې پاته شوی ده. د نړۍ انقلابونو کې کم مثالونه شتون لري چه  ځمکې دې بزګرانو او فابریکې دې کارګرانو ته ورکړل شوې وي، نادار او بډای دې د برابر حق خاوند ګرځیدلي وي:  په عمل کې، نه د فرانسې، اونه د اکتوبر ستر انقلاب کې کارګر د فابریکې خاوند ندی شوی، نه بزګر ته چا دیوې ټوټې ځمکې قواله ورکړې ده.

ـ د فرانسې د ۱۷۸۹ کال نامتو، ستر انقلاب، چه  د یوې بلوا په ترڅ کې ، د باستیل د زندان او د پاریس شاروالۍ د نیولو سره پیل شو، لمړی ځل يې د بشریت تاریخ کې د انسانانو برابرۍ، د بشر د حقوقو اعلامیې په خپرولو اعلان کړه.  د بشر د حقوقو نامتو اعلامیه چه ټول انسانان، نارینه او که ښځینه دي د ټولنیز موقعیت، نژاد او ژبې  پرته، د برابر حق خاوندان دي، اوس هم د ملګروملتو او د زیاتو هیوادونو د  احترام او منلو وړ ده. په هاګ کې د همدې قانون پر مبنا جوړه شوې د بشر د حقوقو محکمه شته چه اروپايي هیوادونه يې کله کله پریکړې مني. ۲۱۸  کاله د مخه، د مرییتوب او د ځمکو سره تړلي د خرڅلاو وړ بزګرانو د شتون په زمانه کې ، د پاریس د کمون له خوا ددې  قانون جوړونه یو ژور بیساری نړیوال بدلون ګڼل  شوی.  یوه وجه يې  همدا ده چه د فرانسې انقلاب ته تاریخ کې ستر انقلاب ویل کیږي. د  نادارو، خواریکښو، د پیړیو پیړیو  ځوریدلو، کړیدلو طبقو  بیلا بیل قشرونه د بشر د حقوقو د اعلاميې او د جمهوریت د نامتو شعارونو ـ خپلواکۍ، برابري او ورورګلوي، سره ځانونه  د خپل هیواد کامل غړي وبلل او آن د  ملي اسامبلې د غړیتوب درجې ته ورسیدل. د فرانسې ستر انقلاب کې، د څو پړاوونو وروسته، د باندنیو مداخلو او داخلي بغاوتونو د ماتولو سره، کله چه  د یاکوبین د کلپ رادیکال انقلابیانو د روبسپیر په مشرۍ د چارو واګې په خپل لاس کې واخیستلې، د  دیکتاتورۍ دور پیل شو.  د انقلاب د نجات په نامه سور ترور سره،  نه یواځې شاه او ملکه، ارسطوکراتان، روحانیون، نویسندګان او پوهان يې د ګیلیوتین په تخته وتړل او  سرونه  يې ورپریکړل، بلکه د انقلاب موسسین او خپل نږدې انقلابي یارانو سرونه يې هم والوځول. دانتن، د فرانسې د انقلاب نامتو نطاق، د پاریس د کمون دویم شخصیت او د روبسپیر دوست، کله چه دده وار راغی او د ګیلیوتین په تخته يې څملاوه، چیغه کړه: «ځان وژغورۍ! انقلاب د وینو تږی دی». خو د ددې خونړي انقلاب  آوازې او د مارسیلیز د انقلابي ترانې زمزمې  د اروپا  د هیوادونو خلک  بیدار کړل، دپاریس د کمون د آزادي، برابري او ورورګلوۍ شعارونه دنړۍ هر ګوټ ته ورسیدل. نو ځکه ورته د سترا نقلاب لقب ورکړشو.

ـ په روسیه کې  د ۱۹۱۷ کال د فبروري د میاشتې کودتا چه د کادت او  اس ار د ډلو له خوا ترسره شوه، اود تزار سلطنت ته يې پایله  ورکړه، او په اصل کې د روسېې د بورژوازي پکښې لوی لاس وو، د اکتوبرسترانقلاب ته لاره هواره کړه.

د ۱۹۱۷ کال د اکتوبر ستر انقلاب سره، د مشهورو انقلابي فرمانونو په ترڅ کې د روسيې د امپراطورۍ ټولې شتمنۍ د کارګرو او بزګرو د دولت  جمعي دارايي وګنل شوه، او ټول خلک په جمعي مالکیت کې د مساوي حقوقو خاوند وګرځیدل. خواریکشان د شخصي ملکیتونو خاوند نه شول، خو ددوي د ژوند لومړنۍ اړتیاوې  لکه  کور، کالي، روغتیا، د اولادونو زده کړه او داسې نور د دولت له خوا ګرنټي وو. روسیه کې هم د ګاونډیو هیوادو په ملاتړ، د انقلاب مخالف قووتونو د پرولتاریا ځوان دولت سره کلکې شخړې پیل کړې. پایله يې د فرانسې په شان، د پرولتاریا د دکتاتورۍ په نامه  د سورترورشروع وه. د روس امپراطور د خپلې کورنۍ سره،  روحانیونو، اشراف او سیاسي ګوندونوغړيو، آن د بلشویک د ګوند مشرانو په دې خونړي طوفان کې ژوند دلاسه ورکړ. د ستالین د څه کم دیرش کلونو د مطلق العنانه واکدارۍ په دوران کې په لکونو روښان انده  انسانان د انقلاب د دښمنانو په تور پانسی شول او یا خو په تبعید ګاوو کې وراسته شول. د شوروي اتحاد امنیتي ارګان ـ ک.ج.ب. لکه دولت په دولت کې، په ټولو ګوندي او دولتي اداروباندې  مسلط شو.  ک.ج.ب. دستالین ترمړینې وروسته هم د شوروي اتحاد د ټاکونکي سیاسي قدرت په حیث پاته شوه، چه د سوسیالستي سیستم په بدنامولو اوړنګیدو کې يې نقش تر ټولو زیات وو. خو د ټولو ناخوالو اوظلمونو سره د اکتوبر انقلاب، دشوروي اتحاد سوسیالستي سیستم جوړکړ، چه د هیواد اکثریت  وګړي، کومو چه  د دولت پر سیاست نیوکې نه کولې، د تضمین شوي، آرام ژوند خاوندان وو. د شوروي سیستم ډیر ژر وده وکړه او په لنډه موده کې په یوغښتلي نړیوال قدرت بدل شو. د د ویمې نړیوالې جګړې وروسته، په کومې کې چه شوروي، د هتلر فاشیستي یرغلګرو ته ماته ورکړه، په نړۍ کې د سوسیالستې ایډیالوژۍ مینه وال ډیر شول، زیات سوسیالستې او مترقي هیوادونه مینځته راغلل، چه سوسیالستي بلوک يې تاسیس کړ. او د امریکې او انګلیس ښکیلاک ګرو ابر ځواکونو په مقابله کې ودریدل. د پورته یاد شوي ماهیت له کبله، د روسيې د اکټوبر انقلاب ستر انقلاب ونومول شو.

 

لنډه دا چه، په انقلابونو کې  د ډلو او شخصیتونو په مینځ کې ډول ډول درزونه او کړکیچونه آن د مرګ تر سرحده را پیدا کیږي، چه ځینې يې هم د انقلابونو د قانونمندۍ تابع دي. ځکه، یو ځل چه د ځوریدلي تودو انقلابي احساس وپارول شي، لکه سیلاو غوندې مخنیوی يې ناشونی ده، نو رادیکال انقلابیان قدرت په لاس کې واخلي، دډیرو چټکو بدلونونو لیوال، د غیره فکرونوخاوندانو سره دزور زیاتی چلند پیل کړي، د عدالت او برابرۍ وعدې دیاده ووځي، شکنجې او ترور شروع شي. نه یواځې روبسپیر، د پاریس د کمون د نجات د کمیټې رییس، سیاستوال او آن خپل یاران ووژل، د شوروي اتحاد دکتاتور ستالین هم د نورو ګوندونو او وروسته د بلشویک د ګوند نږدې ټول موسسین نابود کړل. په نتیجه کې مترقي، سوسیالستي انقلابونه د خپل اصلي هدف څخه چه د انسان  آزادي او هوسايي ده  منحرف کړی شول.

ـ د افغانستان د ۱۳۵۷(۱۹۷۸) کال د ثور د میاشتې د اوومې ورځې  پاڅون چه د یوې نظامي کودتا  سره پیل شو، د خلکو  دموکراتیک ګوند (ح.د.خ.ا) د مشرانو له خوا د بدلونونو د پروګرام د اعلام سره، د ټول ګوند ، د مترقي خوځښتونو او د وطنوالو د بشپړ ملاتړ په نتیجه کې د یو ملي مترقي انقلاب بڼه غوره کړه. اګر که انقلابي کودتا  د خلکي افسرانو په لاس ترسره شوه،  خو د ټولنې د مختلفواقشارو د اذهانو په روښانه کولو کې نه یواځې  خلکیانواوپرچمیانو، بلکه افغان ملیتانو، شعله یانو، صدای عوام، ستمیانواو نورو کیڼ او راست خوځښتونو ونډه اخیستې وه، او ټولنه انقلابي نوښت ته آماده شوې وه. د افغانستان انقلاب  لکه د فرانسې او د روسیې سترو انقلابونو په شان  د اشرافو، ارسطوکراتانو او بورژوازانو د انقلاب سره په ۱۳۵۳ کال کې د سردار محمد داود په مټه پیل شو، کوم چه شاهي رژیم يې ړنګ کړ. پنځه کاله وروسته د دولت له خوا د خلکو دموکراتیک ګوند ړنګول پیل شول، د ګوند رهبري زنداني شوه. حزب ته دوه لاري مخته وې، یا مو باید  د آل یحی اوږدو زندانونو ته ځان تسلیم کړی وای، یا مقاومت. په دې باب، چه ددولت د حملې په وړاندې باید ځواب ورکړ شي، د خلکو دموکراتیک ګوند مشر، نور محمد تره کي سره شفاهي توافق شوی وو. همداوو چه د ګوند د رهبري د خلاصون په موخه، د حفیظ الله امین  په ابتکار او قومانده، د خلکي افسرانو په مټو د ثور پاڅون بریالی شو.  خو مخکې تر مخه د انقلاب  جوړ شوي پلان شتون نه درلود.  خلکي دولت د خواریکښو د ژوند د بدلون په موخه عملي ګامونه واخیستل. په افغاني انقلاب کې د بزګرانو د پیړیو آرمان، د ځمکې د مالکیت د سندونو د لاسته راوړلو سره، اګر که د یوې لنډې مودې دپاره، د عمل جامه وا غوستله. د انقلابي دولت فرمان له برکته زرګونه خلک د سود خورو د ظلم څخه خلاص شول.

د ثور انقلاب د افغان ولس حافظې ته  د ژور بدلون تاریخي تجربه وسپارله، چه د خانانو او اشراف او سلطنتي کورنیو څخه د قدرت اخیستل او ددوۍ ځمکې په خلکو ویشل يې په عمل کې وښودل.  په همدې دلیل دی چه دا انقلاب زیاتره طبقاتي ـ سیاسي ماهیت لري.

د ثور د انقلاب ستره اغیزه د منځنۍ آسیا د جیو پولیتیکې  څیرې په  بدلون کې د کلکې پاملرنې وړ ده. تاریخ پوهان به دا ولیکي، چه د لوی شوروي دولت په پنځلسو برخو ویشلو کې، نه د امریکې، عربو او پاکستان په ملاتړاسلامي ګوندونه، او نه د ګرباچوف د نړیوالې سولې سیاست هومره اثر درلود، کوم چه د روسانو په لاس د خلکي دولت د راپرځولو په خاطر، د افغان ولس له خوا د غچ اخیستلو ارمان وو. د افغانستان خلک چه د روسانو د « انترناسیونالستي مرستو» په نیت وپوهیدل، اسلامي  ګوندونو ته يې غیږه پرانیستله او د مقاومت اساسي پیټی يې په اوږو کیښود. په دوۍ کې هغه بزګر هم وو، چه خلکي دولت ورته ځمکه ورکړې وه، خو اوس يې  قواله  ناچله شوې وه. نو په زغرده ویلی شو، چه د ثور انقلاب د آسیا سیاسي څیره  بدله کړه.

دا واقعیت دی چه په انقلاب کې نُقل نه ویشل کیږي. لکه مخکې چه مو یاده کړه، انقلاب د خدای غضب دی، ویجاړونکی طوفان دی، مرګونه پکښې خامخا راځي. لمړی ګناه يې د ظالمو حاکمانو په غاړه ده، چه کلونه کلونه يې په بیرحمۍ د خلکو وینې څکلي، خلک یې لوټ کړي، ظلم او ناروا يې ورسره کړې ده. هوښیار چارواک هومره زورزیاتی نه کوي، چه خلک انقلاب ته مجبورشي. د ۱۳۵۷ کال د ثور انقلاب څخه باید اوسني لوټمار او په فسادونو او توطؤککړ، د افغانستان ددښمنو ښکیلاک ګرو هیوادو سره تړلي حاکمان، څه انتباه واخلي.

۲۷/۴/۲۰۱۷

 

د ثور انقلاب د نړۍ د  نورو  سترو انقلابونو په هینداره کې

د فرانسې ۱۷۸۹ کال ستر انقلاب، د روسيې د اکتوبر ۱۹۱۷کال ستر انقلاب او  د افغانستان د ۱۹۷۸ کال د ثور «پرتمین» انقلاب ګڼ ټکي

د ثور پاڅون ته څوک کودتا وايې ، څوک پرتمین انقلاب، او څوک يې ناوړه بلوا بولي. سره ددې چه په دې باب  ډیر شمیر کتابونه او مقالې لیکلې شوي دي، خود ډول ډول  پړاوونو او د روزګار د  لوړو ژورو سره، په دې باب آن پخواني انقلابیانو په ارزونو کې سوالونه پیدادي. نو ښه به وي، که د ثور د قیام  ځای او موقعیت د نړۍ د  انقلابي پیښو په انګړ کې ولټول شي. د بل پلوه د تیروپیښو په باب به ځوانانو ته به د مالوماتو یوه ټوکرۍ شي.

لنډیز:

ـ د انقلابونو د ودې قوانین په نړۍ کې سره ورته دي، ځکه د بشري ټولنو د ودې قوانین سره مشترک دي.

ـ د فرانسې د ۱۷۸۹ کال انقلاب اود روسیې د ۱۹۱۷ کال انقلاب ته ځکه په تاریخ کې ستر انقلابونه ویل شویدي، چه:

۱) په خپله ټولنه کې يې د خواریکښو په ګټه ژور بدلون راوستۍ؛

۲) په سیمه او په نړۍ کې ددې انقلابونو اغیزې  دومره غښتلې وې، چه د لامله يې ګڼ شمیرنوي سیاسي رژیمونه مینځته  راغلي دي.

ـ د ثور انقلاب، د فرانسې او د روسيې د انقلابونو په شان بنیادي وو، ځکه:

۱) د خواریکښ ولس سره يې د خانانو، بډایانومناسباتو ته  ژور بدلون ورکړ. د افغانستان په تاریخ کې د لومړی ځل د پاره  په زرګونو بزګران د سود او سلم څخه خلاص شول، او د ځمکو خاوندان شول، چه آن په سترو انقلابونوکې ساری نه لري؛

۲) په ګاونډیو هیوادو کې د لویو بدلونونو سبب شو، په تیره بیا، د شوروي اتحاد  د ړنګیدو او د نوو جمهوریتونو د پیدایښت د پروسې پیل يې کیښود.

ـ د نړۍ لویو انقلابونو ته  لنډه کتنه څرګندوي چه له بده مرغه، د سور ترور، یا انقلابي دکتاتورۍ پیدایښت، چه نه یواځې په دواړو ستروانقلابونو کې بلکه په  چین، کوبا، او نورو انقلابونوکې، دباندنيو او داخلي دسیسو او شخړو دختمولو او انقلاب دژغورنې په موخه مینځته راغلې، د  بې پرې محکمې د فیصلو پرته يې وژل کړي اود  دیکتاتورانودزیږولو لامل ګرځیدلي دي، په پایله کې يې انقلاب ته د خپل لمړني هدف څخه انحراف ورکړی.

ـ د لیکنې د لوستلو سره به هرچا ته خپل خپل تصور پیداشي، چه  د ثور د انقلاب څومره پرتمین دی، او څومره ستر. خو زما په اند، په انقلاب کې حلوانه ورکول کیږي، انقلاب دخلکو قهر دی «  د خلکو قهر د خدای قهر دی»، هرومرو به پکښې جنګونه، مرګونه راځي. ښه به وي که دا انقلاب  زمونږه چارواکو، بډایانو او لوټمارانو، ته پند او عبرت شي، چه نور ظلم او بیرحمي بس کړي که نه یوځل بیا به خدای نه کا، د تودو د صبر کاسه نسکوره شي او انقلاب ته  مجبور شي.

هغو یارانو ته چه د موضوع سره لیوالتیا لري  ټوله لیکنه وړاندې کیږي:

 کودتا  که انقلاب‌

په نړۍ کې زیات انقلابونه ، قیامونه، کودتاوې،  بلواګانې او پر هیوادونو د غښتلو دولتونو یرغلونه  ترسره شوې چه د پاچایانو او ولسمشرانو د راپرزولو، سیاسي رژیمونو د نسکورولو، د مد نیتونو د ړنګولو، او بیساري مرګ ژوبلو لامل ګرځیدلي دي. يايې ټولنه د مدنیت دیوالونو شاته اچولې او یا يې د ټولنې د هوسا پرمختګ  تاداو  ایښی دی.

کودتا،  د وسله والو په مټه  او یا په چل ول د دولتي قدرت لاسته راوړل دي. کودتاوې په ډیرو هیوادو کې، په تیره بیا  په بیرته پاته افریقايي او آسیايي هیوادوکې، چیرته چه د قانون حاکمیت کمزوری وی، سر ته رسیږي. څو ډوله پایلې يې د یادونې وړدي: ـ د دولت مشر د خپل څو یارانو سره د واکه ګوښه شي، خو سیاسي رژیم او ټولنیزې اړیکې  په پخواني حالت پاته شي. داسې کودتاوو ته  قصري یا درباري کودتا وايې. په مصر او پاکستان کې د  جنرالانو پرله پسې کودتاوې يې ښه مثالونه دي. ـ په بل حالت کې ولسمشر د هغه د حکومت او رژیم  سره نسکورکړی شي، چه پایله يې  په ټولنه کې  یا  د یو دیکتاتوري ځای په ځای کیدل، د قومي او مذهبي کړکیچونو پیل او د دیموکراتیکو حقوقو محدودول شي، یا خو ولسمشراو دولت  له خوا  مترقي پروګرامونه پیل شي.

انقلاب، د زیربنايې او ژور تحول په مانا دی، چه د  کودتاوو، قیامونو، بلوا ګانو، مظاهرو، اعتصابونو او آن د مذهبي او قومي شخړو سره پیل کیدای شي. خوکله چه دا پیښې ټولنیز مناسباتو ته  ژور تغیر ورکړي، د خلکو د هرکلي او د  بشپړ ملاتړ سره مخامخ شي، نو په انقلاب واوړي. د ټولنپوهنې د تعریف له مخه، انقلاب د یوې ټولنې د غړو تر مینځ د کار د افزارو اوځمکو، فابریکو د مالکیت  بدلون او د تولیدي اړیکو تغیر دی. که انقلاب مترقي او د زیارکښ ولس  په ګټه وي نو بزګر یا کارګر چه د خان او سرمایدار په ځمکه یا فابریکه کې، د پلار او نیکه نه د یوې ګوله ډوډۍ  یا کوچني معاش د پاره کار کاوه، د انقلاب  په نتیجه کې د هماغې ځمکې خاوند وګرځی  یا فابریکه کې  د برخې خاوند شي. او بیا ورسره دده  ټولنیز مناسبات او معنوي حالات بدلون ومومي. یانې دی د خان او بای سره ځان  برابر او سیال احساس کړي.

مګر دا د ژور بدلون  تیوري، د خیالي (اوتوپيست) نظر په ډول، په کتابو کې پاته شوی ده. د نړۍ انقلابونو کې کم مثالونه شتون لري چه  ځمکې دې بزګرانو او فابریکې دې کارګرانو ته ورکړل شوې وي، نادار او بډای دې د برابر حق خاوند ګرځیدلي وي:  په عمل کې، نه د فرانسې، اونه د اکتوبر ستر انقلاب کې کارګر د فابریکې خاوند ندی شوی، نه بزګر ته چا دیوې ټوټې ځمکې قواله ورکړې ده.

ـ د فرانسې د ۱۷۸۹ کال نامتو، ستر انقلاب، چه  د یوې بلوا په ترڅ کې ، د باستیل د زندان او د پاریس شاروالۍ د نیولو سره پیل شو، لمړی ځل يې د بشریت تاریخ کې د انسانانو برابرۍ، د بشر د حقوقو اعلامیې په خپرولو اعلان کړه.  د بشر د حقوقو نامتو اعلامیه چه ټول انسانان، نارینه او که ښځینه دي د ټولنیز موقعیت، نژاد او ژبې  پرته، د برابر حق خاوندان دي، اوس هم د ملګروملتو او د زیاتو هیوادونو د  احترام او منلو وړ ده. په هاګ کې د همدې قانون پر مبنا جوړه شوې د بشر د حقوقو محکمه شته چه اروپايي هیوادونه يې کله کله پریکړې مني. ۲۱۸  کاله د مخه، د مرییتوب او د ځمکو سره تړلي د خرڅلاو وړ بزګرانو د شتون په زمانه کې ، د پاریس د کمون له خوا ددې  قانون جوړونه یو ژور بیساری نړیوال بدلون ګڼل  شوی.  یوه وجه يې  همدا ده چه د فرانسې انقلاب ته تاریخ کې ستر انقلاب ویل کیږي. د  نادارو، خواریکښو، د پیړیو پیړیو  ځوریدلو، کړیدلو طبقو  بیلا بیل قشرونه د بشر د حقوقو د اعلاميې او د جمهوریت د نامتو شعارونو ـ خپلواکۍ، برابري او ورورګلوي، سره ځانونه  د خپل هیواد کامل غړي وبلل او آن د  ملي اسامبلې د غړیتوب درجې ته ورسیدل. د فرانسې ستر انقلاب کې، د څو پړاوونو وروسته، د باندنیو مداخلو او داخلي بغاوتونو د ماتولو سره، کله چه  د یاکوبین د کلپ رادیکال انقلابیانو د روبسپیر په مشرۍ د چارو واګې په خپل لاس کې واخیستلې، د  دیکتاتورۍ دور پیل شو.  د انقلاب د نجات په نامه سور ترور سره،  نه یواځې شاه او ملکه، ارسطوکراتان، روحانیون، نویسندګان او پوهان يې د ګیلیوتین په تخته وتړل او  سرونه  يې ورپریکړل، بلکه د انقلاب موسسین او خپل نږدې انقلابي یارانو سرونه يې هم والوځول. دانتن، د فرانسې د انقلاب نامتو نطاق، د پاریس د کمون دویم شخصیت او د روبسپیر دوست، کله چه دده وار راغی او د ګیلیوتین په تخته يې څملاوه، چیغه کړه: «ځان وژغورۍ! انقلاب د وینو تږی دی». خو د ددې خونړي انقلاب  آوازې او د مارسیلیز د انقلابي ترانې زمزمې  د اروپا  د هیوادونو خلک  بیدار کړل، دپاریس د کمون د آزادي، برابري او ورورګلوۍ شعارونه دنړۍ هر ګوټ ته ورسیدل. نو ځکه ورته د سترا نقلاب لقب ورکړشو.

ـ په روسیه کې  د ۱۹۱۷ کال د فبروري د میاشتې کودتا چه د کادت او  اس ار د ډلو له خوا ترسره شوه، اود تزار سلطنت ته يې پایله  ورکړه، او په اصل کې د روسېې د بورژوازي پکښې لوی لاس وو، د اکتوبرسترانقلاب ته لاره هواره کړه.

د ۱۹۱۷ کال د اکتوبر ستر انقلاب سره، د مشهورو انقلابي فرمانونو په ترڅ کې د روسيې د امپراطورۍ ټولې شتمنۍ د کارګرو او بزګرو د دولت  جمعي دارايي وګنل شوه، او ټول خلک په جمعي مالکیت کې د مساوي حقوقو خاوند وګرځیدل. خواریکشان د شخصي ملکیتونو خاوند نه شول، خو ددوي د ژوند لومړنۍ اړتیاوې  لکه  کور، کالي، روغتیا، د اولادونو زده کړه او داسې نور د دولت له خوا ګرنټي وو. روسیه کې هم د ګاونډیو هیوادو په ملاتړ، د انقلاب مخالف قووتونو د پرولتاریا ځوان دولت سره کلکې شخړې پیل کړې. پایله يې د فرانسې په شان، د پرولتاریا د دکتاتورۍ په نامه  د سورترورشروع وه. د روس امپراطور د خپلې کورنۍ سره،  روحانیونو، اشراف او سیاسي ګوندونوغړيو، آن د بلشویک د ګوند مشرانو په دې خونړي طوفان کې ژوند دلاسه ورکړ. د ستالین د څه کم دیرش کلونو د مطلق العنانه واکدارۍ په دوران کې په لکونو روښان انده  انسانان د انقلاب د دښمنانو په تور پانسی شول او یا خو په تبعید ګاوو کې وراسته شول. د شوروي اتحاد امنیتي ارګان ـ ک.ج.ب. لکه دولت په دولت کې، په ټولو ګوندي او دولتي اداروباندې  مسلط شو.  ک.ج.ب. دستالین ترمړینې وروسته هم د شوروي اتحاد د ټاکونکي سیاسي قدرت په حیث پاته شوه، چه د سوسیالستي سیستم په بدنامولو اوړنګیدو کې يې نقش تر ټولو زیات وو. خو د ټولو ناخوالو اوظلمونو سره د اکتوبر انقلاب، دشوروي اتحاد سوسیالستي سیستم جوړکړ، چه د هیواد اکثریت  وګړي، کومو چه  د دولت پر سیاست نیوکې نه کولې، د تضمین شوي، آرام ژوند خاوندان وو. د شوروي سیستم ډیر ژر وده وکړه او په لنډه موده کې په یوغښتلي نړیوال قدرت بدل شو. د د ویمې نړیوالې جګړې وروسته، په کومې کې چه شوروي، د هتلر فاشیستي یرغلګرو ته ماته ورکړه، په نړۍ کې د سوسیالستې ایډیالوژۍ مینه وال ډیر شول، زیات سوسیالستې او مترقي هیوادونه مینځته راغلل، چه سوسیالستي بلوک يې تاسیس کړ. او د امریکې او انګلیس ښکیلاک ګرو ابر ځواکونو په مقابله کې ودریدل. د پورته یاد شوي ماهیت له کبله، د روسيې د اکټوبر انقلاب ستر انقلاب ونومول شو.

 

لنډه دا چه، په انقلابونو کې  د ډلو او شخصیتونو په مینځ کې ډول ډول درزونه او کړکیچونه آن د مرګ تر سرحده را پیدا کیږي، چه ځینې يې هم د انقلابونو د قانونمندۍ تابع دي. ځکه، یو ځل چه د ځوریدلي تودو انقلابي احساس وپارول شي، لکه سیلاو غوندې مخنیوی يې ناشونی ده، نو رادیکال انقلابیان قدرت په لاس کې واخلي، دډیرو چټکو بدلونونو لیوال، د غیره فکرونوخاوندانو سره دزور زیاتی چلند پیل کړي، د عدالت او برابرۍ وعدې دیاده ووځي، شکنجې او ترور شروع شي. نه یواځې روبسپیر، د پاریس د کمون د نجات د کمیټې رییس، سیاستوال او آن خپل یاران ووژل، د شوروي اتحاد دکتاتور ستالین هم د نورو ګوندونو او وروسته د بلشویک د ګوند نږدې ټول موسسین نابود کړل. په نتیجه کې مترقي، سوسیالستي انقلابونه د خپل اصلي هدف څخه چه د انسان  آزادي او هوسايي ده  منحرف کړی شول.

ـ د افغانستان د ۱۳۵۷(۱۹۷۸) کال د ثور د میاشتې د اوومې ورځې  پاڅون چه د یوې نظامي کودتا  سره پیل شو، د خلکو  دموکراتیک ګوند (ح.د.خ.ا) د مشرانو له خوا د بدلونونو د پروګرام د اعلام سره، د ټول ګوند ، د مترقي خوځښتونو او د وطنوالو د بشپړ ملاتړ په نتیجه کې د یو ملي مترقي انقلاب بڼه غوره کړه. اګر که انقلابي کودتا  د خلکي افسرانو په لاس ترسره شوه،  خو د ټولنې د مختلفواقشارو د اذهانو په روښانه کولو کې نه یواځې  خلکیانواوپرچمیانو، بلکه افغان ملیتانو، شعله یانو، صدای عوام، ستمیانواو نورو کیڼ او راست خوځښتونو ونډه اخیستې وه، او ټولنه انقلابي نوښت ته آماده شوې وه. د افغانستان انقلاب  لکه د فرانسې او د روسیې سترو انقلابونو په شان  د اشرافو، ارسطوکراتانو او بورژوازانو د انقلاب سره په ۱۳۵۳ کال کې د سردار محمد داود په مټه پیل شو، کوم چه شاهي رژیم يې ړنګ کړ. پنځه کاله وروسته د دولت له خوا د خلکو دموکراتیک ګوند ړنګول پیل شول، د ګوند رهبري زنداني شوه. حزب ته دوه لاري مخته وې، یا مو باید  د آل یحی اوږدو زندانونو ته ځان تسلیم کړی وای، یا مقاومت. په دې باب، چه ددولت د حملې په وړاندې باید ځواب ورکړ شي، د خلکو دموکراتیک ګوند مشر، نور محمد تره کي سره شفاهي توافق شوی وو. همداوو چه د ګوند د رهبري د خلاصون په موخه، د حفیظ الله امین  په ابتکار او قومانده، د خلکي افسرانو په مټو د ثور پاڅون بریالی شو.  خو مخکې تر مخه د انقلاب  جوړ شوي پلان شتون نه درلود.  خلکي دولت د خواریکښو د ژوند د بدلون په موخه عملي ګامونه واخیستل. په افغاني انقلاب کې د بزګرانو د پیړیو آرمان، د ځمکې د مالکیت د سندونو د لاسته راوړلو سره، اګر که د یوې لنډې مودې دپاره، د عمل جامه وا غوستله. د انقلابي دولت فرمان له برکته زرګونه خلک د سود خورو د ظلم څخه خلاص شول.

د ثور انقلاب د افغان ولس حافظې ته  د ژور بدلون تاریخي تجربه وسپارله، چه د خانانو او اشراف او سلطنتي کورنیو څخه د قدرت اخیستل او ددوۍ ځمکې په خلکو ویشل يې په عمل کې وښودل.  په همدې دلیل دی چه دا انقلاب زیاتره طبقاتي ـ سیاسي ماهیت لري.

د ثور د انقلاب ستره اغیزه د منځنۍ آسیا د جیو پولیتیکې  څیرې په  بدلون کې د کلکې پاملرنې وړ ده. تاریخ پوهان به دا ولیکي، چه د لوی شوروي دولت په پنځلسو برخو ویشلو کې، نه د امریکې، عربو او پاکستان په ملاتړاسلامي ګوندونه، او نه د ګرباچوف د نړیوالې سولې سیاست هومره اثر درلود، کوم چه د روسانو په لاس د خلکي دولت د راپرځولو په خاطر، د افغان ولس له خوا د غچ اخیستلو ارمان وو. د افغانستان خلک چه د روسانو د « انترناسیونالستي مرستو» په نیت وپوهیدل، اسلامي  ګوندونو ته يې غیږه پرانیستله او د مقاومت اساسي پیټی يې په اوږو کیښود. په دوۍ کې هغه بزګر هم وو، چه خلکي دولت ورته ځمکه ورکړې وه، خو اوس يې  قواله  ناچله شوې وه. نو په زغرده ویلی شو، چه د ثور انقلاب د آسیا سیاسي څیره  بدله کړه.

دا واقعیت دی چه په انقلاب کې نُقل نه ویشل کیږي. لکه مخکې چه مو یاده کړه، انقلاب د خدای غضب دی، ویجاړونکی طوفان دی، مرګونه پکښې خامخا راځي. لمړی ګناه يې د ظالمو حاکمانو په غاړه ده، چه کلونه کلونه يې په بیرحمۍ د خلکو وینې څکلي، خلک یې لوټ کړي، ظلم او ناروا يې ورسره کړې ده. هوښیار چارواک هومره زورزیاتی نه کوي، چه خلک انقلاب ته مجبورشي. د ۱۳۵۷ کال د ثور انقلاب څخه باید اوسني لوټمار او په فسادونو او توطؤککړ، د افغانستان ددښمنو ښکیلاک ګرو هیوادو سره تړلي حاکمان، څه انتباه واخلي.

۲۷/۴/۲۰۱۷

 

د ثور انقلاب د نړۍ د  نورو  سترو انقلابونو په هینداره کې

د فرانسې ۱۷۸۹ کال ستر انقلاب، د روسيې د اکتوبر ۱۹۱۷کال ستر انقلاب او  د افغانستان د ۱۹۷۸ کال د ثور «پرتمین» انقلاب ګڼ ټکي

د ثور پاڅون ته څوک کودتا وايې ، څوک پرتمین انقلاب، او څوک يې ناوړه بلوا بولي. سره ددې چه په دې باب  ډیر شمیر کتابونه او مقالې لیکلې شوي دي، خود ډول ډول  پړاوونو او د روزګار د  لوړو ژورو سره، په دې باب آن پخواني انقلابیانو په ارزونو کې سوالونه پیدادي. نو ښه به وي، که د ثور د قیام  ځای او موقعیت د نړۍ د  انقلابي پیښو په انګړ کې ولټول شي. د بل پلوه د تیروپیښو په باب به ځوانانو ته به د مالوماتو یوه ټوکرۍ شي.

لنډیز:

ـ د انقلابونو د ودې قوانین په نړۍ کې سره ورته دي، ځکه د بشري ټولنو د ودې قوانین سره مشترک دي.

ـ د فرانسې د ۱۷۸۹ کال انقلاب اود روسیې د ۱۹۱۷ کال انقلاب ته ځکه په تاریخ کې ستر انقلابونه ویل شویدي، چه:

۱) په خپله ټولنه کې يې د خواریکښو په ګټه ژور بدلون راوستۍ؛

۲) په سیمه او په نړۍ کې ددې انقلابونو اغیزې  دومره غښتلې وې، چه د لامله يې ګڼ شمیرنوي سیاسي رژیمونه مینځته  راغلي دي.

ـ د ثور انقلاب، د فرانسې او د روسيې د انقلابونو په شان بنیادي وو، ځکه:

۱) د خواریکښ ولس سره يې د خانانو، بډایانومناسباتو ته  ژور بدلون ورکړ. د افغانستان په تاریخ کې د لومړی ځل د پاره  په زرګونو بزګران د سود او سلم څخه خلاص شول، او د ځمکو خاوندان شول، چه آن په سترو انقلابونوکې ساری نه لري؛

۲) په ګاونډیو هیوادو کې د لویو بدلونونو سبب شو، په تیره بیا، د شوروي اتحاد  د ړنګیدو او د نوو جمهوریتونو د پیدایښت د پروسې پیل يې کیښود.

ـ د نړۍ لویو انقلابونو ته  لنډه کتنه څرګندوي چه له بده مرغه، د سور ترور، یا انقلابي دکتاتورۍ پیدایښت، چه نه یواځې په دواړو ستروانقلابونو کې بلکه په  چین، کوبا، او نورو انقلابونوکې، دباندنيو او داخلي دسیسو او شخړو دختمولو او انقلاب دژغورنې په موخه مینځته راغلې، د  بې پرې محکمې د فیصلو پرته يې وژل کړي اود  دیکتاتورانودزیږولو لامل ګرځیدلي دي، په پایله کې يې انقلاب ته د خپل لمړني هدف څخه انحراف ورکړی.

ـ د لیکنې د لوستلو سره به هرچا ته خپل خپل تصور پیداشي، چه  د ثور د انقلاب څومره پرتمین دی، او څومره ستر. خو زما په اند، په انقلاب کې حلوانه ورکول کیږي، انقلاب دخلکو قهر دی «  د خلکو قهر د خدای قهر دی»، هرومرو به پکښې جنګونه، مرګونه راځي. ښه به وي که دا انقلاب  زمونږه چارواکو، بډایانو او لوټمارانو، ته پند او عبرت شي، چه نور ظلم او بیرحمي بس کړي که نه یوځل بیا به خدای نه کا، د تودو د صبر کاسه نسکوره شي او انقلاب ته  مجبور شي.

هغو یارانو ته چه د موضوع سره لیوالتیا لري  ټوله لیکنه وړاندې کیږي:

 کودتا  که انقلاب‌

په نړۍ کې زیات انقلابونه ، قیامونه، کودتاوې،  بلواګانې او پر هیوادونو د غښتلو دولتونو یرغلونه  ترسره شوې چه د پاچایانو او ولسمشرانو د راپرزولو، سیاسي رژیمونو د نسکورولو، د مد نیتونو د ړنګولو، او بیساري مرګ ژوبلو لامل ګرځیدلي دي. يايې ټولنه د مدنیت دیوالونو شاته اچولې او یا يې د ټولنې د هوسا پرمختګ  تاداو  ایښی دی.

کودتا،  د وسله والو په مټه  او یا په چل ول د دولتي قدرت لاسته راوړل دي. کودتاوې په ډیرو هیوادو کې، په تیره بیا  په بیرته پاته افریقايي او آسیايي هیوادوکې، چیرته چه د قانون حاکمیت کمزوری وی، سر ته رسیږي. څو ډوله پایلې يې د یادونې وړدي: ـ د دولت مشر د خپل څو یارانو سره د واکه ګوښه شي، خو سیاسي رژیم او ټولنیزې اړیکې  په پخواني حالت پاته شي. داسې کودتاوو ته  قصري یا درباري کودتا وايې. په مصر او پاکستان کې د  جنرالانو پرله پسې کودتاوې يې ښه مثالونه دي. ـ په بل حالت کې ولسمشر د هغه د حکومت او رژیم  سره نسکورکړی شي، چه پایله يې  په ټولنه کې  یا  د یو دیکتاتوري ځای په ځای کیدل، د قومي او مذهبي کړکیچونو پیل او د دیموکراتیکو حقوقو محدودول شي، یا خو ولسمشراو دولت  له خوا  مترقي پروګرامونه پیل شي.

انقلاب، د زیربنايې او ژور تحول په مانا دی، چه د  کودتاوو، قیامونو، بلوا ګانو، مظاهرو، اعتصابونو او آن د مذهبي او قومي شخړو سره پیل کیدای شي. خوکله چه دا پیښې ټولنیز مناسباتو ته  ژور تغیر ورکړي، د خلکو د هرکلي او د  بشپړ ملاتړ سره مخامخ شي، نو په انقلاب واوړي. د ټولنپوهنې د تعریف له مخه، انقلاب د یوې ټولنې د غړو تر مینځ د کار د افزارو اوځمکو، فابریکو د مالکیت  بدلون او د تولیدي اړیکو تغیر دی. که انقلاب مترقي او د زیارکښ ولس  په ګټه وي نو بزګر یا کارګر چه د خان او سرمایدار په ځمکه یا فابریکه کې، د پلار او نیکه نه د یوې ګوله ډوډۍ  یا کوچني معاش د پاره کار کاوه، د انقلاب  په نتیجه کې د هماغې ځمکې خاوند وګرځی  یا فابریکه کې  د برخې خاوند شي. او بیا ورسره دده  ټولنیز مناسبات او معنوي حالات بدلون ومومي. یانې دی د خان او بای سره ځان  برابر او سیال احساس کړي.

مګر دا د ژور بدلون  تیوري، د خیالي (اوتوپيست) نظر په ډول، په کتابو کې پاته شوی ده. د نړۍ انقلابونو کې کم مثالونه شتون لري چه  ځمکې دې بزګرانو او فابریکې دې کارګرانو ته ورکړل شوې وي، نادار او بډای دې د برابر حق خاوند ګرځیدلي وي:  په عمل کې، نه د فرانسې، اونه د اکتوبر ستر انقلاب کې کارګر د فابریکې خاوند ندی شوی، نه بزګر ته چا دیوې ټوټې ځمکې قواله ورکړې ده.

ـ د فرانسې د ۱۷۸۹ کال نامتو، ستر انقلاب، چه  د یوې بلوا په ترڅ کې ، د باستیل د زندان او د پاریس شاروالۍ د نیولو سره پیل شو، لمړی ځل يې د بشریت تاریخ کې د انسانانو برابرۍ، د بشر د حقوقو اعلامیې په خپرولو اعلان کړه.  د بشر د حقوقو نامتو اعلامیه چه ټول انسانان، نارینه او که ښځینه دي د ټولنیز موقعیت، نژاد او ژبې  پرته، د برابر حق خاوندان دي، اوس هم د ملګروملتو او د زیاتو هیوادونو د  احترام او منلو وړ ده. په هاګ کې د همدې قانون پر مبنا جوړه شوې د بشر د حقوقو محکمه شته چه اروپايي هیوادونه يې کله کله پریکړې مني. ۲۱۸  کاله د مخه، د مرییتوب او د ځمکو سره تړلي د خرڅلاو وړ بزګرانو د شتون په زمانه کې ، د پاریس د کمون له خوا ددې  قانون جوړونه یو ژور بیساری نړیوال بدلون ګڼل  شوی.  یوه وجه يې  همدا ده چه د فرانسې انقلاب ته تاریخ کې ستر انقلاب ویل کیږي. د  نادارو، خواریکښو، د پیړیو پیړیو  ځوریدلو، کړیدلو طبقو  بیلا بیل قشرونه د بشر د حقوقو د اعلاميې او د جمهوریت د نامتو شعارونو ـ خپلواکۍ، برابري او ورورګلوي، سره ځانونه  د خپل هیواد کامل غړي وبلل او آن د  ملي اسامبلې د غړیتوب درجې ته ورسیدل. د فرانسې ستر انقلاب کې، د څو پړاوونو وروسته، د باندنیو مداخلو او داخلي بغاوتونو د ماتولو سره، کله چه  د یاکوبین د کلپ رادیکال انقلابیانو د روبسپیر په مشرۍ د چارو واګې په خپل لاس کې واخیستلې، د  دیکتاتورۍ دور پیل شو.  د انقلاب د نجات په نامه سور ترور سره،  نه یواځې شاه او ملکه، ارسطوکراتان، روحانیون، نویسندګان او پوهان يې د ګیلیوتین په تخته وتړل او  سرونه  يې ورپریکړل، بلکه د انقلاب موسسین او خپل نږدې انقلابي یارانو سرونه يې هم والوځول. دانتن، د فرانسې د انقلاب نامتو نطاق، د پاریس د کمون دویم شخصیت او د روبسپیر دوست، کله چه دده وار راغی او د ګیلیوتین په تخته يې څملاوه، چیغه کړه: «ځان وژغورۍ! انقلاب د وینو تږی دی». خو د ددې خونړي انقلاب  آوازې او د مارسیلیز د انقلابي ترانې زمزمې  د اروپا  د هیوادونو خلک  بیدار کړل، دپاریس د کمون د آزادي، برابري او ورورګلوۍ شعارونه دنړۍ هر ګوټ ته ورسیدل. نو ځکه ورته د سترا نقلاب لقب ورکړشو.

ـ په روسیه کې  د ۱۹۱۷ کال د فبروري د میاشتې کودتا چه د کادت او  اس ار د ډلو له خوا ترسره شوه، اود تزار سلطنت ته يې پایله  ورکړه، او په اصل کې د روسېې د بورژوازي پکښې لوی لاس وو، د اکتوبرسترانقلاب ته لاره هواره کړه.

د ۱۹۱۷ کال د اکتوبر ستر انقلاب سره، د مشهورو انقلابي فرمانونو په ترڅ کې د روسيې د امپراطورۍ ټولې شتمنۍ د کارګرو او بزګرو د دولت  جمعي دارايي وګنل شوه، او ټول خلک په جمعي مالکیت کې د مساوي حقوقو خاوند وګرځیدل. خواریکشان د شخصي ملکیتونو خاوند نه شول، خو ددوي د ژوند لومړنۍ اړتیاوې  لکه  کور، کالي، روغتیا، د اولادونو زده کړه او داسې نور د دولت له خوا ګرنټي وو. روسیه کې هم د ګاونډیو هیوادو په ملاتړ، د انقلاب مخالف قووتونو د پرولتاریا ځوان دولت سره کلکې شخړې پیل کړې. پایله يې د فرانسې په شان، د پرولتاریا د دکتاتورۍ په نامه  د سورترورشروع وه. د روس امپراطور د خپلې کورنۍ سره،  روحانیونو، اشراف او سیاسي ګوندونوغړيو، آن د بلشویک د ګوند مشرانو په دې خونړي طوفان کې ژوند دلاسه ورکړ. د ستالین د څه کم دیرش کلونو د مطلق العنانه واکدارۍ په دوران کې په لکونو روښان انده  انسانان د انقلاب د دښمنانو په تور پانسی شول او یا خو په تبعید ګاوو کې وراسته شول. د شوروي اتحاد امنیتي ارګان ـ ک.ج.ب. لکه دولت په دولت کې، په ټولو ګوندي او دولتي اداروباندې  مسلط شو.  ک.ج.ب. دستالین ترمړینې وروسته هم د شوروي اتحاد د ټاکونکي سیاسي قدرت په حیث پاته شوه، چه د سوسیالستي سیستم په بدنامولو اوړنګیدو کې يې نقش تر ټولو زیات وو. خو د ټولو ناخوالو اوظلمونو سره د اکتوبر انقلاب، دشوروي اتحاد سوسیالستي سیستم جوړکړ، چه د هیواد اکثریت  وګړي، کومو چه  د دولت پر سیاست نیوکې نه کولې، د تضمین شوي، آرام ژوند خاوندان وو. د شوروي سیستم ډیر ژر وده وکړه او په لنډه موده کې په یوغښتلي نړیوال قدرت بدل شو. د د ویمې نړیوالې جګړې وروسته، په کومې کې چه شوروي، د هتلر فاشیستي یرغلګرو ته ماته ورکړه، په نړۍ کې د سوسیالستې ایډیالوژۍ مینه وال ډیر شول، زیات سوسیالستې او مترقي هیوادونه مینځته راغلل، چه سوسیالستي بلوک يې تاسیس کړ. او د امریکې او انګلیس ښکیلاک ګرو ابر ځواکونو په مقابله کې ودریدل. د پورته یاد شوي ماهیت له کبله، د روسيې د اکټوبر انقلاب ستر انقلاب ونومول شو.

 

لنډه دا چه، په انقلابونو کې  د ډلو او شخصیتونو په مینځ کې ډول ډول درزونه او کړکیچونه آن د مرګ تر سرحده را پیدا کیږي، چه ځینې يې هم د انقلابونو د قانونمندۍ تابع دي. ځکه، یو ځل چه د ځوریدلي تودو انقلابي احساس وپارول شي، لکه سیلاو غوندې مخنیوی يې ناشونی ده، نو رادیکال انقلابیان قدرت په لاس کې واخلي، دډیرو چټکو بدلونونو لیوال، د غیره فکرونوخاوندانو سره دزور زیاتی چلند پیل کړي، د عدالت او برابرۍ وعدې دیاده ووځي، شکنجې او ترور شروع شي. نه یواځې روبسپیر، د پاریس د کمون د نجات د کمیټې رییس، سیاستوال او آن خپل یاران ووژل، د شوروي اتحاد دکتاتور ستالین هم د نورو ګوندونو او وروسته د بلشویک د ګوند نږدې ټول موسسین نابود کړل. په نتیجه کې مترقي، سوسیالستي انقلابونه د خپل اصلي هدف څخه چه د انسان  آزادي او هوسايي ده  منحرف کړی شول.

ـ د افغانستان د ۱۳۵۷(۱۹۷۸) کال د ثور د میاشتې د اوومې ورځې  پاڅون چه د یوې نظامي کودتا  سره پیل شو، د خلکو  دموکراتیک ګوند (ح.د.خ.ا) د مشرانو له خوا د بدلونونو د پروګرام د اعلام سره، د ټول ګوند ، د مترقي خوځښتونو او د وطنوالو د بشپړ ملاتړ په نتیجه کې د یو ملي مترقي انقلاب بڼه غوره کړه. اګر که انقلابي کودتا  د خلکي افسرانو په لاس ترسره شوه،  خو د ټولنې د مختلفواقشارو د اذهانو په روښانه کولو کې نه یواځې  خلکیانواوپرچمیانو، بلکه افغان ملیتانو، شعله یانو، صدای عوام، ستمیانواو نورو کیڼ او راست خوځښتونو ونډه اخیستې وه، او ټولنه انقلابي نوښت ته آماده شوې وه. د افغانستان انقلاب  لکه د فرانسې او د روسیې سترو انقلابونو په شان  د اشرافو، ارسطوکراتانو او بورژوازانو د انقلاب سره په ۱۳۵۳ کال کې د سردار محمد داود په مټه پیل شو، کوم چه شاهي رژیم يې ړنګ کړ. پنځه کاله وروسته د دولت له خوا د خلکو دموکراتیک ګوند ړنګول پیل شول، د ګوند رهبري زنداني شوه. حزب ته دوه لاري مخته وې، یا مو باید  د آل یحی اوږدو زندانونو ته ځان تسلیم کړی وای، یا مقاومت. په دې باب، چه ددولت د حملې په وړاندې باید ځواب ورکړ شي، د خلکو دموکراتیک ګوند مشر، نور محمد تره کي سره شفاهي توافق شوی وو. همداوو چه د ګوند د رهبري د خلاصون په موخه، د حفیظ الله امین  په ابتکار او قومانده، د خلکي افسرانو په مټو د ثور پاڅون بریالی شو.  خو مخکې تر مخه د انقلاب  جوړ شوي پلان شتون نه درلود.  خلکي دولت د خواریکښو د ژوند د بدلون په موخه عملي ګامونه واخیستل. په افغاني انقلاب کې د بزګرانو د پیړیو آرمان، د ځمکې د مالکیت د سندونو د لاسته راوړلو سره، اګر که د یوې لنډې مودې دپاره، د عمل جامه وا غوستله. د انقلابي دولت فرمان له برکته زرګونه خلک د سود خورو د ظلم څخه خلاص شول.

د ثور انقلاب د افغان ولس حافظې ته  د ژور بدلون تاریخي تجربه وسپارله، چه د خانانو او اشراف او سلطنتي کورنیو څخه د قدرت اخیستل او ددوۍ ځمکې په خلکو ویشل يې په عمل کې وښودل.  په همدې دلیل دی چه دا انقلاب زیاتره طبقاتي ـ سیاسي ماهیت لري.

د ثور د انقلاب ستره اغیزه د منځنۍ آسیا د جیو پولیتیکې  څیرې په  بدلون کې د کلکې پاملرنې وړ ده. تاریخ پوهان به دا ولیکي، چه د لوی شوروي دولت په پنځلسو برخو ویشلو کې، نه د امریکې، عربو او پاکستان په ملاتړاسلامي ګوندونه، او نه د ګرباچوف د نړیوالې سولې سیاست هومره اثر درلود، کوم چه د روسانو په لاس د خلکي دولت د راپرځولو په خاطر، د افغان ولس له خوا د غچ اخیستلو ارمان وو. د افغانستان خلک چه د روسانو د « انترناسیونالستي مرستو» په نیت وپوهیدل، اسلامي  ګوندونو ته يې غیږه پرانیستله او د مقاومت اساسي پیټی يې په اوږو کیښود. په دوۍ کې هغه بزګر هم وو، چه خلکي دولت ورته ځمکه ورکړې وه، خو اوس يې  قواله  ناچله شوې وه. نو په زغرده ویلی شو، چه د ثور انقلاب د آسیا سیاسي څیره  بدله کړه.

دا واقعیت دی چه په انقلاب کې نُقل نه ویشل کیږي. لکه مخکې چه مو یاده کړه، انقلاب د خدای غضب دی، ویجاړونکی طوفان دی، مرګونه پکښې خامخا راځي. لمړی ګناه يې د ظالمو حاکمانو په غاړه ده، چه کلونه کلونه يې په بیرحمۍ د خلکو وینې څکلي، خلک یې لوټ کړي، ظلم او ناروا يې ورسره کړې ده. هوښیار چارواک هومره زورزیاتی نه کوي، چه خلک انقلاب ته مجبورشي. د ۱۳۵۷ کال د ثور انقلاب څخه باید اوسني لوټمار او په فسادونو او توطؤککړ، د افغانستان ددښمنو ښکیلاک ګرو هیوادو سره تړلي حاکمان، څه انتباه واخلي.

۲۷/۴/۲۰۱۷

 

د ثور انقلاب د نړۍ د  نورو  سترو انقلابونو په هینداره کې

د فرانسې ۱۷۸۹ کال ستر انقلاب، د روسيې د اکتوبر ۱۹۱۷کال ستر انقلاب او  د افغانستان د ۱۹۷۸ کال د ثور «پرتمین» انقلاب ګڼ ټکي

د ثور پاڅون ته څوک کودتا وايې ، څوک پرتمین انقلاب، او څوک يې ناوړه بلوا بولي. سره ددې چه په دې باب  ډیر شمیر کتابونه او مقالې لیکلې شوي دي، خود ډول ډول  پړاوونو او د روزګار د  لوړو ژورو سره، په دې باب آن پخواني انقلابیانو په ارزونو کې سوالونه پیدادي. نو ښه به وي، که د ثور د قیام  ځای او موقعیت د نړۍ د  انقلابي پیښو په انګړ کې ولټول شي. د بل پلوه د تیروپیښو په باب به ځوانانو ته به د مالوماتو یوه ټوکرۍ شي.

لنډیز:

ـ د انقلابونو د ودې قوانین په نړۍ کې سره ورته دي، ځکه د بشري ټولنو د ودې قوانین سره مشترک دي.

ـ د فرانسې د ۱۷۸۹ کال انقلاب اود روسیې د ۱۹۱۷ کال انقلاب ته ځکه په تاریخ کې ستر انقلابونه ویل شویدي، چه:

۱) په خپله ټولنه کې يې د خواریکښو په ګټه ژور بدلون راوستۍ؛

۲) په سیمه او په نړۍ کې ددې انقلابونو اغیزې  دومره غښتلې وې، چه د لامله يې ګڼ شمیرنوي سیاسي رژیمونه مینځته  راغلي دي.

ـ د ثور انقلاب، د فرانسې او د روسيې د انقلابونو په شان بنیادي وو، ځکه:

۱) د خواریکښ ولس سره يې د خانانو، بډایانومناسباتو ته  ژور بدلون ورکړ. د افغانستان په تاریخ کې د لومړی ځل د پاره  په زرګونو بزګران د سود او سلم څخه خلاص شول، او د ځمکو خاوندان شول، چه آن په سترو انقلابونوکې ساری نه لري؛

۲) په ګاونډیو هیوادو کې د لویو بدلونونو سبب شو، په تیره بیا، د شوروي اتحاد  د ړنګیدو او د نوو جمهوریتونو د پیدایښت د پروسې پیل يې کیښود.

ـ د نړۍ لویو انقلابونو ته  لنډه کتنه څرګندوي چه له بده مرغه، د سور ترور، یا انقلابي دکتاتورۍ پیدایښت، چه نه یواځې په دواړو ستروانقلابونو کې بلکه په  چین، کوبا، او نورو انقلابونوکې، دباندنيو او داخلي دسیسو او شخړو دختمولو او انقلاب دژغورنې په موخه مینځته راغلې، د  بې پرې محکمې د فیصلو پرته يې وژل کړي اود  دیکتاتورانودزیږولو لامل ګرځیدلي دي، په پایله کې يې انقلاب ته د خپل لمړني هدف څخه انحراف ورکړی.

ـ د لیکنې د لوستلو سره به هرچا ته خپل خپل تصور پیداشي، چه  د ثور د انقلاب څومره پرتمین دی، او څومره ستر. خو زما په اند، په انقلاب کې حلوانه ورکول کیږي، انقلاب دخلکو قهر دی «  د خلکو قهر د خدای قهر دی»، هرومرو به پکښې جنګونه، مرګونه راځي. ښه به وي که دا انقلاب  زمونږه چارواکو، بډایانو او لوټمارانو، ته پند او عبرت شي، چه نور ظلم او بیرحمي بس کړي که نه یوځل بیا به خدای نه کا، د تودو د صبر کاسه نسکوره شي او انقلاب ته  مجبور شي.

هغو یارانو ته چه د موضوع سره لیوالتیا لري  ټوله لیکنه وړاندې کیږي:

 کودتا  که انقلاب‌

په نړۍ کې زیات انقلابونه ، قیامونه، کودتاوې،  بلواګانې او پر هیوادونو د غښتلو دولتونو یرغلونه  ترسره شوې چه د پاچایانو او ولسمشرانو د راپرزولو، سیاسي رژیمونو د نسکورولو، د مد نیتونو د ړنګولو، او بیساري مرګ ژوبلو لامل ګرځیدلي دي. يايې ټولنه د مدنیت دیوالونو شاته اچولې او یا يې د ټولنې د هوسا پرمختګ  تاداو  ایښی دی.

کودتا،  د وسله والو په مټه  او یا په چل ول د دولتي قدرت لاسته راوړل دي. کودتاوې په ډیرو هیوادو کې، په تیره بیا  په بیرته پاته افریقايي او آسیايي هیوادوکې، چیرته چه د قانون حاکمیت کمزوری وی، سر ته رسیږي. څو ډوله پایلې يې د یادونې وړدي: ـ د دولت مشر د خپل څو یارانو سره د واکه ګوښه شي، خو سیاسي رژیم او ټولنیزې اړیکې  په پخواني حالت پاته شي. داسې کودتاوو ته  قصري یا درباري کودتا وايې. په مصر او پاکستان کې د  جنرالانو پرله پسې کودتاوې يې ښه مثالونه دي. ـ په بل حالت کې ولسمشر د هغه د حکومت او رژیم  سره نسکورکړی شي، چه پایله يې  په ټولنه کې  یا  د یو دیکتاتوري ځای په ځای کیدل، د قومي او مذهبي کړکیچونو پیل او د دیموکراتیکو حقوقو محدودول شي، یا خو ولسمشراو دولت  له خوا  مترقي پروګرامونه پیل شي.

انقلاب، د زیربنايې او ژور تحول په مانا دی، چه د  کودتاوو، قیامونو، بلوا ګانو، مظاهرو، اعتصابونو او آن د مذهبي او قومي شخړو سره پیل کیدای شي. خوکله چه دا پیښې ټولنیز مناسباتو ته  ژور تغیر ورکړي، د خلکو د هرکلي او د  بشپړ ملاتړ سره مخامخ شي، نو په انقلاب واوړي. د ټولنپوهنې د تعریف له مخه، انقلاب د یوې ټولنې د غړو تر مینځ د کار د افزارو اوځمکو، فابریکو د مالکیت  بدلون او د تولیدي اړیکو تغیر دی. که انقلاب مترقي او د زیارکښ ولس  په ګټه وي نو بزګر یا کارګر چه د خان او سرمایدار په ځمکه یا فابریکه کې، د پلار او نیکه نه د یوې ګوله ډوډۍ  یا کوچني معاش د پاره کار کاوه، د انقلاب  په نتیجه کې د هماغې ځمکې خاوند وګرځی  یا فابریکه کې  د برخې خاوند شي. او بیا ورسره دده  ټولنیز مناسبات او معنوي حالات بدلون ومومي. یانې دی د خان او بای سره ځان  برابر او سیال احساس کړي.

مګر دا د ژور بدلون  تیوري، د خیالي (اوتوپيست) نظر په ډول، په کتابو کې پاته شوی ده. د نړۍ انقلابونو کې کم مثالونه شتون لري چه  ځمکې دې بزګرانو او فابریکې دې کارګرانو ته ورکړل شوې وي، نادار او بډای دې د برابر حق خاوند ګرځیدلي وي:  په عمل کې، نه د فرانسې، اونه د اکتوبر ستر انقلاب کې کارګر د فابریکې خاوند ندی شوی، نه بزګر ته چا دیوې ټوټې ځمکې قواله ورکړې ده.

ـ د فرانسې د ۱۷۸۹ کال نامتو، ستر انقلاب، چه  د یوې بلوا په ترڅ کې ، د باستیل د زندان او د پاریس شاروالۍ د نیولو سره پیل شو، لمړی ځل يې د بشریت تاریخ کې د انسانانو برابرۍ، د بشر د حقوقو اعلامیې په خپرولو اعلان کړه.  د بشر د حقوقو نامتو اعلامیه چه ټول انسانان، نارینه او که ښځینه دي د ټولنیز موقعیت، نژاد او ژبې  پرته، د برابر حق خاوندان دي، اوس هم د ملګروملتو او د زیاتو هیوادونو د  احترام او منلو وړ ده. په هاګ کې د همدې قانون پر مبنا جوړه شوې د بشر د حقوقو محکمه شته چه اروپايي هیوادونه يې کله کله پریکړې مني. ۲۱۸  کاله د مخه، د مرییتوب او د ځمکو سره تړلي د خرڅلاو وړ بزګرانو د شتون په زمانه کې ، د پاریس د کمون له خوا ددې  قانون جوړونه یو ژور بیساری نړیوال بدلون ګڼل  شوی.  یوه وجه يې  همدا ده چه د فرانسې انقلاب ته تاریخ کې ستر انقلاب ویل کیږي. د  نادارو، خواریکښو، د پیړیو پیړیو  ځوریدلو، کړیدلو طبقو  بیلا بیل قشرونه د بشر د حقوقو د اعلاميې او د جمهوریت د نامتو شعارونو ـ خپلواکۍ، برابري او ورورګلوي، سره ځانونه  د خپل هیواد کامل غړي وبلل او آن د  ملي اسامبلې د غړیتوب درجې ته ورسیدل. د فرانسې ستر انقلاب کې، د څو پړاوونو وروسته، د باندنیو مداخلو او داخلي بغاوتونو د ماتولو سره، کله چه  د یاکوبین د کلپ رادیکال انقلابیانو د روبسپیر په مشرۍ د چارو واګې په خپل لاس کې واخیستلې، د  دیکتاتورۍ دور پیل شو.  د انقلاب د نجات په نامه سور ترور سره،  نه یواځې شاه او ملکه، ارسطوکراتان، روحانیون، نویسندګان او پوهان يې د ګیلیوتین په تخته وتړل او  سرونه  يې ورپریکړل، بلکه د انقلاب موسسین او خپل نږدې انقلابي یارانو سرونه يې هم والوځول. دانتن، د فرانسې د انقلاب نامتو نطاق، د پاریس د کمون دویم شخصیت او د روبسپیر دوست، کله چه دده وار راغی او د ګیلیوتین په تخته يې څملاوه، چیغه کړه: «ځان وژغورۍ! انقلاب د وینو تږی دی». خو د ددې خونړي انقلاب  آوازې او د مارسیلیز د انقلابي ترانې زمزمې  د اروپا  د هیوادونو خلک  بیدار کړل، دپاریس د کمون د آزادي، برابري او ورورګلوۍ شعارونه دنړۍ هر ګوټ ته ورسیدل. نو ځکه ورته د سترا نقلاب لقب ورکړشو.

ـ په روسیه کې  د ۱۹۱۷ کال د فبروري د میاشتې کودتا چه د کادت او  اس ار د ډلو له خوا ترسره شوه، اود تزار سلطنت ته يې پایله  ورکړه، او په اصل کې د روسېې د بورژوازي پکښې لوی لاس وو، د اکتوبرسترانقلاب ته لاره هواره کړه.

د ۱۹۱۷ کال د اکتوبر ستر انقلاب سره، د مشهورو انقلابي فرمانونو په ترڅ کې د روسيې د امپراطورۍ ټولې شتمنۍ د کارګرو او بزګرو د دولت  جمعي دارايي وګنل شوه، او ټول خلک په جمعي مالکیت کې د مساوي حقوقو خاوند وګرځیدل. خواریکشان د شخصي ملکیتونو خاوند نه شول، خو ددوي د ژوند لومړنۍ اړتیاوې  لکه  کور، کالي، روغتیا، د اولادونو زده کړه او داسې نور د دولت له خوا ګرنټي وو. روسیه کې هم د ګاونډیو هیوادو په ملاتړ، د انقلاب مخالف قووتونو د پرولتاریا ځوان دولت سره کلکې شخړې پیل کړې. پایله يې د فرانسې په شان، د پرولتاریا د دکتاتورۍ په نامه  د سورترورشروع وه. د روس امپراطور د خپلې کورنۍ سره،  روحانیونو، اشراف او سیاسي ګوندونوغړيو، آن د بلشویک د ګوند مشرانو په دې خونړي طوفان کې ژوند دلاسه ورکړ. د ستالین د څه کم دیرش کلونو د مطلق العنانه واکدارۍ په دوران کې په لکونو روښان انده  انسانان د انقلاب د دښمنانو په تور پانسی شول او یا خو په تبعید ګاوو کې وراسته شول. د شوروي اتحاد امنیتي ارګان ـ ک.ج.ب. لکه دولت په دولت کې، په ټولو ګوندي او دولتي اداروباندې  مسلط شو.  ک.ج.ب. دستالین ترمړینې وروسته هم د شوروي اتحاد د ټاکونکي سیاسي قدرت په حیث پاته شوه، چه د سوسیالستي سیستم په بدنامولو اوړنګیدو کې يې نقش تر ټولو زیات وو. خو د ټولو ناخوالو اوظلمونو سره د اکتوبر انقلاب، دشوروي اتحاد سوسیالستي سیستم جوړکړ، چه د هیواد اکثریت  وګړي، کومو چه  د دولت پر سیاست نیوکې نه کولې، د تضمین شوي، آرام ژوند خاوندان وو. د شوروي سیستم ډیر ژر وده وکړه او په لنډه موده کې په یوغښتلي نړیوال قدرت بدل شو. د د ویمې نړیوالې جګړې وروسته، په کومې کې چه شوروي، د هتلر فاشیستي یرغلګرو ته ماته ورکړه، په نړۍ کې د سوسیالستې ایډیالوژۍ مینه وال ډیر شول، زیات سوسیالستې او مترقي هیوادونه مینځته راغلل، چه سوسیالستي بلوک يې تاسیس کړ. او د امریکې او انګلیس ښکیلاک ګرو ابر ځواکونو په مقابله کې ودریدل. د پورته یاد شوي ماهیت له کبله، د روسيې د اکټوبر انقلاب ستر انقلاب ونومول شو.

 

لنډه دا چه، په انقلابونو کې  د ډلو او شخصیتونو په مینځ کې ډول ډول درزونه او کړکیچونه آن د مرګ تر سرحده را پیدا کیږي، چه ځینې يې هم د انقلابونو د قانونمندۍ تابع دي. ځکه، یو ځل چه د ځوریدلي تودو انقلابي احساس وپارول شي، لکه سیلاو غوندې مخنیوی يې ناشونی ده، نو رادیکال انقلابیان قدرت په لاس کې واخلي، دډیرو چټکو بدلونونو لیوال، د غیره فکرونوخاوندانو سره دزور زیاتی چلند پیل کړي، د عدالت او برابرۍ وعدې دیاده ووځي، شکنجې او ترور شروع شي. نه یواځې روبسپیر، د پاریس د کمون د نجات د کمیټې رییس، سیاستوال او آن خپل یاران ووژل، د شوروي اتحاد دکتاتور ستالین هم د نورو ګوندونو او وروسته د بلشویک د ګوند نږدې ټول موسسین نابود کړل. په نتیجه کې مترقي، سوسیالستي انقلابونه د خپل اصلي هدف څخه چه د انسان  آزادي او هوسايي ده  منحرف کړی شول.

ـ د افغانستان د ۱۳۵۷(۱۹۷۸) کال د ثور د میاشتې د اوومې ورځې  پاڅون چه د یوې نظامي کودتا  سره پیل شو، د خلکو  دموکراتیک ګوند (ح.د.خ.ا) د مشرانو له خوا د بدلونونو د پروګرام د اعلام سره، د ټول ګوند ، د مترقي خوځښتونو او د وطنوالو د بشپړ ملاتړ په نتیجه کې د یو ملي مترقي انقلاب بڼه غوره کړه. اګر که انقلابي کودتا  د خلکي افسرانو په لاس ترسره شوه،  خو د ټولنې د مختلفواقشارو د اذهانو په روښانه کولو کې نه یواځې  خلکیانواوپرچمیانو، بلکه افغان ملیتانو، شعله یانو، صدای عوام، ستمیانواو نورو کیڼ او راست خوځښتونو ونډه اخیستې وه، او ټولنه انقلابي نوښت ته آماده شوې وه. د افغانستان انقلاب  لکه د فرانسې او د روسیې سترو انقلابونو په شان  د اشرافو، ارسطوکراتانو او بورژوازانو د انقلاب سره په ۱۳۵۳ کال کې د سردار محمد داود په مټه پیل شو، کوم چه شاهي رژیم يې ړنګ کړ. پنځه کاله وروسته د دولت له خوا د خلکو دموکراتیک ګوند ړنګول پیل شول، د ګوند رهبري زنداني شوه. حزب ته دوه لاري مخته وې، یا مو باید  د آل یحی اوږدو زندانونو ته ځان تسلیم کړی وای، یا مقاومت. په دې باب، چه ددولت د حملې په وړاندې باید ځواب ورکړ شي، د خلکو دموکراتیک ګوند مشر، نور محمد تره کي سره شفاهي توافق شوی وو. همداوو چه د ګوند د رهبري د خلاصون په موخه، د حفیظ الله امین  په ابتکار او قومانده، د خلکي افسرانو په مټو د ثور پاڅون بریالی شو.  خو مخکې تر مخه د انقلاب  جوړ شوي پلان شتون نه درلود.  خلکي دولت د خواریکښو د ژوند د بدلون په موخه عملي ګامونه واخیستل. په افغاني انقلاب کې د بزګرانو د پیړیو آرمان، د ځمکې د مالکیت د سندونو د لاسته راوړلو سره، اګر که د یوې لنډې مودې دپاره، د عمل جامه وا غوستله. د انقلابي دولت فرمان له برکته زرګونه خلک د سود خورو د ظلم څخه خلاص شول.

د ثور انقلاب د افغان ولس حافظې ته  د ژور بدلون تاریخي تجربه وسپارله، چه د خانانو او اشراف او سلطنتي کورنیو څخه د قدرت اخیستل او ددوۍ ځمکې په خلکو ویشل يې په عمل کې وښودل.  په همدې دلیل دی چه دا انقلاب زیاتره طبقاتي ـ سیاسي ماهیت لري.

د ثور د انقلاب ستره اغیزه د منځنۍ آسیا د جیو پولیتیکې  څیرې په  بدلون کې د کلکې پاملرنې وړ ده. تاریخ پوهان به دا ولیکي، چه د لوی شوروي دولت په پنځلسو برخو ویشلو کې، نه د امریکې، عربو او پاکستان په ملاتړاسلامي ګوندونه، او نه د ګرباچوف د نړیوالې سولې سیاست هومره اثر درلود، کوم چه د روسانو په لاس د خلکي دولت د راپرځولو په خاطر، د افغان ولس له خوا د غچ اخیستلو ارمان وو. د افغانستان خلک چه د روسانو د « انترناسیونالستي مرستو» په نیت وپوهیدل، اسلامي  ګوندونو ته يې غیږه پرانیستله او د مقاومت اساسي پیټی يې په اوږو کیښود. په دوۍ کې هغه بزګر هم وو، چه خلکي دولت ورته ځمکه ورکړې وه، خو اوس يې  قواله  ناچله شوې وه. نو په زغرده ویلی شو، چه د ثور انقلاب د آسیا سیاسي څیره  بدله کړه.

دا واقعیت دی چه په انقلاب کې نُقل نه ویشل کیږي. لکه مخکې چه مو یاده کړه، انقلاب د خدای غضب دی، ویجاړونکی طوفان دی، مرګونه پکښې خامخا راځي. لمړی ګناه يې د ظالمو حاکمانو په غاړه ده، چه کلونه کلونه يې په بیرحمۍ د خلکو وینې څکلي، خلک یې لوټ کړي، ظلم او ناروا يې ورسره کړې ده. هوښیار چارواک هومره زورزیاتی نه کوي، چه خلک انقلاب ته مجبورشي. د ۱۳۵۷ کال د ثور انقلاب څخه باید اوسني لوټمار او په فسادونو او توطؤککړ، د افغانستان ددښمنو ښکیلاک ګرو هیوادو سره تړلي حاکمان، څه انتباه واخلي.

۲۷/۴/۲۰۱۷